Λύσεις — Κεφάλαιο 19 (Ερωτήσεις σελ. 214) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 19 (Ερωτήσεις σελ. 214)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 19.

Ερώτηση 1 — Εξετάσεις ελέγχου

Ερώτηση: Ποιες εξετάσεις περιλαμβάνει ο εργαστηριακός έλεγχος των δειγμάτων.

Απάντηση:

• Από κάθε αιμοδότη, εκτός από τον ασκό, λαμβάνονται δείγματα αίματος για εξετάσεις. Σύμφωνα με τη νομοθεσία της αιμοδοσίας, το αίμα κάθε ασκού πρέπει να ελέγχεται για (σελ. 207, 214):

  • Ηπατίτιδα Β (αντιγόνο HBsAg — ELISA/RIA).
  • Ηπατίτιδα C (αντισώματα anti-HCV — ELISA, επιβεβαίωση RIBA).
  • Σύφιλη (V.D.R.L.).
  • AIDS (αντισώματα anti-HIV — ELISA, επιβεβαίωση Western Blot).

  Πρέπει επίσης να προσδιορίζεται η ομάδα αίματος κατά το σύστημα ΑΒΟ και ο παράγοντας Rhesus.

  Τα δείγματα σημαίνονται με τον ίδιο αριθμό μητρώου με τον ασκό. Μετά από κάθε εξέταση το αποτέλεσμα αναγράφεται σε ετικέτα που επικολλάται στον ασκό. Η χρήση του αίματος επιτρέπεται μόνο αν ο έλεγχος είναι αρνητικός για τα παραπάνω νοσήματα· αλλιώς ο ασκός καταστρέφεται και ενημερώνεται ο αιμοδότης. Ο έλεγχος εξασφαλίζει τον δέκτη από νοσήματα και ασύμβατες μεταγγίσεις και πληροφορεί τον δότη για άγνωστες παθολογικές καταστάσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηπατίτιδα Β (HBsAg), ηπατίτιδα C (anti-HCV), σύφιλη (VDRL), AIDS (anti-HIV) + ομάδα ΑΒΟ και Rhesus· δείγματα με ίδιο ΑΜ, ετικέτα αποτελέσματος στον ασκό, χρήση μόνο αν αρνητικά — αλλιώς καταστροφή και ενημέρωση αιμοδότη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Έλεγχος ηπατίτιδας Β

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον έλεγχο έναντι της ηπατίτιδας Β.

Απάντηση:

• Ο έλεγχος για τον ιό της ηπατίτιδας Β (HBV) γίνεται με μεθόδους-αντιδραστήρια μεγάλης ευαισθησίας και ειδικότητας· σκοπός η ανίχνευση του αντιγόνου επιφανείας του ιού (HBsAg) ή Αυστραλιανού αντιγόνου. Μέθοδοι: η ανοσοενζυμική ELISA (EIA) και η ραδιοανοσολογική RIA (μόνο σε ορισμένα εργαστήρια, λόγω ραδιενεργών υλικών) (σελ. 207).

• ELISA — υλικά (εμπορικά, με ακριβείς οδηγίες): πλάκες μικροτιτλισμού με επιστρωμένο στον πυθμένα anti-HBs, buffer αραίωσης ορού, διάλυμα πλυσίματος, αντι-αντίσωμα (conjugate) συνδεδεμένο με ένζυμο, χρωμογόνο OPD (ορθοφαινυλοδιαμίδη), ειδικό αντιδραστήριο διακοπής (stopping solution). Μέθοδος (σελ. 208-209):

  1. Αραίωση του ορού με το buffer.
  2. Τοποθέτηση καθορισμένης ποσότητας σε κάθε θέση της πλάκας.
  3. Επώαση (συνήθως 1 ώρα στους 37 °C) — σύνδεση του anti-HBs με το HBsAg, αν υπάρχει στον ορό.
  4. Ξέπλυμα με το διάλυμα πλυσίματος, στράγγισμα χωρίς πλήρες στέγνωμα (η σύνδεση Ag-Ab είναι ισχυρή και δεν χαλά).
  5. Προσθήκη του conjugate και επώαση στην ίδια θερμοκρασία — σύνδεση με το σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος.
  6. Επανάληψη πλυσίματος.
  7. Προσθήκη χρωμογόνου OPD και επώαση — διάσπαση του χρωμογόνου από το ένζυμο → παραγωγή χρώματος.
  8. Stopping solution για διακοπή της αντίδρασης.
  9. Μέτρηση της απορρόφησης σε ειδικό φωτόμετρο.

  Σε θετικό αποτέλεσμα γίνεται επιβεβαίωση με πιο εξειδικευμένη μέθοδο, όπως η Western Blot.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανίχνευση HBsAg (Αυστραλιανό αντιγόνο) με ELISA ή RIA· ELISA: πλάκα με anti-HBs, αραίωση ορού, επώαση 1 ώρα 37 °C, πλύσιμο, conjugate-ένζυμο, επώαση, πλύσιμο, χρωμογόνο OPD → χρώμα, stopping solution, φωτομέτρηση· θετικό → επιβεβαίωση Western Blot.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Έλεγχος ηπατίτιδας C

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον έλεγχο έναντι της ηπατίτιδας C.

Απάντηση:

• Ο έλεγχος του αίματος για τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV) γίνεται κατ' αρχήν με τη μέθοδο ELISA, με την οποία ανιχνεύονται αντισώματα έναντι του ιού HCV (anti-HCV) — σε αντίθεση με την ηπατίτιδα Β όπου ανιχνεύεται αντιγόνο. Αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η εξέταση επαναλαμβάνεται λαμβάνοντας αίμα από τον τμηματοποιημένο σωληνίσκο του ασκού (τα τμήματα με τα κλιπς). Η επιβεβαίωση του θετικού αποτελέσματος γίνεται με το επιβεβαιωτικό test RIBA (σελ. 209). Άτομα με θετικό anti-HCV αποκλείονται μόνιμα από την αιμοδοσία και ο ασκός καταστρέφεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) ELISA για αντισώματα anti-HCV· θετικό → επανάληψη με αίμα από τον τμηματοποιημένο σωληνίσκο του ασκού → επιβεβαίωση με test RIBA· θετικοί αποκλείονται, ασκός καταστρέφεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Έλεγχος HIV

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον έλεγχο έναντι του HIV.

Απάντηση:

• Ο έλεγχος των δειγμάτων για τον ιό της ανοσολογικής ανεπάρκειας του ανθρώπου (HIV) μπορεί να γίνει με διάφορες τεχνικές. Αρχικά γίνεται με τη μέθοδο ELISA, για την ανίχνευση αντισωμάτων έναντι του HIV. Αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η εξέταση επαναλαμβάνεται λαμβάνοντας νέο αίμα από τον σωλήνα του ασκού. Αν και στο δεύτερο δείγμα είναι θετικό, γίνεται επαλήθευση με άλλη μέθοδο, το ανοσοαποτύπωμα Western Blot (WB), με την οποία ανιχνεύονται συγκεκριμένες πρωτεΐνες και γλυκοπρωτεΐνες του ιού. Η τεχνική Western Blot γίνεται σε Ειδικά Κέντρα Αναφοράς για το AIDS (σελ. 209). Επί θετικού αποτελέσματος ο αιμοδότης αποκλείεται, το αίμα αχρηστεύεται και γίνεται ενημέρωση με απόρρητο, ιατρικές συμβουλές και ψυχοκοινωνική στήριξη (κεφ. 9).

Σύνοψη: (ενδεικτική) ELISA για αντισώματα anti-HIV· θετικό → επανάληψη με νέο αίμα από τον σωλήνα του ασκού· δεύτερο θετικό → επαλήθευση με Western Blot (πρωτεΐνες-γλυκοπρωτεΐνες του ιού) σε Ειδικά Κέντρα Αναφοράς AIDS· αποκλεισμός, αχρήστευση, απόρρητη ενημέρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Ομάδες ΑΒΟ

Ερώτηση: Προσδιορισμός ομάδων αίματος με το σύστημα ΑΒΟ.

