Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ. ΟΙ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ, ΟΙ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ, Ο ΔΙΣΚΟΣ ΤΗΣ ΦΑΙΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄ (σελ. 36) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ. ΟΙ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ, ΟΙ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ, Ο ΔΙΣΚΟΣ ΤΗΣ ΦΑΙΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄
Οι 6 αριθμημένες ερωτήσεις του κεφαλαίου, στη σελ. 36. ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ: η πρώτη ερώτηση τυπώνεται «1 Από πότε…» ΧΩΡΙΣ ΤΕΛΕΙΑ μετά το 1, σε αντίθεση με όλες τις άλλες — τυπογραφικό του βιβλίου που ξεγελά κάθε αυτόματη μέτρηση. Είναι 6 ερωτήσεις, όχι 5.
Ερώτηση 1 — Από πότε αρχίζει η «εποχή της γραφής»
Ερώτηση: Από πότε αρχίζει η «εποχή της γραφής» στην ανθρώπινη ιστορία; (⚠️ στο βιβλίο τυπώνεται «1 Από πότε…», χωρίς τελεία μετά το 1)
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η πρώτη εποχή αρχίζει με την εμφάνιση του ανθρώπου πάνω στη γη και φτάνει ΩΣ ΤΟ 4000 π.Χ. ΠΕΡΙΠΟΥ, δηλαδή 6000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΟΧΗ. ΤΟΤΕ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΤΡΟΠΟΥΣ: «ΓΥΡΩ ΣΤΟ 4000 π.Χ.» ΚΑΙ «6000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΣΗΜΕΡΑ». ⭐ Είναι το ίδιο όριο, και το βιβλίο τα ταυτίζει ρητά με το «δηλαδή».
⭐⭐⭐ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ: ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ
⭐⭐⭐ «…ΠΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΑΚΟΜΗ ΝΑ ΕΧΕΙ ΒΡΕΘΕΙ ΕΝΑ ΑΛΛΟ ΑΝΑΛΟΓΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΙΚΑΝΟ ΝΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ.»
💡 ⭐⭐ Το κεφ. 2 το είχε πει με άλλη διατύπωση: «την οποία ΔΙΑΝΥΕΙ ΑΚΟΜΗ». Δύο κεφάλαια, το ίδιο σημείο — άρα το βιβλίο το θεωρεί σημαντικό.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΤΟ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ
⭐⭐ ΑΡΙΘΜΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ⚠️ 2.000.000 χρόνια η εμφάνιση του ανθρώπου στη γη (κεφ. 2) ΟΧΙ η αρχή της γραφής 15.000-10.000 π.Χ. οι σπηλαιογραφίες (Lascaux, κεφ. 2) προηγούνται της γραφής ⭐⭐⭐ 4000 π.Χ. / 6000 χρόνια ⭐⭐⭐ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ 1000 π.Χ. το τέλος της πρώτης ΠΕΡΙΟΔΟΥ της γραφής είναι η ερώτηση 3, όχι η 1 3η χιλιετία π.Χ. οι αναλυτικές γραφές Σουμερίων, Αιγυπτίων, Κινέζων (κεφ. 2) μέσα στην εποχή της γραφής
⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΚΕΙ — ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΚΕΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
⭐⭐⭐ Το κεφ. 2 έδωσε το κριτήριο: η εποχή της γραφής ορίζεται από «ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΔΟΚΙΜΕΣ ΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ», και αυτές «αποτέλεσαν ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΤΑΘΜΟ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ». ⭐⭐ Και το κεφ. 3 προσθέτει την ουσία: από εκεί και πέρα η ανθρωπότητα λειτουργεί «ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΑ, ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΕΤΟΤΕΡΑ».
⚠️ ⭐⭐ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ⭐ η ερώτηση αυτή τυπώνεται «1 Από πότε…» — ΧΩΡΙΣ ΤΕΛΕΙΑ μετά το 1, σε αντίθεση με όλες τις άλλες του κεφαλαίου. Είναι λάθος στοιχειοθεσίας, όχι διαφορετικός τύπος ερώτησης.
Σύνοψη: Γύρω στο 4000 π.Χ., δηλαδή 6000 χρόνια πριν από σήμερα. Το βιβλίο το δίνει ρητά: «Η πρώτη εποχή αρχίζει με την εμφάνιση του ανθρώπου πάνω στη γη και φτάνει ως το 4000 π.Χ. περίπου, δηλαδή 6000 χρόνια πριν από τη σημερινή εποχή. ΤΟΤΕ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ». Και δεν έχει τελειώσει: «διαρκεί ως σήμερα χωρίς ακόμη να έχει βρεθεί ένα άλλο ανάλογο σύστημα επικοινωνίας ικανό να την αντικαταστήσει». ⚠️ Μην μπερδέψεις το όριο αυτό με το 1000 π.Χ. (τέλος της πρώτης περιόδου, ερώτηση 3), με τα 2.000.000 χρόνια ανθρώπινης παρουσίας ή με τις σπηλαιογραφίες των 15.000-10.000 π.Χ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΤΡΟΠΟΥΣ: «γύρω στο 4000 π.Χ.» και «6000 χρόνια πριν από σήμερα». Το βιβλίο τα ταυτίζει με το «δηλαδή».
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ «1000 π.Χ.». Αυτό είναι το τέλος της πρώτης περιόδου της γραφής (ερώτηση 3), όχι η αρχή της εποχής της.
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ — «χωρίς ακόμη να έχει βρεθεί ένα άλλο ανάλογο σύστημα … ικανό να την αντικαταστήσει». Το βιβλίο το επαναλαμβάνει σε δύο κεφάλαια.
- ⚠️ ⭐ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: η ερώτηση τυπώνεται «1 Από πότε…», χωρίς τελεία μετά το 1, σε αντίθεση με όλες τις άλλες.
Ερώτηση 2 — Σε τι διαφέρει η «εποχή της γραφής» από την προηγούμενη
Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η «εποχή της γραφής» από την προηγούμενη «εποχή πριν από τη γραφή» στην ιστορία της ανθρωπότητας;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ — ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΙΤΙΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η ανθρωπότητα κατά την εποχή της γραφής αρχίζει να οργανώνεται, να λειτουργεί και να εξελίσσεται ΜΕ ΤΡΟΠΟ ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΟ, ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΟ ΚΑΙ ΑΝΕΤΟΤΕΡΟ, ΑΦΟΥ ΜΕ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΗ Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΑΦΟΥ» ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: δίνει ΤΗΝ ΑΙΤΙΑ. ⭐ Δεν άλλαξε ο άνθρωπος — άλλαξε η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ του, και μαζί όλα τα υπόλοιπα.
⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΚΑΘΕ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ — ΑΝΑΛΥΣΕ ΤΑ, ΜΗΝ ΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΙΣ
⭐⭐ ΛΕΞΗ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ⭐⭐⭐ ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΟΣ η πληροφορία δεν χάνεται και δεν αλλοιώνεται — δεν εξαρτάται από τη μνήμη ούτε από τη ζωή ενός ανθρώπου ⭐⭐⭐ ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΟΣ καταγράφεται περισσότερη πληροφορία — νόμοι, ποσότητες, ονόματα, συμφωνίες ⭐⭐ ΑΝΕΤΟΤΕΡΟΣ δεν χρειάζεται να τα θυμάσαι όλα· τα βρίσκεις γραμμένα όποτε τα χρειαστείς
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΔΕΥΤΕΡΗ, ΒΑΘΥΤΕΡΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ
⭐⭐⭐ Το κεφ. 2 έδωσε το επιχείρημα που ολοκληρώνει την απάντηση: «κάθε είδους απόδειξη τεκμηριώνεται σχεδόν αποκλειστικά πια ΣΤΗ ΓΡΑΠΤΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ και Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΙΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΣΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙ' ΑΥΤΟ Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ: ⭐⭐ για την «εποχή πριν από τη γραφή» ξέρουμε μόνο ό,τι μας λένε ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ — εργαλεία, οστά, σχέδια σε σπήλαια. Για την «εποχή της γραφής» έχουμε ΤΑ ΙΔΙΑ ΤΑ ΛΟΓΙΑ των ανθρώπων. ⭐ Η πρώτη είναι προϊστορία, η δεύτερη Ιστορία.
⭐⭐ Το κεφ. 2 το είχε πει: με τη γραφή «ΘΕΜΕΛΙΩΝΕΤΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», και η ΣΥΝΟΨΗ του: ο άνθρωπος «ΘΕΜΕΛΙΩΝΕΙ ΚΑΙ ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΕΙ ΜΕ ΑΥΘΕΝΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ».
⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΙΑ ΠΑΓΙΔΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ
⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΕΙΣ ΟΤΙ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ⭐⭐ Το κεφ. 1 αφιέρωσε ολόκληρες σελίδες στο αντίθετο: κραυγές, χειρονομίες, χτύπος, φωτιές, πέτρες, χαράγματα, κόμποι. ⭐ Η διαφορά δεν είναι «επικοινωνία / καθόλου επικοινωνία» — είναι ότι η επικοινωνία γίνεται ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΗ, και μαζί της αλλάζει ο τρόπος που η κοινωνία ΟΡΓΑΝΩΝΕΤΑΙ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ.
Σύνοψη: Στον τρόπο που λειτουργεί η ίδια η ανθρωπότητα. Το βιβλίο το δίνει με τρία συγκριτικά και μία αιτία: «Η ανθρωπότητα κατά την εποχή της γραφής αρχίζει να οργανώνεται, να λειτουργεί και να εξελίσσεται με τρόπο ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΟ, ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΟ ΚΑΙ ΑΝΕΤΟΤΕΡΟ, ΑΦΟΥ με τη γραφή γίνεται πληρέστερη η επικοινωνία των ανθρώπων» — ασφαλέστερα (η πληροφορία δεν χάνεται ούτε αλλοιώνεται), πληρέστερα (καταγράφεται περισσότερη πληροφορία), ανετότερα (δεν στηρίζεται όλα στη μνήμη). Η βαθύτερη διαφορά είναι το είδος των πηγών: «η Ιστορία αναζητά τις αυθεντικές πηγές της στα γραπτά κείμενα» — για την προηγούμενη εποχή έχουμε μόνο αντικείμενα, για τη δεύτερη τα ίδια τα λόγια των ανθρώπων. ⚠️ Προσοχή: η διαφορά δεν είναι ότι πριν δεν υπήρχε επικοινωνία (το κεφ. 1 δείχνει το αντίθετο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΑΝΑΛΥΣΕ ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ, ΜΗΝ ΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΙΣ ΣΚΕΤΑ. Τι σημαίνει «ασφαλέστερα»; Ότι η πληροφορία δεν εξαρτάται από τη μνήμη ούτε από τη ζωή ενός ανθρώπου.
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΕΙΣ ΟΤΙ ΠΡΙΝ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. Το κεφ. 1 περιγράφει πλήθος μέσων. Η γραφή την κάνει πληρέστερη, δεν την εισάγει.
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ: προϊστορία = μόνο αντικείμενα· Ιστορία = γραπτά κείμενα. Είναι η ουσία της διάκρισης.
- ⭐ ΤΟ «ΑΦΟΥ» ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΙΤΙΑ — κράτησέ το στην απάντησή σου: δεν άλλαξε ο άνθρωπος, άλλαξε η επικοινωνία του.
Ερώτηση 3 — Ποια είναι η πρώτη περίοδος της γραφής και ως πότε διαρκεί
Ερώτηση: Ποια είναι η πρώτη περίοδος της γραφής και ως πότε διαρκεί;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ
⭐⭐⭐ Η πρώτη περίοδος είναι ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ — ο τίτλος του κεφαλαίου: «Την περίοδο αυτή εξετάζουμε ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΟΡΦΗ ΓΡΑΦΗΣ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΛΑΟΥΣ σε διάρκεια ΠΕΡΙΠΟΥ 3.000 ΧΡΟΝΩΝ. Δηλαδή ΑΠΟ ΤΟ 4000 π.Χ. ΠΕΡΙΠΟΥ ΩΣ ΤΟ 1000 π.Χ.»
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
- ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑ: η περίοδος των ΑΡΧΑΙΩΝ ΧΡΟΝΩΝ
- ⭐⭐⭐ ΟΡΙΑ: 4000 π.Χ. → 1000 π.Χ.
- ⭐⭐ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: «περίπου 3.000 χρόνων»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ: ΓΙΑΤΙ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΤΟ 1000 π.Χ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Το βιβλίο ΔΕΝ διαλέγει στρογγυλή χρονολογία — διαλέγει ΓΕΓΟΝΟΣ: «…ως το 1000 π.Χ, ΠΟΥ ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΚΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΩΙΜΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΓΡΑΦΕΣ, ΔΗΛΑΔΗ Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄.»
💡 ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ — ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ. ⭐⭐ Η περιοδολόγηση του βιβλίου είναι ΕΛΛΗΝΟΚΕΝΤΡΙΚΗ: το τέλος της παγκόσμιας «πρώτης περιόδου» ορίζεται από το τέλος μιας ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ γραφής.
⚠️ ⭐⭐ Και μια χρήσιμη παρατήρηση: το ίδιο το κεφάλαιο γράφει ότι η Γραμμική Β΄ χρησιμοποιήθηκε «ΚΥΡΙΩΣ ΜΕΤΑΞΥ 1400 - 1150 π.Χ.». Το «ως το 1000 π.Χ.» είναι στρογγυλοποίηση προς τα κάτω — δεν είναι αντίφαση, αλλά αξίζει να το ξέρεις.
⭐⭐⭐ ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ — ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΜΟΝΟ ΔΥΟ ΑΡΙΘΜΟΙ
⭐⭐⭐ ΤΑ ΔΥΟ ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: «Κατά τους αρχαίους χρόνους, ΔΥΟ ΗΤΑΝ ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΩΝ. ΟΙ «ΜΗ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΕΣ» ΚΑΙ ΟΙ «ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΕΣ» ΓΡΑΦΕΣ.»
⭐⭐ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ:
⭐⭐ ΠΟΤΕ ⭐⭐⭐ ΤΙ 4η χιλιετία π.Χ. η σουμεριακή σφηνοειδής γραφή, σε πινακίδες και σφραγίδες 2600-2300 π.Χ. οι πρώτοι κρητικοί σφραγιδόλιθοι και τα πρώτα ιδεογράμματα 2η χιλιετία π.Χ. η κρητική ιερογλυφική — ο Δίσκος της Φαιστού 1700-1600 π.Χ. η Γραμμική Α΄ (αναποκρυπτογράφητη) ⭐⭐⭐ 1400-1150 π.Χ. η Γραμμική Β΄ — και με το τέλος της κλείνει η περίοδος 💡 ⭐⭐ Μια απάντηση που δίνει ΚΑΙ τα όρια ΚΑΙ τον λόγο του κάτω ορίου ΚΑΙ δύο-τρία γεγονότα της περιόδου είναι πλήρης.
Σύνοψη: Είναι η περίοδος των αρχαίων χρόνων, και διαρκεί «περίπου 3.000 χρόνων»: «από το 4000 π.Χ. περίπου ως το 1000 π.Χ.». Το κάτω όριο δεν είναι στρογγυλή χρονολογία αλλά γεγονός: «ως το 1000 π.Χ, που παύει να χρησιμοποιείται και η δεύτερη από τις πρώιμες ελληνικές γραφές, δηλαδή η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄». Στη διάρκειά της «εξετάζουμε την πρώτη μορφή γραφής στους διάφορους λαούς», με δύο βασικά συστήματα — «οι «μη αλφαβητικές» και οι «αλφαβητικές» γραφές — και κύρια γεγονότα τη σουμεριακή σφηνοειδή (4η χιλιετία), τους κρητικούς σφραγιδόλιθους (2600-2300 π.Χ.), τον Δίσκο της Φαιστού, τη Γραμμική Α΄ και τη Γραμμική Β΄.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΠΕΣ ΓΙΑΤΙ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΤΟ 1000 π.Χ. — «παύει να χρησιμοποιείται … η Γραμμική Β΄». Το βιβλίο ορίζει το όριο με γεγονός, όχι με στρογγυλό αριθμό.
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ («περίπου 3.000 χρόνων») μαζί με τα δύο άκρα — είναι στοιχείο που δίνει ρητά το κείμενο.
- ⚠️ ⭐⭐ ΜΗΝ ΤΟ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 1. Εκεί ζητείται η αρχή της εποχής της γραφής (4000 π.Χ.)· εδώ τα όρια της πρώτης περιόδου της.
- ⭐ ΧΡΗΣΙΜΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: το ίδιο κεφάλαιο γράφει ότι η Γραμμική Β΄ χρησιμοποιήθηκε «κυρίως μεταξύ 1400-1150 π.Χ.» — το «ως το 1000 π.Χ.» είναι στρογγυλοποίηση.
Ερώτηση 4 — Το αρχαιότερο σύστημα γραφής, από ποιους επινοήθηκε και τα χαρακτηριστικά του
Ερώτηση: Ποιο είναι το αρχαιότερο σύστημα γραφής, από ποιους επινοήθηκε και ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΚΕΛΗ — ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΤΡΙΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Το ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΡΑΦΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΜΕ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ είναι αυτό που ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΟΥΜΕΡΙΟΥΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗΝ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΚΑΙ ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ: «ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ». ⭐ Ο συγγραφέας δεν λέει «το πρώτο που υπήρξε» — λέει «το αρχαιότερο ΠΟΥ ΞΕΡΟΥΜΕ». Είναι σωστή επιστημονική διατύπωση και αξίζει μισή μονάδα.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ — ΠΕΝΤΕ, ΚΑΙ ΔΕΝΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ
# ⭐⭐ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ⭐⭐⭐ ΜΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 ⭐⭐⭐ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ «ανήκει στην κατηγορία των «ΣΦΗΝΟΕΙΔΩΝ» ΓΡΑΦΩΝ, δηλαδή των γραφών ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΤΗΣ ΣΦΗΝΑΣ, στην οποία καταλήγουν τα σχήματα-σύμβολα που χρησιμοποιεί» 2 ⭐⭐⭐ ΥΛΙΚΟ ΓΡΑΦΗΣ «πάνω σε πινακίδες από ΜΑΛΑΚΗ ΕΥΠΛΑΣΤΗ ΑΡΓΙΛΟ» 3 ⭐⭐⭐ ΕΡΓΑΛΕΙΟ «με ένα ΞΥΣΜΕΝΟ ΚΑΙ ΓΩΝΙΑΣΜΕΝΟ ΣΤΙΣ ΑΚΡΕΣ ΚΑΛΑΜΙ» 4 ⭐⭐ ΤΕΧΝΙΚΗ «χαράσσονταν Η ΚΑΙ ΤΥΠΩΝΟΝΤΑΝ» 5 ⭐⭐ ΧΡΗΣΗ «επέτρεψε ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ανάμεσα στους λαούς, τους αξιωματούχους, τους πολεμιστές, τους εμπόρους, τους ιερείς» ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΩΡΑ Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1, 2 ΚΑΙ 3 ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ.
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΣΦΗΝΕΣ; Επειδή ένα ΓΩΝΙΑΣΜΕΝΟ ΚΑΛΑΜΙ πιεσμένο σε ΥΓΡΟ ΠΗΛΟ αφήνει σφήνα — ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ να αφήσει καμπύλη. ⭐⭐ Η μορφή των γραμμάτων δεν επιλέχθηκε αισθητικά· ΤΗΝ ΕΠΕΒΑΛΕ ΤΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΥΛΙΚΟ. ⭐ Αν το γράψεις αυτό, δείχνεις ότι κατάλαβες αντί να απομνημονεύσεις — και είναι η πρώτη από πολλές φορές στο βιβλίο όπου η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ορίζει τη ΜΟΡΦΗ.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ — ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΤΕ
⭐⭐ «Την εποχή αυτή, δηλαδή ΚΑΤΑ ΤΗΝ 4η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.Χ., εμφανίστηκε η γραφή στους Σουμερίους και στους άλλους λαούς ΤΗΣ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑΣ, στην επιφάνεια ΜΙΚΡΩΝ ΠΗΛΙΝΩΝ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ ΚΑΙ ΣΕ ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΕΣ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ από διάφορα σκληρά υλικά όπως ΠΕΤΡΑ, ΚΟΚΑΛΟ, ΕΛΕΦΑΝΤΟΔΟΝΤΟ.»
⭐⭐ Και τι έγραφαν στην αρχή: «με σκοπό ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΝ, ΝΑ ΚΑΤΑΓΡΑΨΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΡΗΣΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΑΡΓΟΤΕΡΑ, γράφτηκαν και άλλα κείμενα με αναφορές σε γεγονότα, καθώς και διηγήσεις.»
💡 ⭐⭐⭐ ΞΑΝΑ Η ΙΔΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦ. 2: ΠΡΩΤΑ ΜΕΤΡΗΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ, ΜΕΤΑ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ. ⭐ Η γραφή αρχίζει πάντα ως λογιστική και γίνεται λογοτεχνία αργότερα.
⭐⭐ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΜΗ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΩΝ ΓΡΑΦΩΝ
⭐⭐⭐ Αν θέλεις πληρέστερη απάντηση, πρόσθεσε την αρχή που τις διέπει όλες: τα σχήματα «ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟ ΠΡΙΝ ΣΤΟΥΣ ΘΕΑΤΕΣ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΙΑ, ΟΤΑΝ ΑΝΑΠΑΡΙΣΤΟΥΣΑΝ ΤΑ ΙΔΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ. Η ΑΝΑΓΚΗ ΑΥΤΗ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΧΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ».
💡 ⭐⭐ Η τυποποίηση δεν είναι φτώχεια της τέχνης — είναι ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ.
Σύνοψη: Το σύστημα των ΣΟΥΜΕΡΙΩΝ — «το αρχαιότερο σύστημα γραφής για το οποίο διαθέτουμε σημαντικά ευρήματα με δείγματά της». Χαρακτηριστικά: (1) ανήκει στις «σφηνοειδείς» γραφές, «που χαρακτηρίζονται από το σχήμα της σφήνας, στην οποία καταλήγουν τα σχήματα-σύμβολα»· (2) γραφόταν σε «πινακίδες από μαλακή εύπλαστη άργιλο»· (3) με «ένα ξυσμένο και γωνιασμένο στις άκρες καλάμι»· (4) τα σύμβολα «χαράσσονταν ή και τυπώνονταν»· (5) «επέτρεψε τη συστηματική και αποτελεσματική επικοινωνία ανάμεσα στους λαούς, τους αξιωματούχους, τους πολεμιστές, τους εμπόρους, τους ιερείς». Η ουσιαστική παρατήρηση: τα τρία πρώτα είναι ένα — το γωνιασμένο καλάμι στον υγρό πηλό αφήνει σφήνα, δεν μπορεί να αφήσει καμπύλη· τη μορφή των γραμμάτων την επέβαλε το εργαλείο. Εμφανίστηκε «κατά την 4η χιλιετία π.Χ.» στη Μεσοποταμία, αρχικά «για να … μετρήσουν διάφορα προϊόντα» και «αργότερα» για γεγονότα και διηγήσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΤΡΙΑ ΣΚΕΛΗ (ποιο, από ποιους, χαρακτηριστικά) — η ερώτηση τα ζητά ρητά και τα τρία.
- ⭐⭐⭐ Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: το γωνιασμένο καλάμι στον υγρό πηλό αφήνει σφήνα — άρα υλικό και εργαλείο επιβάλλουν τη μορφή των συμβόλων. Δεν είναι αισθητική επιλογή.
- ⭐⭐ ΚΡΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «για το οποίο διαθέτουμε σημαντικά ευρήματα». Δεν λέει «το πρώτο που υπήρξε», λέει «το αρχαιότερο που ξέρουμε».
- ⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: 4η χιλιετία π.Χ., Μεσοποταμία, σε πήλινες πινακίδες και κυλινδρικές σφραγίδες — και πρώτα για μέτρηση προϊόντων, μετά για διηγήσεις.
Ερώτηση 5 — Οι πρώτες ελληνικές γραφές, τα ιδεογράμματα και τα ιερογλυφικά
Ερώτηση: Πότε εμφανίστηκαν στον ελληνικό χώρο οι πρώτες ελληνικές γραφές; Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά των «ιδεογραμμάτων» και των «ιερογλυφικών»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Α — ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΥ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Στον ελληνικό χώρο εμφανίστηκαν ανάλογα «ΤΥΠΩΜΑΤΑ» με τις πρώτες γνωστές σφραγίδες, ΤΟΥΣ ΣΦΡΑΓΙΔΟΛΙΘΟΥΣ, που χρησιμοποιήθηκαν ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ στη διάρκεια της περιόδου 2600-2300 π.Χ.»
⭐⭐ Από τι ήταν φτιαγμένοι: «Κατασκευάστηκαν από σκληρά σχετικά υλικά, όπως ΚΟΚΑΛΑ ΚΑΙ ΣΤΕΑΤΙΤΗ ΛΙΘΟ, αλλά και από ΗΜΙΣΚΛΗΡΕΣ ΠΕΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΛΕΦΑΝΤΟΚΟΚΑΛΟ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Β — ΤΑ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ
⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 5 δίνει τον ορισμό και για τα δύο, στην ίδια πρόταση:
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Σε τέτοιες σφραγίδες εμφανίστηκαν ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΑ ΚΡΗΤΙΚΑ «ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ», ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑ ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ, ΩΣ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ, ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΑ «ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ» ΚΕΙΜΕΝΑ (ΜΕ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑ) ΚΑΙ ΜΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΟ ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ.»
⭐⭐ ΟΡΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ⭐⭐ ΤΟ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΤΟΥ ⭐⭐⭐ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «σχήματα και σύμβολα ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ» η πρώτη φάση της κρητικής γραφής· δηλώνουν ιδέες, όχι ήχους ⭐⭐⭐ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ «κείμενα με σχήματα και σύμβολα» ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: «προερχόμενο ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΑ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ: ⭐⭐ «ΙΕΡΟ-ΓΛΥΦΙΚΑ» = ΙΕΡΑ + ΓΛΥΠΤΑ. Το κεφ. 4 θα το πει ρητά για τα αιγυπτιακά: «σύμβολα «ιερά» και «γλυπτά»». ⭐ Και το βιβλίο σημειώνει ότι η κρητική ιδεογραφική «συχνά αναφέρεται ως «ΙΕΡΟΓΡΑΦΙΚΗ», ΑΦΟΥ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΑ ΙΕΡΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ».
⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ — ΓΙΑ ΠΛΗΡΗ ΕΙΚΟΝΑ
⭐⭐ ΠΟΤΕ ⭐⭐⭐ ΤΙ 2200-1700 π.Χ. οι σφραγιδόλιθοι «φτάνουν σε ΘΑΥΜΑΣΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΜΙΚΡΟΓΛΥΠΙΚΗΣ, ΜΕ ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΗ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ ΓΡΑΦΗ» 1700-1350 π.Χ. «η μεγάλη … ακμή τους», ως την καταστροφή των μινωικών ανακτορικών κέντρων ⭐⭐⭐ 1700-1600 π.Χ. Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Α΄ — «ονομάστηκε … ΑΠΟ ΤΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΤΗΣ» και «ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚΟΜΗ ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΘΕΙ» ⭐⭐⭐ 1400-1150 π.Χ. Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄ — «ονομάζεται και ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ», «η δεύτερη «ΣΥΛΛΑΒΟΓΡΑΦΙΚΗ» στον ελληνικό χώρο», αποκρυπτογραφημένη «από τον Βρετανό MICHAEL VENTRIS» ⭐⭐ Δείγματα Γραμμικής Β΄ βρέθηκαν «στην ΚΝΩΣΟ, στη ΘΗΡΑ, στην ΠΥΛΟ της Πελοποννήσου και φυσικά ΣΤΙΣ ΜΥΚΗΝΕΣ».
⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΤΡΙΠΛΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΣΦΡΑΓΙΔΩΝ — ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΗΝ ΞΕΡΕΙΣ
⭐⭐⭐ «Η χρήση των σφραγίδων αυτών ήταν ΠΟΛΛΑΠΛΗ. Χρησιμοποιούνταν:
- ⭐⭐⭐ «ΓΙΑ ΤΗ ΣΦΡΑΓΙΣΗ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΟΥΣ»
- ⭐⭐ «ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΚΟΣΜΗΜΑΤΩΝ (βραχιολιών και κολιέ)»
- ⭐⭐ «ΓΙΑ ΤΟ ΣΤΟΛΙΣΜΟ ΕΝΔΥΜΑΤΩΝ»
💡 ⭐⭐⭐ Η ΠΡΩΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ: ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ. ⭐ Είναι η ίδια ανάγκη που στο κεφ. 2 γέννησε τη γραφή — «να σημαδεύει τη γη του, να ελέγχει τα υπάρχοντά του».
⚠️ ⭐⭐ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ: η ΣΥΝΟΨΗ 5 γράφει «σφραγιδόλίθους» με λάθος τονισμό.
Σύνοψη: ΠΟΤΕ: στην Κρήτη, την περίοδο 2600-2300 π.Χ., με τους σφραγιδόλιθους — «ανάλογα «τυπώματα» με τις πρώτες γνωστές σφραγίδες», φτιαγμένους από «κόκαλα και στεατίτη λίθο, αλλά και από ημίσκληρες πέτρες και ελεφαντοκόκαλο». ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: «Σε τέτοιες σφραγίδες εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τα κρητικά «ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ», σχήματα και σύμβολα ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ, ως μια πρώτη φάση της κρητικής γραφής, και τα πρώτα «ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ» κείμενα (με σχήματα και σύμβολα) και με περιεχόμενο προερχόμενο ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ» — γι' αυτό η γραφή αυτή «συχνά αναφέρεται ως «ιερογραφική», αφού η χρήση της αποδίδεται στα ιερατεία της εποχής». Η συνέχεια: Γραμμική Α΄ (1700-1600 π.Χ., «δεν έχει ακόμη αποκρυπτογραφηθεί») και Γραμμική Β΄ (1400-1150 π.Χ., «Μυκηναϊκή», συλλαβογραφική, αποκρυπτογραφημένη από τον Michael Ventris).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΟΡΩΝ: τα ιδεογράμματα δηλώνουν «ιδέες και καταστάσεις»· στα ιερογλυφικά το ξεχωριστό είναι το περιεχόμενο — «προερχόμενο κυρίως από το ιερατείο».
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΕΞΗΓΕΙ: «ιερο-γλυφικά» = ιερά + γλυπτά. Το κεφ. 4 το λέει ρητά για τα αιγυπτιακά· εδώ το βιβλίο χρησιμοποιεί και τον όρο «ιερογραφική».
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ: Κρήτη, 2600-2300 π.Χ. Χωρίς το «Κρήτη» η απάντηση είναι ελλιπής.
- ⭐ ΓΙΑ ΠΛΗΡΗ ΕΙΚΟΝΑ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ: Γραμμική Α΄ (αναποκρυπτογράφητη) → Γραμμική Β΄ (Μυκηναϊκή, Ventris) — δείχνει ότι είδες ολόκληρη τη γραμμή.
- ⚠️ ⭐ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: η ΣΥΝΟΨΗ γράφει «σφραγιδόλίθους» με λάθος τονισμό.
Ερώτηση 6 — Τι είναι ο Δίσκος της Φαιστού και ποια η σημασία του
Ερώτηση: Τι είναι ο Δίσκος της Φαιστού και ποια είναι η σημασία του;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Α — ΤΙ ΕΙΝΑΙ
⭐⭐ Ανήκει σε μια γραφή που οι Κρήτες χρησιμοποιούσαν στη 2η χιλιετία π.Χ.: «Τη γραφή των συμβόλων και των εικόνων, ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗ ΜΕ ΤΗΝ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ.»
⭐⭐⭐ Το βιβλίο τον ονομάζει «ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ αυτής της γραφής, της «ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ»», και φυλάσσεται στο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ.
⭐⭐ Η λεζάντα προσθέτει: «Διακρίνεται καθαρά Η ΣΠΕΙΡΑ ΤΩΝ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΛΩΝ, που είναι «ΤΥΠΩΜΕΝΑ» ΜΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΑΛΟΥΠΙΑ και ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΚΑΠΟΙΑ ΣΕΙΡΑ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Β — Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ: ΔΕΝ ΧΑΡΑΧΤΗΚΕ, ΤΥΠΩΘΗΚΕ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Εξαιρετικό … ενδιαφέρον παρουσιάζει Ο ΤΡΟΠΟΣ «ΓΡΑΦΗΣ» ΤΟΥ … Κι αυτό, διότι ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΟΥ ΚΑΠΟΙΟ ΧΕΡΙ ΧΑΡΑΞΕ ΜΕ ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ, όταν η πήλινη πλάκα ήταν ακόμη υγρή και εύπλαστη. Η ΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΙΝΕ ΑΠΟ ΔΙΑΔΟΧΙΚΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ ΜΙΚΡΩΝ ΣΦΡΑΓΙΔΩΝ, ΜΙΚΡΩΝ «ΤΥΠΩΝ» (ΚΑΛΟΥΠΙΩΝ).»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: «Το πιο ενδιαφέρον ίσως στοιχείο είναι πως ΕΓΙΝΕ ΠΙΑ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟ ΔΙΕΘΝΩΣ ΟΤΙ Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΦΑΙΣΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΙΔΕΑ ΤΩΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΟΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΘΕΩΡΗΘΕΙ ΩΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΓΡΑΨΕΙΣ ΜΟΝΟ «ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ» — ΕΞΗΓΗΣΕ ΓΙΑΤΙ: ⭐⭐ «τυπογραφικό στοιχείο» σημαίνει σύμβολο ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΟ. Το ίδιο σφραγιδάκι πατιέται πολλές φορές, σε διαφορετικές θέσεις, και δίνει διαφορετικά κείμενα. ⭐ Ακριβώς αυτή είναι η αρχή που θα ξαναγεννηθεί με τα ΚΙΝΗΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ του Γουτεμβέργιου (κεφ. 9) — τρεισήμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα.
⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Γ — ΟΙ ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΝΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΙΣ. Δείχνουν ότι διάβασες ολόκληρη την παράγραφο και όχι μόνο τον έπαινο:
⚠️ ⭐⭐⭐ 1. ΕΜΕΙΝΕ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΗ ΕΦΕΥΡΕΣΗ: «ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΒΡΕΘΕΙ στον ελληνικό χώρο ΑΛΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΦΑΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΔΕΙΞΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΙΔΕΑΣ ΤΗΣ «ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗΣ» ΤΟΥΣ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ.»
⚠️ ⭐⭐⭐ 2. ΙΣΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝ ΚΡΗΤΙΚΟΣ: «υποστηρίζεται … πως μπορεί και ο Δίσκος αυτός ΝΑ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΛΑΦΥΡΟ, ΩΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑ Η ΩΣ ΑΝΑΘΗΜΑ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΙΕΡΟ.»
⭐⭐ Το βιβλίο πάντως παραθέτει και το επιχείρημα υπέρ της κρητικής προέλευσης: «δεν υπάρχει λόγος να θεωρηθεί ως προϊόν ξένης χώρας, διότι α) ανάλογα ιερογλυφικά σημεία παρουσιάζονται σε επιγραφή χάλκινου διπλού …».
⚠️ ⭐⭐ 3. ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΙΑΒΑΣΤΕΙ: ⭐ η ΣΥΝΟΨΗ 6 το λέει — «το κείμενο που περιέχει ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚΟΜΗ» αποκρυπτογραφηθεί.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΑΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
⚠️ ΣΗΜΕΙΟ ⭐⭐ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ⭐⭐ ΣΥΝΟΨΗ 6 ⚠️ ⭐⭐⭐ Πόσο σπάνιος «ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ» «ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ» ⚠️ ⭐⭐ Χρονολόγηση (η Γραμμική Α΄ τον διαδέχεται «από το 1700 ως το 1600 π.Χ.») «Χρονολογείται στα 1600-1700 π.Χ.» — ΑΝΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΕΥΡΟΣ 💡 ⭐⭐⭐ Σε π.Χ. χρονολογίες προηγείται ΠΑΝΤΑ το μεγαλύτερο έτος: το σωστό είναι 1700-1600 π.Χ. ⭐ Και «εξαιρετικά σημαντικό» δεν σημαίνει «μοναδικό» — αν και το ίδιο το κείμενο λέει ότι δεν έχουν βρεθεί άλλα κείμενα με τα στοιχεία του.
Σύνοψη: ΤΙ ΕΙΝΑΙ: το κορυφαίο δείγμα της «κρητικής ιερογλυφικής γραφής» της 2ης χιλιετίας π.Χ., «αντίστοιχης με την ιερογλυφική γραφή των Αρχαίων Αιγυπτίων»· φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και το κείμενό του δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ είναι ο τρόπος γραφής: «δεν πρόκειται για γραφή που κάποιο χέρι χάραξε με ένα εργαλείο … Η γραφή στην επιφάνειά του έγινε από ΔΙΑΔΟΧΙΚΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ ΜΙΚΡΩΝ ΣΦΡΑΓΙΔΩΝ, μικρών «ΤΥΠΩΝ» (ΚΑΛΟΥΠΙΩΝ)». Γι' αυτό «έγινε πια παραδεκτό διεθνώς ότι ο τύπος του Δίσκου … αποτελεί ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΙΔΕΑ ΤΩΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ και ότι μπορεί να θεωρηθεί ΩΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ» — το ίδιο σφραγιδάκι ξαναχρησιμοποιείται, ακριβώς η αρχή των κινητών στοιχείων του Γουτεμβέργιου. ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «δεν έχουν βρεθεί … άλλα κείμενα με τα στοιχεία του Δίσκου και δεν υπάρχει ένδειξη για τη συνέχεια της ιδέας», και «υποστηρίζεται … πως μπορεί … να προέρχεται από την Ανατολή και να μεταφέρθηκε στην Κρήτη ως λάφυρο, προσφορά ή ανάθημα».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΓΡΑΨΕΙΣ ΜΟΝΟ «ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ» — ΕΞΗΓΗΣΕ ΓΙΑΤΙ: τα σύμβολα είναι επαναχρησιμοποιούμενα καλούπια, που πατιούνται διαδοχικά σε διαφορετικές θέσεις.
- ⭐⭐⭐ ΑΝΑΦΕΡΕ ΤΙΣ ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ. Το βιβλίο λέει και ότι η ιδέα δεν είχε συνέχεια και ότι ο Δίσκος ίσως δεν είναι καν κρητικός. Απάντηση που τις παραλείπει είναι μονόπλευρη.
- ⚠️ ⭐⭐ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: το κυρίως κείμενο τον λέει «ένα εξαιρετικά σημαντικό δείγμα», η ΣΥΝΟΨΗ «μοναδικό δείγμα» — δεν είναι το ίδιο.
- ⚠️ ⭐⭐ ΑΝΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΕΥΡΟΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΨΗ: «Χρονολογείται στα 1600-1700 π.Χ.». Σε π.Χ. χρονολογίες προηγείται το μεγαλύτερο έτος — το σωστό είναι 1700-1600 π.Χ.
- ⭐ ΚΑΛΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: η ίδια αρχή (εσώγλυφο που πιέζεται και δίνει ανάγλυφο) περιγράφεται λίγο πιο πάνω για τις μεσοποταμιακές σφραγίδες — «ένας άλλος τρόπος γραφής χωρίς μελάνι».
