Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: Η ΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ (σελ. 84) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: Η ΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ
Οι 5 αριθμημένες ερωτήσεις του κεφαλαίου, στη σελ. 84. Η ΣΥΝΟΨΗ έχει ΕΞΙ παραγράφους. ⚠️ ΚΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ 5: ζητά παραδείγματα τοιχογραφιών ΚΑΙ «τον σκοπό της δημιουργίας τους», αλλά το βιβλίο δίνει μόνο ΓΕΝΙΚΟ σκοπό, όχι χωριστά για κάθε έργο — η λύση το λέει ρητά και δείχνει πώς συνδυάζονται. Το πιο εύγλωττο παράδειγμα κρύβεται σε λεζάντα: η τοιχογραφία της Πομπηίας, «διακόσμηση ΚΑΙ ΕΠΙΓΡΑΦΗ στην όψη ενός ΒΥΡΣΟΔΕΨΕΙΟΥ».
Ερώτηση 1 — Ποιες άλλες επιφάνειες-φορείς γραφής χρησιμοποιήθηκαν
Ερώτηση: Ποιες άλλες επιφάνειες-φορείς γραφής, εκτός από τους παπύρους και τις περγαμηνές, χρησιμοποιήθηκαν για τη γραφή διάφορων κειμένων, επιγραφών κτλ.;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΔΩΣΕΙΣ ΑΤΑΚΤΗ ΛΙΣΤΑ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΙΣ ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ
⭐⭐⭐ Η αφετηρία: «Η γραφή … ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΗΚΕ ΜΟΝΟ ΣΤΙΣ «ΣΕΛΙΔΕΣ» ΤΩΝ ΕΙΛΗΤΑΡΙΩΝ (ΡΟΛΩΝ) ΚΑΙ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ ΤΩΝ «ΚΩΔΙΚΩΝ» (ΒΙΒΛΙΩΝ). Από τους αρχαίους χρόνους χρησιμοποιείται ΣΕ ΠΟΙΚΙΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ, ΦΥΛΑΞΗΣ, ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ, ΔΙΑΔΟΣΗΣ, ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ.»
# ⭐⭐⭐ ΧΡΗΣΗ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ⭐⭐⭐ ΠΟΥ — ΟΙ ΦΟΡΕΙΣ 1 ⭐⭐⭐ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΦΥΛΑΞΗ «στοιχείων, πληροφοριών, γεγονότων» «σε ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ, ΤΟΙΧΟΥΣ, ΟΡΓΑΝΑ, ΣΚΕΥΗ, ΕΡΓΑΛΕΙΑ» 2 ⭐⭐⭐ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ «στοιχείων, πληροφοριών, ΕΝΤΟΛΩΝ, ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΩΝ» «ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΑ» ΥΛΙΚΑ ΜΕΣΑ ΓΡΑΦΗΣ, όπως ΟΙ ΠΗΛΙΝΕΣ Η ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ» 3 ⭐⭐⭐ ΕΠΙΔΕΙΞΗ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ «με ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ» «σε ΜΝΗΜΕΙΑ, σε ΚΤΙΡΙΑΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ, σε ΤΟΙΧΟΥΣ, σε ΣΤΗΛΕΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΝ ΤΟ ΓΡΑΨΕΙΣ ΕΤΣΙ, Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΣΗ: ⭐⭐ ΦΥΛΑΞΗ = ΝΙΚΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ · ΑΠΟΣΤΟΛΗ = ΝΙΚΑ ΤΟΝ ΧΩΡΟ · ΕΠΙΔΕΙΞΗ = ΦΤΑΝΕΙ ΣΕ ΠΟΛΛΟΥΣ. ⭐ Είναι ακριβώς οι τρεις διαστάσεις που είχε ορίσει το κεφ. 2 στα χαρακτηριστικά α-ε της γραφής.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΛΥΕΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΞΕΧΩΡΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ Δύο από τους «τοίχους» της πρώτης κατηγορίας παίρνουν δικό τους κεφάλαιο:
⭐⭐ ΦΟΡΕΑΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ «ένα ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ, ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΙΚΡΩΝ ΨΗΦΙΔΩΝ κυρίως από ΠΕΤΡΕΣ, ΚΕΡΑΜΙΚΑ, ΜΑΡΜΑΡΑ, ΣΜΑΛΤΟ, αλλά και από ΦΥΛΛΑ ΜΕΤΑΛΛΩΝ» ⭐⭐⭐ Η ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ «ζωγραφικά έργα και διακοσμητικές χρωματικές συνθέσεις που φιλοτεχνούνται ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΙΧΩΝ Η ΟΡΟΦΩΝ» ⭐⭐ Και το βιβλίο προσθέτει ρητά και άλλες: «να γραφεί ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΣΕ ΜΙΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ, να «ΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΙ» ΜΕ ΨΗΦΙΔΕΣ σε ένα ψηφιδωτό ΚΑΙ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΛΛΑ ΥΛΙΚΑ, ΣΕ ΑΜΕΤΡΗΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ».
⭐⭐ ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ: ΤΙ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
⭐⭐ Το κεφ. 5 είχε δώσει τον γενικό κανόνα: φορέας είναι «η κατάλληλη επιφάνεια ενός υλικού που θα δεχτεί τη γραφή — ΜΙΑ ΠΗΛΙΝΗ ΠΛΑΚΑ, Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ Η ΕΝΟΣ ΣΚΕΥΟΥΣ, Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΕΝΟΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ, ΜΙΑΣ ΣΤΗΛΗΣ».
⭐⭐ Και το κεφ. 4, για τις αρχαίες επιγραφές: «σε ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ, σε ΠΛΑΚΕΣ ΠΕΤΡΙΝΕΣ Η ΜΑΡΜΑΡΙΝΕΣ, σε ΣΚΕΥΗ, σε ΟΡΓΑΝΑ, σε ΞΥΛΙΝΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΣΤΡΩΜΕΝΕΣ ΜΕ ΚΕΡΙ, ΜΕ ΓΥΨΟ» — και συγκεκριμένα «ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΙ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ, ΛΥΧΝΑΡΙΑ, ΣΤΑΘΜΑ».
💡 ⭐⭐⭐ ΑΝ ΘΕΛΕΙΣ ΠΛΗΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ, ΔΩΣΕ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΚΕΦ. 7 ΚΑΙ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΕΦ. 4.
Σύνοψη: Το βιβλίο τις οργανώνει σε τρεις χρήσεις. (1) Καταγραφή και φύλαξη «στοιχείων, πληροφοριών, γεγονότων» — «σε πινακίδες, τοίχους, όργανα, σκεύη, εργαλεία». (2) Αποστολή και διάδοση «στοιχείων, πληροφοριών, εντολών, προσκλήσεων» — με «μεταφερόμενα» υλικά μέσα γραφής, όπως οι πήλινες ή μεταλλικές πλάκες». (3) Επίδειξη και ενημέρωση «με επιγραφές σε μνημεία, σε κτιριακές κατασκευές, σε τοίχους, σε στήλες». Το κεφάλαιο αναλύει ξεχωριστά δύο από αυτούς: το ψηφιδωτό («σύνθεση μικρών ψηφίδων κυρίως από πέτρες, κεραμικά, μάρμαρα, σμάλτο, αλλά και από φύλλα μετάλλων») και την τοιχογραφία («στην επιφάνεια τοίχων ή οροφών»), ενώ αναφέρει και τη γραφή «με πινέλο σε μια κατάλληλη επιφάνεια» και «με διάφορα άλλα υλικά, σε αμέτρητες εφαρμογές». (Το κεφ. 4 είχε προσθέσει και «ξύλινες πινακίδες στρωμένες με κερί, με γύψο», «μεταλλικούς καθρέφτες, λυχνάρια, σταθμά».)
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΜΗ ΔΩΣΕΙΣ ΑΤΑΚΤΗ ΛΙΣΤΑ. Το βιβλίο τις οργανώνει σε τρεις χρήσεις (φύλαξη, αποστολή, επίδειξη) — η δομή είναι μέρος της απάντησης.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ: φύλαξη νικά τον χρόνο, αποστολή τον χώρο, επίδειξη φτάνει στους πολλούς.
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΠΟΥ ΑΝΑΛΥΕΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: το ψηφιδωτό και την τοιχογραφία — είναι ολόκληρος ο τίτλος του.
- ⭐ ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ από το κεφ. 4: καθρέφτες, λυχνάρια, σταθμά, πινακίδες με κερί ή γύψο.
Ερώτηση 2 — Από ποιους «γραφείς» γράφονταν κείμενα σε μνημεία, σκεύη και πινακίδες
Ερώτηση: Από ποιους «γραφείς» γράφονταν κείμενα σε μνημεία, σκεύη, πινακίδες και αρχιτεκτονικά στοιχεία;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ: ΟΧΙ ΑΠΟ ΓΡΑΦΕΙΣ — ΑΠΟ ΤΕΧΝΙΤΕΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ώστε η γραφή ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΣΕ ΕΡΓΟ ΜΟΝΟ ΤΩΝ ΓΡΑΦΕΩΝ ΤΩΝ ΤΥΠΙΚΩΝ «ΠΑΠΥΡΩΝ» Η «ΠΕΡΓΑΜΗΝΩΝ», ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΛΩΝ ΑΛΛΩΝ ΤΕΧΝΙΤΩΝ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΕΠΡΕΠΕ ΕΠΙΣΗΣ ΝΑ «ΓΡΑΨΟΥ[Ν]» ΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΜΙΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟ «ΓΡΑΨΟΥΝ» — ΤΑ ΒΑΖΕΙ ΕΠΙΤΗΔΕΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. ⭐ Δεν έγραφαν με πένα· ΧΑΡΑΖΑΝ, ΣΚΑΛΙΖΑΝ, ΖΩΓΡΑΦΙΖΑΝ. Αλλά το αποτέλεσμα έπρεπε να είναι γραφή.
⭐⭐⭐ ΠΟΙΟΙ ΑΚΡΙΒΩΣ — ΤΡΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΡΙΑ ΡΗΜΑΤΑ
⭐⭐ ΤΕΧΝΙΤΗΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΚΑΝΕ ⭐⭐ ΠΟΥ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΜΑΡΜΑΡΟΓΛΥΠΤΕΣ ⭐⭐⭐ ΣΚΑΛΙΖΑΝ μνημεία, στήλες, μαρμάρινες πλάκες ⭐⭐⭐ ΟΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΠΛΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ⭐⭐⭐ ΧΑΡΑΖΑΝ πλάκες, σκεύη, εργαλεία ⭐⭐⭐ ΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ⭐⭐⭐ ΖΩΓΡΑΦΙΖΑΝ επιφάνειες με πινέλο ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 2 τα συνοψίζει: «Οι τεχνίτες αυτοί ήταν ΜΑΡΜΑΡΟΓΛΥΠΤΕΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ [και] ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΚΕΥΩΝ, ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΤΩΝ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ κ.ά. οι οποίοι ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑ[ΛΕΙΑ] ΧΑΡΑΖΑΝ, ΣΚΑΛΙΖΑΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΖΑΝ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΥΤΑ.»
⭐⭐ Και για τα ψηφιδωτά υπάρχει ξεχωριστό όνομα: «οι καλλιτέχνες ΨΗΦΙΔΟΓΡΑΦΟΙ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΝ — ΜΗΝ ΤΟ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Τα γράμματα αυτά έπρεπε να είναι ΤΑ ΑΡΜΟΖΟΝΤΑ, ΤΑ «ΣΩΣΤΑ», δηλαδή ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ, ΤΟ ΥΦΟΣ Η ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ, ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΙΜΑ ΚΑΙ «ΙΚΑΝΑ» ΝΑ ΜΕΤΑΔΩΣΟΥΝ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ.»
⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «τα γράμματα των επιγραφών σε μνημειακές κατασκευές, των παπύρων, των περγαμηνών ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΚΕΙΝΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΠΛΑΚΩΝ, ΤΩΝ ΣΚΕΥΩΝ, ΤΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΛΟΓΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ «ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΟ» ΣΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ: ⭐ ίδια μορφή γραμμάτων σε ΟΛΑ τα μέσα, όποιο κι αν είναι το υλικό. Είναι ακριβώς η «ενιαία ταυτότητα» που σχεδιάζει σήμερα ένας γραφίστας για μια εταιρεία — από το λογότυπο ως την πινακίδα και την οθόνη.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΔΥΣΚΟΛΟ
⭐⭐⭐ «Η ταυτότητα της μορφής των γραμμάτων είναι ΣΧΕΤΙΚΑ ΕΥΚΟΛΟ να διατηρηθεί ΣΤΗ ΓΡΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ … Είναι όμως ΠΟΛΥ ΔΥΣΚΟΛΟ να διατηρηθεί ΣΤΗ ΓΡΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΣΚΑΛΙΣΜΑ σε μια πέτρινη ή μαρμάρινη πλάκα, ΣΤΗ ΓΡΑΦΗ ΜΕ ΧΑΡΑΓΜΑ σε ξύλινη ή μεταλλική πλάκα.»
⭐⭐ Ακόμη και το πινέλο «απ[αιτεί] ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΓΝΩΣΗ, ΕΠΙΔΕΞΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ». Γι' αυτό «σε κάθε είδος γραφής ΕΙΔΙΚΕΥΟΝΤΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΟΡΙΣΜΕΝ[ΟΙ]».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: ΙΣΧΥΕΙ ΑΚΟΜΗ
⭐⭐⭐ «Οι τεχνίτες αυτοί συχνά ήταν (και είναι άλλωστε) ΣΠΟΥΔΑ[ΙΟΙ] ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ, αφού τέτοιες περιπτώσεις γραφών ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙ[ΖΟΝΤΑΙ] σε παλαιότερες μόνο ιστορικές περιόδους ΑΛΛΑ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤ[ΑΙ ΚΑΙ] ΣΗΜΕΡΑ.»
⭐⭐ ΟΝΟΜΑ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΚΑΝΕ ⭐⭐⭐ ΘΕΟΦΙΛΟΣ «ήταν έ[νας] «ΕΠΙΓΡΑΦΟΠΟΙΟΣ» που μαζί με ΤΙΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΤΩΝ ΜΑΓΑΖΙΩΝ ζωγρά[φιζε] ποικίλα θέματα ΜΕ ΘΑΥΜΑΣΤΗ ΕΥΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΥΓΕΝΕΙΑ» ⭐⭐⭐ HENRY DE TOULOUSE-LAUTREC «Σχεδίαζε και ζωγράφιζε … για τις αφίσες αυτές ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΑΝΑΛΟΓ[Α ΜΕ ΤΟ] ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΑΦΙΣΑΣ, ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΝΑ ΤΥΠΩΘΟΥΝ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΚΑ» 💡 ⭐⭐⭐ Ο ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΕΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΠΟΥ ΖΟΥΣΕ ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΓΑΖΙΩΝ. ⭐ Η γραμμή ανάμεσα σε «τεχνίτη» και «καλλιτέχνη» δεν υπήρξε ποτέ καθαρή.
Σύνοψη: Όχι από τους γραφείς των βιβλίων, αλλά από τεχνίτες. «Η γραφή δεν αποτελούσε έργο μόνο των γραφέων των τυπικών «παπύρων» ή «περγαμηνών», αλλά και πολλών άλλων τεχνιτών, οι οποίοι έπρεπε επίσης να «γράψουν» τα … κείμενα με τα ορισμένα γράμματα του αλφαβήτου». Συγκεκριμένα: «οι μαρμαρογλύπτες, οι κατασκευαστές μεταλλικών πλακών και εργαλείων, οι ζωγράφοι διάφορων επιγραφών» — που, όπως συνοψίζει το βιβλίο, «με τα δικά τους μέσα και εργαλεία χάραζαν, σκάλιζαν ή ζωγράφιζαν τα γράμματα αυτά». (Για τα ψηφιδωτά υπάρχει ξεχωριστό όνομα: οι «ψηφιδογράφοι».) Και η απαίτηση ήταν αυστηρή: τα γράμματα «έπρεπε να είναι τα αρμόζοντα, τα «σωστά», δηλαδή να έχουν τη μορφολογική ταυτότητα, το ύφος ή τον χαρακτήρα των γνωστών γραμμάτων της εποχής, να είναι αναγνώσιμα», ώστε όλα τα μέσα να έχουν γράμματα «ανάλογα και αντίστοιχα». Και δεν είναι παρελθόν: «τέτοιες περιπτώσεις γραφών … εφαρμόζονται και σήμερα» — ο Θεόφιλος, «ένας «επιγραφοποιός»», και ο Toulouse-Lautrec, που σχεδίαζε «γράμματα, ανάλογα με το ειδικό θέμα της αφίσας».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ «ΤΕΧΝΙΤΕΣ», ΟΧΙ «ΓΡΑΦΕΙΣ». Και δώσε και τις τρεις ειδικότητες με τα τρία ρήματά τους: σκάλιζαν, χάραζαν, ζωγράφιζαν.
- ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΗΝ ΑΠΑΙΤΗΣΗ: τα γράμματα έπρεπε να είναι «ανάλογα και αντίστοιχα» με εκείνα των χειρογράφων — ενιαία ταυτότητα σε κάθε υλικό.
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΟ «ΓΡΑΨΟΥΝ» — δεν έγραφαν με πένα, αλλά το αποτέλεσμα έπρεπε να είναι γραφή.
- ⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΑ ΔΥΟ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ — Θεόφιλος (επιγραφές μαγαζιών) και Toulouse-Lautrec (γράμματα αφισών): το επάγγελμα δεν έσβησε.
Ερώτηση 3 — Πότε, από ποιους και γιατί χρησιμοποιήθηκε η γραφή στα ψηφιδωτά
Ερώτηση: Πότε, από ποιους και γιατί χρησιμοποιήθηκε η γραφή στα ψηφιδωτά;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΚΕΛΗ ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η γραφή στο ψηφιδωτό ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΕΡΓΩΝ που πραγματοποιήθηκαν με την τέχνη αυτή. ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥΣ, ΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΨΗΦΙΔΟΓΡΑΦΟΙ ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΝ μικρότερες ή μεγαλύτερες ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ, ΑΛΛΟΤΕ ΜΕ ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΤΕ ΜΕ ΜΙΚΡΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ.»
⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ «ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΕΡΓΩΝ» — δηλαδή από την αρχή, όχι αργότερα ⭐⭐⭐ ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ «οι καλλιτέχνες ΨΗΦΙΔΟΓΡΑΦΟΙ» ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ «ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΕΡΓΩΝ» ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: ⭐ η γραφή ΔΕΝ προστέθηκε αργότερα ως συμπλήρωμα — ήταν εξαρχής μέρος της τέχνης.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ» ΕΔΩ — ΑΝΑΛΥΣΕ ΤΟ
⭐⭐⭐ Το βιβλίο δίνει ΔΥΟ είδη επιγραφών:
- ⭐⭐⭐ «ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ» → ΠΟΙΟΣ είναι αυτός που βλέπεις
- ⭐⭐⭐ «ΜΙΚΡΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ» → ΤΙ συμβαίνει στη σκηνή
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΙΝΑΙ Η ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΗ ΜΟΡΦΗ ΛΕΖΑΝΤΑΣ. ⭐⭐ Χωρίς την επιγραφή, μια μορφή με φωτοστέφανο είναι απλώς «ένας άγιος». Με την επιγραφή, είναι ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΣ. ⭐ Η εικόνα δείχνει· η γραφή ΤΑΥΤΟΠΟΙΕΙ.
⭐⭐⭐ Η ΠΑΡΑΛΛΗΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ — ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ
⭐⭐⭐ «Ήταν ΑΝΑΛΟΓΕΣ ΓΡΑΦΕΣ ΜΕ ΕΚΕΙΝΕΣ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ, ΟΠΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΝΟΔΕΥΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ.»
💡 ⭐⭐ Η ίδια ανάγκη, χίλια χρόνια νωρίτερα, σε άλλο υλικό. Δείχνει ότι δεν πρόκειται για βυζαντινή ιδιαιτερότητα αλλά για σταθερή αρχή.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΓΡΑΦΟΝΤΑΝ — ΤΑ ΔΥΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
⭐⭐ ΕΡΓΟ ⭐⭐⭐ Η ΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ⭐⭐⭐ «Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ» (Αγ. Αικατερίνη Μονής Σινά) — «το σημαντικότερο σωζόμενο ψηφιδωτό», που «παραμένει ΑΘΙΚΤΟ» «επιγραφές ψηφιδωτής γραφής ΜΕ ΨΗΦΙΔΕΣ ΑΠΟ ΜΑΥΡΟ ΑΧΑΤΗ» ⭐⭐ «ΠΟΜΠΗ ΜΕ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ» (Άγ. Απολλινάριος Ραβέννας) «η επιγραφή με ψηφιδωτή γραφή ΜΕ ΜΑΥΡΕΣ ΨΗΦΙΔΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ Η ΓΡΑΦΗ ΕΙΝΑΙ ΜΑΥΡΗ — ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΥΧΑΙΟ. ⭐⭐ Είναι ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: το μαύρο δίνει τη μέγιστη αντίθεση πάνω στο χρυσό ή στο ανοιχτόχρωμο βάθος, άρα τη μέγιστη αναγνωσιμότητα. ⭐ Αν το γράψεις, δείχνεις ότι διάβασες τη λεπτομέρεια με μάτι γραφίστα.
⭐⭐ Και η θέση μετράει: στη Ραβέννα η επιγραφή είναι «ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ» — δηλαδή σε θέση τίτλου.
⭐⭐ ΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΠΟΤΕ ΑΚΜΑΣΑΝ ΤΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ
⭐⭐ ΠΟΤΕ ⭐⭐⭐ ΤΙ 4ος αι. (Μ. Κωνσταντίνος) «πολλά σημαντικά έργα» στην Κωνσταντινούπολη — «σώζονται … ελάχιστα» 5ος αι. και μετά Θεσσαλονίκη: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Δημήτριος, Όσιος Δαβίδ ⭐⭐⭐ 6ος αι. (Ιουστινιανός) «έφτασε ΣΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΗΣ» — Αγία Σοφία, Μονή της Χώρας 💡 ⭐⭐ Αν θέλεις πλήρη απάντηση στο «πότε», δώσε ΚΑΙ το «από την εποχή των πρώτων έργων» (για τη γραφή) ΚΑΙ την ακμή του 6ου αιώνα (για την τέχνη).
Σύνοψη: ΠΟΤΕ: «Η γραφή στο ψηφιδωτό εφαρμόστηκε από την εποχή των πρώτων έργων που πραγματοποιήθηκαν με την τέχνη αυτή» — δηλαδή εξαρχής, όχι ως μεταγενέστερη προσθήκη. ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ: από «τους καλλιτέχνες ΨΗΦΙΔΟΓΡΑΦΟΥΣ». ΓΙΑΤΙ: «για να δείξουν ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ των ψηφιδωτών έργων τους» — γι' αυτό «χρειάστηκε να γράψουν μικρότερες ή μεγαλύτερες επιγραφές, άλλοτε με ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ και άλλοτε με ΜΙΚΡΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ». Το βιβλίο δίνει και παραλληλία: «ήταν ανάλογες γραφές με εκείνες των κλασικών ελληνικών αγγείων, όπου οι παραστάσεις και οι μορφές συνοδεύονται από μικρές επιγραφές ονομάτων ή παραστάσεων». Και δύο παραδείγματα: στη «Μεταμόρφωση του Σωτήρος» (Μονή Σινά) υπάρχουν «επιγραφές ψηφιδωτής γραφής με ψηφίδες από μαύρο αχάτη», και στην «Πομπή με τις γυναίκες μάρτυρες» (Ραβέννα) «η επιγραφή … με μαύρες ψηφίδες στην κορυφή της σύνθεσης» — και στα δύο μαύρη, για μέγιστη αντίθεση και αναγνωσιμότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΤΡΙΑ ΣΚΕΛΗ (πότε / από ποιους / γιατί) — το βιβλίο τα δίνει και τα τρία σε μία πρόταση.
- ⭐⭐⭐ Η ΛΕΞΗ-ΚΛΕΙΔΙ ΕΙΝΑΙ «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ»: η επιγραφή λέει ποιος είναι ή τι συμβαίνει. Είναι η αρχαιότερη μορφή λεζάντας.
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΙΑ ΜΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ — δείχνει ότι πρόκειται για σταθερή αρχή, όχι βυζαντινή ιδιαιτερότητα.
- ⭐ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΑΡΙΣΤΑ: και στα δύο παραδείγματα οι ψηφίδες της γραφής είναι μαύρες — σχεδιαστική επιλογή για αντίθεση και αναγνωσιμότητα.
Ερώτηση 4 — Τι είναι οι τοιχογραφίες· από ποιους, πότε και γιατί χρησιμοποιήθηκαν
Ερώτηση: Τι είναι οι τοιχογραφίες; Από ποιους, πότε και γιατί χρησιμοποιήθηκαν;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΙΝΑΙ — ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΟ «ΑΛΛΑ»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Οι Τοιχογραφίες είναι «ΓΡΑΦΕΣ» ΣΤΟΥΣ «ΤΟΙΧΟΥΣ», ΑΛΛΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΣΕ ΖΩΓΡΑΦΙΚΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΦΙΛΟΤΕΧΝΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΙΧΩΝ Η ΟΡΟΦΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΑΛΛΑ» ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ: ⭐ η λέξη λέει «γραφή» (τοίχος + γράφω), η πραγματικότητα είναι «ζωγραφική». Γι' αυτό το κεφάλαιο ενδιαφέρεται για τις ΤΕΧΝΙΚΕΣ — ως τρόπους να γραφτούν και ΓΡΑΜΜΑΤΑ πάνω σε τοίχο.
⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ — ΤΟ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟ ΕΙΔΟΣ ΓΡΑΦΗΣ/ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΟΥ ΞΕΡΟΥΜΕ
⭐⭐⭐ «Η ιστορία τους είναι ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΗ, αφού τα πρώτα έργα ζωγραφικής σε τοιχώματα σπηλαίων και σε βράχους (ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΙΕΣ) ΧΡΟΝΟΛΟΓΟΥΝΤΑΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ 20.000 π.Χ.» (Αλταμίρα στην Ισπανία, Λασκό και Ορινιάκ στα Πυρηναία)
⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΙΔΙΑ ΣΠΗΛΑΙΑ: ⭐ κεφ. 7 «πριν από το 20.000 π.Χ.» · κεφ. 5 «περίπου το 35.000 π.Χ.» · κεφ. 2 «15.000-10.000 π.Χ.» για το Lascaux. Χρησιμοποίησε τη χρονολογία ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΕΣΑΙ.
⭐⭐ Και οι ελληνικές:
⭐⭐ ΠΟΥ ⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ Ανάκτορα ΚΝΩΣΟΥ «17ος αιώνας π.Χ.» ΘΗΡΑ «16ος-14ος αιώνας π.Χ.» ΒΕΡΓΙΝΑ «του 4ου αιώνα π.Χ.» ⭐⭐⭐ Και η συνέχεια, αδιάκοπη: «Μετά τους κλασικούς χρόνους, ΣΥΝΕΧΙΣΤΗΚΕ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΣΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ, ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗ ΔΥΣΗ, ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ.»
⭐⭐⭐ ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ — ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ
⭐⭐ ΠΟΙΟΙ ⭐⭐⭐ ΠΟΥ / ΠΟΤΕ Οι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ άνθρωποι στα σπήλαια (βραχογραφίες) ⭐⭐ Οι ΑΡΧΑΙΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ «στην ιστορία της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Αρχιτεκτονικής αλλά και στην Αρχιτεκτονική άλλων χωρών, ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ, ΣΤΗΝ ΙΝΔΙΑ, ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ» (και η ΣΥΝΟΨΗ προσθέτει την Ιταλία) ⭐⭐⭐ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ «Στη διάρκεια του 20ού αιώνα σπουδαίοι καλλιτέχνες δημιούργησαν τοιχογραφίες υψηλής τέχνης»: MONET, CHAGAL, MATISSE, PICASSO (Παρίσι) · ROTHKO, RIVERA (ΗΠΑ) · SPENCER, BOUNDEN (Αγγλία) 💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΤΙ ΣΤΗ ΛΙΣΤΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΙΚΑΣΟ ΚΑΙ Ο ΜΑΤΙΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ Η ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΘΕΜΑ. ⭐ Είναι ζωντανή τέχνη του 20ού αιώνα.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ — ΔΥΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ, ΜΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
⭐⭐⭐ ΛΟΓΟΣ 1 — ΤΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Οι τοιχογρα[φίες] φαίνεται πως ΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΠΑΝΑΡΧΑΙΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΝΑ ΔΙΑΚΟ[ΣΜΗΣΕΙ] ΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΑ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ, ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣ[ΕΙ] Ο,ΤΙ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ Η Ο,ΤΙ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ.»
💡 ⭐⭐ ΔΥΟ ΚΙΝΗΤΡΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ: ΝΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΕΙ (αισθητικό) ΚΑΙ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ (επικοινωνιακό).
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΛΟΓΟΣ 2 — Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
⭐⭐⭐ «Οι τοιχογραφίες ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΛΕΙ[ΤΟΥΡ]ΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΠΙΔΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ: «Έτσι, Η ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΗ ΜΟΡΦΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΤΙΣΜΕΝΟΥ ΧΩΡΟΥ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ: ⭐⭐ ένας πίνακας κρεμιέται όπου θέλεις και μεταφέρεται. Μια τοιχογραφία ΕΙΝΑΙ το κτίριο — δεν μπορεί να μετακινηθεί, και αλλάζει το πώς αντιλαμβάνεσαι τον ίδιο τον χώρο.
⭐⭐ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
⭐⭐ «Πολλοί … μελετητ[ές] των ζωγραφικών έργων στους τοίχους και τις οροφές ΤΑ ΘΕΩΡΟΥΝ ΩΣ ΕΝ[Α] ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΕΙΔΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ, που καλύπτεται με τον όρο «ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ». Η ΙΣΤΟΡΙ[Α ΤΗΣ] ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΛΟΙΠΟΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ.»
Σύνοψη: ΤΙ ΕΙΝΑΙ: «Οι Τοιχογραφίες είναι «γραφές» στους «τοίχους», αλλά αναφέρονται κυρίως σε ζωγραφικά έργα και διακοσμητικές χρωματικές συνθέσεις που φιλοτεχνούνται στην επιφάνεια τοίχων ή οροφών» — η λέξη λέει «γραφή», η πραγματικότητα είναι ζωγραφική. ΠΟΤΕ: «τα πρώτα έργα … σε τοιχώματα σπηλαίων και σε βράχους (βραχογραφίες) χρονολογούνται ακόμη και πριν από το 20.000 π.Χ.»· στον ελληνικό χώρο Κνωσός (17ος αι. π.Χ.), Θήρα (16ος-14ος αι. π.Χ.), Βεργίνα (4ος αι. π.Χ.)· και «συνεχίζεται ως σήμερα». ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ: «στην ιστορία της ελληνικής Αρχιτεκτονικής αλλά και … στην Κίνα, στην Ινδία, στην Αίγυπτο», ενώ στον 20ό αιώνα «σπουδαίοι καλλιτέχνες δημιούργησαν τοιχογραφίες υψηλής τέχνης» — Monet, Chagall, Matisse, Picasso, Rothko, Rivera. ΓΙΑΤΙ — δύο λόγοι: (1) «έχουν τις ρίζες τους στο πανάρχαιο ένστικτο του ανθρώπου να διακοσμήσει τον χώρο του και να χρησιμοποιεί τα τοιχώματα … για να εκφράσει ό,τι αισθάνεται ή ό,τι σκέπτεται»· (2) «συνδέονται κυρίως με την Αρχιτεκτονική και εντάσσονται στη λειτουργία του αρχιτεκτονικού έργου», αφού χρώμα και σχέδιο «επιδρούν στην αντίληψη του χώρου και των αναλογιών του κτιρίου» — «η τοιχογραφία είναι η μόνη μορφή ζωγραφικής που μπορεί να λειτουργεί πραγματικά σε τρεις διαστάσεις».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «γραφές στους τοίχους, αλλά … ζωγραφικά έργα». Η λέξη παραπλανά.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ «ΓΙΑΤΙ»: «η μόνη μορφή ζωγραφικής που μπορεί να λειτουργεί … σε τρεις διαστάσεις, στις τρεις διαστάσεις του κτισμένου χώρου».
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΛΟΓΟΥΣ: το ένστικτο (να διακοσμήσει, να εκφραστεί) και τη σχέση με την αρχιτεκτονική.
- ⚠️ ⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΙΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ: το βιβλίο δίνει τρεις διαφορετικές για τα ίδια σπήλαια («πριν από το 20.000 π.Χ.» εδώ, «35.000 π.Χ.» στο κεφ. 5, «15.000-10.000 π.Χ.» στο κεφ. 2). Χρησιμοποίησε αυτή του κεφαλαίου.
- ⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ (Πικάσο, Ματίς, Ριβέρα) — δείχνουν ότι η τοιχογραφία δεν είναι αρχαιολογικό θέμα.
Ερώτηση 5 — Δύο ή τρία παραδείγματα τοιχογραφιών και ο σκοπός τους
Ερώτηση: Αναφέρετε δύο ή τρία παραδείγματα τοιχογραφιών και εξηγήστε το σκοπό της δημιουργίας τους.
Απάντηση:
-
⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΩΤΑ ΜΙΑ ΤΙΜΙΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
⚠️ ⭐⭐⭐ Η ερώτηση ζητά ΔΥΟ ΠΡΑΓΜΑΤΑ: παραδείγματα ΚΑΙ τον σκοπό καθενός. ⭐⭐ Το βιβλίο δίνει ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ (Κνωσός, Θήρα, Βεργίνα, Πομπηία) αλλά ΔΕΝ εξηγεί χωριστά τον σκοπό του καθενός. ⭐ Δίνει όμως ΓΕΝΙΚΟ σκοπό — και η σωστή απάντηση συνδυάζει τα δύο: παίρνεις το συγκεκριμένο παράδειγμα από το βιβλίο και του εφαρμόζεις τον γενικό σκοπό που το ίδιο διατυπώνει.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ — ΤΟΝ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΕ ΔΥΟ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
⭐⭐⭐ ΣΚΟΠΟΣ Α (ψυχολογικός/εκφραστικός): «το ΠΑΝΑΡΧΑΙΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΝΑ ΔΙΑΚΟ[ΣΜΗΣΕΙ] ΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΑ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ, ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣ[ΕΙ] Ο,ΤΙ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ Η Ο,ΤΙ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ.»
⭐⭐⭐ ΣΚΟΠΟΣ Β (αρχιτεκτονικός): «ΕΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ» και «ΕΠΙΔΡΑ[ΟΥΝ] ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΔΙΑΛΕΞΕ ΔΥΟ Η ΤΡΙΑ
# ⭐⭐ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ ⭐⭐⭐ ΣΚΟΠΟΣ (με βάση όσα λέει το βιβλίο) 1 ⭐⭐⭐ ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΚΝΩΣΟΥ (Κρήτη) «17ος αιώνας π.Χ.» ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ: εντάσσεται «στη λειτουργία του αρχιτεκτονικού έργου» — διακοσμεί και προσδιορίζει τον χαρακτήρα των ανακτορικών χώρων 2 ⭐⭐⭐ ΘΗΡΑ «16ος-14ος αιώνας π.Χ.» ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ: το «ένστικτο … να διακοσμήσει τον χώρο του» και «να εκφράσει ό,τι αισθάνεται ή ό,τι σκέπτεται» 3 ⭐⭐⭐ ΒΕΡΓΙΝΑ «του 4ου αιώνα π.Χ.» ΤΑΦΙΚΟΣ / ΤΙΜΗΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ (μακεδονικοί τάφοι), μέσα στο ίδιο πλαίσιο: ζωγραφική ενταγμένη στο κτίσμα 4 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΟΜΠΗΙΑ (λεζάντα) «του έτους 70 μ.Χ. περίπου» ⭐⭐⭐ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ: «ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΟΨΗ ΕΝΟΣ ΒΥΡΣΟΔΕΨΕΙΟΥ» 5 ⭐⭐ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ (κεφ. 6) βυζαντινή περίοδος ⭐⭐ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ: εικόνες «με τις διηγήσεις των Ευαγγελίων και της ζωής τ[ων αγίων], οι οποίες ΓΕΜΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΠΟΜΠΗΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΟΥ — ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΤΟ ΠΡΟΣΠΕΡΑΣΕΙΣ, ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΛΕΖΑΝΤΑ. ⭐⭐ Είναι το μοναδικό όπου το βιβλίο δίνει ΡΗΤΑ τον σκοπό: «διακόσμηση ΚΑΙ ΕΠΙΓΡΑΦΗ στην όψη ενός ΒΥΡΣΟΔΕΨΕΙΟΥ» — δηλαδή τοιχογραφία που ΔΙΑΦΗΜΙΖΕΙ ΕΝΑ ΜΑΓΑΖΙ. ⭐ Και είναι ακριβώς το θέμα του κεφαλαίου: ζωγραφική ΚΑΙ γράμματα μαζί, σε τοίχο, με επικοινωνιακό σκοπό. Είναι ο πρόγονος της επιγραφής του Θεόφιλου και της αφίσας του Toulouse-Lautrec.
⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΝΑ ΔΟΜΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ — ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
- ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΤΟ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕ ΤΟ (Κνωσός, 17ος αι. π.Χ.)
- ⭐⭐⭐ ΠΕΣ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΤΙΡΙΟ (ανάκτορο, κατοικία, τάφος, όψη καταστήματος, εκκλησία)
- ⭐⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΜΕ ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ: διακόσμηση; έκφραση; ένταξη στη λειτουργία του κτιρίου; ενημέρωση/σήμανση; διδασκαλία;
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: ⭐⭐ δείξε ότι ο σκοπός ΑΛΛΑΖΕΙ ανά περίπτωση — από την ΕΚΦΡΑΣΗ (σπήλαια), στη ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ (Κνωσός, Θήρα), στην ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ (Βεργίνα), στην ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ (Πομπηία), στη ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (βυζαντινές εκκλησίες). ⭐ Ένα υλικό, μία τεχνική, πέντε διαφορετικοί σκοποί. Και σε όλες τις περιπτώσεις ισχύει το κοινό: η τοιχογραφία «ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ».
⚠️ ⭐⭐ ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΟΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ
⚠️ ⭐⭐ Αν αναφέρεις την Πομπηία, η λεζάντα την ονομάζει «Τοιχογραφία «ΦΡΕΣΚΟ»» — δηλαδή ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΑ. ⭐ Και θυμήσου τι σημαίνει: «απευθείας ζωγραφική ΠΑΝΩ ΣΕ ΝΩΠΟ ΑΣΒΕΣΤΟΚΟΝΙΑΜΑ», με τα χρώματα να επιστρώνονται «ΓΡΗΓΟΡΑ, ΠΡΙΝ ΣΤΕΡΕΟΠΟΙΗΘΕΙ Ο ΣΟΒΑΣ». Ο τεχνίτης της επιγραφής δεν είχε περιθώριο διόρθωσης.
Σύνοψη: ⚠️ Το βιβλίο δίνει παραδείγματα αλλά δεν εξηγεί χωριστά τον σκοπό καθενός — δίνει γενικό σκοπό, που εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση: το «πανάρχαιο ένστικτο του ανθρώπου να διακοσμήσει τον χώρο του και να χρησιμοποιεί τα τοιχώματα … για να εκφράσει ό,τι αισθάνεται ή ό,τι σκέπτεται», και η ένταξη «στη λειτουργία του αρχιτεκτονικού έργου». Τρία παραδείγματα με τον σκοπό τους: (1) Ανάκτορα Κνωσού (17ος αι. π.Χ.) — ανακτορικός διάκοσμος, ενταγμένος στη λειτουργία και τις αναλογίες του κτιρίου· (2) Θήρα (16ος-14ος αι. π.Χ.) — διακόσμηση κατοικίας και έκφραση· (3) — και το πιο εύγλωττο — η τοιχογραφία «φρέσκο» από την Πομπηία («του έτους 70 μ.Χ. περίπου»), που η λεζάντα περιγράφει ως «διακόσμηση και ΕΠΙΓΡΑΦΗ στην όψη ενός ΒΥΡΣΟΔΕΨΕΙΟΥ»: εδώ ο σκοπός είναι καθαρά επικοινωνιακός — σήμανση και προβολή ενός καταστήματος, ζωγραφική και γράμματα μαζί. (Μπορείς να προσθέσεις και τις βυζαντινές εκκλησίες από το κεφ. 6, όπου οι παραστάσεις «γεμίζουν τους τοίχους» με σκοπό τη διδασκαλία.) Το συμπέρασμα: ίδια τεχνική, διαφορετικός σκοπός κάθε φορά — έκφραση, διακόσμηση, τιμή, ενημέρωση, διδασκαλία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΔΙΝΕΙ ΣΚΟΠΟ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΧΩΡΙΣΤΑ. Πάρε τον γενικό σκοπό που διατυπώνει και εφάρμοσέ τον στο κάθε έργο — αυτό ζητά η ερώτηση.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΣΕ ΛΕΖΑΝΤΑ: η Πομπηία, «διακόσμηση και επιγραφή στην όψη ενός βυρσοδεψείου» — τοιχογραφία με επικοινωνιακό, σχεδόν διαφημιστικό σκοπό.
- ⭐⭐ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΩΣΕ ΤΡΙΑ: όνομα + χρονολογία, θέση μέσα στο κτίριο, σκοπό.
- ⭐⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΔΕΙΧΝΟΝΤΑΣ ΟΤΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΑΛΛΑΖΕΙ: έκφραση (σπήλαια) → διακόσμηση (Κνωσός, Θήρα) → τιμή (Βεργίνα) → ενημέρωση (Πομπηία) → διδασκαλία (εκκλησίες).
- ⭐ ΑΝ ΑΝΑΦΕΡΕΙΣ ΤΗΝ ΠΟΜΠΗΙΑ, ΠΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ: «φρέσκο» = νωπογραφία, ζωγραφική «πάνω σε νωπό ασβεστοκονίαμα», χωρίς περιθώριο διόρθωσης.