Απάντηση:

• Ο καθορισμός των ομάδων ΑΒΟ στηρίζεται στο αξίωμα ότι στο πλάσμα υπάρχουν συγκολλητίνες (αντισώματα) μόνο αν λείπουν τα αντίστοιχα συγκολλητινογόνα (αντιγόνα) από τα ερυθροκύτταρα. Ο έλεγχος γίνεται άμεσα — αναζήτηση του συγκολλητινογόνου των ερυθρών (έλεγχος ερυθρών) με τους γνωστούς ορούς anti-A, anti-B, anti-AB — ή έμμεσα — αναζήτηση της συγκολλητίνης του ορού (έλεγχος ορού) με γνωστά ερυθρά A, B, AB· σε αντικειμενοφόρο πλάκα ή σωληνάριο (σελ. 210).

• Καθορισμός αντιγόνων (έλεγχος ερυθρών) — υλικά: αντικειμενοφόρες πλάκες· αίμα με αντιπηκτικό → μετά αποχώρηση του ορού, πλυμένα ερυθρά σε εναιώρημα 5-10% σε ισότονο NaCl· φυσιολογικός ορός (NaCl 0,9 gr%) για πλύση-εναιώρηση· τρεις ισχυροί οροί test: αντι-Α, αντι-Β, αντι-ΑΒ (έλεγχος δραστικότητας με ερυθρά γνωστής ταυτότητας Α και Β)· διαφανοσκόπιο — φωτιζόμενη πλάκα θερμαινόμενη στους 40-45 °C. Τεχνική σε πλάκα (σελ. 210-211):

  1. Στην καθαρή πλάκα τρεις σταγόνες εναιωρήματος ερυθρών, χωριστά.
  2. Δίπλα σε καθεμία, τρεις σταγόνες ορού anti-A, anti-B, anti-AB αντίστοιχα.
  3. Ανάμειξη κάθε σταγόνας ερυθρών με τον αντιορό της, με ξεχωριστή οδοντογλυφίδα για κάθε αντιορό.
  4. Η πλάκα στο διαφανοσκόπιο, ήπια συνεχής ανακίνηση όχι πάνω από 2 λεπτά.
  5. Ανάγνωση μακροσκοπικά-μικροσκοπικά: ορατή συγκόλληση (κροκίδες) = θετικό για τον αντιορό, μη συγκόλληση = αρνητικό.

  Έτσι, κατά την ύπαρξη ή μη των αντιγόνων Α και Β στα ερυθρά, τα άτομα χωρίζονται σε ομάδες Α (AgA, στο πλάσμα AbB), Β (AgB, AbA), ΑΒ (AgA+AgB, χωρίς αντισώματα), Ο (χωρίς αντιγόνα, AbA+AbB). Σε δυσκολίες στην ομάδα Α προσδιορίζονται υποομάδες A₁, A₁B, A₂, A₂B με τον αντιορό αντι-A₁.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αξίωμα: αντισώματα στο πλάσμα μόνο όταν λείπουν τα αντιγόνα από τα ερυθρά· άμεση (έλεγχος ερυθρών με anti-A/B/AB) ή έμμεση (έλεγχος ορού με ερυθρά A/B)· τεχνική πλάκας: εναιώρημα ερυθρών 5-10% + αντιοροί, οδοντογλυφίδες, διαφανοσκόπιο 40-45 °C ≤ 2΄, συγκόλληση = θετικό· ομάδες Α, Β, ΑΒ, Ο· υποομάδες A₁/A₂ με αντι-A₁.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Παράγοντας Rhesus

Ερώτηση: Προσδιορισμός του παράγοντα Rhesus.

Απάντηση:

