Λύσεις — Κεφάλαιο 17 (Ερωτήσεις σελ. 190) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 17 (Ερωτήσεις σελ. 190)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 17.

Ερώτηση 1 — Μονάδα δειγματοληψίας

Ερώτηση: Περιγράψτε τη μονάδα δειγματοληψίας και εκτέλεσης μετρήσεων ενός αυτόματου αιματολογικού αναλυτή.

Απάντηση:

• Ο αυτόματος αιματολογικός αναλυτής αποτελείται από μονάδα δειγματοληψίας και εκτέλεσης μετρήσεων, ηλεκτρονικό υπολογιστή (συνήθως με οθόνη) και σύστημα καταγραφής αποτελεσμάτων (σελ. 181).
• Μονάδα δειγματοληψίας και εκτέλεσης μετρήσεων (σελ. 181-182): όλοι οι αναλυτές διαθέτουν κάποιο είδος «ρύγχους δειγματοληψίας», που διαφέρει από αναλυτή σε αναλυτή: μπορεί να είναι ένα σταθερό πλαστικό σωληνάκι που εμείς φέρνουμε σε επαφή με το εξεταζόμενο δείγμα (σωληνάριο γενικής αίματος), ή ένας πλήρως αυτοματοποιημένος μηχανισμός δειγματοληψίας — τα σωληνάρια τοποθετούνται σε ειδικούς φορείς και ο αναλυτής εκτελεί αυτόματα τη δειγματοληψία. Και στις δύο περιπτώσεις, με αντλία απόλυτης ακρίβειας αναρροφά συγκεκριμένη και σταθερή πάντα ποσότητα δείγματος, που μέσα από ειδικές σωληνώσεις (συνήθως σιλικόνης) εισέρχεται στον χώρο εκτέλεσης των μετρήσεων (θάλαμος αραιώσεως, θάλαμος ερυθρών, θάλαμος λευκών-αιμοπεταλίων, φωτομέτρηση Hb). Τα ρύγχη είναι συνήθως αυτοκαθαριζόμενα, αλλά ό,τι έρχεται σε συχνή επαφή με βιολογικά δείγματα μπορεί να μεταδώσει λοιμογόνους παράγοντες — η χρήση γαντιών είναι αυτονόητη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ρύγχος δειγματοληψίας (σταθερό πλαστικό σωληνάκι σε επαφή με το δείγμα ή πλήρως αυτοματοποιημένος μηχανισμός με φορείς σωληναρίων), αντλία απόλυτης ακρίβειας για σταθερή ποσότητα, σωληνώσεις σιλικόνης προς τον χώρο μετρήσεων· αυτοκαθαριζόμενα ρύγχη, γάντια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Αρχή λειτουργίας

Ερώτηση: Ποια είναι η αρχή λειτουργίας του αυτόματου αιματολογικού αναλυτή. Να περιγραφεί.

Απάντηση:

• Η αρχή λειτουργίας των περισσότερων αναλυτών είναι αυτή της «ηλεκτρονικής οπής» — η ικανότητά τους να καταγράφουν μεταβολές τάσεως και να τις μετατρέπουν σε πληροφορία (σελ. 183, 188).
• Περιγραφή: σε κάποιο σημείο του θαλάμου μετρήσεων υπάρχει ένα διάφραγμα που τον χωρίζει σε δύο περιοχές· περίπου στο μέσο του υπάρχει οπή συγκεκριμένου διαμετρήματος. Όλος ο θάλαμος (και οι δύο πλευρές, και η οπή) είναι γεμάτος με αγώγιμο διάλυμα. Στην οπή, σε όλη τη λειτουργία, εφαρμόζεται τάση συνεχούς ρεύματος, η οποία καταγράφεται και παρουσιάζει κάποια αντίσταση. Με τη βοήθεια της αντλίας το διάλυμα περνά από τη μια πλευρά του διαφράγματος στην άλλη μέσω της οπής, μαζί με τα κύτταρα που βρίσκονται στον θάλαμο. Όταν το διάλυμα που περνά δεν περιέχει κύτταρα, η αντίσταση παραμένει σταθερή· μόλις περάσει κάποιο κύτταρο, η αντίσταση μεταβάλλεται και η μεταβολή καταγράφεται σαν παλμός. Η μεταβολή της αντίστασης είναι ανάλογη του μεγέθους του κυττάρου. Με την καταγραφή και ταξινόμηση αυτών των μεταβολών ο αναλυτής μετρά τα κύτταρα και, με σειρά υπολογισμών, δίνει τους δείκτες. Οι πιο προηγμένοι αναλυτές χρησιμοποιούν επιπλέον σκέδαση φωτός, laser κ.λπ. → πλήρης λευκοκυτταρικός τύπος πέντε πληθυσμών και εντοπισμός παθολογικών-άωρων μορφών (σελ. 183-184).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρονική οπή: διάφραγμα με οπή σε θάλαμο με αγώγιμο διάλυμα, τάση συνεχούς ρεύματος στην οπή· η αντλία περνά διάλυμα + κύτταρα· κάθε κύτταρο μεταβάλλει την αντίσταση → παλμός ανάλογος του μεγέθους → καταγραφή-ταξινόμηση → μέτρηση κυττάρων και δείκτες· προηγμένοι + σκέδαση φωτός-laser → 5 πληθυσμοί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Προετοιμασία δειγμάτων

Ερώτηση: Παρασκευή και προετοιμασία δειγμάτων για μέτρηση στον αυτόματο αιματολογικό αναλυτή.

Απάντηση:

• Η παρασκευή-προετοιμασία των δειγμάτων (σελ. 184, 188):
  1. Τα δείγματα, με την είσοδό τους στο εργαστήριο, καταγράφονται στο βιβλίο εξετάσεων (βιβλίο ρουτίνας) με έναν αριθμό — συνήθως τον αύξοντα αριθμό του βιβλίου.
  2. Ο αριθμός αυτός μεταφέρεται στα σωληνάρια (σήμανση).
  3. Κάθε δείγμα ελέγχεται σχολαστικά για εμφανή πήγματα· περιπτώσεις με πήγματα αποκλείονται και το εργαστήριο δίνει εντολή για νέο δείγμα.
  4. Τα ελεγμένα-καταγραμμένα δείγματα τοποθετούνται σε αναδευτήρα μέχρι τη στιγμή της μέτρησης από τον αναλυτή (ομοιογενής ανάμειξη).
  5. Ιδιαίτερη προσοχή στη σειρά ελέγχου των δειγμάτων — ίδια με τη σειρά των αριθμών του βιβλίου εξετάσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταγραφή στο βιβλίο εξετάσεων με αύξοντα αριθμό, μεταφορά του αριθμού στα σωληνάρια, σχολαστικός έλεγχος για πήγματα (αποκλεισμός-νέο δείγμα), τοποθέτηση σε αναδευτήρα μέχρι τη μέτρηση, σειρά ελέγχου ίδια με τη σειρά των αριθμών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Στάδια χειριστή

Ερώτηση: Ποια στάδια εργασίας ακολουθεί ο χειριστής ενός αυτόματου αιματολογικού αναλυτή.

Απάντηση:

• Η λειτουργία του αναλυτή είναι εύκολη αλλά απαιτεί προσοχή· η εργασία καταγράφεται σε τέσσερα στάδια (σελ. 184-185, 189):

  1. Σταντάρισμα - έλεγχος: γίνεται με ειδικά δείγματα αναφοράς (standards) — από τις κατασκευάστριες εταιρίες — με τα οποία ρυθμίζουμε τις μετρήσεις ώστε ο αναλυτής να δίνει σωστές τιμές· μαζί προμηθευόμαστε πρότυπα διαλύματα (controls) με φυσιολογικές ή παθολογικές τιμές, για έλεγχο του μηχανήματος ανά πάσα στιγμή.
  2. Λίστα εργασίας: πριν τις μετρήσεις ο χειριστής καταρτίζει τη λίστα — καταγραφή των στοιχείων των εξεταζομένων, ώστε κάθε δείγμα να έχει στο απαντητικό έντυπο το σωστό όνομα ή κωδικό.
  3. Επισκόπηση αποτελεσμάτων: ο χειριστής παρατηρεί το αποτέλεσμα και τα τυχόν μηνύματα (flags) του αναλυτή για παθολογικά ευρήματα· σε παθολογικές τιμές προβαίνει στις απαραίτητες ενέργειες (π.χ. επανάληψη της μέτρησης, έλεγχος με μικροσκόπιο).
  4. Συντήρηση: σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή· στο τέλος της ημέρας ο χειριστής είναι υποχρεωμένος να κάνει τη συντήρηση, εξασφαλίζοντας την καλή λειτουργία.

  Οι αναλυτές δεν αυτοελέγχονται — ο εργαστηριακός αξιολογεί τα αποτελέσματα με κλασσικές τεχνικές (μικροσκόπιο για τον τύπο) ή με συχνή χρήση των controls.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Σταντάρισμα-έλεγχος (standards για ρύθμιση, controls φυσιολογικά-παθολογικά για έλεγχο), 2) λίστα εργασίας (στοιχεία εξεταζομένων), 3) επισκόπηση αποτελεσμάτων (flags, επανάληψη), 4) συντήρηση κατά τον κατασκευαστή στο τέλος της ημέρας· ο εργαστηριακός αξιολογεί (όχι αυτοέλεγχος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Παράμετροι ερυθρών

Ερώτηση: Ποιες παραμέτρους μετρήσεων μας δίνει ο αναλυτής, κατά τη μέτρηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Απάντηση:

• Το αίμα, με την είσοδό του στον χώρο μετρήσεων, αραιώνεται με συγκεκριμένη ποσότητα διαλύματος από τα δοχεία αντιδραστηρίων (θάλαμος αραιώσεως) και ακολουθεί η μέτρηση στον θάλαμο των ερυθρών. Ο αναλυτής δίνει τιμές για (σελ. 185, 189):

  • Συνολικό αριθμό ερυθρών (RBC).
  • Συνολικό όγκο ερυθρών, επομένως και αιματοκρίτη (Ht).
  • MCV (μέσος όγκος ερυθρών).
  • MCH (μέση περιεκτικότητα αιμοσφαιρίνης).
  • MCHC (μέση συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης).
  • RDW (εύρος κατανομής ερυθρών).

  Για τους δείκτες MCH και MCHC χρησιμοποιεί και τη μέτρηση της Hb: ένα τμήμα του δείγματος αιμολύεται, η Hb με κατάλληλο αντιδραστήριο μετατρέπεται σε κυανομεθαιμοσφαιρίνη, ακολουθεί αυτόματη φωτομέτρηση στα 540 nm και υπολογισμός της τιμής της (σελ. 185-186).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνολικός αριθμός ερυθρών (RBC), συνολικός όγκος ερυθρών → Ht, MCV, MCH, MCHC, RDW· για MCH-MCHC και η Hb (αιμόλυση → κυανομεθαιμοσφαιρίνη → φωτομέτρηση 540 nm).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Λευκά — αιμοπετάλια

Ερώτηση: Πώς μετρά τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια ο αναλυτής.

Απάντηση:

• Για τις μετρήσεις λευκών και αιμοπεταλίων πρώτα αιμολύονται τα ερυθρά με διάλυμα αντίστοιχο του Türk (καταστρέφονται και οι μεμβράνες των λευκών). Ο αναλυτής, με την αρχή της ηλεκτρονικής οπής, μετρά τους πυρήνες των λευκών → απόλυτος αριθμός λευκών· οι σύγχρονοι αναλυτές δίνουν και λευκοκυτταρικό τύπο (σελ. 186, 169).
• Δύο τύποι αναλυτών ως προς τον τύπο: οι πιο απλοί κατατάσσουν τα κύτταρα σε τρεις πληθυσμούς — λεμφοκύτταρα, ενδιάμεσο πληθυσμό, πολυμορφοπύρηνα (λύση της μεμβράνης των λευκών, μέτρηση κατά σειρά μεγέθους)· οι πιο σύγχρονοι δίνουν λευκοκυτταρικό τύπο πέντε παραμέτρων — ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα, λεμφοκύτταρα, μεγάλα μονοπύρηνα (και με σκέδαση φωτός-laser). Αιμοπετάλια: μετρώνται ταυτόχρονα με τα λευκά — η καταμέτρησή τους και ο υπολογισμός των δεικτών τους στηρίζονται στη διαφορά μεγέθους που έχουν από τους πυρήνες των λευκών· ο αναλυτής δίνει απόλυτο αριθμό αιμοπεταλίων, εύρος κατανομής, μέσο όγκο αιμοπεταλίων, ποσοστό μεγάλων αιμοπεταλίων (σελ. 186, 189).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιμόλυση ερυθρών με διάλυμα τύπου Türk → ηλεκτρονική οπή μετρά πυρήνες λευκών (απόλυτος αριθμός) και τους κατατάσσει κατά μέγεθος → τύπος 3 πληθυσμών (απλοί) ή 5 παραμέτρων (σύγχρονοι)· αιμοπετάλια ταυτόχρονα, από τη διαφορά μεγέθους από τους πυρήνες → αριθμός, εύρος κατανομής, μέσος όγκος, % μεγάλων.

Κριτήρια αξιολόγησης: