Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21ο: ΤΟ ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ ΚΑΙ Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΟΥΣ (σελ. 225) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21ο: ΤΟ ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ ΚΑΙ Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΟΥΣ

Αναλυτικές απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις της σελ. 225, με τα ακριβή χωρία του κεφαλαίου, των λεζαντών και της ΣΥΝΟΨΗΣ.

Ερώτηση 1 — Τα σημαντικότερα ΜΜΕ ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους

Ερώτηση: Ποια ήταν τα πιο σημαντικά Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας στην περίοδο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κι ως την έναρξη του Β΄;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΕΝΤΥΠΑ + ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ — ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΞΕΧΝΙΕΤΑΙ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κι ως την κήρυξη του Β΄, τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας … ήταν ΣΧΕΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ. Τα κύρια Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, αυτά που μπορούσαν να απευθυνθούν ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΑΡΙΘΜΟ ΑΤΟΜΩΝ, σε ολόκληρες κοινωνίες, ακόμη και ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ των διάφορων χωρών, ΗΤΑΝ ΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ, ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΙΣΕΣ ΚΑΘΕ ΕΙΔΟΥΣ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: «Πρέπει ακόμη να προσθέσουμε και ΤΟ ΝΕΟ ΤΟΤΕ ΜΕΣΟ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ. Όμως Η ΑΚΡΟΑΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ΗΤΑΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ, αφού ΟΙ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΙ ΔΕΚΤΕΣ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΛΙΓΟΙ, αλλά και ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ — Η ΣΥΝΟΨΗ 1 ΠΑΡΑΛΕΙΠΕΙ ΕΝΤΕΛΩΣ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ. Αν διαβάσεις μόνο τη ΣΥΝΟΨΗ, θα γράψεις τρία μέσα αντί για τέσσερα — και θα χάσεις το πιο ενδιαφέρον σημείο της απάντησης.

  💡 ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΤΟΥ: υπάρχει, είναι νέο, αλλά δεν μετράει ακόμη — και ο λόγος δίνεται ρητά: λίγοι δέκτες, λίγα προγράμματα. Αυτό δείχνει ότι κατάλαβες τη διαφορά «υπάρχει» και «είναι μαζικό»**.

  ⭐⭐ ΜΙΑ ΧΡΗΣΙΜΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ

  ⭐⭐ Πρόσεξε τι ΔΕΝ υπάρχει στον κατάλογο: τηλεόραση (δεν έχει ακόμη διαδοθεί). Άρα, στην περίοδο 1920-1940, η μαζική επικοινωνία είναι σχεδόν ολόκληρη ΕΝΤΥΠΗ — και γι᾽ αυτό όλο το κεφάλαιο μιλάει για έντυπα.

Σύνοψη: «Τα κύρια Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, αυτά που μπορούσαν να απευθυνθούν σε μεγάλο αριθμό ατόμων, σε ολόκληρες κοινωνίες, ακόμη και στο σύνολο του πληθυσμού των διάφορων χωρών, ήταν ΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ, ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΙΣΕΣ ΚΑΘΕ ΕΙΔΟΥΣ.»

Σε αυτά προστίθεται και ένα τέταρτο, νέο τότε: «Πρέπει ακόμη να προσθέσουμε και το νέο τότε Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας, ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ. Όμως η ακροαματικότητά του στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ήταν ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ, αφού οι ραδιοφωνικοί δέκτες ήταν πολύ λίγοι, αλλά και τα προγράμματά του περιορισμένα.»

Συνολικά, τα Μέσα της περιόδου «ήταν σχετικά περιορισμένα» — η μαζική επικοινωνία ήταν δηλαδή σχεδόν αποκλειστικά έντυπη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΑ, ΟΧΙ ΤΡΙΑ: εφημερίδες · περιοδικά · αφίσες — και το ραδιόφωνο.
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΘΕΛΕΙ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ: ήταν νέο, αλλά με περιορισμένη ακροαματικότητα — «λίγοι δέκτες» και «περιορισμένα προγράμματα».
• ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗ ΔΙΑΒΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΤΗ ΣΥΝΟΨΗ: η ΣΥΝΟΨΗ 1 δεν αναφέρει καθόλου το ραδιόφωνο.
• ⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ: τα Μέσα της εποχής «ήταν σχετικά περιορισμένα» — αυτό είναι το πλαίσιο όλης της απάντησης.
• ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «κύρια» είναι όσα «μπορούσαν να απευθυνθούν σε μεγάλο αριθμό ατόμων» — αυτό ορίζει τι είναι μαζικό.
• ⭐ ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: στον κατάλογο δεν υπάρχει τηλεόραση — η επικοινωνία της περιόδου είναι σχεδόν ολόκληρη έντυπη.

Ερώτηση 2 — Η εφημερίδα και οι συνθήκες της έκδοσής της

Ερώτηση: Ποιο ήταν το περισσότερο διαδεδομένο Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας τότε και ποιες ήταν οι συνθήκες της έκδοσής του;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΚΕΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΛΕΞΗ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Το πιο διαδεδομένο Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας την εποχή αυτή ΗΤΑΝ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ.»

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΚΔΟΣΗΣ — ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ, ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ

  ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟ 1 — ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Με ΣΧΕΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ήταν δυνατή η έκδοση μιας εφημερίδας ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΕ ΜΕΣΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ. Η εφημερίδα ήταν το πιο διαδεδομένο μέσο ακριβώς επειδή ήταν το πιο ΦΤΗΝΟ να παραχθεί. Σύνδεσε τα δύο σκέλη της ερώτησης έτσι — και ξεχωρίζεις.

  ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟ 2 — ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «οι εφημερίδες ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΔΙΕΘΕΤΑΝ ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ, εξοπλισμένα: • με ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΤΑ ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ, • με ΛΙΝΟΤΥΠΙΚΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑΣ ΣΕ ΑΡΑΔΕΣ για τα κείμενα, • και ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΣΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΞΥΛΙΝΩΝ για τους ΤΙΤΛΟΥΣ, ΥΠΟΤΙΤΛΟΥΣ κτλ.»

  ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ — ΜΕΤΡΑ ΤΑ ΚΑΙ ΘΥΜΗΣΟΥ ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΚΑΘΕΝΑ: τα πιεστήρια τυπώνουν · τα λινοτυπικά στοιχειοθετούν τα κείμενα (σε αράδες) · οι κάσες δίνουν τα στοιχεία για τους τίτλους.

  💡 ⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΞΥΛΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ; Επειδή οι τίτλοι θέλουν πολύ μεγάλα γράμματα — και το μολύβι σε τέτοια μεγέθη θα ήταν βαρύ και ακριβό. Το ξύλο λύνει και τα δύο.

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΕΝΤΥΠΟ ΗΤΑΝ

  ⭐⭐⭐ «Οι εφημερίδες της εποχής αυτής (1920-1940), τυπωμένες συνήθως με την ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ, απευθύνονταν σε ένα κοινό αναγνωστών κυρίως με ΤΑ ΤΥΠΩΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΤΟΝ ΤΥΠΩΜΕΝΟ ΛΟΓΟ, ενώ ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΑΝ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΛΙΓΕΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΡΑΤΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ — ΘΑ ΣΟΥ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 3 ΚΑΙ 4: η εφημερίδα του 1920 είναι εφημερίδα ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Ό,τι θα περιγράψει το κεφάλαιο στη συνέχεια είναι η μεταμόρφωσή της σε εφημερίδα ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ.

Σύνοψη: Το πιο διαδεδομένο Μέσο ήταν η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ: «Το πιο διαδεδομένο Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας την εποχή αυτή ήταν η εφημερίδα.»

Οι συνθήκες της έκδοσής της ήταν δύο επιπέδων:

1) Οι μικρές: «Με σχετικά περιορισμένα οικονομικά μέσα ήταν δυνατή η έκδοση μιας εφημερίδας ακόμη και σε ΜΕΣΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ» — γι᾽ αυτό ακριβώς και διαδόθηκε τόσο.

2) Οι μεγάλες: «οι εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας διέθεταν ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ, εξοπλισμένα με ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΤΑ ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ, με ΛΙΝΟΤΥΠΙΚΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑΣ ΣΕ ΑΡΑΔΕΣ για τα κείμενα, και πολλές ΚΑΣΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΞΥΛΙΝΩΝ για τους τίτλους, υπότιτλους κτλ.»

Ως προς τη μορφή τους: «Οι εφημερίδες της εποχής αυτής (1920-1940), τυπωμένες συνήθως με την τεχνική της ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ, απευθύνονταν σε ένα κοινό αναγνωστών κυρίως με τα ΤΥΠΩΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΤΟΝ ΤΥΠΩΜΕΝΟ ΛΟΓΟ, ενώ οι εικόνες που δημοσίευαν ήταν ΠΟΛΥ ΛΙΓΕΣ.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΚΕΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΛΕΞΗ: η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ. Πες το αμέσως και προχώρα στις συνθήκες.
• ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ: μικρές («μέσου δυναμικού τυπογραφεία», «περιορισμένα οικονομικά μέσα») και μεγάλες (δικά τους τυπογραφεία).
• ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΡΙΑ ΤΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ: ηλεκτροκίνητα κυλινδρικά πιεστήρια · λινοτυπικά (κείμενα σε αράδες) · κάσες μεταλλικών και ξύλινων στοιχείων (τίτλοι).
• ⭐⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΤΑ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ: ήταν το πιο διαδεδομένο ακριβώς επειδή ήταν το πιο φτηνό να παραχθεί. Αυτή η σύνδεση δίνει το άριστα.
• ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ: τυπωνόταν με την τεχνική της Τυπογραφίας και απευθυνόταν στο κοινό «κυρίως με τον τυπωμένο ΛΟΓΟ», με «πολύ λίγες» εικόνες.
• ⭐ ΜΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ ΠΟΥ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΖΕΙ: τα ξύλινα στοιχεία χρησίμευαν για τους μεγάλους τίτλους — το μολύβι σε τέτοια μεγέθη θα ήταν υπερβολικά βαρύ.

Ερώτηση 3 — Οι συνέπειες της εισαγωγής της φωτογραφίας στα έντυπα ΜΜΕ

Ερώτηση: Ποιες ήταν οι συνέπειες της εισαγωγής της φωτογραφίας στις συνθέσεις των εντύπων Μαζικής Επικοινωνίας;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΕΝΤΕ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ — ΑΡΙΘΜΗΣΕ ΤΕΣ ΚΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΜΟΝΗ ΤΗΣ

  ⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ 1 — Η ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΥΠΟΧΩΡΕΙ, Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ

  ⭐⭐ «Οι εικόνες αυτές ήταν κυρίως τυπωμένες με ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΕΣ, αλλά αυτές ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΑ ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΝ, ενώ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Αυτές τυπώνονταν μετά την κατασκευή των ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΚΛΙΣΕ (πλακών ανάγλυφων από τσίγκο).»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ 2 — Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟΚΤΑ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΡΟΛΟΥΣ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «διαμορφώνεται ουσιαστικά η ΕΝΤΥΠΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΚΥΡΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ, η οποία χρησιμοποιείται με ποικίλους τρόπους: 1) «ως στοιχείο ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΩΝ ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ», 2) «ως ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ», 3) «ως στοιχείο ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ», 4) «με μόνο στόχο την προσφορά … ΜΙΑΣ ΚΑΛΑΙΣΘΗΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ, ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΙΚΑΝΗΣ ΝΑ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕΙ ΚΑΠΟΙΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ».»

  💡 ⭐⭐⭐ ΜΑΘΕ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΛΙΜΑΚΑ: ΜΗΝΥΜΑ → ΑΠΟΔΕΙΞΗ → ΠΡΟΣΟΧΗ → ΑΠΛΗ ΟΜΟΡΦΙΑ. Ο τελευταίος ρόλος δεν λέει τίποτα — απλώς ευχαριστεί το μάτι. Και αυτόν τον δίνει το βιβλίο ρητά.

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ 3 — ΕΝΑ ΤΕΧΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΛΥΣΗ ΤΟΥ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: «οι εκτυπώσεις των φωτογραφιών … ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΕΣ με την τότε τεχνική της «ΦΩΤΟ-ΤΣΙΓΚΟΓΡΑΦΙΑΣ», δηλαδή της κατασκευής των ΚΛΙΣΕ, επειδή ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΑΠΟΔΟΘΟΥΝ Σ᾽ ΑΥΤΑ ΟΙ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ.»

  ⭐⭐⭐ Η ΑΙΤΙΑ: «το ΠΛΕΓΜΑ «ΡΑΣΤΕΡ» … ήταν πολύ «ΧΟΝΤΡΟ», δηλαδή απέδιδε τα θέματα με «ΛΙΓΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΟΚΚΩΝ ΡΑΣΤΕΡ» ανά εκατοστό (14-30 γρ./εκατ.)» — ενώ «σήμερα … με «ΠΥΚΝΟ-ΨΙΛΟ» κόκκο ράστερ … φτάνει τις 100-120 γραμμές ανά εκατοστό».

  ⭐⭐ Πώς δουλεύει το ράστερ (από τη λεζάντα): «το πλέγμα «ράστερ» ανάμεσα στο θέμα και στο φιλμ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΟΚΚΩΝ, μεγέθους ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΦΩΤΕΙΝΕΣ περιοχές και ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: ΟΣΟ ΠΙΟ ΨΙΛΟ ΤΟ ΡΑΣΤΕΡ, ΤΟΣΟ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΛΥΣΗ — ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ: «Η προοδευτική αλλαγή της μεθόδου εκτύπωσης ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ, και μάλιστα μετά την εφαρμογή της τεχνικής της «ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑΣ», αλλά και της τεχνικής της «ΕΜΜΕΣΗΣ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ» (OFFSET) ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1920-30, επέτρεψε την ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ … αλλά και την εκτύπωσή τους ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΕΓΕΘΟΣ, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ.»

  ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ 4 — ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΝΕΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΝΤΥΠΩΝ

  ⭐⭐⭐ «Η επιτυχία … οδήγησε στη διαμόρφωση ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ, ΤΩΝ «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ», που από τότε κι ως σήμερα κυκλοφορούν με ΑΝΑΡΙΘΜΗΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ και σε ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΑΡΙΘΜΟ ΑΝΤΙΤΥΠΩΝ.»

  ⭐⭐ Το υπόδειγμα: το αμερικανικό «LIFE» (από το 1936), «το διασημότερο φωτογραφικό περιοδικό» και «το πρότυπο των φωτογραφικών-φωτοειδησεογραφικών περιοδικών του αιώνα», με «τετράχρωμα εξώφυλλα και ολοσέλιδες εικόνες».

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ 5 — ΤΟ «ΝΕΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΦΟΣ» (η βαθύτερη)

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Επειδή η ΕΚΤΑΣΗ των εντύπων αυτών ήταν σχετικά ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ, Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ … ΓΙΝΟΤΑΝ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Έτσι, άρχισε να διαμορφώνεται ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΤΡΟΠΟΣ «ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ», μια νέα ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ των γεγονότων … που οδήγησε στο «ΝΕΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΦΟΣ», που από τη δεκαετία του 1920-1930 αναπτύχθηκε προοδευτικά, φτάνοντας στις σημερινές πολυσέλιδες εκδόσεις.»

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ: «Τώρα πια, ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΕΙΚΟΝΑ και ιδιαίτερα η φωτογραφική, ΑΠΟΤΕΛΩΝΤΑΣ ΣΥΧΝΑ ΚΑΙ ΤΟ «ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ» που προβάλλεται … Αλλά με τον τρόπο αυτό ΕΧΕΙ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΤΗ ΣΥΝΟΔΕΥΕΙ, ΕΧΟΥΝ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΣΟΥ: Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΕΝ ΠΡΟΣΤΕΘΗΚΕ ΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ — ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΚΕΙΜΕΝΟ. Η σελίδα είναι πεπερασμένη: κάθε φωτογραφία που μπαίνει, διώχνει λόγο. Αυτή είναι η ουσιαστική συνέπεια.

Σύνοψη: Οι συνέπειες ήταν πέντε:

1) Η ξυλογραφία υποχώρησε: οι εικόνες «ήταν κυρίως τυπωμένες με κλασικές ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΕΣ, αλλά αυτές προοδευτικά ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΝ, ενώ άρχισαν να ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΙ οι φωτογραφικές εικόνες», που τυπώνονταν «μετά την κατασκευή των τυπογραφικών μεταλλικών ΚΛΙΣΕ».

2) Η φωτογραφία απέκτησε τέσσερις ρόλους: «ως στοιχείο διαμόρφωσης των μηνυμάτων», «ως αποδεικτικό περιγραφικό στοιχείο», «ως στοιχείο πρόκλησης της προσοχής», και «με μόνο στόχο την προσφορά στον αναγνώστη μιας ΚΑΛΑΙΣΘΗΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ, ευχάριστης στη ματιά».

3) Ένα τεχνικό πρόβλημα και η λύση του: οι εκτυπώσεις «δεν είναι ιδιαίτερα επιτυχημένες με την τότε τεχνική της «φωτο-τσιγκογραφίας» … επειδή δεν μπορούσαν να αποδοθούν … οι ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ»· το πλέγμα «ράστερ» «ήταν πολύ «ΧΟΝΤΡΟ» … (14-30 γρ./εκατ.)». Η λύση ήρθε με «την προοδευτική αλλαγή της μεθόδου εκτύπωσης από την τυπογραφία στη ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ», τη «ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ» και την «ΕΜΜΕΣΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗ (offset) στη δεκαετία 1920-30», που «επέτρεψε την καλύτερη απόδοση των λεπτομερειών … αλλά και την εκτύπωσή τους σε μεγαλύτερο μέγεθος, ακόμη και σε ολόκληρες σελίδες».

4) Γεννήθηκε νέα κατηγορία εντύπων: «η διαμόρφωση μιας νέας κατηγορίας περιοδικών, των «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ», που από τότε κι ως σήμερα κυκλοφορούν με αναρίθμητους τίτλους και σε τεράστιο αριθμό αντιτύπων» — με πρότυπο το αμερικανικό «LIFE» (1936).

5) Το «νέο δημοσιογραφικό ύφος»: «Επειδή η έκταση των εντύπων αυτών ήταν σχετικά περιορισμένη, η εισαγωγή των φωτογραφιών … γινόταν ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ»· έτσι διαμορφώθηκε «το «νέο δημοσιογραφικό ύφος», που από τη δεκαετία του 1920-1930 αναπτύχθηκε προοδευτικά». «Τώρα πια, κυριαρχεί παντού η εικόνα … Αλλά με τον τρόπο αυτό έχει ελαχιστοποιηθεί το κείμενο που τη συνοδεύει.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΠΕΝΤΕ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ, ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΕΣ: ξυλογραφία↓ / φωτογραφία↑ · τέσσερις ρόλοι της φωτογραφίας · τεχνικό πρόβλημα + λύση · φωτογραφικά περιοδικά · νέο δημοσιογραφικό ύφος.
• ⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΡΟΛΟΙ ΩΣ ΚΛΙΜΑΚΑ: μήνυμα → απόδειξη → προσοχή → απλή ομορφιά.
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΕΧΝΙΚΟ ΖΕΥΓΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑ-ΛΥΣΗ: «χοντρό ράστερ» (14-30 γρ./εκ.) στη φωτο-τσιγκογραφία → λιθογραφία, φωτολιθογραφία, όφσετ (δεκαετία 1920-30).
• ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΛΥΣΗΣ: καλύτερη λεπτομέρεια και εκτύπωση «σε ολόκληρες σελίδες».
• ⭐⭐⭐ Η ΠΙΟ ΒΑΘΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΑ: η φωτογραφία μπήκε «σε βάρος της έκτασης του κειμένου» — δεν προστέθηκε, αντικατέστησε.
• ⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΜΕ ΤΟ «LIFE»: από το 1936, «το πρότυπο των φωτογραφικών-φωτοειδησεογραφικών περιοδικών του αιώνα».

Ερώτηση 4 — Η «εποχή της εικόνας» και οι συνέπειες της επικοινωνίας με εικόνες

Ερώτηση: Πότε οροθετείται η «εποχή της εικόνας»; Ποιες είναι οι συνέπειες της Επικοινωνίας που πραγματοποιείται με εικόνες;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΚΕΛΟΣ: Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΣΕ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Μπορούμε να υποστηρίξουμε, λοιπόν, πως Η ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΦΙΣΩΝ ΣΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ 1920-40 ΟΡΟΘΕΤΕΙ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ «ΕΠΟΧΗΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ», ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ.»

  ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ: (α) τι την οροθετεί → οι φωτογραφικές αφίσες· (β) πότε → δεκαετίες 1920-40· (γ) τι εποχή ανοίγει → το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.

  ⭐⭐ ΓΙΑΤΙ Η ΑΦΙΣΑ ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ;

  ⭐⭐⭐ Γιατί η αφίσα ήταν εξαρχής εικόνα: «Προορισμένη από την αρχική της σύνθεση να προκαλεί το ενδιαφέρον και την προσοχή ΤΟΥ ΠΕΡΑΣΤΙΚΟΥ ΘΕΑΤΗ-ΑΠΟΔΕΚΤΗ των μηνυμάτων της, χρησιμοποιούσε … κυρίως ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ, ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΛΟΓΟ ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ Ή ΣΕ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ … ώστε να ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ» — «και συχνά μόνο με ΜΙΑ».

  ⭐⭐ Και τι έγινε η αφίσα: «διαμορφώνεται τελικά σε ένα ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΟ Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας, που η εξέλιξή του και η αναμφισβήτητη ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΡΚΟΥΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ». (⚠️ Η ΣΥΝΟΨΗ 4 γράφει «παντοδύναμο» αντί «πολυδύναμο».)

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΚΕΛΟΣ: ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ — ΜΗΝ ΤΟ ΞΕΧΑΣΕΙΣ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ Η ερώτηση 4 έχει ΔΥΟ ερωτήματα. Το πρώτο απαντιέται σε μία γραμμή. Το δεύτερο θέλει ολόκληρη παράγραφο — και εκεί κρίνεται ο βαθμός.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ Α — Η ΕΙΚΟΝΑ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Οι φωτογραφίες ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΘΕΑΤΗ για τη μελέτη και κατανόηση της τυπωμένης εικόνας, αλλά και για την αντίληψη … ΤΟΥ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΤΗΣ.»

  ⭐⭐⭐ ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «ΑΝΤΙΘΕΤΑ, τα ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ για το ίδιο περιεχόμενο ΠΡΟΒΑΛΛΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ ή του εκδότη ή κάποιου τρίτου, ΠΟΥ «ΔΕΙΧΝΕΙ» ΤΟ ΘΕΜΑ ΟΠΩΣ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ:

  	ΚΕΙΜΕΝΟ	ΕΙΚΟΝΑ
  Ποιος επιλέγει	ο συγγραφέας — «όπως εκείνος προτιμά»	ο θεατής, με «ενεργητική, προσωπική συμμετοχή»
  Τι απαιτεί	παθητική ανάγνωση	ικανότητα ανάγνωσης της εικόνας

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ Β — Η ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ: ΜΑΘΑΙΝΕΙΣ ΝΑ ΒΛΕΠΕΙΣ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Χρειάζεται, λοιπόν, ΚΑΠΟΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ από τον αναγνώστη-θεατή που θα του επιτρέπει ΝΑ ΒΛΕΠΕΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΗΘΙΝΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ, και ακόμη να μπορεί ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ και να κατανοεί και το αληθινό περιεχόμενο και το μήνυμά του. Η ικανότητα όμως αυτή ΑΠΑΙΤΕΙ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΣΟΥ: ΔΙΑΘΕΣΗ · ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ · ΑΣΚΗΣΗ. Η θέση του βιβλίου είναι σαφής: η εικόνα ΔΕΝ διαβάζεται μόνη της. (Και πρόσεξε: το ίδιο ισχύει και για το κείμενο.)

  ⭐⭐⭐ ΣΥΝΕΠΕΙΑ Γ — ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΥΡΡΙΚΝΩΝΕΤΑΙ

  ⭐⭐⭐ «Τώρα πια, ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΕΙΚΟΝΑ και ιδιαίτερα η φωτογραφική, ΑΠΟΤΕΛΩΝΤΑΣ ΣΥΧΝΑ ΚΑΙ ΤΟ «ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ» που προβάλλεται και διαφημίζεται από το έντυπο. Αλλά με τον τρόπο αυτό ΕΧΕΙ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ, ΜΙΑ ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 7-8: αν όλα στηρίζονται στην εικόνα, τότε η παραποίηση της εικόνας παραποιεί την ίδια την ιστορία — «μια «άλλη» αλήθεια, μια «άλλη» ιστορία». Μια πρόταση αρκεί για να δείξεις ότι είδες τη σύνδεση.

Σύνοψη: Πότε οροθετείται: «Μπορούμε να υποστηρίξουμε, λοιπόν, πως η ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΦΙΣΩΝ ΣΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ 1920-40 οροθετεί την αρχή της «ΕΠΟΧΗΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ», που χαρακτηρίζει ιδιαίτερα το ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ.» Η αφίσα ήταν εξαρχής μέσο της εικόνας: «προορισμένη … να προκαλεί το ενδιαφέρον και την προσοχή του ΠΕΡΑΣΤΙΚΟΥ ΘΕΑΤΗ», «χρησιμοποιούσε … κυρίως την ΕΙΚΟΝΑ, περιορίζοντας το λόγο σε μικρές φράσεις ή σε ελάχιστες λέξεις» — «και συχνά μόνο με μία».

Οι συνέπειες της επικοινωνίας με εικόνες:

1) Απαιτείται ενεργητικός αναγνώστης: «Οι φωτογραφίες χρειάζονται την ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΘΕΑΤΗ για τη μελέτη και κατανόηση της τυπωμένης εικόνας». Αντίθετα, «τα περιγραφικά κείμενα … προβάλλουν συνήθως την ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ ή του εκδότη ή κάποιου τρίτου, που «δείχνει» το θέμα ΟΠΩΣ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑ».

2) Απαιτείται ιδιαίτερη ικανότητα: «Χρειάζεται, λοιπόν, κάποια ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ από τον αναγνώστη-θεατή που θα του επιτρέπει να βλέπει μια εικόνα και να μπορεί να κατανοεί και το ΑΛΗΘΙΝΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ και το ΜΗΝΥΜΑ της … Η ικανότητα όμως αυτή απαιτεί και ΔΙΑΘΕΣΗ και κατάλληλη ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ και ΑΣΚΗΣΗ.»

3) Συρρικνώνεται ο λόγος: «Τώρα πια, κυριαρχεί παντού η εικόνα και ιδιαίτερα η φωτογραφική, αποτελώντας συχνά και το «ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ» που προβάλλεται … Αλλά με τον τρόπο αυτό έχει ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ που τη συνοδεύει.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΠΟΤΕ» ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: η εντυπωσιακή κυκλοφορία των ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΦΙΣΩΝ στις δεκαετίες 1920-40.
• ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: οι συνέπειες θέλουν δική τους παράγραφο — εκεί κρίνεται ο βαθμός.
• ⭐⭐⭐ Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΝΤΙΘΕΣΗ: η εικόνα ζητά «ενεργητική, προσωπική συμμετοχή» · το κείμενο σου δίνει έτοιμη «την άποψη του συγγραφέα».
• ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ: η ικανότητα ανάγνωσης εικόνων «απαιτεί ΔΙΑΘΕΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ και ΑΣΚΗΣΗ».
• ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: «κυριαρχεί παντού η εικόνα» αλλά «έχει ελαχιστοποιηθεί το κείμενο».
• ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: σύνδεσέ το με τις ερωτήσεις 7-8 — αν όλα στηρίζονται στην εικόνα, η παραποίηση της εικόνας παραποιεί την ιστορία.

Ερώτηση 5 — Χαρακτηριστικά πολιτικά έντυπα ανάμεσα στους δύο πολέμους

Ερώτηση: Ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους σχεδιάστηκαν πολλά πολιτικά έντυπα. Αναφέρετε 2-3 χαρακτηριστικές περιπτώσεις.

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΖΗΤΑΕΙ 2-3 — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΟΥ ΔΙΝΕΙ ΕΞΙ. ΔΙΑΛΕΞΕ ΤΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ.

  ⭐⭐ ΠΡΩΤΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (μία πρόταση αρκεί): η φωτογραφία εφαρμόστηκε «σε ένα διαφορετικό τομέα από εκείνον των διαφημιστικών εντύπων, δηλαδή στον τομέα ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ, ΤΗΣ «ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΩΝ», ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ».

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΑΦΙΣΩΝ ΤΟΥ Α΄ ΠΟΛΕΜΟΥ: «να ΤΟΝΩΣΟΥΝ ΤΟ ΗΘΙΚΟ των πολιτών και των στρατιωτών, να ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΝ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ, να ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΟΥΝ ΕΙΣΦΟΡΕΣ» — με «ΤΥΠΙΚΑ ΣΥΓΚΙΝΗΣΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ, ΤΟ ΒΑΣΙΛΙΑ, ΤΗ ΣΗΜΑΙΑ».

  ---

  ⭐⭐⭐ ΟΙ ΕΞΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 1) S. LUNLEY (Άγγλος) — «ΤΙ ΕΚΑΝΕΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΜΠΑΜΠΑ;»

  ⭐⭐⭐ «Χαρακτηριστική είναι η αφίσα του Άγγλου S. Lunley με τον τίτλο «Τι έκανες στον πόλεμο μπαμπά;», με τον χαρακτηριστικά ΑΜΗΧΑΝΟ ΠΑΤΕΡΑ να στέκει ΣΙΩΠΗΛΟΣ στο ερώτημα του παιδιού του, αντιμετωπίζοντας ΜΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΗΘΕΛΕ ΒΕΒΑΙΑ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙ ΚΑΘΕ ΑΓΓΛΟΣ, ΠΟΥ ΣΥΝΕΠΩΣ ΟΦΕΙΛΕ ΝΑ ΠΡΑΞΕΙ ΑΝΑΛΟΓΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΣΟΥ: δεν λέει «κατατάξου». Σου δείχνει τη ΝΤΡΟΠΗ του να μην έχεις καταταγεί — είκοσι χρόνια αργότερα. Ο θεατής συμπληρώνει μόνος του το συμπέρασμα. Είναι το τέλειο παράδειγμα «συγκινησιακού στοιχείου» (η οικογένεια, το παιδί).

  ⭐⭐⭐ 2) MACKNIGHT KAUFFER — ΤΟ ΣΜΗΝΟΣ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ

  ⭐⭐⭐ «ο … γραφιστής-σχεδιαστής Macknight Kauffer σχεδιάζει … με ένα «ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ» ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ, μια αφίσα ΜΕ ΕΝΑ ΣΜΗΝΟΣ ΠΟΥΛΙΩΝ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΣΥΜΒΟΛΟΥ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ και ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΓΡΑΦΙΣΤΕΣ.» (Λεζάντα: για την εφημερίδα «Daily Herald», 1918· «από την αφίσα αυτή προήλθε αργότερα και το σήμα της Βρετανικής Αεροπορίας (RAF)».)

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΡΑΦΕΙ «ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ ΤΟ 1998» — Η ΛΕΖΑΝΤΑ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΛΕΕΙ «1918». Σωστό είναι το 1918. (Και ο Kauffer χαρακτηρίζεται «Ιρλανδός», ενώ ήταν Αμερικανός.)

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 3) EL LISSITZKY — Η ΑΦΙΣΑ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ (1929)

  ⭐⭐⭐ «Η αφίσα του για το περίπτερο της τότε Σοβιετικής Ένωσης στη Διεθνή Έκθεση της ΖΥΡΙΧΗΣ του 1929, μία από τις πιο γνωστές κονστρουκτιβιστικές συνθέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, επιδιώκει να προβάλλει εντυπωσιακά ΤΗΝ ΟΜΟΘΥΜΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΥ ΛΑΟΥ.» (Δες και την ερώτηση 6.)

  ⭐⭐⭐ 4) GUSTAVE KLUTSIS (1930) — ΤΟ ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ

  ⭐⭐⭐ «Μια τέτοια αφίσα, επηρεασμένη φανερά από τον El Lissitzky, είναι αυτή που σχεδίασε ο Gustave Klutsis το 1930, με σκοπό να «προπαγανδίσει», να «προβάλει» και να υποστηρίξει το «ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Με το ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΚΑΙ ΧΕΡΙΩΝ, προβάλλει ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΣΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ.»

  💡 ⭐⭐ ΩΡΑΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ: πολλά χέρια = πολλοί άνθρωποι = λαϊκή αποδοχή. Το φωτομοντάζ δεν διακοσμεί — επιχειρηματολογεί.

  ⭐⭐⭐ 5) LUDWIG HOLWEIN — Η ΧΙΤΛΕΡΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ

  ⭐⭐⭐ «Χαρακτηριστικές είναι οι αφίσες της χιτλερικής προπαγάνδας που σχεδίασε ο Ludwig Holwein. Με κυρίαρχα ΤΑ ΣΚΛΗΡΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ, με τα οποία επεδίωκε να προβάλει την «ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΗ ΔΥΝΑΜΗ» και τη «ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ», τα συνθήματα και τις ιδέες που τελικά ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ.»

  ⭐⭐ Και η αφίσα της λεζάντας: για τη Lufthansa (1936), «με στοιχεία από το ΜΥΘΟ ΤΟΥ ΙΚΑΡΟΥ, τις αεροπορικές πτήσεις και την προβολή των Ναζί στους ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΥΣ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ (1936)».

  ⭐⭐ 6) ΙΣΠΑΝΙΑ — CERVIGNON ΚΑΙ MARTI BASS

  ⭐⭐ «Δείγματά τους, οι «ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ» αφίσες των Cervignon και Marti Bass, ΟΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΟΙ «ΔΥΝΑΤΕΣ» - «ΥΠΕΡΑΝΘΡΩΠΕΣ» ΜΟΡΦΕΣ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ. Με ΤΟ ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΟ ΚΟΚΚΙΝΟ ΧΡΩΜΑ να κυριαρχεί, υποστηρίζουν την «ΑΜΥΝΑ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ» μπροστά στην απειλή του εμφυλίου που δεν άργησε να ξεσπάσει.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: τις εισάγει ως δημιουργίες «στην Ισπανία ΤΗΣ ΦΡΑΝΚΙΚΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ», αλλά αμέσως λέει ότι υποστηρίζουν την Ισπανική ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Αφίσες υπέρ της Δημοκρατίας είναι αφίσες ΕΝΑΝΤΙΟΝ του Φράνκο, όχι της δικτατορίας του.

  ---

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΕΛΕΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: τα ίδια γραφιστικά μέσα (φωτομοντάζ, δυναμικές μορφές, κυρίαρχο χρώμα) χρησιμοποιήθηκαν ταυτόχρονα από αντίθετες ιδεολογίες — Σοβιετική Ένωση, ναζιστική Γερμανία, Ισπανία. Η γραφιστική είναι εργαλείο· το μήνυμα το βάζει αυτός που την παραγγέλνει.

Σύνοψη: Το πλαίσιο: τα χρόνια αυτά η φωτογραφία εφαρμόζεται «σε ένα διαφορετικό τομέα από εκείνον των διαφημιστικών εντύπων, δηλαδή στον τομέα της ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ, της «διαφήμισης των ιδεών και των ιδεολογιών», στον τομέα ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ».

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις:

1) Η αφίσα του Άγγλου S. Lunley, «Τι έκανες στον πόλεμο μπαμπά;» — «με τον χαρακτηριστικά ΑΜΗΧΑΝΟ ΠΑΤΕΡΑ να στέκει σιωπηλός στο ερώτημα του παιδιού του, αντιμετωπίζοντας μια κατάσταση την οποία θα ήθελε βέβαια να αποφύγει κάθε Άγγλος, που συνεπώς ΟΦΕΙΛΕ ΝΑ ΠΡΑΞΕΙ ΑΝΑΛΟΓΑ». Είναι δείγμα των «τυπικών συγκινησιακών στοιχείων» (η οικογένεια, τα παιδιά) που χρησιμοποιούσαν οι γραφιστές για να «κινητοποιήσουν την εθνική συνείδηση των πολιτών».

2) Η αφίσα του Macknight Kauffer με το σμήνος των πουλιών (κατά τη λεζάντα, 1918, για την εφημερίδα «Daily Herald») — «με ένα «φουτουριστικό» δυναμικό σχέδιο», που «οδήγησε στη σχεδίαση ενός νέου συμβόλου της Αγγλικής αεροπορίας και επηρέασε πολλούς άλλους γραφιστές».

3) Η αφίσα του El Lissitzky για το σοβιετικό περίπτερο στη Ζυρίχη (1929), «μία από τις πιο γνωστές κονστρουκτιβιστικές συνθέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο», που «επιδιώκει να προβάλλει εντυπωσιακά την ΟΜΟΘΥΜΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΥ ΛΑΟΥ».

Άλλες περιπτώσεις που δίνει το βιβλίο: η αφίσα του Gustave Klutsis (1930), «επηρεασμένη φανερά από τον El Lissitzky», που «με το φωτομοντάζ διάφορων προσώπων και χεριών, προβάλλει την αποδοχή [του σχεδίου οικονομικής ανάπτυξης] και τη συμμετοχή του λαού στην υλοποίησή του»· οι αφίσες της χιτλερικής προπαγάνδας του Ludwig Holwein, «με κυρίαρχα τα ΣΚΛΗΡΑ ΠΡΟΣΩΠΑ του χιτλερικού στρατού», που πρόβαλλαν την «ανυπέρβλητη δύναμη» και τη «βεβαιότητα για την επικράτηση»· και οι ισπανικές αφίσες των Cervignon και Marti Bass, «όπου κυριαρχούν οι «δυνατές»-«υπεράνθρωπες» μορφές των αγροτών και των στρατιωτών», με «το παρορμητικό κόκκινο χρώμα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΖΗΤΑΕΙ 2-3 — ΜΗ ΓΡΑΨΕΙΣ ΕΞΙ ΒΙΑΣΤΙΚΑ. Καλύτερα τρεις αναλυτικά παρά έξι ονόματα.
• ⭐⭐⭐ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: «Τι έκανες στον πόλεμο μπαμπά;» — ο αμήχανος πατέρας που στέκει σιωπηλός. Δείχνει τι σημαίνει «συγκινησιακό στοιχείο».
• ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: ο τομέας είναι «η διαφήμιση των ιδεών και των ιδεολογιών», δηλαδή η προπαγάνδα.
• ⭐⭐ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΡΑΨΕ ΤΡΙΑ: ποιος · τι δείχνει · τι επιδιώκει. Έτσι η απάντηση δεν γίνεται κατάλογος ονομάτων.
• ⚠️ ⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟ 1998: το κείμενο γράφει ότι ο Kauffer σχεδίασε την αφίσα «το 1998» — η λεζάντα δίνει το σωστό, 1918.
• ⭐⭐⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: τα ίδια γραφιστικά μέσα (φωτομοντάζ, δυναμικές μορφές, κυρίαρχο χρώμα) υπηρέτησαν αντίθετες ιδεολογίες — Σοβιετική Ένωση, ναζιστική Γερμανία, Ισπανία.

Ερώτηση 6 — Η σπουδαιότερη ρωσική κονστρουκτιβιστική αφίσα και τα χαρακτηριστικά της

Ερώτηση: Ποια ήταν η σπουδαιότερη ρωσική κονστρουκτιβική αφίσα της περιόδου αυτής; Ποια ήταν τα γραφιστικά-σχεδιαστικά χαρακτηριστικά της;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΚΕΛΟΣ: ΜΙΑ ΑΦΙΣΑ, ΜΕ ΟΝΟΜΑ, ΤΟΠΟ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ανάμεσα στους σχεδιαστές δημιουργούς των εντύπων της μετεπαναστατικής Ρωσίας διακρίνεται ο σπουδαίος δημιουργός EL LISSITZKY … Η ΑΦΙΣΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ ΤΗΣ ΤΟΤΕ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ ΤΟΥ 1929, ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΓΝΩΣΤΕΣ ΚΟΝΣΤΡΟΥΚΤΙΒΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ.»

  ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ: δημιουργός El Lissitzky · αφορμή το σοβιετικό περίπτερο · τόπος Διεθνής Έκθεση Ζυρίχης · έτος 1929.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΠΙΔΙΩΚΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ «Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ»: «ΕΠΙΔΙΩΚΕΙ ΝΑ ΠΡΟΒΑΛΛΕΙ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ ΤΗΝ ΟΜΟΘΥΜΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΥ ΛΑΟΥ, ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΔΕΚΑΔΕΣ ΑΦΙΣΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΔΙΑΖΟΥΝ ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ «ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ» ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: (α) «μία από τις πιο γνωστές … ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ» και (β) «ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΔΕΚΑΔΕΣ ΑΦΙΣΕΣ». Γράψε και τα δύο — αυτά δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό.

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΚΕΛΟΣ: ΤΑ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΑ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

  ⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΑ ΔΙΝΕΙ ΣΕ ΤΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ (κεφ. 19, 20 και τη λεζάντα του κεφ. 20) — ΜΑΖΕΨΕ ΤΑ:

  1) ⭐⭐⭐ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ (λεζάντα κεφ. 20): «με κύριο θέμα ΤΗΝ ΙΣΟΤΙΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΩΝ ΑΝΔΡΩΝ.»

  2) ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ: «ο El Lissitzky σχεδιάζει κονστρουκτιβιστικές συνθέσεις, ΜΕ ΦΑΝΕΡΕΣ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΟΥΠΡΕΜΑΤΙΣΜΟΥ, με ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΥΜΜΕΤΡΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΝΑ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΤΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ» — «μορφές και σχήματα που δημιουργούν πραγματικά ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ».

  3) ⭐⭐⭐ Η ΤΕΧΝΙΚΗ: ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ «με φανερές ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ», όπου «αναμειγνύουν ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΤΗΛΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ», με «ΕΠΙΔΕΞΙΑ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΝ ΤΩΝ ΛΕΥΚΩΝ ΚΑΙ ΜΑΥΡΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ».

  4) ⭐⭐ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: χρησιμοποιούν λέξεις και φωτογραφίες «με πρωτότυπο και δυναμικό τρόπο, ΠΟΥ ΕΥΚΟΛΑ ΦΑΝΕΡΩΝΕΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ» — και, κατά τη ΣΥΝΟΨΗ του κεφ. 20, «Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΔΙΩΞΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΟΥΣΑΝ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΣΤΟΧΟ».

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΟΥΝ ΜΙΑ ΑΡΙΣΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

  (α) ΑΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΠΟΥ ΒΓΑΖΕΙ ΑΡΜΟΝΙΑ — το βιβλίο το λέει ρητά: «ασύμμετρες … που δημιουργούν πραγματικά αρμονικά σύνολα». (β) Η ΑΦΙΣΑ ΔΕΝ ΔΕΙΧΝΕΙ ΗΓΕΤΗ — ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟΝ ΛΑΟ, και μάλιστα άνδρες και γυναίκες ΙΣΟΤΙΜΑ, «σε μια εποχή κυριαρχίας των ανδρών». Το θέμα της είναι ο συλλογικός άνθρωπος, όχι το πρόσωπο.

  ⚠️ ⭐⭐ ΜΙΚΡΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ: η ερώτηση γράφει «κονστρουκτιβική», ενώ το κείμενο χρησιμοποιεί παντού τον τύπο «κονστρουκτιβιστική». Εννοούν το ίδιο.

Σύνοψη: Ήταν η αφίσα του El Lissitzky για το σοβιετικό περίπτερο στη Ζυρίχη (1929). «Η αφίσα του για το περίπτερο της τότε Σοβιετικής Ένωσης στη Διεθνή Έκθεση της Ζυρίχης του 1929, μία από τις πιο γνωστές κονστρουκτιβιστικές συνθέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, επιδιώκει να προβάλλει εντυπωσιακά την ΟΜΟΘΥΜΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΥ ΛΑΟΥ, και αποτελεί ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΔΕΚΑΔΕΣ ΑΦΙΣΕΣ που σχεδιάζουν πολλοί άλλοι καλλιτέχνες.»

Τα γραφιστικά-σχεδιαστικά της χαρακτηριστικά:

1) Το θέμα της: «με κύριο θέμα την ΙΣΟΤΙΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ στην κοινωνική ανάπτυξη, σε μια εποχή κυριαρχίας των ανδρών».

2) Η δομή της σύνθεσης: ο Lissitzky «σχεδιάζει κονστρουκτιβιστικές συνθέσεις, ΜΕ ΦΑΝΕΡΕΣ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΟΥΠΡΕΜΑΤΙΣΜΟΥ, με ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ και ΑΣΥΜΜΕΤΡΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ να σχηματίζουν τη ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ» — σχήματα «που δημιουργούν πραγματικά ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ».

3) Η τεχνική: φωτομοντάζ «με φανερές πολιτικές προθέσεις», όπου «αναμειγνύουν τυπογραφικές στήλες διαφορετικών διαστάσεων, φωτογραφίες και τμήματα φωτογραφιών», με «επιδέξια χρήση των αντιθέσεων των ΛΕΥΚΩΝ ΚΑΙ ΜΑΥΡΩΝ περιοχών».

4) Το αποτέλεσμα: χρησιμοποιεί λέξεις και φωτογραφίες «με πρωτότυπο και δυναμικό τρόπο, που εύκολα φανερώνει το μήνυμα», με «την πολιτική επιδίωξη και τη δυναμική σύνθεση» ως «κύριο επικοινωνιακό στόχο».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: El Lissitzky · σοβιετικό περίπτερο · Διεθνής Έκθεση Ζυρίχης · 1929.
• ⭐⭐⭐ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΕ ΤΟ «ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ»: ήταν «μία από τις πιο γνωστές … σε ολόκληρο τον κόσμο» και «αποτελεί το ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ για δεκάδες αφίσες».
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ: «η ισότιμη συμμετοχή των δύο φύλων στην κοινωνική ανάπτυξη, σε μια εποχή κυριαρχίας των ανδρών».
• ⭐⭐⭐ Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ: δυναμικές και ασύμμετρες ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ γραμμές ως βάση, με «φανερές τις αρχές του Σουπρεματισμού».
• ⭐⭐ Η ΤΕΧΝΙΚΗ: φωτομοντάζ + στήλες διαφορετικών διαστάσεων + «αντιθέσεις λευκών και μαύρων περιοχών».
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΖΕΙ: ασύμμετρη σύνθεση που όμως δίνει «πραγματικά αρμονικά σύνολα» — και λαός αντί για ηγέτη.

Ερώτηση 7 — Η σημασία των «φωτογραφικών εντύπων» για την ιστορική αλήθεια

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία των «φωτογραφικών εντύπων» για την ιστορική αλήθεια;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ «ΠΡΙΝ» ΚΑΙ ΕΝΑ «ΜΕΤΑ»

  ⭐⭐⭐ ΠΡΙΝ — Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΗΤΑΝ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΗ

  ⭐⭐⭐ «Τα προηγούμενα χρόνια, οι φωτογραφίες αποτελούσαν ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ, ΠΟΥ ΦΥΛΑΣΣΟΝΤΑΝ ΟΜΩΣ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΩΝ, ΣΤΑ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΑ και στις διάφορες ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ή ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ που ενδιαφέρονταν να τις φυλάξουν για διάφορους λόγους (πώληση δικαιωμάτων, ασφάλεια, ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑ, εμπορικός ανταγωνισμός).»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΕΤΑ — Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Από τη δεκαετία … που άρχισε μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ ΜΕΣΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΟΙΝΟ ΚΤΗΜΑ, ΚΟΙΝΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΑΓΑΘΟ. Έτσι, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΙ, ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΤΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΡΙΘΕΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ 7, ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΒΓΑΙΝΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΙ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΧΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΘΕΝΟΣ. Από κρυμμένο ντοκουμέντο (που το κρατούσαν πρακτορεία και υπηρεσίες), γίνεται δημόσιο αγαθό — και άρα ελέγξιμο.

  ⭐⭐⭐ ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Αρχίζει, λοιπόν, μια νέα εποχή, κατά την οποία στις εφημερίδες, στα περιοδικά και στα έντυπα … ΔΕΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ, ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ, ΕΚΔΟΤΩΝ … ΣΕ ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΑΛΛΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΤΑΙ Η ΙΔΙΑ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, αφού τότε η «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ» ΗΤΑΝ Η ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΗΤΑΝ Η ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΗ ΑΛΗΘΕΙΑ.»

  ⭐⭐ «Άλλωστε και τότε, όπως και στα πρώτα χρόνια … της φωτογραφίας, το ΚΥΡΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΗΤΑΝ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΙΧΕ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΒΑΖΕΙ ΣΕ ΠΛΑΙΣΙΟ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Τα Έντυπα Μέσα Επικοινωνίας αρχίζουν, λοιπόν, να αποτελούν, ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1920-30, ΜΙΑ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΙΤΗ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΛΗΘΟΣ, ΠΗΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ.»

  ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ, ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ: ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ (= αληθινή) και ΠΡΟΣΙΤΗ (= στη διάθεση όλων). Η δεύτερη είναι που κάνει τη διαφορά από το κλειστό αρχείο.

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ: «Τα Έντυπα Μέσα Επικοινωνίας της εποχής (1920-1940) αποτελούν μια ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΗΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ, μια αυθεντική πηγή ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ, αφού ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΑΥΤΗΣ ΕΧΟΥΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΘΕΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΕΚΕΙ.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ Η ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ (μην την παραλείψεις)

  ⚠️ ⭐⭐⭐ «ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΗ, βέβαια, πηγή της ιστορικής αλήθειας ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΙΔΙΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ στις οποίες καταγράφηκε. ΑΛΛΑ ΑΥΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑ ΣΠΑΝΙΕΣ, ΣΥΧΝΑ ΧΑΜΕΝΕΣ Ή ΑΠΡΟΣΙΤΕΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΩΡΑΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΣΟΥ: η καλύτερη πηγή είναι η αρχική φωτογραφία — αλλά η χρησιμοποιήσιμη πηγή είναι το έντυπο. Το έντυπο κερδίζει όχι επειδή είναι ακριβέστερο, αλλά επειδή ΕΠΙΒΙΩΝΕΙ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΙΤΟ.

  ⚠️ ⭐⭐ ΚΑΙ ΜΙΑ ΓΕΦΥΡΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 8: το βιβλίο λέει ότι η φωτογραφική καταγραφή ήταν τότε «η αναμφισβήτητη αλήθεια». Το «τότε» είναι σημαντικό — γιατί αμέσως μετά περιγράφει πώς παραποιούνταν.

Σύνοψη: Η σημασία τους είναι ότι μετέτρεψαν την ιστορική απόδειξη από κλειστό αρχείο σε δημόσιο αγαθό.

Πριν: «Τα προηγούμενα χρόνια, οι φωτογραφίες αποτελούσαν πολύτιμες ιστορικές αποδείξεις και ντοκουμέντα, που ΦΥΛΑΣΣΟΝΤΑΝ όμως στα χέρια των φωτογράφων, στα πρακτορεία και στις διάφορες κρατικές υπηρεσίες ή επιχειρήσεις» (για λόγους πώλησης δικαιωμάτων, ασφάλειας, κατασκοπείας, εμπορικού ανταγωνισμού).

Μετά: «Από τη δεκαετία … μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, η φωτογραφία μέσα από τις σελίδες των Έντυπων Μέσων Επικοινωνίας ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΟΙΝΟ ΚΤΗΜΑ, ΚΟΙΝΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΑΓΑΘΟ. Έτσι, μπορεί να ΕΞΕΤΑΣΤΕΙ, να ΣΧΟΛΙΑΣΤΕΙ και να ΚΡΙΘΕΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.»

Αλλάζει και το περιεχόμενο: «δεν καταγράφονται οι ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ των συγγραφέων, δημοσιογράφων, εκδοτών … σε εκτεταμένα κείμενα, αλλά ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΤΑΙ Η ΙΔΙΑ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, αφού τότε η «φωτογραφική καταγραφή» ήταν η ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ της πραγματικότητας, ήταν η αναμφισβήτητη ΑΛΗΘΕΙΑ».

Το συμπέρασμα του βιβλίου: «Τα Έντυπα Μέσα Επικοινωνίας αρχίζουν, λοιπόν, να αποτελούν, ιδιαίτερα από τη δεκαετία 1920-30, μια ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ, αλλά και ΠΡΟΣΙΤΗ στο μεγάλο πλήθος, πηγή ιστορικών πληροφοριών της ίδιας της ιστορικής αλήθειας.» Και η τεκμηρίωση: τα έντυπα της περιόδου 1920-1940 «αποτελούν μια αυθεντική πηγή της ιστορίας του 20ού αιώνα, αφού τα περισσότερα ιστορικά γεγονότα της περιόδου αυτής έχουν φωτογραφηθεί και καταγραφεί εκεί».

Με μία επιφύλαξη: «Ασφαλέστερη, βέβαια, πηγή της ιστορικής αλήθειας είναι οι ίδιες οι φωτογραφίες στις οποίες καταγράφηκε. Αλλά αυτές είναι πια ΣΠΑΝΙΕΣ, ΣΥΧΝΑ ΧΑΜΕΝΕΣ Ή ΑΠΡΟΣΙΤΕΣ.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΔΟΜΗΣΕ ΤΗΝ ΩΣ «ΠΡΙΝ / ΜΕΤΑ»: πριν, οι φωτογραφίες φυλάσσονταν σε πρακτορεία και υπηρεσίες· μετά, γίνονται «κοινό κτήμα, κοινό πληροφοριακό αγαθό».
• ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: πηγή ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ (αληθινή) και ΠΡΟΣΙΤΗ (στη διάθεση όλων).
• ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: η φωτογραφία «μπορεί να εξεταστεί, να σχολιαστεί και να κριθεί από ΚΑΘΕ θεατή-αναγνώστη» — δηλαδή γίνεται ελέγξιμη.
• ⭐⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ: τα έντυπα του 1920-1940 είναι «αυθεντική πηγή της ιστορίας του 20ού αιώνα», αφού «τα περισσότερα ιστορικά γεγονότα … έχουν φωτογραφηθεί και καταγραφεί εκεί».
• ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΗΝ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ: «ασφαλέστερη … είναι οι ίδιες οι φωτογραφίες, αλλά αυτές είναι πια σπάνιες, συχνά χαμένες ή απρόσιτες».
• ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: πρόσεξε το «τότε» — η φωτογραφία ήταν «η αναμφισβήτητη αλήθεια» τότε. Αμέσως μετά το βιβλίο δείχνει πώς παραποιούνταν (ερώτηση 8).

Ερώτηση 8 — Ο κίνδυνος μιας Ιστορίας που στηρίζεται μόνο σε εικόνες

Ερώτηση: Ποιος είναι ο κίνδυνος από την καταγραφή της Ιστορίας μιας εποχής που στηρίζεται μόνο σε εικόνες κάθε είδους;

Απάντηση:

• ⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΧΕΙ ΟΝΟΜΑ: Η «ΑΛΛΗ» ΙΣΤΟΡΙΑ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Υπήρχε όμως και τότε σε κάποιο βαθμό, όπως υπάρχει ιδιαίτερα έντονο και σήμερα, ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ, της παραποίησης της φωτογραφικής πραγματικότητας και της ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΙΑΣ «ΑΛΛΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ», ΜΙΑΣ «ΑΛΛΗΣ» ΙΣΤΟΡΙΑΣ.»

  ⭐⭐⭐ «Άρχισαν και τότε να εμφανίζονται φωτογραφίες ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΕΣ. Δηλαδή φωτογραφίες οι οποίες ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΝ ΩΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΕΣ, ενώ στην πραγματικότητα ΗΤΑΝ ΨΕΥΤΙΚΕΣ Ή ΦΤΙΑΧΤΕΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: αν η εικόνα είναι η μόνη απόδειξη, τότε όποιος ελέγχει την εικόνα ελέγχει την ιστορία. Και η εικόνα, σε αντίθεση με το κείμενο, μοιάζει αντικειμενική — γι᾽ αυτό η παραποίησή της είναι πιο επικίνδυνη.

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΟΚΤΩ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗΣ — ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΤΟΥΣ ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΕΙΣ — ΕΙΝΑΙ ΤΕΣΣΕΡΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ:

  #	Ζευγάρι	Τι κάνει
  α - β	ΑΦΑΙΡΩ / ΠΡΟΣΘΕΤΩ	στοιχεία, πρόσωπα, πράγματα
  γ - δ	ΛΙΓΟΣΤΕΥΩ / ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΖΩ	το πλήθος
  ε - στ	ΥΠΟΤΙΜΩ / ΚΟΛΑΚΕΥΩ	τον τρόπο λήψης
  ζ - η	ΑΡΝΗΤΙΚΟ / ΚΟΛΑΚΕΥΤΙΚΟ	το κείμενο γύρω από την εικόνα

  α) ⭐⭐⭐ «Με την ΑΦΑΙΡΕΣΗ στοιχείων, προσώπων, πραγμάτων … Έφτανε γι᾽ αυτό ΕΝΑ ΨΑΛΙΔΙ Ή ΕΝΑ ΚΟΠΙΔΙ και μια φωτογραφία ΠΕΝΤΕ προσώπων … μπορούσε να γίνει φωτογραφία ΤΡΙΩΝ.»

  β) ⭐⭐⭐ «Με την ΠΡΟΣΘΗΚΗ στοιχείων, προσώπων, πραγμάτων … ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ, των οποίων η συναπεικόνιση … ΗΤΑΝ ΕΠΙΘΥΜΗΤΗ.»

  γ) ⭐⭐⭐ «Με την ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ … ώστε να φαίνονται ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ, ΛΙΓΟΤΕΡΑ Ή ΑΣΗΜΑΝΤΑ, όπως π.χ. στις πολιτικές ή εκλογικές συγκεντρώσεις, στις πορείες.»

  δ) ⭐⭐⭐ «Με την επιδέξια φωτογράφηση ΚΑΙ ΤΟ ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ, ώστε ΝΑ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΛΙΓΟΙ ΠΟΛΛΟΙ, με επάλληλα πλάνα, με διπλοτυπίες, με προσθήκη άλλων φωτογραφιών.»

  ε) ⭐⭐⭐ «Με την ΥΠΟΤΙΜΗΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ προσώπων, πραγμάτων και γεγονότων: σμίκρυνση, «φωτογραφίσεις από ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΕΣ ΓΩΝΙΕΣ ΛΗΨΗΣ», λήψη «ΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ, ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΑΜΗΧΑΝΙΑΣ, ΝΥΣΤΑΣ», αφαίρεση σημαντικών συμβόλων (εθνικών, θρησκευτικών, κομματικών).»

  στ) ⭐⭐⭐ «Με ΚΟΛΑΚΕΥΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ … με ΕΝΤΑΞΗ σημαντικών συμβόλων.»

  ζ) ⭐⭐⭐ «Με προσθήκη ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ, ΛΕΖΑΝΤΩΝ ή ΓΕΙΤΟΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ.»

  η) ⭐⭐⭐ «Με προσθήκη ΚΟΛΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ, ΛΕΖΑΝΤΩΝ, ΚΕΙΜΕΝΩΝ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΟ ΠΙΟ ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΟ: ΟΙ ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ (ζ, η) ΔΕΝ ΑΓΓΙΖΟΥΝ ΚΑΘΟΛΟΥ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ. Η εικόνα μένει απολύτως αυθεντική — αλλάζει μόνο η λεζάντα. Και όμως το μήνυμα αντιστρέφεται. Αν το γράψεις, ξεχωρίζεις.

  ---

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Έτσι, μπορούσε να διαμορφωθεί μια «ΑΛΛΗ» ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ … και να υποστηρίξει μια «ΑΛΛΗ» ΙΣΤΟΡΙΑ, ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, ΨΕΥΤΙΚΗ. Αυτή η «άλλη» ιστορία, η ΨΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΠΟ ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΝ ΣΤΟ ΨΕΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΡΥΨΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΓΙΝΟΤΑΝ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΔΕΚΤΗ ΑΠΟ ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΠΛΗΘΗ, ΑΚΟΜΗ ΚΙ ΑΠΟ ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΕΘΝΗ, ΜΕ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΒΑΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΧΝΑ ΟΔΥΝΗΡΕΣ.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΕΜΕΙΝΕ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ: «Από τότε και ως σήμερα, ήταν και είναι ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ η δημοσίευση ψευδών φωτογραφιών, με τη συνεργασία, άλλοτε αναγκαστική κι άλλοτε ιδιαίτερα ΑΜΕΙΒΟΜΕΝΗ, ειδικών … άλλοτε με τη δικαιολογία των ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ κι άλλοτε για τα ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ διάφορων ομάδων και ατόμων.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΟ: «Σήμερα, μάλιστα, με τη χρήση Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΙΚΟΝΩΝ (PhotoShop, Illustrator κτλ.), ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΗ Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗ και η εμφάνιση ΩΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΩΝ των ψευδών, των «ΦΤΙΑΓΜΕΝΩΝ» φωτογραφιών.»

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ — ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΟΨΗ 8

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Χρειάζεται, λοιπόν, ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ (γραφιστές, σχεδιαστές, χειριστές Ηλεκτρονικών Μέσων, δημοσιογράφους, εκδότες κ.ά.), ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ώστε τέτοιες εικόνες ΝΑ ΜΗΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΟΥΝ Ή ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΗ Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΟΥΣ.»

  ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ ΕΥΘΥΝΗΣ: (1) οι ειδικοί — «προσοχή και αίσθηση ευθύνης»· (2) η κοινωνία — «επαγρύπνηση». (Και θυμήσου την ερώτηση 4: η ικανότητα αυτή «απαιτεί … εκπαίδευση και άσκηση».)

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΛΕΖΑΝΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΔΩΡΟ — ΓΡΑΨ᾽ ΤΟ: φωτογραφία από ποδοσφαιρικό αγώνα του 1994 στην οποία «η ΜΠΑΛΑ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΤΑ ΤΗ ΛΗΨΗ» και προστέθηκε «(με απλό κόλλημα)» από τους υπευθύνους τεσσάρων αθηναϊκών εφημερίδων — σε διαφορετική θέση η καθεμία.

  Τέσσερις εφημερίδες, τέσσερις διαφορετικές «αλήθειες» για το ίδιο γεγονός — και καμία δεν έλεγε ψέματα για το ποιος έπαιζε. Αυτό ακριβώς είναι ο κίνδυνος μιας ιστορίας μόνο με εικόνες.

Σύνοψη: Ο κίνδυνος είναι η διαμόρφωση μιας «άλλης», ψεύτικης ιστορίας. «Υπήρχε … και τότε σε κάποιο βαθμό, όπως υπάρχει ιδιαίτερα έντονο και σήμερα, το πρόβλημα της ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ … και της διαμόρφωσης μιας «ΑΛΛΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ», μιας «ΑΛΛΗΣ» ΙΣΤΟΡΙΑΣ»· εμφανίζονταν φωτογραφίες «οι οποίες εμφανίζονταν ως ΑΥΘΕΝΤΙΚΕΣ, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ΨΕΥΤΙΚΕΣ Ή ΦΤΙΑΧΤΕΣ».

Οι οκτώ τρόποι παραποίησης που απαριθμεί το βιβλίο: α) «αφαίρεση στοιχείων, προσώπων, πραγμάτων» — «έφτανε γι᾽ αυτό ένα ΨΑΛΙΔΙ ή ένα ΚΟΠΙΔΙ»· β) «προσθήκη … από άλλες φωτογραφίες»· γ) «επιλεκτική φωτογράφηση τμήματος … ώστε να φαίνονται μικρότερα, λιγότερα ή ασήμαντα» (πολιτικές συγκεντρώσεις, πορείες)· δ) «επιδέξια φωτογράφηση και το φωτομοντάζ, ώστε να φαίνονται ΟΙ ΛΙΓΟΙ ΠΟΛΛΟΙ»· ε) «υποτιμητική φωτογράφηση» (σμίκρυνση, απροσδόκητες γωνίες λήψης, σωματικά ελαττώματα, κινήσεις αμηχανίας, αφαίρεση συμβόλων)· στ) «κολακευτική φωτογράφηση … με ένταξη σημαντικών συμβόλων»· ζ) «προσθήκη αρνητικών σχολίων, λεζαντών ή γειτονικών κειμένων»· η) «προσθήκη κολακευτικών σχολίων, λεζαντών, κειμένων».

Οι συνέπειες: «μπορούσε να διαμορφωθεί μια «άλλη» πραγματικότητα … και να υποστηρίξει μια «άλλη» ιστορία, μη πραγματική, ψεύτικη»· «η ψεύτικη και παραποιημένη από ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΕΣ που στηρίζονταν στο ΨΕΜΑ και στην ΑΠΟΚΡΥΨΗ της πραγματικότητας, γινόταν δυστυχώς δεκτή από ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΠΛΗΘΗ, ακόμη κι από ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΕΘΝΗ, με συνέπειες ΒΑΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΧΝΑ ΟΔΥΝΗΡΕΣ». Και σήμερα «με τη χρήση Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Προγραμμάτων επεξεργασίας εικόνων (PhotoShop, Illustrator κτλ.), είναι ΠΟΛΥ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΗ η φωτογραφική παραποίηση».

Η αντιμετώπιση: «Χρειάζεται … ιδιαίτερη ΠΡΟΣΟΧΗ και ΑΙΣΘΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ από τους ειδικούς (γραφιστές, σχεδιαστές, χειριστές Ηλεκτρονικών Μέσων, δημοσιογράφους, εκδότες), αλλά και ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ώστε τέτοιες εικόνες να μην μπορούν να κυκλοφορήσουν ή να είναι δυνατή η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΟΥΣ.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ: η «φωτογραφική παραποίηση της αλήθειας» και η διαμόρφωση μιας «άλλης αλήθειας», μιας «άλλης» ιστορίας.
• ⭐⭐⭐ ΟΙ ΟΚΤΩ ΤΡΟΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΣΣΕΡΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ: αφαιρώ/προσθέτω · λιγοστεύω/πολλαπλασιάζω · υποτιμώ/κολακεύω · αρνητικό/κολακευτικό κείμενο. Έτσι τους θυμάσαι όλους.
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΣΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ: οι δύο τελευταίοι τρόποι (ζ, η) δεν αγγίζουν τη φωτογραφία — αλλάζουν μόνο τη λεζάντα — και όμως αντιστρέφουν το μήνυμα.
• ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ: η ψεύτικη ιστορία «γινόταν δεκτή από ολόκληρα πλήθη, ακόμη κι από ολόκληρα έθνη, με συνέπειες βαριές και συχνά οδυνηρές».
• ⭐⭐⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΗ ΛΥΣΗ ΣΕ ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ: αίσθηση ευθύνης των ειδικών + επαγρύπνηση της κοινωνίας.
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΜΟΝΑΔΕΣ: φωτογραφία αγώνα (1994) όπου «η μπάλα δεν υπήρχε κατά τη λήψη» και τέσσερις αθηναϊκές εφημερίδες την πρόσθεσαν «σε διαφορετικές θέσεις».