• Ο έλεγχος για τον παράγοντα Rhesus γίνεται μόνο στα ερυθρά αιμοσφαίρια (έλεγχος αντιγόνων) και όχι στον ορό, γιατί το σύστημα Rhesus, αντίθετα με το ΑΒΟ, στερείται φυσικών αντισωμάτων. Ο καθορισμός περιλαμβάνει: α) τον καθορισμό του παράγοντα D των ερυθρών με ισχυρό συγκολλητικό ορό αντι-D· β) τον καθορισμό των παραγόντων C και E με ορό αντι-C ή αντι-CD και αντι-E ή αντι-DE, για κάθε αίμα αρνητικό στον αντι-D· γ) την ανίχνευση του αντιγόνου Du (ποικιλία του D). Τα άτομα χωρίζονται σε Rhesus θετικά και αρνητικά ανάλογα με την παρουσία του D (D-θετικό = Rhesus-θετικό). Ιδιαίτερη προσοχή στο Du: μετάγγιση μονάδας Du-θετικής σε άτομο Rhesus-αρνητικό → κίνδυνος ευαισθητοποίησης και σοβαρών αντιδράσεων σε επόμενη μετάγγιση (σελ. 212).
• Υλικά (δοκιμασία σε πλάκα ή σωληνάριο): αντικειμενοφόρες· αίμα με αντιπηκτικό → πλυμένα ερυθρά, εναιώρημα 5-10% σε NaCl· φυσιολογικός ορός· ορός αντι-D αμιγής· διαφανοσκόπιο· θερμοκρασία 37 °C. Τεχνική σε πλάκα (σελ. 213):
  1. Μία σταγόνα εναιωρήματος ερυθρών και δίπλα μία σταγόνα ορού αντι-D.
  2. Ανάμειξη με το άκρο οδοντογλυφίδας.
  3. Πλάκα στο διαφανοσκόπιο, ήπια ανακίνηση 1-3 λεπτά, παρατήρηση.
  4. Ορατή συγκόλληση = D θετικό (Rhesus θετικό)· μη ορατή = D αρνητικό (Rhesus αρνητικό).
  5. Καθορίζουμε και τους παράγοντες C και E με τους αντίστοιχους αντιορούς (ίδια τεχνική)· μη συγκόλληση → απουσία C και E → προχωρούμε στην ανίχνευση του Du· αν και το Du είναι αρνητικό, το αίμα είναι Rhesus αρνητικό. Σε απουσία D, Du, C και E η μονάδα χαρακτηρίζεται Rhesus null.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόνο στα ερυθρά (χωρίς φυσικά αντισώματα): D με αντι-D (εναιώρημα 5-10%, διαφανοσκόπιο 37 °C, 1-3΄, συγκόλληση = Rh+), σε αρνητικά C-E με αντι-C/CD, αντι-E/DE, μετά Du· Du− → Rhesus αρνητικό· απουσία D, Du, C, E → Rhesus null· προσοχή Du+ σε Rh− (ευαισθητοποίηση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Έμμεση τεχνική ΑΒΟ

Ερώτηση: Έμμεση τεχνική για τον προσδιορισμό της ομάδος αίματος.

Απάντηση:

• Η έμμεση (ανάστροφη) μέθοδος είναι ο καθορισμός αντισωμάτων (έλεγχος ορού): αναζητούμε τις συγκολλητίνες του ορού με γνωστά ερυθρά. Υλικά: αντικειμενοφόρες πλάκες, ορός για εξέταση, ερυθρά tests — ερυθρά των ομάδων Α και Β, διαφανοσκόπιο (σελ. 211).

• Τεχνική (σελ. 212):

  1. Στην καθαρή πλάκα δύο χωριστές σταγόνες του ορού που εξετάζουμε.
  2. Δίπλα σε καθεμία, μία σταγόνα εναιωρήματος ερυθρών Α και Β αντίστοιχα.
  3. Ανάμειξη κάθε σταγόνας ορού με τα ερυθρά της, με ξεχωριστή οδοντογλυφίδα.
  4. Ανάγνωση του αποτελέσματος (συγκόλληση ή όχι).

  Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι ανιχνεύουμε αντισώματα και όχι ερυθροκυτταρικά αντιγόνα, συνεπώς το αποτέλεσμα είναι ανάστροφο: αν παρατηρηθεί συγκόλληση με γνωστά ερυθρά ομάδας Α, ο ορός περιέχει anti-A → προέρχεται από άτομο ομάδας Β· συγκόλληση μόνο με ερυθρά Β → ομάδα Α· συγκόλληση και με τα δύο → ομάδα Ο· καμία συγκόλληση → ομάδα ΑΒ. Η έμμεση μέθοδος επιβεβαιώνει τον άμεσο έλεγχο των ερυθρών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλεγχος ορού (ανάστροφη μέθοδος): 2 σταγόνες ορού + από μία σταγόνα ερυθρών test Α και Β, ανάμειξη με ξεχωριστή οδοντογλυφίδα, ανάγνωση· ανιχνεύονται αντισώματα → αποτέλεσμα ανάστροφο (συγκόλληση με ερυθρά Α → ομάδα Β, με Β → Α, με αμφότερα → Ο, καμία → ΑΒ).

Κριτήρια αξιολόγησης: