Λύσεις — Κεφάλαιο 15 (Ερωτήσεις σελ. 174) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 15 (Ερωτήσεις σελ. 174)

Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του κεφαλαίου 15.

Ερώτηση 1 — Μετρήσεις λευκών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι μετρήσεις που αφορούν τα λευκά αιμοσφαίρια.

Απάντηση:

• Δύο είναι οι μετρήσεις που αφορούν τα λευκά αιμοσφαίρια (σελ. 163, 170):
  • Ο απόλυτος αριθμός των λευκοκυττάρων ανά κυβικό χιλιοστό αίματος — με τη μέθοδο της πλάκας Neubauer (αιμοκυτόμετρο, μετά αραίωση 1/20 με διάλυμα Türk), αδρά σε επίχρισμα, ή με τους αυτόματους αναλυτές (ηλεκτρονική μέθοδος).
  • Ο λευκοκυτταρικός τύπος — η εκατοστιαία αναλογία των διαφόρων μορφών λευκών στο περιφερικό αίμα· προϋποθέσεις για τη μελέτη του είναι η παρασκευή και η χρώση επιχρίσματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο απόλυτος αριθμός λευκοκυττάρων/mm³ (Neubauer-Türk, επίχρισμα, αναλυτές) και ο λευκοκυτταρικός τύπος (% αναλογία μορφών — παρασκευή + χρώση επιχρίσματος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Παρασκευή επιχρίσματος

Ερώτηση: Πώς γίνεται η παρασκευή επιχρίσματος.

Απάντηση:

• Επίχρισμα είναι η ομοιογενής και ομοιόμορφη εξάπλωση σταγόνας αίματος σε λεπτή στιβάδα με λεπτό τελείωμα πάνω σε καθαρή αντικειμενοφόρο πλάκα· χρησιμεύει κυρίως για τον λευκοκυτταρικό τύπο και παράλληλα για τη μορφολογία ερυθρών-αιμοπεταλίων. Υλικά: αντικειμενοφόρες πλάκες, καλυπτρίδες, σταγόνα αίματος (τριχοειδικού από τη ράγα ή φλεβικού από τη σύριγγα ή το φιαλίδιο με αντιπηκτικό) (σελ. 163).
• Τεχνική επίστρωσης — σταθερή και σχετικά γρήγορη κίνηση (σελ. 163-164):
  1. Σε πολύ καθαρή αντικειμενοφόρο (χωρίς λίπος-σκόνη), κοντά στο ένα άκρο, μια σταγόνα αίματος μετρίου μεγέθους.
  2. Πλησιάζουμε στη σταγόνα καλυπτρίδα ή αντικειμενοφόρο υπό γωνία ≈ 45°.
  3. Κρατώντας με το δεξί χέρι την καλυπτρίδα/πλάκα, τη φέρνουμε σε επαφή με τη σταγόνα.
  4. Όταν το αίμα κυλήσει κατά μήκος της, τη σύρουμε γρήγορα κατά μήκος της αντικειμενοφόρου (κρατημένης μεταξύ δείκτη-αντίχειρα του αριστερού χεριού). Καλή επίστρωση: στιβάδα ερυθρών παχιά στο κέντρο, λεπτή στα άκρα, τελείωμα ημικύκλιο.
  5. Ξήρανση σε θερμοκρασία περιβάλλοντος — ΠΟΤΕ πάνω από φλόγα.
  6. Αναγραφή με μολύβι του ονόματος ή αριθμού μητρώου και της ημερομηνίας στην αρχή της επιστρωμένης επιφάνειας.
  7. Ακολουθεί η χρώση (εντός 3 ωρών, αλλιώς μονιμοποίηση με μεθανόλη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σταγόνα μετρίου μεγέθους σε πολύ καθαρή πλάκα, καλυπτρίδα/πλάκα υπό 45° σε επαφή, γρήγορο σύρσιμο (παχιά κέντρο-λεπτή άκρα-ημικύκλιο), ξήρανση σε θερμοκρασία περιβάλλοντος (ποτέ φλόγα), αναγραφή με μολύβι όνομα-ημερομηνία, χρώση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Χρώσεις

Ερώτηση: Ποιες χρώσεις αιματολογικών επιχρισμάτων γνωρίζετε.

Απάντηση:

• Από τις χρώσεις που χρησιμοποιήθηκαν επικράτησε η μέθοδος Romanowsky, γιατί χρωματίζει όλα τα κύτταρα του αίματος (φυσιολογικά-παθολογικά). Οι πιο συχνές μέθοδοι, που θεωρούνται παραλλαγές της Romanowsky, είναι (σελ. 164):

  • Μέθοδος Giemsa — η πιο συχνή στο αιματολογικό εργαστήριο (μητρικό διάλυμα αραιωμένο 1:10 με ρυθμιστικό pH 6,8, μονιμοποίηση μεθανόλη, χρώση 20-25 λεπτά, ξέπλυμα).
  • Μέθοδος May-Grünwald-Giemsa (μεθανόλη 5΄, May-Grünwald 4΄, Giemsa 30΄).
  • Μέθοδος Jenner ή May-Grünwald.
  • Μέθοδος Wright.
  • Χρώση Δ.Ε.Κ. (έμβια — New Methylene Blue / Brillant Cresyl Blue).
  • Χρώση σιδήρου (κυανό του Βερολίνου — σιδηροκύτταρα).
  • Χρώση εγκλείστων.

  Η χρώση πρέπει να γίνεται εντός 3 ωρών από την επίστρωση, αλλιώς μονιμοποίηση με μεθανόλη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραλλαγές Romanowsky: Giemsa (συχνότερη), May-Grünwald-Giemsa, Jenner/May-Grünwald, Wright, χρώση ΔΕΚ, χρώση σιδήρου, χρώση εγκλείστων· εντός 3 ωρών, αλλιώς μονιμοποίηση με μεθανόλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Χρωστικές διαφορετικού pH

Ερώτηση: Ποιος ο λόγος που στις τεχνικές χρώσεως χρησιμοποιούνται χρωστικές διαφορετικού pH.

Απάντηση:

• Η χρώση είναι χημικό φαινόμενο που στηρίζεται στην ικανότητα των στοιχείων του κυττάρου να προσροφούν και να συνδέονται με χρωστικές ορισμένης ενεργού οξύτητας (pH). Χρησιμοποιούνται όξινες, βασικές και συνδυασμοί τους (ουδέτερες) χρωστικές, γιατί (σελ. 164, 171):

  • Κατά κανόνα οι πυρήνες των κυττάρων χρωματίζονται με βασικές χρωστικές (βασεόφιλοι) — χωρίς να αποκλείονται εξαιρέσεις (οξύφιλοι).
  • Τα υπόλοιπα μέρη του κυττάρου (κυτταρόπλασμα, κοκκία) μπορεί να χρωματίζονται με όξινες ή ουδέτερες χρωστικές — να είναι οξεόφιλα (ηωσινόφιλα) ή ουδετερόφιλα.
  • Βασεόφιλα στοιχεία συναντώνται και εκτός του πυρήνα (π.χ. κοκκία βασεοφίλων, RNA).

  Αυτό δικαιολογεί τους συνδυασμούς χρωστικών ουσιών διαφορετικής ενεργού οξύτητας (pH), ώστε να χρωματίζονται διαφορικά όλα τα στοιχεία (πυρήνες, κυτταρόπλασμα, κοκκία) και να διακρίνονται τα είδη των λευκών· γι' αυτό και η αραίωση των χρωστικών γίνεται με ρυθμιστικό διάλυμα pH 6,8.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χρώση στηρίζεται στη σύνδεση των κυτταρικών στοιχείων με χρωστικές ορισμένου pH: πυρήνες βασεόφιλοι (βασικές), κυτταρόπλασμα-κοκκία οξεόφιλα ή ουδετερόφιλα, βασεόφιλα στοιχεία και εκτός πυρήνα → συνδυασμοί όξινων-βασικών-ουδέτερων χρωστικών (ρυθμιστικό pH 6,8) για διαφορική χρώση όλων των στοιχείων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Τεχνική MGG

Ερώτηση: Τεχνική χρώσεως May-Grünwald -Giemsa.

Απάντηση:

• Υλικά: μεθανόλη· χρωστική May-Grünwald αραιωμένη με ρυθμιστικό διάλυμα· χρωστική Giemsa αραιωμένη με ρυθμιστικό ή απεσταγμένο νερό σε αναλογία 1/10. Ρυθμιστικό διάλυμα: δισόξινο φωσφορικό κάλιο και μονόξινο φωσφορικό νάτριο σε απεσταγμένο νερό (ή ειδικά δισκία), για pH 6,8 (σελ. 165-166).
• Τεχνική (σελ. 166):
  1. Επικάλυψη με μεθανόλη για 5 λεπτά (μονιμοποίηση).
  2. Απόρριψη της περίσσειας.
  3. Επικάλυψη με χρωστική May-Grünwald για 4 λεπτά.
  4. Απόρριψη της χρωστικής με αναστροφή.
  5. Επικάλυψη με χρωστική Giemsa για 30 λεπτά.
  6. Απόρριψη της χρωστικής με αναστροφή.
  7. Πλύσιμο με άφθονο τρεχούμενο νερό βρύσης, από την ανάστροφη επιφάνεια της πλάκας υπό γωνία κλίσης.
  8. Στέγνωμα σε θερμοκρασία δωματίου.
  9. Μικροσκόπηση με καταδυτικό φακό και κεδρέλαιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεθανόλη 5΄ → απόρριψη → May-Grünwald 4΄ → απόρριψη → Giemsa (1/10, pH 6,8) 30΄ → απόρριψη → πλύσιμο με νερό βρύσης από την ανάστροφη επιφάνεια → στέγνωμα → μικροσκόπηση με καταδυτικό-κεδρέλαιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Χρωστικά αποτελέσματα MGG

Ερώτηση: Ποια τα χρωστικά αποτελέσματα της τεχνικής χρώσεως May-Grünwald -Giemsa.

Απάντηση:

• Με τη χρώση May-Grünwald-Giemsa (όπως και με τη Giemsa) τα κύτταρα του αίματος βάφονται (σελ. 166, 172):
  • Ερυθρά: οξεόφιλα, ανοικτό ροζ.
  • Αιμοπετάλια: βασεόφιλα, ιώδη.
  • Λευκά — πολυμορφοπύρηνα:
    • Πυρήνες: βασεόφιλοι, έντονο ιώδες.
    • Κυτταρόπλασμα: ουδετερόφιλα ανοικτό ροζ, ηωσινόφιλα κόκκινο-πορτοκαλί, βασεόφιλα ιώδες.
    • Κοκκία: ουδετερόφιλα ανοικτό βιολετί, ηωσινόφιλα ανοικτό κεραμιδί, βασεόφιλα βιολετί έως μαύρο.
  • Λεμφοκύτταρα και μεγάλα μονοπύρηνα: πυρήνες έντονο ιώδες, κυτταρόπλασμα ελαφρό ιώδες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερυθρά ανοικτό ροζ· αιμοπετάλια ιώδη· πολυμορφοπύρηνα: πυρήνες έντονο ιώδες, κυτταρόπλασμα ουδετερόφιλα ανοικτό ροζ / ηωσινόφιλα κόκκινο-πορτοκαλί / βασεόφιλα ιώδες, κοκκία ανοικτό βιολετί / ανοικτό κεραμιδί / βιολετί-μαύρο· λεμφοκύτταρα-μονοπύρηνα: πυρήνας έντονο ιώδες, κυτταρόπλασμα ελαφρό ιώδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Λάθη επιχρισμάτων

Ερώτηση: Ποιες αιτίες μπορεί να οδηγήσουν σε λάθη κατά την παρασκευή επιχρισμάτων αίματος.

Απάντηση:

• Κατά την παρασκευή και τη χρώση του επιχρίσματος μπορεί να προκύψουν λάθη όταν (σελ. 166-167, 171): Παρασκευή:

  • Οι αντικειμενοφόρες πλάκες δεν είναι καθαρές.
  • Η σταγόνα του αίματος είναι μεγάλη.
  • Η στιβάδα της επίστρωσης είναι παχιά.
  • Η κατανομή των κυττάρων δεν είναι ομοιογενής.

  Χρώση:

  • Η χρώση δεν γίνεται εντός 3 ωρών από την επίστρωση.
  • Η μονιμοποίηση δεν είναι σωστή.
  • Η τεχνική χρώσης δεν εφαρμόζεται σωστά.
  • Το μητρικό διάλυμα της χρωστικής δεν είναι πρόσφατο.
  • Το χρωστικό διάλυμα δεν παρασκευάστηκε πριν τη χρήση.
  • Η χρωστική έχει ιζήματα γιατί δεν διηθήθηκε κ.λπ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακάθαρτες πλάκες, μεγάλη σταγόνα, παχιά στιβάδα, ανομοιογενής κατανομή· χρώση όχι εντός 3 ωρών, λάθος μονιμοποίηση, λάθος τεχνική, μη πρόσφατο μητρικό διάλυμα, χρωστικό διάλυμα όχι φρέσκο, ιζήματα από μη διήθηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Άμεσες πληροφορίες

Ερώτηση: Ποιες είναι οι άμεσες πληροφορίες που μας δίνει ο λευκοκυτταρικός τύπος.

Απάντηση:

• Η μελέτη του λευκοκυτταρικού τύπου (μικροσκόπηση με καταδυτικό 100× και κεδρέλαιο, μέτρηση 100 κυττάρων από το μέσο του επιχρίσματος προς το τελείωμα, σε παράλληλες γραμμές ή μαίανδρο) δίνει άμεσες και έμμεσες πληροφορίες. Άμεσες πληροφορίες (σελ. 167, 172):

  • Η εκατοστιαία αναλογία και η μορφολογία των κυττάρων της λευκής σειράς (ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα, λεμφοκύτταρα, μονοκύτταρα — άωρες ή παθολογικές μορφές).
  • Η μορφολογία των ερυθροκυττάρων (σχήμα, μέγεθος, χρώμα, έγκλειστα).
  • Η μορφολογία των αιμοπεταλίων.

  Σημείωση: τα μεγαλύτερα κύτταρα (μονοκύτταρα) τείνουν να συγκεντρώνονται στα άκρα του επιχρίσματος, τα μικρότερα (λεμφοκύτταρα) στο κέντρο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η % αναλογία και η μορφολογία των κυττάρων της λευκής σειράς, η μορφολογία των ερυθροκυττάρων και η μορφολογία των αιμοπεταλίων (μέτρηση 100 κυττάρων, καταδυτικός 100×).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Έμμεσες πληροφορίες

Ερώτηση: Ποιες είναι οι έμμεσες πληροφορίες που μας δίνει ο λευκοκυτταρικός τύπος.

Απάντηση:

• Έμμεσες πληροφορίες από τη μελέτη του επιχρίσματος (σελ. 167, 173):

  • Ο υπολογισμός του αριθμού των λευκοκυττάρων (αδρή μέθοδος σε επίχρισμα — απαιτεί πείρα και σωστή, ομοιόμορφη επίστρωση).
  • Ο υπολογισμός του αριθμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
  • Ο υπολογισμός του αριθμού των αιμοπεταλίων.

  Και οι τρεις πληροφορίες πρέπει να θεωρούνται εμπειρικές — ο ακριβής αριθμός προσδιορίζεται με το αιμοκυτόμετρο ή τον αυτόματο αναλυτή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο εμπειρικός υπολογισμός του αριθμού των λευκοκυττάρων, των ερυθρών και των αιμοπεταλίων — και οι τρεις πληροφορίες θεωρούνται εμπειρικές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Πλάκα Neubauer — λευκά

Ερώτηση: Περιγράψτε την πλάκα Neubauer και προσδιορίστε την περιοχή μετρήσεως των λευκών αιμοσφαιρίων.

Απάντηση:

• Η πλάκα Neubauer (αιμοκυτόμετρο) είναι ειδική αντικειμενοφόρος για τη μέτρηση ερυθρών, λευκών και αιμοπεταλίων. Έχει οριζόντιες και κάθετες γραμμές που σχηματίζουν 9 μεγάλα τετράγωνα: το κεντρικό (χωρισμένο σε 25 τετραγωνίδια × 16 μικρότερα, πλευράς 0,05 mm) για τα ερυθρά, τα τέσσερα γωνιακά για τα λευκά (καθένα υποδιαιρείται σε 16 μικρότερα), τα τέσσερα υπόλοιπα για τα αιμοπετάλια. Τα τετράγωνα είναι χαραγμένα ανάμεσα σε αυλάκια, ώστε με την καλυπτρίδα να μένει ένα μικρό κενό — η θαλάμη (ύψος 1/10 mm) (σελ. 150-151, 168).
• Περιοχή μέτρησης λευκών: τα τέσσερα μεγάλα περιφερειακά (γωνιακά) τετράγωνα, χωρίς να υπολογίζονται τα κύτταρα στις εξωτερικές περιφερειακές γραμμές. Κάθε τετράγωνο έχει πλευρά 1 mm → επιφάνεια 1 mm², ύψος 1/10 mm → όγκος 1/10 mm³· τα τέσσερα → 4/10 mm³. Με αραίωση 1/20 (αίμα σε διάλυμα Türk): 4 × 1/10 × 1/20 = 1/50 → τα λευκά που μετρήθηκαν στα 4 τετράγωνα × 50 = λευκά/mm³ (αν η αραίωση είναι 1/10, × 25) (σελ. 169, 174).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 9 μεγάλα τετράγωνα (κεντρικό ερυθρά, 4 γωνιακά λευκά — 16 υποδιαιρέσεις, 4 υπόλοιπα αιμοπετάλια), θαλάμη 1/10 mm· λευκά στα 4 περιφερειακά τετράγωνα (1 mm² × 1/10 = 1/10 mm³ καθένα)· αραίωση 1/20 → κύτταρα × 50 = λευκά/mm³ (1/10 → × 25).

Κριτήρια αξιολόγησης: