Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11ο: ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ, ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ, ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ (σελ. 132) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11ο: ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ, ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ, ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ
Αναλυτικές απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις της σελ. 132, με τα ακριβή χωρία του κεφαλαίου και της ΣΥΝΟΨΗΣ.
Ερώτηση 1 — Η εικονογράφηση των βιβλίων στα πρώτα χρόνια της Τυπογραφίας
Ερώτηση: Πώς γινόταν στα πρώτα χρόνια της Τυπογραφίας η εικονογράφηση των βιβλίων;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ: ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ
⭐⭐⭐ «Η τυπογραφία του Γουτεμβέργιου επεδίωκε την τυπογραφική αναπαραγωγή ΚΥΡΙΩΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ … ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΒΙΒΛΙΑ, Η ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΔΙΑΚΟΣΜΗΜΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Ή ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΝΟΤΑΝ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΦΡΑΣΗ «ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΒΙΒΛΙΑ». Στο σημείο της εικόνας, το τυπωμένο βιβλίο ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΑΚΟΜΗ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΙΠΟΤΑ. Η μηχανή είχε λύσει μόνο το κείμενο.
⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΤΡΟΠΟΙ — ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ
⭐⭐⭐ 1. Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ, ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ
⭐⭐⭐ «Η εικονογράφηση των βιβλίων γινόταν με το χέρι είτε ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΤΥΠΩΜΕΝΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ είτε, πιο συχνά, ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΠΟΥ ΤΥΠΩΝΟΝΤΑΝ» — και στα αρχέτυπα του 15ου αιώνα και στις μεταγενέστερες εκδόσεις.
⭐⭐ Το χρώμα: «Η εικονογράφηση γινόταν συνήθως με ΜΑΥΡΟ, ΜΠΛΕ Ή ΚΟΚΚΙΝΟ μελάνι.» ⚠️ (Η ΣΥΝΟΨΗ 1 παραλείπει το μπλε — γράφει μόνο «μαύρο ή κόκκινο».)
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΙΟ ΕΞΥΠΝΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ — ΜΗΝ ΤΟ ΠΡΟΣΠΕΡΑΣΕΙΣ: ⭐⭐ η φράση «ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΠΟΥ ΤΥΠΩΝΟΝΤΑΝ» (η ΣΥΝΟΨΗ 1 τα λέει και «ΑΧΝΑΡΙΑ») σημαίνει ότι το τυπωμένο ξυλογραφικό περίγραμμα λειτουργούσε ως ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ, και ο ζωγράφος απλώς το ΧΡΩΜΑΤΙΖΕ. ⭐ Δηλαδή ήταν ήδη μια ΗΜΙ-ΜΗΧΑΝΙΚΗ διαδικασία — μισή μηχανή, μισό χέρι. Αν το γράψεις έτσι, ξεχωρίζεις.
⭐⭐⭐ 2. Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΙΚΡΟΓΡΑΦΙΑ
⭐⭐⭐ «Από τη «Βίβλο των 42 στίχων» ακόμη, η τέχνη της τυπογραφίας ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ ΝΑ ΣΥΝΔΥΑΣΤΕΙ ΜΕ ΤΗ ΜΙΚΡΟΓΡΑΦΙΑ Ή ΤΗ ΜΙΚΡΟΖΩΓΡΑΦΙΚΗ, για να ολοκληρωθούν οι θαυμαστές σελίδες που ΔΙΚΑΙΩΣΑΝ ΤΟΝ ΓΟΥΤΕΜΒΕΡΓΙΟ και καθιέρωσαν τη μεγάλη τέχνη του.»
💡 ⭐⭐ Πολύ δυνατό επιχείρημα: ακόμη και το ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ του Γουτεμβέργιου χρειάστηκε ΧΕΡΙ ΖΩΓΡΑΦΟΥ για να ολοκληρωθεί.
⭐⭐⭐ 3. Η ΕΞΑΙΡΕΣΗ: ΤΑ ΤΥΠΩΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
⭐⭐⭐ «Στα τυπογραφικά έργα του έχουν βρεθεί ΠΡΩΤΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΟΧΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΜΕΝΑ, που ΤΥΠΩΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΜΙΚΡΕΣ ΞΥΛΙΝΕΣ ΠΛΑΚΕΣ, με μικρά ξύλινα στοιχεία που εντάσσονταν στην τυπογραφική πλάκα ΜΕΤΑ ΤΗ ΧΩΡΙΣΤΗ ΜΕΛΑΝΩΣΗ ΤΟΥΣ, ώστε να τυπωθούν με μία κίνηση, με ένα «τύπωμα». Τα πρωτογράμματα αυτά, μάλιστα, είχαν σχεδόν πάντα ένα ΔΕΥΤΕΡΟ ΧΡΩΜΑ, ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΠΕΡΜΑ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ. ⭐⭐ Μια ΞΥΛΙΝΗ πλάκα μπαίνει ΜΕΣΑ στην τυπογραφική πλάκα και τυπώνεται μαζί της. Αυτό ακριβώς θα εξελιχθεί στην ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΕΧΝΗΣ και θα λύσει το πρόβλημα της εικόνας. ⭐ Και πρόσεξε τη λεπτομέρεια της ΧΩΡΙΣΤΗΣ ΜΕΛΑΝΩΣΗΣ: έτσι πετύχαιναν δεύτερο χρώμα σε ένα πέρασμα.
⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΕΓΙΝΕ ΕΤΣΙ — ΤΟ «ΓΙΑΤΙ» ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ
💡 ⭐⭐⭐ Το βιβλίο δίνει τον λόγο λίγο παρακάτω, όταν μιλά για τα πρώτα τυπογραφικά βιβλία: «Τα περισσότερα είχαν και εικόνες, ΑΦΟΥ ΕΤΣΙ ΘΥΜΙΖΑΝ ΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΠΟΥΛΗΘΟΥΝ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ.»
⭐⭐ Δηλαδή η χειροποίητη εικονογράφηση δεν ήταν μόνο τεχνική ανάγκη — ήταν ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ. Το νέο προϊόν έπρεπε να μοιάζει με το παλιό για να γίνει δεκτό.
Σύνοψη: Γινόταν με το χέρι. «Η τυπογραφία του Γουτεμβέργιου επεδίωκε την τυπογραφική αναπαραγωγή κυρίως του κειμένου … όπως και στα χειρόγραφα βιβλία, η προσθήκη εικόνων, διακοσμημένων πρωτογραμμάτων ή διακοσμητικών θεμάτων γινόταν ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ.» Συγκεκριμένα: (1) «η εικονογράφηση των βιβλίων γινόταν με το χέρι είτε απευθείας στις τυπωμένες σελίδες είτε, πιο συχνά, πάνω στα ξυλογραφικά σχέδια που τυπώνονταν» — δηλαδή το τυπωμένο ξυλογραφικό περίγραμμα λειτουργούσε ως αχνάρι που ο ζωγράφος χρωμάτιζε — και ίσχυε «και στα αρχέτυπα του 15ου αιώνα αλλά και στις μεταγενέστερες βελτιωμένες εκδόσεις»· γινόταν «συνήθως με μαύρο, μπλε ή κόκκινο μελάνι». (2) «Από τη «Βίβλο των 42 στίχων» ακόμη, η τέχνη της τυπογραφίας χρειάστηκε να συνδυαστεί με τη μικρογραφία ή τη μικροζωγραφική, για να ολοκληρωθούν οι θαυμαστές σελίδες που δικαίωσαν τον Γουτεμβέργιο». (3) Μία εξαίρεση: στα έργα του «έχουν βρεθεί πρωτογράμματα, όχι ιδιαίτερα διακοσμημένα, που τυπώθηκαν από μικρές ξύλινες πλάκες», τα οποία «εντάσσονταν στην τυπογραφική πλάκα μετά τη χωριστή μελάνωσή τους, ώστε να τυπωθούν με μία κίνηση» και «είχαν σχεδόν πάντα ένα δεύτερο χρώμα, συνήθως το κόκκινο». Και το γιατί: τα βιβλία κρατούσαν τις εικόνες «αφού έτσι θύμιζαν τα χειρόγραφα βιβλία και μπορούσαν να πουληθούν ευκολότερα».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΒΑΣΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ — «όπως και στα χειρόγραφα βιβλία». Η μηχανή είχε λύσει μόνο το κείμενο.
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΤΡΟΠΟΥΣ: ζωγραφική απευθείας · ζωγραφική πάνω σε τυπωμένα ξυλογραφικά αχνάρια · μικρογραφία/μικροζωγραφική.
- ⭐⭐⭐ Η ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: τα πρωτογράμματα από μικρές ξύλινες πλάκες, με χωριστή μελάνωση και δεύτερο χρώμα (κόκκινο).
- ⭐⭐ ΤΟ ΧΡΩΜΑ: «μαύρο, μπλε ή κόκκινο» μελάνι (η ΣΥΝΟΨΗ 1 παραλείπει το μπλε).
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ ΓΡΑΨΕ ΤΟ «ΓΙΑΤΙ»: οι εικόνες κρατήθηκαν γιατί «θύμιζαν τα χειρόγραφα … και μπορούσαν να πουληθούν ευκολότερα».
Ερώτηση 2 — Η διαφορά του «ξυλογραφικού» από το «τυπογραφικό» βιβλίο
Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά του «ξυλογραφικού βιβλίου» από το «τυπογραφικό βιβλίο»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ — ΟΧΙ ΜΙΑ
⭐⭐⭐ «Την εποχή αυτή αρχίζει να δημιουργείται το τυπωμένο εικονογραφημένο βιβλίο ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΜΕ ΔΥΟ ΤΕΧΝΙΚΕΣ. Η μία, Η ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΗ, με το ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ που χρησιμοποιεί για την εκτύπωση των σελίδων του ΤΙΣ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ, και η άλλη, Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ, με το «ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ» ΒΙΒΛΙΟ που τυπώνεται με ΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ.»
⭐⭐ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ⭐⭐⭐ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ⭐⭐⭐ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ⭐⭐⭐ ΤΕΧΝΙΚΗ ξυλογραφικές πλάκες — μία μονοκόμματη πλάκα ανά σελίδα ⭐⭐⭐ κινητά στοιχεία — η πλάκα συντίθεται και διαλύεται ⭐⭐⭐ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ «αποτελούνται ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΕΣ» (ΣΥΝΟΨΗ 2: «με θρησκευτικές εικόνες και ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ») κείμενο με προσθήκη εικόνων ⭐⭐⭐ ΚΟΙΝΟ ⭐⭐⭐ «απευθύνονται μάλλον σε ένα ΛΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟ ΧΩΡΙΣ ΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ» μορφωμένο, αγοραστικό κοινό ⭐⭐ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ «κυκλοφορούν κυρίως στη ΓΕΡΜΑΝΙΑ και στην ΟΛΛΑΝΔΙΑ» σε ολόκληρη την Ευρώπη 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΞΗΓΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ — ΓΡΑΨΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: ⭐⭐ στη μονοκόμματη ξύλινη πλάκα το κείμενο πρέπει να χαραχτεί γράμμα-γράμμα, άρα ΣΥΜΦΕΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟ. Λίγο κείμενο και πολλή εικόνα σημαίνει βιβλίο για ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΥΣ. Η τεχνική καθορίζει το ΚΟΙΝΟ.
⭐⭐⭐ ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
⭐⭐ Ξυλογραφικά, «πολύ γνωστά λόγω της μεγάλης κυκλοφορίας τους»: η «ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ» και η «ΒΙΒΛΟΣ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ».
⭐⭐ Τυπογραφικά εικονογραφημένα: ο «Καθρέφτης της ανθρώπινης σωτηρίας» (Λυών) και «το δημοφιλές «ΒΙΒΛΙΟ ΤΩΝ ΩΡΩΝ» με θρησκευτικά κείμενα». ⭐ Επίσης ένα βιβλίο του Γάλλου Jean Dupré «με τη βεβαίωση πως τυπώθηκε από ΧΑΛΚΙΝΕΣ ΠΛΑΚΕΣ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΩΝ — ΚΑΙ ΤΟ ΩΡΑΙΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ
⭐⭐⭐ «ΜΕΤΑ ΤΟ 1460 αυτά τα βιβλία-συλλογές εικόνων, με κείμενο και σχέδια χαραγμένα πάνω στο ξύλο, ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑΝΤΑΙ από τα τυπωμένα βιβλία με τα κινητά στοιχεία-γράμματα.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ: «Τα περισσότερα είχαν ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ, ΑΦΟΥ ΕΤΣΙ ΘΥΜΙΖΑΝ ΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΠΟΥΛΗΘΟΥΝ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΝΙΚΗΣΕ ΤΟ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΟ — ΑΛΛΑ ΚΡΑΤΗΣΕ ΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ. ⭐ Και έτσι, ενώ το ξυλογραφικό ΒΙΒΛΙΟ πέθανε, η ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ επιβίωσε — μπήκε μέσα στο τυπογραφικό βιβλίο ως εικονογράφηση. Αν κλείσεις έτσι, δένεις την ερώτηση 2 με την ερώτηση 3.
⭐⭐ ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΙ Η ΣΥΝΟΨΗ 3
⭐⭐⭐ «Η συμβολή των ξυλογραφικών εικόνων στην έκδοση των τυπογραφικών εντύπων ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ. Τα «εικονογραφημένα» με ξυλογραφίες βιβλία ΣΥΝΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ «ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ».»
💡 ⭐⭐ Δηλαδή η ξυλογραφία δεν ήταν αντίπαλος της τυπογραφίας — ήταν ΣΥΜΜΑΧΟΣ της απέναντι στο χειρόγραφο.
Σύνοψη: Το βιβλίο διακρίνει δύο τεχνικές του εικονογραφημένου βιβλίου: «η μία, η ξυλογραφική, με το ξυλογραφικό βιβλίο που χρησιμοποιεί για την εκτύπωση των σελίδων του τις ξυλογραφικές πλάκες, και η άλλη, η τυπογραφική, με το «τυπογραφικό» βιβλίο που τυπώνεται με την τυπογραφική διαδικασία». Οι διαφορές: (1) ΤΕΧΝΙΚΗ — το ξυλογραφικό τυπώνεται από μονοκόμματες ξύλινες πλάκες (μία ανά σελίδα), το τυπογραφικό από πλάκες κινητών στοιχείων· (2) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ — τα ξυλογραφικά «αποτελούνται μόνο από ξυλογραφίες», δηλαδή, κατά τη ΣΥΝΟΨΗ 2, «θρησκευτικές εικόνες και ελάχιστο κείμενο»· (3) ΚΟΙΝΟ — «απευθύνονται μάλλον σε ένα λαϊκό κοινό χωρίς μόρφωση και καλλιέργεια», ενώ το τυπογραφικό σε μορφωμένο κοινό· (4) ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ — «κυκλοφορούν κυρίως στη Γερμανία και στην Ολλανδία». Η τεχνική εξηγεί τις υπόλοιπες: στη μονοκόμματη πλάκα κάθε γράμμα πρέπει να χαραχτεί χωριστά, άρα συμφέρει λίγο κείμενο και πολλή εικόνα — και τέτοιο βιβλίο απευθύνεται σε αναγνώστες με λίγα γράμματα. Παραδείγματα ξυλογραφικών: η «Αποκάλυψη» και η «Βίβλος των φτωχών», «πολύ γνωστά λόγω της μεγάλης κυκλοφορίας τους». Το τέλος τους: «μετά το 1460 αυτά τα βιβλία-συλλογές εικόνων … άρχισαν να αντικαθίστανται από τα τυπωμένα βιβλία με τα κινητά στοιχεία» — αλλά «τα περισσότερα [νέα βιβλία] είχαν και εικόνες, αφού έτσι θύμιζαν τα χειρόγραφα βιβλία και μπορούσαν να πουληθούν ευκολότερα». Έτσι το ξυλογραφικό βιβλίο εξαφανίστηκε, αλλά η ξυλογραφία επιβίωσε μέσα στο τυπογραφικό βιβλίο — και, κατά τη ΣΥΝΟΨΗ 3, «η συμβολή των ξυλογραφικών εικόνων … είναι σημαντική για την καθιέρωση και τη διάδοση της τυπογραφίας».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: τεχνική (μονοκόμματη πλάκα / κινητά στοιχεία) · περιεχόμενο · κοινό · γεωγραφία.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΟΥ: «αποτελείται μόνο από ξυλογραφίες», με «ελάχιστο κείμενο», για «λαϊκό κοινό χωρίς μόρφωση».
- ⭐⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟ: στη μονοκόμματη πλάκα το κείμενο κοστίζει ακριβά σε εργασία — γι' αυτό λίγο κείμενο, πολλή εικόνα, λαϊκό κοινό.
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: η «Αποκάλυψη» και η «Βίβλος των φτωχών».
- ⭐ ΩΡΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: μετά το 1460 το ξυλογραφικό βιβλίο υποχωρεί, αλλά η ξυλογραφία επιβιώνει ως εικονογράφηση μέσα στο τυπογραφικό.
Ερώτηση 3 — Τι είναι η Ξυλογραφία και τι είναι η Χαλκογραφία
Ερώτηση: Τι είναι η Ξυλογραφία και τι είναι η Χαλκογραφία;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΟΡΙΣΜΟΙ — ΚΑΙ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΛΕΞΗ
⭐⭐⭐ Η ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ξυλογραφία είναι Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΞΗΣ διάφορων θεμάτων, εικόνων, παραστάσεων, σχεδίων, γραμμάτων κτλ. ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΞΥΛΙΝΩΝ ΠΛΑΚΩΝ και η ΕΚΤΥΠΩΣΗ τους σε [επιφάνεια] κατάλληλων υλικών, όπως ΧΑΡΤΙΟΥ, ΥΦΑΣΜΑΤΟΣ, ΔΕΡΜΑΤΟΣ, ώστε να αποδοθεί μελανωμένο το θέμα της χαραγμένης ξύλινης πλάκας.»
⭐⭐⭐ Και η ΣΥΝΟΨΗ 3 συμπληρώνει τον ΤΡΟΠΟ της χάραξης — αυτό είναι το κρίσιμο: «με τέτοιο τρόπο, ΩΣΤΕ ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ Ο ΧΑΡΑΚΤΗΣ «ΞΥΛΟΓΡΑΦΟΣ» ΣΧΕΔΙΑΣΕ ΝΑ «ΤΥΠΩΣΕΙ», ΕΝΩ ΑΦΑΙΡΕΙ ΣΚΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕ ΘΑ ΤΥΠΩΘΟΥΝ».
💡 ⭐⭐⭐ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΘΥΜΑΣΑΙ ΠΑΝΤΑ: ΑΦΑΙΡΩ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΘΑ ΤΥΠΩΘΕΙ. Ο,ΤΙ ΜΕΝΕΙ ΨΗΛΑ, ΤΥΠΩΝΕΤΑΙ. ⭐ Είναι ΑΝΑΓΛΥΦΗ χάραξη — ακριβώς η λογική της τυπογραφίας, γι' αυτό η ξυλογραφία μπορεί να μπει ΜΕΣΑ στην τυπογραφική πλάκα και να τυπωθεί μαζί.
⭐⭐⭐ Η ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ο όρος «χαλκογραφία» σημαίνει ΤΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ ΣΕ ΧΑΛΚΟ. Έχει όμως από καιρό αποκτήσει ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ, περιλαμβάνοντας ΚΑΘΕ ΜΕΘΟΔΟ ΚΟΙΛΗΣ ΧΑΡΑΞΗΣ (ΕΣΩΓΛΥΦΗΣ) ΣΕ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΜΕΤΑΛΛΟ και με διάφορες τεχνικές μεθόδους και διαδικασίες, όπως «ΑΚΟΥΑΦΟΡΤΕ», «ΑΚΟΥΑΤΙΝΤΑ», «ΚΑΛΕΜΙ», «ΜΑΛΑΚΟ ΚΕΡΙ» (ceramole), «POINTE SECHE».»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ
⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ⭐⭐⭐ ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ Υλικό πλάκας ξύλο χαλκός — και «οποιοδήποτε μέταλλο» ⭐⭐⭐ ΕΙΔΟΣ ΧΑΡΑΞΗΣ ⭐⭐⭐ ΑΝΑΓΛΥΦΗ (εξέχουσα) ⭐⭐⭐ ΚΟΙΛΗ / ΕΣΩΓΛΥΦΗ Τι τυπώνεται ό,τι ΜΕΝΕΙ ΨΗΛΑ ό,τι είναι ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΥΛΑΚΙ Μέθοδος εκτύπωσης Αναγλυφοτυπία Βαθυτυπία Πλεονεκτήματα απλή, μπαίνει μαζί με τα στοιχεία ⭐⭐⭐ «μεγαλύτερη αντοχή … και στη διαδικασία της χάραξης αλλά και στην εκτύπωση πολύ περισσότερων αντιτύπων»· λεπτομέρεια
⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΗΝ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ — ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
⭐⭐ «Τέτοιες ξυλογραφικές εκτυπώσεις γίνονταν και σε εποχές πριν από την τυπογραφία και στη Δύση και στην Ανατολή. Όμως, από το 15ο αιώνα και μετά, ασκούν την τέχνη της ξυλογραφίας ΜΕΓΑΛΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ, γνωστοί συνήθως και ως μεγάλοι ΖΩΓΡΑΦΟΙ.»
⭐⭐ Παραδείγματα: ο Pollaiuolo με τη «Μάχη των γυμνών αντρών» (1470-1480), «το πρώτο μνημειακό έργο που χάραξε και ΥΠΕΓΡΑΨΕ» ένας μεγάλος καλλιτέχνης· οι Songauer, Mekenem, Volgemont (1490), που «προετοιμάζουν την εμφάνιση του μεγάλου Albrecht Dürer»· και το «Χρονικό της Νυρεμβέργης» (1493) με ⭐⭐⭐ 1.800 ξυλογραφίες.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΗ ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ — ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
⭐⭐⭐ 1. Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ: ΤΟ «ΝΙΕΛΛΟ»
⭐⭐⭐ «Η παλαιότερη τεχνική … ήταν η «χάραξη με ΚΑΛΕΜΙ», που προέρχεται από την τεχνική του «ΝΙΕΛΛΟ» (niello) ΤΩΝ ΦΛΩΡΕΝΤΙΝΩΝ ΧΡΥΣΟΧΟΩΝ. Για να δοκιμάσουν τα χαράγματά τους …, τα ΓΕΜΙΖΑΝ με το niello, που ήταν είδος μαύρου μελανιού, και έπαιρναν, πιέζοντάς τα πάνω σε χαρτιά ή υφάσματα, τα αποτυπώματά τους.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΙΔΙΟ ΜΟΤΙΒΟ ΞΑΝΑ: Η ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ — όπως οι μαρμαράδες του Παρισιού στο κεφ. 8.
⚠️ ⭐⭐ Ποιος την εφηύρε; Αποδίδεται «στον Φλωρεντινό χρυσοχόο MASO FINIGUERA», αλλά «αυτό βέβαια αμφισβητείται», λόγω μιας χάλκινης πλάκας του 1406 στο Μουσείο του Βερολίνου.
⭐⭐⭐ 2. ΤΑ ΟΞΕΑ ΤΗΝ ΑΛΛΑΞΑΝ
⭐⭐⭐ «Όταν χρησιμοποιήθηκαν στη χάραξη των πλακών τα διάφορα ΟΞΕΑ, τότε οι εικόνες … είχαν «εντελώς νέο χαρακτήρα, νέα μορφή σχεδίου, με ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑΣ, καινούριο ύφος και ΛΕΠΤΟΜΕΡΗ ΕΚΦΡΑΣΗ».»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 3. ΓΙΑΤΙ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΕ — Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η λεπτομερειακή τεχνική της, η αντοχή στην εκτύπωση και η ποιότητα της απόδοσης ανταποκρίνονταν περισσότερο στις απαιτήσεις της εποχής, ΠΟΥ ΔΕ ΖΗΤΟΥΣΕ ΤΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ, ΑΛΛΑ ΤΗΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ και των ποικίλων παραστάσεων.»
💡 ⭐⭐⭐ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ. ⭐ Η εικόνα παύει να στολίζει και αρχίζει να ΕΞΗΓΕΙ — γι' αυτό χρειάζεται ακρίβεια. Αν το γράψεις, έχεις απαντήσει στο βαθύτερο «γιατί».
⭐⭐ Και η καθιέρωσή της: στην αρχή η χρήση της ήταν «περιορισμένη», γιατί η ποιότητά της δεν ήταν «ούτε καλύτερη από την ποιότητα των ξυλογραφικών εικόνων»· άλλαξε όταν «ο Ολλανδός PLANTIN και άλλοι τυπογράφοι της Β. Ευρώπης υιοθέτησαν τη χαλκογραφία».
⭐ Έργα: «Το Άγιο Όρος του Θεού» (Φλωρεντία), οι πίνακες της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου, και «αληθινό αριστούργημα … η εικονογράφηση της «Θείας Κωμωδίας» του Dante με χαλκογραφίες του Baldini, τις οποίες χάραξε το 1481 με σχέδια του BOTTICELLI».
Σύνοψη: ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ: «είναι η τέχνη της χάραξης διάφορων θεμάτων, εικόνων, παραστάσεων, σχεδίων, γραμμάτων στην επιφάνεια κατάλληλων ΞΥΛΙΝΩΝ πλακών και η εκτύπωσή τους σε «κατάλληλα υλικά, όπως χαρτιού, υφάσματος, δέρματος, ώστε να αποδοθεί μελανωμένο το θέμα». Το κρίσιμο είναι ο τρόπος της χάραξης, που δίνει η ΣΥΝΟΨΗ 3: «με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραμένουν τα σημεία τα οποία ο χαράκτης σχεδίασε να τυπώσει, ενώ αφαιρεί σκαλίζοντας τα σημεία που δε θα τυπωθούν» — δηλαδή ΑΝΑΓΛΥΦΗ χάραξη (αναγλυφοτυπία), η ίδια λογική με την τυπογραφία. Τέτοιες εκτυπώσεις «γίνονταν και σε εποχές πριν από την τυπογραφία, και στη Δύση και στην Ανατολή», αλλά «από το 15ο αιώνα και μετά ασκούν την τέχνη … μεγάλοι καλλιτέχνες» (Pollaiuolo, Songauer, Mekenem, Volgemont — «Χρονικό της Νυρεμβέργης», 1493, με 1.800 ξυλογραφίες). ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ: «Ο όρος … σημαίνει τη χαρακτική σε χαλκό. Έχει όμως … αποκτήσει ευρύτερο νόημα, περιλαμβάνοντας κάθε μέθοδο ΚΟΙΛΗΣ ΧΑΡΑΞΗΣ (ΕΣΩΓΛΥΦΗΣ) σε οποιοδήποτε μέταλλο», με τεχνικές «ακουαφόρτε, ακουατίντα, καλέμι, μαλακό κερί (ceramole), pointe seche» — δηλαδή βαθυτυπία. Η παλαιότερη τεχνική, η «χάραξη με καλέμι», «προέρχεται από την τεχνική του «νιέλλο» των Φλωρεντινών χρυσοχόων», οι οποίοι γέμιζαν τα χαράγματά τους με «είδος μαύρου μελανιού» και έπαιρναν αποτυπώματα για έλεγχο· η εφεύρεσή της αποδίδεται στον Maso Finiguera, «αν και αμφισβητείται». Η διαφορά τους σε μια λέξη: η ξυλογραφία τυπώνει ό,τι μένει ψηλά, η χαλκογραφία ό,τι είναι μέσα στο αυλάκι. Τα πλεονεκτήματα της χαλκογραφίας: «μεγαλύτερη αντοχή … και στη χάραξη και στην εκτύπωση πολύ περισσότερων αντιτύπων», λεπτομέρεια, και — με τα οξέα — «απροσδόκητη ποιότητα απόδοσης φωτός και σκιάς». Και ο βαθύτερος λόγος που επικράτησε: ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις της εποχής, «που δε ζητούσε τη ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ, αλλά την ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ των θεμάτων».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΔΩΣΕ ΔΥΟ ΟΡΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ. Η διαφορά είναι μία λέξη: ΑΝΑΓΛΥΦΗ εναντίον ΚΟΙΛΗΣ (ΕΣΩΓΛΥΦΗΣ) χάραξης.
- ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΗΝ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΓΡΑΨΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ: «παραμένουν τα σημεία που θα τυπωθούν, αφαιρεί σκαλίζοντας τα σημεία που δε θα τυπωθούν».
- ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΗ ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΑ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΟ ΕΥΡΥ ΝΟΗΜΑ: «κάθε μέθοδος κοίλης χάραξης σε ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ μέταλλο» — όχι μόνο χαλκό.
- ⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΤΕΧΝΙΚΕΣ: ακουαφόρτε, ακουατίντα, καλέμι, μαλακό κερί, pointe seche. Και την καταγωγή: το «νιέλλο» των χρυσοχόων.
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: η χαλκογραφία επικράτησε γιατί η εποχή «δε ζητούσε τη διακόσμηση, αλλά την ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ».
Ερώτηση 4 — Τι είναι η Λιθογραφία και σε τι διαφέρει η εκτυπωτική της πλάκα
Ερώτηση: Τι είναι η Λιθογραφία; Σε τι διαφέρει η εκτυπωτική της πλάκα από τις πλάκες των άλλων μεθόδων εκτύπωσης;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΩΤΑ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
⭐⭐⭐ «Ο ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ στην ιστορία των εκτυπώσεων και [στην] παραγωγή των εντύπων, ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΓΟΥΤΕΜΒΕΡΓΙΟΥ [και μετά], ήταν Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑΣ, που τελειοποιήθηκε από τον ALLOYS SENEFELDER (1772-1834).»
⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΔΥΟ: ⭐⭐ η ΣΥΝΟΨΗ 6 και η λεζάντα λένε «ολοκληρώθηκε το 1798»· το κυρίως κείμενο κλείνει «Η Λιθογραφία είχε γεννηθεί. ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΤΟ ΕΤΟΣ 1799», και η ΣΥΝΟΨΗ 8 λέει «τελειοποιήθηκε το 1799». Γράψε «1798-1799» και εξήγησε την ασυμφωνία.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ: Η ΠΛΑΚΑ ΔΕΝ ΧΑΡΑΣΣΕΤΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ήταν μια ΝΕΑ ΙΔΕΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ [επίπεδης] εκτυπωτικής πλάκας, ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ [με τα κινη]ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΧΑΡΑΓΜΕΝΕΣ [στο χέρι πλάκες,] ΤΙΣ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΕΣ Ή ΤΙΣ ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΚΕΣ. Στη λιθογραφία Η ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΠΛΑΚΑ ΜΕΝΕΙ ΕΠΙΠΕΔΗ, είναι [κατάλληλα] προετοιμασμένη, έτσι ώστε ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΙ ΣΤΗΝ [επιφάνειά της] ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΛΙΠΑΡΟ ΜΕΛΑΝΙ, ΝΑ ΜΕΛΑΝΩΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟ [εκεί] και από τις ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΜΕΛΑΝΩΣΕΙΣ να μπορούν να παραχθούν [πολλά αντίτυπα].»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ: ΤΟ ΛΙΠΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΡΟ ΔΕΝ ΑΝΑΜΕΙΓΝΥΟΝΤΑΙ. ⭐⭐ Το σχέδιο είναι ΛΙΠΑΡΟ και κρατάει το μελάνι· η υπόλοιπη πλάκα είναι ΥΓΡΗ και το απωθεί. Η διαφορά δεν είναι στο ΥΨΟΣ αλλά στη ΧΗΜΕΙΑ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ — Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ
⭐⭐⭐ ΜΕΘΟΔΟΣ ⭐⭐⭐ Η ΠΛΑΚΑ ⭐⭐ ΠΟΙΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ⭐⭐ ΤΙ ΤΥΠΩΝΕΤΑΙ ΑΝΑΓΛΥΦΟΤΥΠΙΑ ⭐⭐⭐ ΑΝΑΓΛΥΦΗ (εξέχουσα) τυπογραφία, ξυλογραφία ό,τι μένει ψηλά ΒΑΘΥΤΥΠΙΑ ⭐⭐⭐ ΕΣΩΓΛΥΦΗ (κοίλη) χαλκογραφία ό,τι είναι στο αυλάκι ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΗ ⭐⭐⭐ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ό,τι είναι ΛΙΠΑΡΟ ⭐⭐⭐ «Η «Λιθογραφία» ήταν η βασική τεχνική της εκτυπωτικής μεθόδου της «ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑΣ», όπως αναφέρεται αλλιώς. Και ήταν εντελώς διαφορετική και από την «Αναγλυφοτυπία» …, και από τη «Βαθυτυπία» …»
💡 ⭐⭐⭐ ΑΝ ΓΡΑΨΕΙΣ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ, ΕΧΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙ ΠΛΗΡΩΣ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΚΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ.
⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΤΗ ΒΡΗΚΕ — Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΞΙΖΕΙ ΔΥΟ ΓΡΑΜΜΕΣ
⭐⭐ Ο Senefelder γεννήθηκε στην Πράγα το 1772, σπούδασε νομικά και τα άφησε «για να γράψει θεατρικά έργα» — που δεν μπορούσε να τυπώσει, γιατί «οι απαγορευτικές τιμές δεν του το επέτρεπαν».
# ⭐⭐ ΤΙ ΔΟΚΙΜΑΣΕ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΓΙΝΕ 1 χαλκογραφία «εξαιρετικά δύσκολη η χάραξη», και αντεστραμμένη 2 χάραξη πέτρινων πλακών «χωρίς επιτυχία» 3 γραφή με λιπαρό αγγλικό μελάνι «ένα υποτυπώδες» αποτύπωμα 4 ⭐⭐⭐ λιπαρό ΣΑΠΟΥΝΙ + νερό και ΓΟΜΑ στην υπόλοιπη επιφάνεια ⭐⭐⭐ το λιπαρό μελάνι «ΜΕΛΑΝΩΝΕ ΜΟΝΟ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ» — τύπωμα «καθαρό» και επαναλήψιμο «όσες φορές επιθυμούσε» 💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΤΟΝ ΟΔΗΓΗΣΕ: «είδε … πως, ΑΝ Η ΠΛΑΚΑ ΗΤΑΝ ΥΓΡΗ, ΤΟ ΜΕΛΑΝΙ ΔΕΝ ΕΓΡΑΦΕ ΚΑΘΟΛΟΥ». Ένα «ελάττωμα» έγινε η αρχή της μεθόδου.
⭐⭐⭐ ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ
⭐⭐⭐ ΥΠΕΡ: «η απλή τεχνική, τα φτηνά υλικά και τα απλά πιεστήρια, που ΔΕΝ ΑΠΑΙΤΟΥΣΑΝ ΠΟΛΥ ΚΟΠΟ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΕΞΟΔΑ για την παραγωγή των εντύπων».
⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΤΑ: «ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΣΕ ΝΑ ΤΥΠΩΣΕΙ ΚΕΙΜΕΝΑ, ούτε βέβαια τα θεατρικά του έργα. Με το λιπαρό κραγιόνι … ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΓΡΑΦΤΟΥΝ ΛΕΠΤΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Οι λιθογραφίες του περιείχαν ΚΥΡΙΩΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΑΓΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ ΚΑΙ ΤΕΛΕΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: ΕΦΗΥΡΕ ΤΗ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΥΠΩΣΕΙ ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΤΟΥ — ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΑ ΤΥΠΩΣΕ ΠΟΤΕ. ⭐⭐ Αλλά αυτό ακριβώς το μειονέκτημα την έκανε ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ.
⭐⭐ Και η συνέχεια: το 1810 ο Senefelder «πραγματοποίησε τις πρώτες λιθογραφικές εκτυπώσεις με περισσότερα από ένα χρώματα, δημιουργώντας … τις πρώτες «ΧΡΩΜΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΕΣ»». Και αργότερα, «η νεότερη εξέλιξή της, η ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ από το τέλος του 19ου αιώνα», είναι, όπως λέει η λεζάντα, «η τεχνική με την οποία τυπώνονται σήμερα ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΝΤΥΠΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ».
Σύνοψη: Η Λιθογραφία είναι «ο σημαντικότερος σταθμός στην ιστορία των εκτυπώσεων … από την εποχή του Γουτεμβέργιου», και «τελειοποιήθηκε από τον Alloys Senefelder (1772-1834)». ⚠️ (Το βιβλίο δίνει δύο χρονολογίες: 1798 στη ΣΥΝΟΨΗ 6 και στη λεζάντα, 1799 στο κυρίως κείμενο και στη ΣΥΝΟΨΗ 8.) Είναι η βασική τεχνική της μεθόδου της «ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑΣ». Η ιδέα: «η εκτυπωτική πλάκα ΜΕΝΕΙ ΕΠΙΠΕΔΗ», προετοιμασμένη ώστε «να μπορεί να σχεδιαστεί … οποιοδήποτε σχέδιο με κατάλληλο λιπαρό μελάνι, να μελανώνεται μόνο» εκεί, και «από τις διαδοχικές μελανώσεις» να παράγονται πολλά αντίτυπα. Στηρίζεται στο ότι το λίπος κρατά το μελάνι και το νερό το απωθεί: ο Senefelder σχεδίασε «με ένα κομμάτι λιπαρό σαπούνι» και κάλυψε την υπόλοιπη επιφάνεια «με μείγμα νερού και γόμας», ώστε το λιπαρό μελάνι «μελάνωνε μόνο το σχέδιο». ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΕΙ Η ΠΛΑΚΑ ΤΗΣ: είναι «μια νέα ιδέα … διαφορετικής από την τυπογραφική με τα κινητά στοιχεία, διαφορετικής και από τις χαραγμένες στο χέρι, τις ξυλογραφικές ή τις χαλκογραφικές». Δηλαδή: στην ΑΝΑΓΛΥΦΟΤΥΠΙΑ (τυπογραφία, ξυλογραφία) η πλάκα είναι ανάγλυφη και τυπώνει ό,τι μένει ψηλά· στη ΒΑΘΥΤΥΠΙΑ (χαλκογραφία) είναι εσώγλυφη και τυπώνει ό,τι είναι μέσα στο αυλάκι· στη λιθογραφία η πλάκα είναι επίπεδη και δεν χαράσσεται καθόλου — η διαφορά δεν είναι στο ύψος αλλά χημική. Πλεονεκτήματα: «η απλή τεχνική, τα φτηνά υλικά και τα απλά πιεστήρια, που δεν απαιτούσαν πολύ κόπο και πολλά έξοδα». ⚠️ Μειονέκτημα: «δεν μπόρεσε να τυπώσει κείμενα», γιατί «με το λιπαρό κραγιόνι … δεν ήταν δυνατόν να γραφτούν λεπτά και μικρά γράμματα» — «οι λιθογραφίες του περιείχαν κυρίως εικόνες και σχέδια». (Το 1810 έκανε τις πρώτες πολύχρωμες, τις «χρωμολιθογραφίες»· η εξέλιξή της, η φωτολιθογραφία, είναι σήμερα «η τεχνική με την οποία τυπώνονται τα περισσότερα έντυπα του κόσμου».)
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ: τι είναι η λιθογραφία και σε τι διαφέρει η πλάκα της. Απάντησε και στα δύο.
- ⭐⭐⭐ Η ΛΕΞΗ-ΚΛΕΙΔΙ ΕΙΝΑΙ «ΕΠΙΠΕΔΗ»: «η εκτυπωτική πλάκα μένει επίπεδη» — δεν χαράσσεται καθόλου.
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ: Αναγλυφοτυπία (τυπογραφία, ξυλογραφία) · Βαθυτυπία (χαλκογραφία) · Επιπεδοτυπία (λιθογραφία).
- ⭐⭐ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ: το λιπαρό σχέδιο δέχεται μελάνι, η υγρή επιφάνεια το απωθεί.
- ⚠️ ⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: το βιβλίο γράφει και 1798 και 1799. Ανάφερε και τα δύο.
- ⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ: «δεν μπόρεσε να τυπώσει κείμενα» — γι' αυτό έγινε η τεχνική της εικόνας.
Ερώτηση 5 — Η εξέλιξη της Τυπογραφίας κατά τον 16ο, 17ο και 18ο αιώνα
Ερώτηση: Ποια ήταν η εξέλιξη της Τυπογραφίας κατά το 16ο, 17ο και 18ο αιώνα;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΑΙΩΝΕΣ, ΤΡΕΙΣ ΞΕΧΩΡΙΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ
💡 ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 6 δίνει το γενικό πλαίσιο: «στη διάρκεια του 16ου, 17ου και του 18ου αιώνα συνεχίστηκε η Ιστορία της τυπογραφίας … ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ.» ⭐⭐ Δεν είναι ευθεία ανοδική πορεία — και αυτό πρέπει να φανεί στην απάντησή σου.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 16ος ΑΙΩΝΑΣ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΑΠΟΚΤΑ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Τα βιβλία το 16ο αιώνα ΑΠΕΚΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΠΟΥ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΙ. ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΑΝ Η ΠΡΟΜΕΤΩΠΙΔΑ (Η ΣΕΛΙΔΑ ΤΙΤΛΟΥ) ΚΑΙ Η ΑΡΙΘΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΑΥΤΟ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ. Δύο πράγματα που σου φαίνονται αυτονόητα — ΣΕΛΙΔΑ ΤΙΤΛΟΥ και ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΕΛΙΔΩΝ — είναι εφευρέσεις του 16ου αιώνα.
⭐⭐ Τα κέντρα: Βενετία (Μανούτιος, Boberg), Αμβέρσα (Plantin), Βασιλεία (Froben), Παρίσι, Άμστερνταμ, Λειψία — που «το 1530 είχε 46 βιβλιοπωλεία» και «και σήμερα … διοργανώνει σημαντικές διεθνείς εκθέσεις βιβλίου». ⭐ Η τυπογραφία «αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην Ολλανδία, και αυτό δεν είναι άσχετο με τη γενικότερη πολιτική και πολιτιστική ανάπτυξή της».
⭐⭐ Και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά: εικονογράφηση «κυρίως με χαλκογραφίες»· νέες σειρές-οικογένειες στοιχείων «με υψηλή ποιότητα σχεδίου και τεχνικής»· «τα πιεστήρια εξασφάλιζαν ακρίβεια»· «οι βιβλιοδεσίες έφταναν συχνά στα επίπεδα του έργου τέχνης». Μεγάλοι δημιουργοί: ο Dürer και ο Geoffroy Tory με το «Le Champfleury», που «θεωρήθηκε το σπουδαιότερο βιβλίο της εποχής του».
⭐ Η τυπογραφία βγαίνει από την Ευρώπη: Ρωσία, Πορτογαλία, Μεξικό, Περού, Φιλιππίνες· 1590 Ιαπωνία· 1574 στην Κίνα για μια Εγκυκλοπαίδεια.
⚠️ ⭐⭐ ΜΙΑ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «Στη διάρκεια του αιώνα αυξήθηκαν οι [εκδόσεις] και οι αναγνώστες των βιβλίων, ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΟΙΝΟ [κτήμα]».
⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 17ος ΑΙΩΝΑΣ — ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΡΑΚΜΗ, ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΚΜΗ
⚠️ ⭐⭐⭐ «Κατά το 17ο αιώνα Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ … ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΗ, η αισθητική ποιότητα των εντύπων ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΑΣΕ ΑΙΣΘΗΤΑ ΕΚΕΙΝΗ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ, ενώ τυπώνονται και ΠΟΛΛΑ ΑΤΕΧΝΑ ΕΝΤΥΠΑ. ΠΡΟΧΕΙΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΑ, ΚΑΚΟΤΥΠΩΜΕΝΑ, ΣΕ ΧΑΡΤΙ ΚΑΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ, ΜΕ ΜΕΛΑΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΟΧΗ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΛΛΑ: «εκείνο που ξεχωρίζει την εποχή αυτή είναι ΟΙ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΕΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ, ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΓΡΑΦΙΚΕΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ: Ο 17ος ΑΙΩΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΚΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΥΠΩΜΕΝΟ ΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΛΑΜΠΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΥΠΩΜΕΝΗ ΕΙΚΟΝΑ.
⭐⭐ Ο Rembrandt (1606-1669) «χάραξε … έργα σε χαλκό με μια νέα, τότε, τεχνική, την [τεχνική] του «ο-φορτ» (eau forte), του νιτρικού οξέος» — τεχνική που «χρησιμοποιείται ως [σήμερα] από κορυφαίους καλλιτέχνες».
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 17ου ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΕΙΣ:
# ⭐⭐⭐ ΓΕΓΟΝΟΣ 1 ⭐⭐⭐ Ο ΟΙΚΟΣ ELZEVIR — «μέσα στη γενική ποιοτική υποβάθμιση, ξεχωρίζει»· βιβλία «μικρού σχήματος» με στοιχεία που χάραξε ο Christopher van Dyck, τα οποία «χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα με το ίδιο όνομα» και κατατάσσονται «ανάμεσα στα «κλασικά» και «αιώνια»» 2 ⭐⭐ Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ — «το πρώτο τυπογραφείο στήθηκε στις εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου ΧΑΡΒΑΡΝΤ από Άγγλους τυπογράφους» (το βιβλίο δίνει το έτος 1683) 3 ⭐⭐⭐ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ — από τα «Messerelation» («Ειδήσεις για την έκθεση») της Φραγκφούρτης στην «πρώτη εφημερίδα με τη σημερινή έννοια του όρου», στη Στουτγάρδη το 1609· ακολούθησαν Αμβέρσα, Λονδίνο 💡 ⭐⭐ Και η αποτίμηση του βιβλίου για τις εφημερίδες: «παρ' όλες τις δυσκολίες, ΤΙΣ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥΣ», κατάφερναν να δημοσιοποιούν τις ειδήσεις — και εξελίχθηκαν «σε ένα ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΚΑΙ ΑΝΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΤΟ ΑΚΟΜΗ ΜΕΣΟ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 18ος ΑΙΩΝΑΣ — ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΞΑΝΑΠΑΙΡΝΕΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ
⭐⭐⭐ «Σημειώθηκε … αναγέννηση του πνευματικού πολιτισμού και ανάπτυξη της καλαισθησίας … παρουσιάζεται η απλότητα και η καθαρότητα που τελικά θα οδηγήσει στο καλλιτεχνικό κίνημα του ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΥ. Ο ρόλος της τυπογραφίας έγινε ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΣ. ΕΛΕΙΨΑΝ οι εντυπωσιακές αλλά τυπικές προμετωπίδες … ΚΑΙ Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΘΕ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΑΘΟΡΙΖΟΤΑΝ ΠΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΩΡΑΙΑ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ 16ο: ΤΟΤΕ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ Η ΠΡΟΜΕΤΩΠΙΔΑ, ΤΩΡΑ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ. Η διακόσμηση υποχωρεί, το κείμενο κυβερνά.
⭐⭐ Οι οίκοι: «Η Ιταλία ξαναπαίρνει την πρώτη θέση»· Bodoni («θαυμαστά τεχνικά και αισθητικά έντυπα, ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΜΕ ΦΡΟΝΤΙΣΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ»)· Didot στη Γαλλία, «πραγματικό εκδοτικό θρίαμβο»· Caslon και Baskerville στην Αγγλία.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ — ΜΗΝ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ
⭐⭐⭐ «Ενώ στα πρώτα χρόνια της τυπογραφίας ένας τυπογράφος ήταν ταυτόχρονα ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ίσως και ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΣ, ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ, ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΟΣ, ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ, ΒΙΒΛΙΟΔΕΤΗΣ, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΠΩΛΗΤΗΣ, ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΥΤΕΣ ΜΟΙΡΑΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟΥΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΜΕ ΞΕΧΩΡΙΣΤΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ Ο ΤΥΠΟΓΡΑΦΟΣ ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΙΤΗΣ ΚΑΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΛΑΔΟΣ. Είναι η αρχή της βιομηχανικής οργάνωσης — και ταιριάζει ακριβώς με την εποχή.
⭐⭐⭐ ΟΙ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΕΣ — «ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ»
⭐⭐⭐ «δε γράφονταν πια από έναν συγγραφέα, αλλά από ΟΜΑΔΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ … ΕΙΔΙΚΩΝ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΘΕΜΑ».
⭐⭐ ΕΡΓΟ ⭐⭐⭐ ΣΤΟΙΧΕΙΑ «Encyclopédie» του Diderot (1713-1784) Παρίσι, 1751-1772: 17 τόμοι κειμένου, 11 πινάκων, 2 συμπληρώματος, 2 ευρετηρίων — «σταθμός στην ιστορία του γαλλικού πνεύματος … και αληθινό θρίαμβο της τέχνης της τυπογραφίας» «Encyclopedia Britannica» (1768) «έργο μοναδικής εγκυρότητας … που ανατυπώνεται αδιάκοπα»· «ήδη από το 1990 … κυκλοφορεί και σε CD-ROM και διατίθεται … στο Internet» ⭐⭐⭐ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ
⭐⭐ ΠΟΙΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ Fournier ο νεότερος «σπουδαία γράμματα και κοσμήματα με χαρακτηριστική λεπτή χάραξη» ⭐⭐⭐ Οίκος Didot ⭐⭐⭐ το τυπογραφικό μέτρο: η «ΣΤΙΓΜΗ (point) DIDOT», περίπου 0,375 χιλ. — «επικράτησε και χρησιμοποιείται και σήμερα στα ευρωπαϊκά τυπογραφεία»· ο Firmin Didot δημιουργεί τα «στοιχεία Didot», με «ανυπέρβλητη» αρτιότητα Caslon & Baskerville οι «οικογένειες» που «από τότε ως σήμερα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται … και βέβαια και στις οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών» J. B. Bodoni (1740-1813, Πάρμα) σειρά «εμπνευσμένη από την έξοχη σειρά του Baskerville», γνωστή για «τη λεπτότητα και την ευγένεια του σχεδίου» 💡 ⭐⭐⭐ ΤΕΛΕΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ BODONI, BASKERVILLE, CASLON, DIDOT ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΕΙΡΕΣ ΣΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΟΥ. Ο 18ος αιώνας δεν πέρασε.
⚠️ ⭐⭐ ΜΙΑ ΠΡΟΣΟΧΗ: το βιβλίο δίνει τον Baskerville με δύο διαφορετικές ημερομηνίες θανάτου — «(1706-1775)» και, δύο σελίδες πιο κάτω, «(1706-1755)».
Σύνοψη: Η ΣΥΝΟΨΗ 6 δίνει το πλαίσιο: στους τρεις αυτούς αιώνες «συνεχίστηκε η Ιστορία της τυπογραφίας … με πολλά σημαντικά επιτεύγματα αλλά και με περιόδους παρακμής». 16ος ΑΙΩΝΑΣ — η μορφή του βιβλίου παγιώνεται: «τα βιβλία … απέκτησαν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία που ως σήμερα τα χαρακτηρίζει. Εμφανίστηκαν η ΠΡΟΜΕΤΩΠΙΔΑ (η σελίδα τίτλου) και η ΑΡΙΘΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ»· εικονογράφηση «κυρίως με χαλκογραφίες», νέες οικογένειες στοιχείων, πιεστήρια με ακρίβεια, βιβλιοδεσίες «στα επίπεδα του έργου τέχνης». Κέντρα: Βενετία, Αμβέρσα (Plantin), Βασιλεία (Froben), Παρίσι, Άμστερνταμ, Λειψία (46 βιβλιοπωλεία το 1530)· η τυπογραφία φτάνει σε Ρωσία, Μεξικό, Περού, Φιλιππίνες, στην Ιαπωνία το 1590 και στην Κίνα το 1574. Δημιουργοί: Dürer, Geoffroy Tory («Le Champfleury», «το σπουδαιότερο βιβλίο της εποχής του»). 17ος ΑΙΩΝΑΣ — τεχνική παρακμή, καλλιτεχνική ακμή: «η βελτίωση της τεχνικής … ήταν πολύ μικρή», τα έντυπα «πρόχειρα στοιχειοθετημένα, κακοτυπωμένα, σε χαρτί κακής ποιότητας, με μελάνια χωρίς αντοχή» — «παρ' όλα αυτά, εκείνο που ξεχωρίζει την εποχή αυτή είναι οι εντυπωσιακές εικονογραφήσεις, ξυλογραφικές και χαλκογραφικές», με τον Rembrandt (1606-1669) και την τεχνική του «ο-φορτ» (νιτρικού οξέος). Τρία γεγονότα: ο ολλανδικός οίκος Elzevir, που «μέσα στη γενική ποιοτική υποβάθμιση ξεχωρίζει» με στοιχεία του van Dyck που «χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα»· η άφιξη της τυπογραφίας στην Αμερική (πρώτο τυπογραφείο στο Χάρβαρντ)· και η γέννηση της εφημερίδας — «η πρώτη εφημερίδα με τη σημερινή έννοια του όρου» τυπώθηκε στη Στουτγάρδη το 1609. 18ος ΑΙΩΝΑΣ — το κείμενο ξαναπαίρνει τον έλεγχο: «αναγέννηση του πνευματικού πολιτισμού … απλότητα και καθαρότητα που θα οδηγήσει στον νεοκλασικισμό»· «έλειψαν οι εντυπωσιακές … προμετωπίδες … και η σελιδοποίηση κάθε σελίδας καθοριζόταν πια από το κείμενο». Η Ιταλία ξαναπαίρνει την πρώτη θέση (οίκος Bodoni), θριαμβεύει ο Didot στη Γαλλία, ακμάζουν οι Caslon και Baskerville στην Αγγλία. Κοινωνικά: ενώ πριν ο τυπογράφος ήταν «ταυτόχρονα κατασκευαστής στοιχείων … εικονογράφος, επιμελητής, βιβλιοδέτης, ακόμη και πωλητής», «από το τέλος του 18ου αιώνα οι εργασίες αυτές μοιράζονται σε διαφορετικούς εξειδικευμένους τεχνίτες με ξεχωριστές επιχειρήσεις». Το επίτευγμα του αιώνα είναι οι Εγκυκλοπαίδειες, που «δε γράφονταν πια από έναν συγγραφέα, αλλά από ομάδες συγγραφέων … ειδικών για κάθε θέμα»: η «Encyclopédie» του Diderot (Παρίσι 1751-1772, 17+11+2+2 τόμοι) και η «Encyclopedia Britannica» (1768). Τέλος, οι μεγάλοι δημιουργοί στοιχείων: Fournier, ο οίκος Didot (που καθιερώνει τη «στιγμή Didot», περίπου 0,375 χιλ.), Caslon, Baskerville, Bodoni (1740-1813).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΑΙΩΝΕΣ = ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ. Και θυμήσου το πλαίσιο: «σημαντικά επιτεύγματα ΑΛΛΑ ΚΑΙ περίοδοι παρακμής».
- ⭐⭐⭐ 16ος: εμφανίζονται η ΠΡΟΜΕΤΩΠΙΔΑ και η ΑΡΙΘΜΗΣΗ ΣΕΛΙΔΩΝ — «η φυσιογνωμία που ως σήμερα χαρακτηρίζει τα βιβλία».
- ⭐⭐⭐ 17ος — Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ: κακή τεχνική («πρόχειρα, κακοτυπωμένα»), λαμπρή εικονογράφηση (Rembrandt, «ο-φορτ»). Πρόσθεσε Elzevir, Αμερική, εφημερίδα 1609.
- ⭐⭐⭐ 18ος: νεοκλασικισμός, «η σελιδοποίηση καθοριζόταν πια από το κείμενο», Εγκυκλοπαίδειες, και η στιγμή Didot (0,375 χιλ.).
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: από τον «τυπογράφο-όλα-σε-ένα» στους «εξειδικευμένους τεχνίτες με ξεχωριστές επιχειρήσεις».
- ⭐ ΩΡΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: Bodoni, Baskerville, Caslon, Didot είναι σήμερα γραμματοσειρές στον υπολογιστή σου.
Ερώτηση 6 — Γιατί χρησιμοποιήθηκε η Λιθογραφία από μεγάλους καλλιτέχνες
Ερώτηση: Γιατί χρησιμοποιήθηκε η Λιθογραφία από μεγάλους καλλιτέχνες για τη δημιουργία των έργων τους;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ: ΤΟ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΓΙΝΕ ΤΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΤΗΣ
⭐⭐⭐ «Ο Alloys Senefelder με τη Λιθογραφία του … ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΣΕ ΝΑ ΤΥΠΩΣΕΙ ΚΕΙΜΕΝΑ, ούτε βέβαια τα θεατρικά του έργα. ΜΕ ΤΟ ΛΙΠΑΡΟ ΚΡΑΓΙΟΝΙ … ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΓΡΑΦΤΟΥΝ ΛΕΠΤΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. ΟΙ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΙΧΑΝ ΚΥΡΙΩΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΠΕΙΔΗ ΔΕΝ ΕΚΑΝΕ ΓΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΗΤΑΝ ΙΔΑΝΙΚΗ ΓΙΑ ΕΙΚΟΝΕΣ. ⭐⭐ Και η ΣΥΝΟΨΗ 9 το λέει ρητά: «Με το λιπαρό κραγιόνι μπορούσαν να σχεδιαστούν και να αποδοθούν [κάθε είδους] ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ. ΕΤΣΙ, ΜΕΓΑΛΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ ΤΗ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΛΟΓΟΙ — ΓΡΑΨΕ ΤΟΥΣ ΩΣ ΛΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ 1. Ο ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ Ο ΙΔΙΟΣ — ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗ
⭐⭐⭐ Στη λιθογραφία η πλάκα «μένει επίπεδη» και σχεδιάζεται «με κατάλληλο λιπαρό μελάνι» ή με λιπαρό κραγιόνι. ⭐⭐ Δηλαδή ο ζωγράφος ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ, δεν ΧΑΡΑΖΕΙ — δουλεύει με την κίνηση που ήδη ξέρει, χωρίς να μάθει χαρακτική και χωρίς ενδιάμεσο τεχνίτη.
💡 ⭐⭐⭐ Σύγκρινέ το με τη «Θεία Κωμωδία»: εκεί ο Botticelli έκανε τα σχέδια και ο Baldini τα χάραξε — ΔΥΟ άνθρωποι. Στη λιθογραφία, ΕΝΑΣ.
⭐⭐⭐ 2. ΑΠΛΗ ΤΕΧΝΙΚΗ, ΦΤΗΝΑ ΥΛΙΚΑ
⭐⭐ «τα σπουδαία πλεονεκτήματά της, δηλαδή η απλή τεχνική, τα φτηνά υλικά και τα απλά πιεστήρια, που ΔΕΝ ΑΠΑΙΤΟΥΣΑΝ ΠΟΛΥ ΚΟΠΟ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΕΞΟΔΑ» — και γι' αυτό οι πρώτες λιθογραφίες του Senefelder είχαν «τιμή ιδιαίτερα προσιτή» και «γνώρισαν σημαντική εμπορική επιτυχία».
⭐⭐⭐ 3. ΤΟ ΧΡΩΜΑ
⭐⭐⭐ Το 1810 ο Senefelder «πραγματοποίησε τις πρώτες λιθογραφικές εκτυπώσεις με περισσότερα από ένα χρώματα, δημιουργώντας … τις πρώτες «ΧΡΩΜΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΕΣ», που εντυπώσιασαν το κοινό και τους καλλιτέχνες και διαδόθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη». ⭐ Ο Toulouse-Lautrec «επινόησε και ΔΙΚΕΣ ΤΟΥ ΒΕΛΤΙΩΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ» για τις χρωμολιθογραφικές αφίσες του.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 4. ΚΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ: ΤΟ ΚΟΙΝΟ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Κυρίως … έχουν την αίσθηση ότι με αυτήν ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΑΡΙΘΜΟ ΦΙΛΟΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΑΜΕΣΑ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ, ΕΝΩ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΜΕ ΤΙΣ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ, ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΧΕΙ ΕΝΑΣ. Η ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ ΧΙΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΧΟΥΝ ΧΙΛΙΟΙ. ⭐⭐ Είναι η φράση που πρέπει να γράψεις — και ισχύει ταυτόσημα για τις ερωτήσεις 6 και 7.
⭐⭐⭐ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ — ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΜΕ ΟΣΑ ΘΥΜΑΣΑΙ
⭐⭐ ΧΩΡΑ / ΕΠΟΧΗ ⭐⭐⭐ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Οι πρώτοι ⭐⭐⭐ Ingres (1815), Gericault (1818) στη Γαλλία· GOYA στην Ισπανία (1819) Οι κορυφαίοι Delacroix, Manet, «και ιδίως ο DAUMIER» Οι αφίσες ⭐⭐⭐ TOULOUSE-LAUTREC, με «εκπληκτικά σχέδια» σε χρωμολιθογραφικές αφίσες — σήμερα «κλασικά έργα με υψηλή καλλιτεχνική αξία» που «φυλάσσονται σε συλλογές [και] μουσεία σε ολόκληρο τον κόσμο» Αγγλία Whistler, Pennell Γερμανία Grosz, Kollwitz Αμερική Robinson, Gropper 20ός αιώνας Matisse, Rouault, PICASSO — «με θαυμαστή τέχνη δημιούργησαν τις δικές τους λιθογραφικές σειρές» 💡 ⭐⭐ Και η αναγνώριση: «Τα λιθογραφικά τους έργα ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΩΣ ΑΝΤΑΞΙΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΩΝ, ΧΑΡΑΚΤΙΚΩΝ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΩΝ [έργων, με] ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΞΙΑ.»
⭐ Και μια αφετηρία που αξίζει: τα πρώτα καλλιτεχνικά έντυπα του Senefelder στο Μόναχο ήταν λιθογραφίες «με θέματα από παλιά σχέδια του Albrecht Dürer» — «σύντομα, πολλοί καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη έρχονταν στο Μόναχο, για να τυπώσουν τα έργα τους».
Σύνοψη: Πρώτα το παράδοξο: η λιθογραφία «δεν μπόρεσε να τυπώσει κείμενα», γιατί «με το λιπαρό κραγιόνι … δεν ήταν δυνατόν να γραφτούν λεπτά και μικρά γράμματα» — «οι λιθογραφίες … περιείχαν κυρίως εικόνες και σχέδια». Ακριβώς αυτό την έκανε τεχνική των καλλιτεχνών: κατά τη ΣΥΝΟΨΗ 9, «με το λιπαρό κραγιόνι μπορούσαν να σχεδιαστούν και να αποδοθούν … σχέδια και εικόνες. Έτσι, μεγάλοι καλλιτέχνες χρησιμοποίησαν τη Λιθογραφία» είτε «για την απόδοση παλαιών ζωγραφικών έργων και σχεδίων» είτε «για τη δημιουργία νέων πρωτότυπων έργων σε πολλά αντίτυπα, τις «καλλιτεχνικές λιθογραφίες»». Οι λόγοι: (1) ο καλλιτέχνης σχεδιάζει ο ίδιος πάνω στην επίπεδη πλάκα, χωρίς να χαράξει και χωρίς ενδιάμεσο χαράκτη· (2) «η απλή τεχνική, τα φτηνά υλικά και τα απλά πιεστήρια, που δεν απαιτούσαν πολύ κόπο και πολλά έξοδα», με αποτέλεσμα «τιμή ιδιαίτερα προσιτή»· (3) από το 1810 και το χρώμα, με τις «χρωμολιθογραφίες» που «εντυπώσιασαν το κοινό και τους καλλιτέχνες»· (4) και κυρίως το κοινό: «έχουν την αίσθηση ότι με αυτήν μπορούν να απευθύνονται σε μεγάλο αριθμό φιλότεχνων και να επικοινωνούν άμεσα μαζί τους, ενώ αυτό είναι αδύνατον με τις κλασικές καλλιτεχνικές τεχνικές, τη ζωγραφική και το σχέδιο». Οι καλλιτέχνες: πρώτοι οι Ingres (1815) και Gericault (1818), ο Goya (1819)· έπειτα Delacroix, Manet, «και ιδίως ο Daumier»· ο Toulouse-Lautrec, που «επινόησε και δικές του βελτιωμένες μεθόδους» για τις χρωμολιθογραφικές αφίσες του, σήμερα «κλασικά έργα … που φυλάσσονται σε συλλογές [και] μουσεία σε ολόκληρο τον κόσμο»· Whistler και Pennell στην Αγγλία, Grosz και Kollwitz στη Γερμανία, Robinson και Gropper στην Αμερική, και οι Matisse, Rouault, Picasso. «Τα λιθογραφικά τους έργα αναγνωρίζονται ως αντάξια των ζωγραφικών, χαρακτικών ή σχεδιαστικών … [με] πολύ μεγάλη συλλεκτική και εμπορική αξία.»
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ: επειδή δεν τύπωνε κείμενο, ήταν ιδανική για εικόνα. Το «μειονέκτημα» έγινε πλεονέκτημα.
- ⭐⭐⭐ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ: «μπορούν να απευθύνονται σε μεγάλο αριθμό φιλότεχνων … αδύνατον με τη ζωγραφική και το σχέδιο».
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ: ο καλλιτέχνης σχεδιάζει, δεν χαράζει · «απλή τεχνική, φτηνά υλικά, απλά πιεστήρια» · και το χρώμα από το 1810.
- ⭐⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΜΕ ΟΝΟΜΑΤΑ: Ingres 1815, Gericault 1818, Goya 1819, Daumier, Toulouse-Lautrec, Picasso.
- ⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΑΞΙΑ: τα έργα αυτά «αναγνωρίζονται ως αντάξια των ζωγραφικών», με «πολύ μεγάλη συλλεκτική και εμπορική αξία».
Ερώτηση 7 — Γιατί χρησιμοποιείται και σήμερα η κλασική Λιθογραφία
Ερώτηση: Γιατί χρησιμοποιείται και σήμερα η κλασική Λιθογραφία του Alloys Senefelder;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΔΙΝΕΤΑΙ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ — ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Και σήμερα ακόμη, ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ, σύγχρονοι καλλιτέχνες ΒΡΙΣΚΟΥΝ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ΕΝΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ [εκφρα]ΣΤΙΚΟ ΜΕΣΟ, ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΔΙΝΕΙ ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ. ΚΥΡΙΩΣ [όμως έχουν] ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ ΜΕ ΑΥΤΗΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΑΡΙΘΜΟ ΦΙΛΟΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΑΜΕΣΑ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ, ΕΝΩ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΜΕ ΤΙΣ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ, ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ.»
⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΛΟΓΟΙ, ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ:
# ⭐⭐⭐ ΛΟΓΟΣ ⭐⭐ ΒΑΡΥΤΗΤΑ 1 ⭐⭐⭐ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟΣ: «ένα ενδιαφέρον εκφραστικό μέσο, που τους δίνει ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ» δευτερεύων 2 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟΣ: «ΚΥΡΙΩΣ … μπορούν να απευθύνονται σε ΜΕΓΑΛΟ ΑΡΙΘΜΟ ΦΙΛΟΤΕΧΝΩΝ και να ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΑΜΕΣΑ μαζί τους» ⭐⭐⭐ ΚΥΡΙΟΣ 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΤΟΥΣ ΓΡΑΨΕΙΣ ΙΣΟΤΙΜΑ. Το βιβλίο λέει ρητά «ΚΥΡΙΩΣ» για τον δεύτερο. Αν το προσέξεις, ξεχωρίζεις αμέσως.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ
⭐⭐⭐ Σκέψου το με αριθμούς:
⭐⭐ ΤΕΧΝΙΚΗ ⭐⭐⭐ ΠΟΣΑ ΕΡΓΑ ⭐⭐ ΠΟΣΟΙ ΤΟ ΕΧΟΥΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ / ΣΧΕΔΙΟ ⭐⭐⭐ ΕΝΑ ένας ⭐⭐⭐ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ⭐⭐⭐ ΠΟΛΛΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ⭐⭐⭐ πολλοί 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΨΗΣ 9: «ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΠΡΩΤΟΤΥΠΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΕ ΠΟΛΛΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ, τις «ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΕΣ». ⭐⭐ ΠΡΩΤΟΤΥΠΩΝ — όχι αντιγράφων. Η λιθογραφία δεν αναπαράγει έναν πίνακα· ΕΙΝΑΙ η ίδια το έργο. Γι' αυτό τα αντίτυπα έχουν «πολύ μεγάλη συλλεκτική και εμπορική αξία».
⭐⭐⭐ ΤΡΙΤΟΣ ΛΟΓΟΣ, ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Η ΑΜΕΣΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ
⭐⭐⭐ Στη λιθογραφία η πλάκα «μένει επίπεδη» και ο καλλιτέχνης σχεδιάζει επάνω της με λιπαρό κραγιόνι — δεν χαράζει, δεν σκαλίζει, δεν χρειάζεται τεχνίτη.
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΧΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΧΩΡΙΣ ΜΕΣΑΖΟΝΤΑ. ⭐ Η λεζάντα το δείχνει με το ωραιότερο παράδειγμα: η «Françoise» του PICASSO (1946) είναι «σχεδιασμένη με ΕΝΑ ΑΠΛΟ ΜΑΥΡΟ ΚΡΑΓΙΟΝΙ στη λιθογραφική πλάκα» και «αποδίδει εντυπωσιακά τη χάρη και την ευγένεια της νεαρής γυναίκας».
⭐⭐ ΚΑΙ ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ: Η ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΕΝ ΕΠΙΒΙΩΝΕΙ ΜΟΝΟ ΩΣ ΤΕΧΝΗ
⭐⭐ Η λεζάντα σημειώνει ότι η Λιθογραφία «χρησιμοποιείται ακόμη (2000), σχεδόν με τις ίδιες παραδοσιακές διαδικασίες, από πολλούς διάσημους καλλιτέχνες, ενώ με την εξέλιξή της σε ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ αποτελεί την τεχνική με την οποία τυπώνονται σήμερα ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΝΤΥΠΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ».
💡 ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΖΩΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΦΕΥΡΕΣΗ — ΤΕΛΕΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: ⭐⭐ ως ΚΛΑΣΙΚΗ λιθογραφία επιβιώνει στα χέρια των καλλιτεχνών· ως ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ κυριαρχεί στη βιομηχανία. Η ίδια ιδέα του 1799 τυπώνει και το έργο του Πικάσο και το περιοδικό που κρατάς.
Σύνοψη: Το βιβλίο δίνει την απάντηση αυτολεξεί, και ξεχωρίζει τον κύριο λόγο: «Και σήμερα ακόμη, στην εποχή των εντυπωσιακών τεχνολογικών δυνατοτήτων, σύγχρονοι καλλιτέχνες βρίσκουν στην κλασική λιθογραφία ένα ενδιαφέρον εκφραστικό μέσο, που τους δίνει απεριόριστες δημιουργικές δυνατότητες. ΚΥΡΙΩΣ όμως έχουν την αίσθηση ότι με αυτήν μπορούν να απευθύνονται σε ΜΕΓΑΛΟ ΑΡΙΘΜΟ ΦΙΛΟΤΕΧΝΩΝ και να ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΑΜΕΣΑ μαζί τους, ενώ αυτό είναι ΑΔΥΝΑΤΟΝ με τις κλασικές καλλιτεχνικές τεχνικές, τη ζωγραφική και το σχέδιο». Δηλαδή: (1) εκφραστικός λόγος — απεριόριστες δημιουργικές δυνατότητες· (2) επικοινωνιακός λόγος, ο κύριος — ένας πίνακας υπάρχει σε ένα αντίτυπο και τον έχει ένας· η λιθογραφία δίνει, κατά τη ΣΥΝΟΨΗ 9, «νέα ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ έργα σε πολλά αντίτυπα, τις «καλλιτεχνικές λιθογραφίες»», που φτάνουν σε πολλούς. (3) Προστίθεται και η αμεσότητα του σχεδίου: αφού «η εκτυπωτική πλάκα μένει επίπεδη» και σχεδιάζεται με λιπαρό κραγιόνι, ο καλλιτέχνης δουλεύει ο ίδιος, χωρίς χάραξη και χωρίς ενδιάμεσο τεχνίτη — όπως δείχνει η «Françoise» του Picasso (1946), «σχεδιασμένη με ένα απλό μαύρο κραγιόνι στη λιθογραφική πλάκα». Και μια δεύτερη ζωή, εκτός τέχνης: η λιθογραφία χρησιμοποιείται «σχεδόν με τις ίδιες παραδοσιακές διαδικασίες» από διάσημους καλλιτέχνες, ενώ «με την εξέλιξή της σε ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ αποτελεί την τεχνική με την οποία τυπώνονται σήμερα τα περισσότερα έντυπα του κόσμου».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΔΥΟ ΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΛΕΕΙ ΡΗΤΑ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ. Μην τους γράψεις ισότιμα — τόνισε το «κυρίως».
- ⭐⭐⭐ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ: «μπορούν να απευθύνονται σε μεγάλο αριθμό φιλότεχνων και να επικοινωνούν άμεσα μαζί τους» — αδύνατο με ζωγραφική και σχέδιο.
- ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΛΕΞΗ «ΠΡΩΤΟΤΥΠΩΝ»: «νέα πρωτότυπα έργα σε πολλά αντίτυπα». Η λιθογραφία δεν είναι αντίγραφο — είναι το έργο.
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗΝ ΑΜΕΣΟΤΗΤΑ: η πλάκα «μένει επίπεδη» και σχεδιάζεται με κραγιόνι — το χέρι του καλλιτέχνη χωρίς μεσάζοντα («Françoise», Picasso, 1946).
- ⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΙΣ ΔΥΟ ΖΩΕΣ ΤΗΣ: ως κλασική στα χέρια των καλλιτεχνών, ως φωτολιθογραφία «η τεχνική με την οποία τυπώνονται τα περισσότερα έντυπα του κόσμου».
