Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗ ΓΡΑΦΗ. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ (σελ. 48) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗ ΓΡΑΦΗ. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ
Οι 7 αριθμημένες ερωτήσεις του κεφαλαίου, στη σελ. 48 — σε τρεις ομάδες: αιγυπτιακή γραφή (1-3), ελληνικό αλφάβητο (4-5), αρχαίες επιγραφές (6-7). Η ΣΥΝΟΨΗ έχει ΟΚΤΩ παραγράφους, τη μεγαλύτερη ως εδώ, και απαντά σχεδόν αυτούσια σε κάθε ερώτηση.
Ερώτηση 1 — Τι ήταν η «ιερογλυφική» γραφή και ποια τα κύρια χαρακτηριστικά της
Ερώτηση: Τι ήταν η «ιερογλυφική» γραφή των Αρχαίων Αιγυπτίων, και ποια ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΞΗ — ΕΙΝΑΙ Ο ΜΙΣΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η παλαιότερη και περισσότερο χαρακτηριστική μορφή της ονομάστηκε «ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ», ΕΠΕΙΔΗ ΠΕΡΙΕΧΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η ΣΥΜΒΟΛΑ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ, ΔΗΛΑΔΗ ΣΥΜΒΟΛΑ «ΙΕΡΑ» ΚΑΙ «ΓΛΥΠΤΑ», ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ ΠΙΣΤΕΥΑΝ ΠΩΣ ΑΠΟΤΕΛΟΥΣΑΝ ΛΟΓΟΥΣ Η ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΛΕΞΕΙΣ, ΔΥΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: ⭐⭐ «ΙΕΡΑ» = το περιεχόμενο («μηνύματα των θεών»)· «ΓΛΥΠΤΑ» = η τεχνική (σκαλισμένα, όχι γραμμένα).
⭐⭐⭐ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ — ΠΕΝΤΕ
# ⭐⭐ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ⭐⭐⭐ ΜΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 1 ⭐⭐⭐ ΕΙΔΟΣ «ΓΡΑΦΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΑΝ ΛΕΞΕΙΣ, ήταν ΓΡΑΦΗ ΛΕΞΕΩΝ, όπως άλλωστε και η γραφή των ΣΟΥΜΕΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΚΚΑΔΙΩΝ» 2 ⭐⭐⭐ ΥΦΟΣ «χρησιμοποιούσε εικόνες ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΕΣ», σε αντίθεση με «τα ΑΠΛΟΪΚΑ ΚΑΙ ΑΦΗΡΗΜΕΝΑ σύμβολα των Σουμερίων, των Ακκαδίων και των μακρινών Κινέζων» 3 ⭐⭐⭐ ΔΙΠΛΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΜΒΟΛΩΝ «περιείχε σύμβολα ή μορφές που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ΩΣ «ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ» ΚΑΙ ΩΣ ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ» 4 ⭐⭐⭐ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΥΛΙΚΟ «χαράσσονταν ΑΝΑΓΛΥΦΑ ΠΑΝΩ ΣΕ ΠΕΤΡΕΣ»· γι' αυτό αποκαλείται και «ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ» 5 ⭐⭐ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ «ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ» — «απλοποιημένα σχήματα και σύμβολα … ΖΩΓΡΑΦΙΣΜΕΝΑ ΜΕ ΜΕΛΑΝΙ ΠΑΝΩ ΣΕ ΞΥΛΙΝΕΣ ΣΑΡΚΟΦΑΓΟΥΣ Η ΣΕ ΦΥΛΛΑ ΠΑΠΥΡΟΥ» ⭐⭐ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: «Τα πιο παλαιά δείγματα … είναι πινακίδες που χρονολογούνται ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ π.Χ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ
⭐⭐⭐ «Η οργάνωση της αιγυπτιακής γραφής ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΠΛΗ. Παρουσίαζε ιδιαίτερη δυσκολία η γραφή και η ανάγνωσή της, ΔΙΟΤΙ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΗΣ «ΕΔΕΙΧΝΑΝ» ΑΛΛΟΤΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ ΚΑΙ ΑΛΛΟΤΕ ΕΝΑΝ ΗΧΟ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ ΑΥΤΗΣ ΗΤΑΝ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ «ΓΡΑΦΕΙΣ», ΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΧΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΕΡΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ. Είναι χαρακτηριστικό ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, όχι τεχνικό — και δείχνει ότι κατάλαβες κάτι πέρα από τη μορφή των συμβόλων: ⭐ όσο πιο δύσκολη η γραφή, τόσο λιγότεροι τη γνωρίζουν, τόσο μεγαλύτερη η εξουσία τους. Ο «γραφέας» της Αιγύπτου δεν ήταν υπάλληλος αλλά προνομιούχος — γι' αυτό και τον απαθανάτισαν σε άγαλμα (εικ. στο Λούβρο, 4η δυναστεία).
Σύνοψη: Ήταν η «παλαιότερη και περισσότερο χαρακτηριστική μορφή» της αιγυπτιακής γραφής, και η λέξη δίνει τον ορισμό: «ονομάστηκε «ιερογλυφική», επειδή περιείχε … σύμβολα «ΙΕΡΑ» και «ΓΛΥΠΤΑ», για τα οποία οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως αποτελούσαν λόγους ή μηνύματα των θεών». Χαρακτηριστικά: (1) ήταν «γραφή εικόνων οι οποίες αντιπροσώπευαν λέξεις, ήταν γραφή λέξεων», όπως των Σουμερίων και Ακκαδίων· (2) με εικόνες «περισσότερο ζωντανές και εκφραστικές» από τα «απλοϊκά και αφηρημένα σύμβολα» εκείνων· (3) τα σύμβολά της λειτουργούσαν «ως «ιδεογράμματα» ΚΑΙ ως φωνητικά σύμβολα»· (4) «χαράσσονταν ανάγλυφα πάνω σε πέτρες», γι' αυτό λέγεται και «μνημειακή»· (5) υπήρχαν και «γραμμικά ιερογλυφικά», απλοποιημένα και «ζωγραφισμένα με μελάνι» σε σαρκοφάγους ή παπύρους. Το κρίσιμο χαρακτηριστικό είναι η δυσκολία της — «τα σύμβολά της «έδειχναν» άλλοτε μια λέξη και άλλοτε έναν ήχο» — με κοινωνική συνέπεια: «να περιορίζεται η χρήση της στους ειδικούς «γραφείς», τους εξαρτημένους από τους άρχοντες και τα ιερατεία».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΞΗ: «ιερά» (περιεχόμενο) + «γλυπτά» (τεχνική). Είναι ο μισός ορισμός, δοσμένος από το ίδιο το βιβλίο.
- ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ. Το ότι τα σύμβολα δήλωναν άλλοτε λέξη και άλλοτε ήχο περιόρισε τη γραφή «στους ειδικούς «γραφείς»» — χαρακτηριστικό κοινωνικό, όχι μόνο τεχνικό.
- ⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦ. 2: «γραφή λέξεων» σημαίνει αναλυτική γραφή — ένα σύμβολο, μία λέξη.
- ⭐ ΔΩΣΕ ΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: τα παλαιότερα δείγματα «από τις αρχές της τρίτης χιλιετίας π.Χ.»
Ερώτηση 2 — Πόσα ήταν τα είδη της αιγυπτιακής γραφής και πώς αποκρυπτογραφήθηκε
Ερώτηση: Πόσα ήταν τα είδη της αρχαίας αιγυπτιακής γραφής, και πώς αποκρυπτογραφήθηκε η «ιερογλυφική» γραφή;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Α — ΤΡΙΑ ΕΙΔΗ
# ⭐⭐ ΕΙΔΟΣ ⭐⭐⭐ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1 ⭐⭐⭐ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ («ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ») «χαράσσονταν ανάγλυφα πάνω σε πέτρες», «στις πέτρινες επιφάνειες ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΑΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ» 2 ⭐⭐⭐ ΙΕΡΑΤΙΚΗ από τους ΙΕΡΕΙΣ, «κυρίως ΣΕ ΦΥΛΛΑ ΠΑΠΥΡΟΥ», «με διεύθυνση ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΞΙΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ»· σύμβολα «απλούστερα, αλλά τόνιζαν και κάποιες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες»· σε χρήση «ως τον 3ο μ.Χ. αιώνα» 3 ⭐⭐⭐ ΔΗΜΟΤΙΚΗ («ΛΑΪΚΗ») «στην αρχή της 1ης χιλιετίας π.Χ. … ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΙΕΡΑΤΙΚΗ»· «ως την εποχή των ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ (4ος-1ος π.Χ. αιώνα) είχε αναδειχθεί ως Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΤΡΙΑ; ΕΠΕΙΔΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ. ⭐⭐ Η ιερατική προέκυψε επειδή οι Αιγύπτιοι «άρχισαν να χρησιμοποιούν … γραφή ΜΕ ΣΥΜΒΟΛΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΑ ΠΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΚΑΙ ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΟΥΝ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ» ανάγκες. ⭐ Πέτρα → αργή και επίσημη· πάπυρος → γρήγορη και καθημερινή.
⚠️ ⭐⭐ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΔΕΝ ΕΜΕΙΝΕ ΕΥΚΟΛΗ: «με την προοδευτική εισαγωγή «ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΩΝ» ΕΓΙΝΕ ΚΑΙ ΑΥΤΗ Η ΓΡΑΦΗ ΑΡΚΕΤΑ ΔΥΣΧΡΗΣΤΗ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Β — Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗΣ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΕΓΙΝΕ ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΛΛΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟ J.F. CHAMPOLLION (ΣΑΜΠΟΛΙΟΝ) ΤΟ 1824, ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΕΝΟΣ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΤΟ 196 π.Χ. Ο ΝΟΜΟΣ ΗΤΑΝ ΓΡΑΜΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΡΕΙΣ ΓΡΑΦΕΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗ «ΣΤΗΛΗ ΤΗΣ ΡΟΖΕΤΑΣ».»
⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΨΗ 2 ονομάζει τις τρεις γραφές: «Στις δύο αιγυπτιακές γραφές, ΤΗΝ «ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ» ΚΑΙ ΤΗ «ΔΗΜΟΤΙΚΗ», ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ γράφτηκε ένας νόμος πάνω στη «Στήλη της Ροζέτας», ΚΑΙ ΕΤΣΙ ΕΓΙΝΕ ΔΥΝΑΤΗ Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΔΟΥΛΕΨΕ Η ΜΕΘΟΔΟΣ — ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΟ, ΜΗΝ ΤΟ ΠΕΙΣ ΜΟΝΟ
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΕΙΝΑΙ Η ΛΕΞΗ «ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ»: ⭐⭐ ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ήταν γραμμένο σε τρεις γραφές. Την ΕΛΛΗΝΙΚΗ τη διάβαζαν ήδη — άρα ΗΞΕΡΑΝ ΤΙ ΕΛΕΓΑΝ οι άλλες δύο, χωρίς να μπορούν να τις διαβάσουν. ⭐ Έχοντας το νόημα, μπορούσαν να αντιστοιχίσουν σύμβολα με λέξεις και ήχους. Χωρίς την ελληνική εκδοχή ΔΕΝ ΘΑ ΥΠΗΡΧΕ ΚΛΕΙΔΙ.
💡 ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΑΡΙΣΤΑ: γιατί υπήρχε ελληνικό κείμενο σε αιγυπτιακή στήλη; ⭐ Επειδή ο νόμος είναι «ΤΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ» — η Αίγυπτος των Πτολεμαίων είχε ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ. Η ίδια η κατάκτηση που έφερε τα ελληνικά στην Αίγυπτο έδωσε, δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, το κλειδί για να ξαναδιαβαστούν τα ιερογλυφικά.
⚠️ ⭐⭐ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ
⚠️ ⭐⭐ Το βιβλίο γράφει «ΤΟ 1824». Στη βιβλιογραφία η επικρατέστερη χρονολογία είναι ΤΟ 1822 — η επιστολή «Lettre à M. Dacier» με την οποία ο Σαμπολιόν ανακοίνωσε την αποκρυπτογράφηση· το 1824 είναι η χρονιά της πλήρους δημοσίευσης του συστήματός του («Précis du système hiéroglyphique»). ⭐ ΣΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΠΑΝΤΑ ΟΠΩΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ και, αν θέλεις, σημείωσέ το χωριστά. Μη «διορθώσεις» σιωπηλά.
Σύνοψη: ΤΡΙΑ ΕΙΔΗ: (1) η ιερογλυφική ή «μνημειακή», που «χαράσσονταν ανάγλυφα πάνω σε πέτρες»· (2) η ιερατική, από τους ιερείς, «κυρίως σε φύλλα παπύρου», «με διεύθυνση από τα δεξιά προς τα αριστερά», σε χρήση «ως τον 3ο μ.Χ. αιώνα»· (3) η δημοτική ή «λαϊκή», «στην αρχή της 1ης χιλιετίας π.Χ. … με βάση την ιερατική», που «ως την εποχή των Πτολεμαίων … είχε αναδειχθεί ως η γραφή της λογοτεχνίας και της διοίκησης». Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ: έγινε «από τον Γάλλο αρχαιολόγο J.F. Champollion (Σαμπολιόν) το 1824, με τη ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ενός νόμου του Πτολεμαίου του Επιφανούς … περί το 196 π.Χ.», γραμμένου «με τρεις γραφές» πάνω στη Στήλη της Ροζέτας — «στις δύο αιγυπτιακές γραφές, την ιερογλυφική και τη δημοτική, και στην ελληνική». Γιατί δούλεψε: το ίδιο κείμενο υπήρχε και στα ελληνικά, που διαβάζονταν ήδη — άρα ήταν γνωστό τι έλεγαν οι αιγυπτιακές εκδοχές και μπορούσαν να αντιστοιχιστούν σύμβολα και σημασίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ. Η ερώτηση ζητά πόσα (τρία) και πώς — απάντηση με μόνο ένα σκέλος είναι μισή.
- ⭐⭐⭐ ΕΞΗΓΗΣΕ ΓΙΑΤΙ ΔΟΥΛΕΨΕ Η ΜΕΘΟΔΟΣ, μην πεις μόνο «με τη Στήλη της Ροζέτας»: το ίδιο κείμενο σε τρεις γραφές, με τη μία (την ελληνική) ήδη αναγνώσιμη — γι' αυτό «συγκριτική ανάγνωση».
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΠΟΙΕΣ ΔΥΟ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΕΣ ΓΡΑΦΕΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗ ΣΤΗΛΗ: η ιερογλυφική και η δημοτική — όχι η ιερατική. Λογικό, αφού η δημοτική ήταν τότε «η γραφή της λογοτεχνίας και της διοίκησης».
- ⚠️ ⭐⭐ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: το βιβλίο γράφει 1824· η επικρατέστερη στη βιβλιογραφία είναι 1822 (η «Lettre à M. Dacier»). Απάντα όπως το βιβλίο και σημείωσέ το χωριστά.
- ⭐ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΑΡΙΣΤΑ: το ελληνικό κείμενο υπήρχε επειδή ο νόμος ήταν του Πτολεμαίου — η Αίγυπτος είχε τότε ελληνική διοίκηση.
Ερώτηση 3 — Τι ήταν η «Στήλη της Ροζέτας»
Ερώτηση: Τι ήταν η «Στήλη της Ροζέτας»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ — ΔΩΣΕ ΤΑ ΟΛΑ
# ⭐⭐ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΛΕΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ 1 ⭐⭐⭐ ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ «ΕΝΑΝ ΝΟΜΟ ΤΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ» 2 ⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ «ΠΕΡΙ ΤΟ 196 π.Χ.» (η λεζάντα δίνει «περίπου 197 - 196 π.Χ.») 3 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ «Ο ΝΟΜΟΣ ΗΤΑΝ ΓΡΑΜΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΡΕΙΣ ΓΡΑΦΕΣ» 4 ⭐⭐ ΤΟ ΟΝΟΜΑ «ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ ΕΤΣΙ ΕΠΕΙΔΗ ΒΡΕΘΗΚΕ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΡΟΖΕΤΑ»
⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΓΡΑΦΕΣ — ΟΝΟΜΑΣΕ ΤΕΣ
⭐⭐⭐ ΣΥΝΟΨΗ 2: «Στις δύο αιγυπτιακές γραφές, ΤΗΝ «ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ» ΚΑΙ ΤΗ «ΔΗΜΟΤΙΚΗ», ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ.»
⭐⭐ Και η λεζάντα της εικόνας δίνει και τη ΣΕΙΡΑ τους: «Διακρίνονται ΑΠΟ ΠΑΝΩ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ η «ΕΠΙΣΗΜΗ» ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗ ΓΡΑΦΗ, η «ΛΑΪΚΗ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ» … και Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ.»
💡 ⭐⭐ Η σειρά δεν είναι τυχαία: πρώτα η ιερή, μετά η λαϊκή, τελευταία η γλώσσα της διοίκησης — από το ιερό προς το πρακτικό.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ — ΜΗΝ ΤΟ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ
⭐⭐⭐ Η ερώτηση ρωτά «τι ήταν», αλλά μια απάντηση που δεν λέει ΓΙΑΤΙ ΜΕΤΡΑΕΙ είναι ελλιπής:
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Χάρη σε αυτήν «ΕΓΙΝΕ ΔΥΝΑΤΗ Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗΣ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ» από τον CHAMPOLLION, «ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ».
💡 ⭐⭐⭐ Η ΛΟΓΙΚΗ, ΣΕ ΔΥΟ ΓΡΑΜΜΕΣ: ⭐⭐ η ελληνική εκδοχή διαβαζόταν ήδη → ήταν γνωστό ΤΙ ΕΛΕΓΕ το κείμενο → μπορούσαν να αντιστοιχίσουν σύμβολα με σημασίες. ⭐ Η στήλη δεν ήταν σημαντική για ό,τι λέει (ένας νόμος), αλλά για το ΟΤΙ ΤΟ ΛΕΕΙ ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ.
⭐⭐ ΜΙΑ ΧΡΗΣΙΜΗ ΠΡΟΕΚΤΑΣΗ
💡 ⭐⭐⭐ Γιατί υπήρχε ελληνικό κείμενο σε αιγυπτιακή στήλη; ⭐ Επειδή ο νόμος είναι «ΤΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ»: η Αίγυπτος της εποχής ήταν το ΠΤΟΛΕΜΑΪΚΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ, με ελληνική διοίκηση. Ένα διάταγμα έπρεπε να διαβάζεται και από τους ιερείς (ιερογλυφικά) και από τον λαό (δημοτική) και από τη διοίκηση (ελληνικά).
⭐⭐ Και το βιβλίο συνδέει τη δημοτική με ακριβώς αυτή την περίοδο: «ως την εποχή των ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ (4ος-1ος π.Χ. αιώνα) είχε αναδειχθεί ως Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ».
Σύνοψη: Ήταν στήλη που έφερε τον ίδιο νόμο γραμμένο τρεις φορές, σε τρεις διαφορετικές γραφές. Συγκεκριμένα περιείχε «έναν νόμο του Πτολεμαίου του Επιφανούς, βασιλιά της Αιγύπτου, περί το 196 π.Χ.», γραμμένον «με τρεις γραφές» — «στις δύο αιγυπτιακές γραφές, την «ιερογλυφική» και τη «δημοτική», και στην ελληνική» (η λεζάντα δίνει και τη σειρά: «από πάνω προς τα κάτω η «επίσημη» ιερογλυφική, η «λαϊκή - δημοτική» και η ελληνική της εποχής»). «Ονομάστηκε έτσι επειδή βρέθηκε κοντά στη Ροζέτα.» Η σημασία της: χάρη σε αυτήν «έγινε δυνατή η αποκρυπτογράφηση της αιγυπτιακής ιερογλυφικής γραφής» από τον Champollion, «με τη συγκριτική ανάγνωση» — επειδή η ελληνική εκδοχή διαβαζόταν ήδη, ήταν γνωστό τι έλεγαν οι άλλες δύο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΕΙΝΑΙ ΟΙ «ΤΡΕΙΣ ΓΡΑΦΕΣ». Η στήλη δεν είναι σημαντική για ό,τι λέει (έναν νόμο), αλλά για το ότι το λέει τρεις φορές.
- ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ: ιερογλυφική, δημοτική, ελληνική. «Τρεις γραφές» χωρίς ονόματα είναι ελλιπής απάντηση.
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ, ακόμη κι αν η ερώτηση λέει μόνο «τι ήταν»: χάρη σε αυτήν αποκρυπτογραφήθηκαν τα ιερογλυφικά.
- ⭐ ΜΗ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΑ ΔΥΟ ΜΙΚΡΑ: τη χρονολογία (περί το 196 π.Χ.) και γιατί ονομάστηκε έτσι («επειδή βρέθηκε κοντά στη Ροζέτα»).
Ερώτηση 4 — Ποια είναι η σημασία της μελέτης του ελληνικού αλφαβήτου
Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της μελέτης του ελληνικού αλφαβήτου;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΧΕΙ ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ — ΜΗ ΜΕΙΝΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η μελέτη του ελληνικού αλφαβήτου είναι σημαντική ΟΧΙ ΜΟΝΟ για τη μελέτη ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ για τη μελέτη ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΟΧΙ ΜΟΝΟ … ΑΛΛΑ ΚΑΙ» ΣΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ. ⭐ Μια απάντηση που λέει μόνο «για να μελετήσουμε την ελληνική γραφή» έχει πιάσει το μισό.
⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟ 1 — ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
⭐⭐⭐ «Το ελληνικό αλφάβητο χρησιμοποιήθηκε, ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ, ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΔΩΣΕΙ ΤΗ ΜΕΓΑΛΟΦΥΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΟΓΟ.»
💡 ⭐⭐ Δηλαδή: ό,τι ξέρουμε για την αρχαία ελληνική σκέψη, το ξέρουμε ΕΠΕΙΔΗ γράφτηκε με αυτό το αλφάβητο.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟ 2 — ΤΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΥΣΗ
⭐⭐⭐ «Ταυτόχρονα, ΑΠΟΤΕΛΕΣΕ ΤΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΒΗΜΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΗΜΙΤΟΦΟΙΝΙΚΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ … ΚΑΙ ΣΤΟ ΛΑΤΙΝΙΚΟ, ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ.» (ΣΥΝΟΨΗ 3)
⭐⭐⭐ Η ΑΛΥΣΙΔΑ, ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ:
⭐⭐⭐ ΣΗΜΙΤΟΦΟΙΝΙΚΙΚΟ → ΕΛΛΗΝΙΚΟ → ΛΑΤΙΝΙΚΟ → ΟΛΑ ΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
💡 ⭐⭐⭐ ΓΙ' ΑΥΤΟ Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΕΛΛΗΝΙΚΟ» ΘΕΜΑ: ⭐ όποιος μελετά το λατινικό αλφάβητο — δηλαδή τα γράμματα με τα οποία γράφονται τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα γερμανικά — περνά υποχρεωτικά από το ελληνικό.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΠΙΠΕΔΟ 3 — ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ: Η ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Αυτό το ενδιάμεσο βήμα ΔΕΝ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΜΟΝΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ, ΤΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ΤΗ ΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΑΛΛΑ ΤΗ ΔΟΜΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ, ΑΦΟΥ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΗΤΑΝ ΕΚΕΙΝΟΙ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΕΙΧΑΝ ΤΗΝ ΕΜΠΝΕΥΣΗ ΝΑ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΟΥΝ ΜΕ ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ ΤΟ ΣΗΜΙΤΟΦΟΙΝΙΚΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΠΕΡΙΕΙΧΕ ΜΟΝΟ» σύμφωνα.
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΝ ΓΡΑΨΕΙΣ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑ, ΓΡΑΨΕ ΑΥΤΟ. ⭐⭐ Οι Έλληνες ΔΕΝ ΑΝΤΕΓΡΑΨΑΝ ένα αλφάβητο και δεν το μετέφεραν απλώς δυτικότερα — ΤΟ ΑΛΛΑΞΑΝ ΔΟΜΙΚΑ.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ: ⭐⭐ χωρίς φωνήεντα διαβάζεις σωστά ΜΟΝΟ ΑΝ ΗΔΗ ΞΕΡΕΙΣ ΤΗ ΛΕΞΗ — δοκίμασε να διαβάσεις «ΓΡΦ»: γραφή; γράφω; γραφείο; ⭐ Με τα φωνήεντα μπορείς να διαβάσεις ΚΑΙ ΑΓΝΩΣΤΕΣ λέξεις, ακόμη και ονόματα ξένων. Είναι η στιγμή που η ανάγνωση παύει να είναι μαντεψιά και γίνεται ακριβής.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΙ ΜΕ ΟΛΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
💡 ⭐⭐⭐ Θυμήσου το κεφ. 2: «με ΕΛΑΧΙΣΤΑ … ΣΥΜΒΟΛΑ-ΦΘΟΓΓΟΥΣ … ήταν δυνατόν να γραφούν ΑΠΕΙΡΕΣ ΛΕΞΕΙΣ». ⭐⭐ Το ελληνικό αλφάβητο είναι η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ αυτής της ιδέας: το φοινικικό είχε φτάσει στα 22 σύμφωνα, οι Έλληνες πρόσθεσαν τα φωνήεντα και έκλεισαν το σύστημα. ⭐ Και θυμήσου το κεφ. 4 λίγο πιο πάνω: η ιερογλυφική περιοριζόταν «στους ειδικούς γραφείς». Ένα αλφάβητο με είκοσι τόσα γράμματα μπορεί να το μάθει ο καθένας — η αλλαγή δεν είναι μόνο τεχνική, είναι ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ.
Σύνοψη: Σε τρία επίπεδα. (1) Για τον ελληνικό πολιτισμό: «χρησιμοποιήθηκε για να εκφράσει την ελληνική γλώσσα, τη γλώσσα του πλουσιότερου πολιτισμού του αρχαίου κόσμου, και να μεταδώσει τη μεγαλοφυή ελληνική σκέψη και τον ελληνικό λόγο». (2) Για τον δυτικό πολιτισμό: είναι σημαντική «όχι μόνο για τη μελέτη της ελληνικής γραφής, της ελληνικής Ιστορίας και του Πολιτισμού, αλλά και για τη μελέτη των ευρωπαϊκών γλωσσών και γενικά του … Δυτικού Πολιτισμού», αφού το ελληνικό «αποτέλεσε το ενδιάμεσο βήμα ανάμεσα στο σημιτοφοινικικό … και στο λατινικό, το αλφάβητο της Ευρώπης». (3) Και το σημαντικότερο — η δομική συμβολή: «αυτό το ενδιάμεσο βήμα δεν αφορούσε μόνο την ιστορική, τη γεωγραφική ή τη γραφική μεταφορά … αλλά τη ΔΟΜΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ του, αφού οι Έλληνες ήταν εκείνοι οι οποίοι πρώτοι είχαν την έμπνευση να εμπλουτίσουν ΜΕ ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ το σημιτοφοινικικό αλφάβητο», που περιείχε μόνο σύμφωνα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΜΗ ΜΕΙΝΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Η διατύπωση «όχι μόνο … αλλά και» δείχνει ρητά ότι η σημασία ξεπερνά τον ελληνικό κόσμο.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ: η συμβολή ήταν δομική, όχι απλώς γεωγραφική. Χωρίς αυτό, η απάντηση μένει σε γενικότητες.
- ⭐⭐ ΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΛΥΣΙΔΑ: σημιτοφοινικικό → ελληνικό → λατινικό → τα αλφάβητα της Ευρώπης. Δείχνει γιατί το θέμα δεν είναι μόνο ελληνικό.
- ⭐ ΚΑΛΗ ΠΡΟΕΚΤΑΣΗ: χωρίς φωνήεντα διαβάζεις μόνο λέξεις που ήδη ξέρεις· με φωνήεντα διαβάζεις και άγνωστες.
Ερώτηση 5 — Σε ποιους οφείλεται η αρχή του ελληνικού αλφαβήτου και πότε ενοποιήθηκε
Ερώτηση: Σε ποιους οφείλεται η αρχή του ελληνικού αλφαβήτου, και πότε καθιερώθηκε ενιαίο αλφάβητο στον ελληνικό χώρο;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Α — ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΝΙΚΕΣ, ΜΕ ΤΡΙΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Με νεότερες μελέτες και έρευνες, αναγνωρίζεται, ΣΧΕΔΟΝ ΧΩΡΙΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ, ΟΤΙ Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΝΙΚΕΣ. Η ΑΡΧΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΟΛΩΝ ΣΧΕΔΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ, ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ Η ΣΕΙΡΑ ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗ ΦΟΙΝΙΚΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥΣ.»
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ, ΟΧΙ ΕΝΑ — ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΕ ΤΑ:
# ⭐⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΟ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ 1 ⭐⭐⭐ Η ΜΟΡΦΗ «η αρχική μορφή ΟΛΩΝ ΣΧΕΔΟΝ των ελληνικών γραμμάτων» 2 ⭐⭐⭐ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ άλφα, βήτα, γάμμα — δεν σημαίνουν τίποτα στα ελληνικά· στα σημιτικά σημαίνουν («άλεφ» = βόδι, «μπετ» = σπίτι) 3 ⭐⭐⭐ Η ΣΕΙΡΑ γιατί το β ακολουθεί το α; Καμία ελληνική αιτία — την κληρονόμησαν 💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΕΚΜΗΡΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΠΕΙΣΤΙΚΟ, ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΥΠΟΝΟΕΙ ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ: «το άλφα και το βήτα προέρχονται από τα σ[ημιτικά]». ⭐ Η ίδια η λέξη «ΑΛΦΑΒΗΤΟ» είναι απόδειξη φοινικικής καταγωγής.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΟΤΕ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΕΒΑΙΟ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΙΜΙΟ: «Ορισμένοι συγγραφείς και ερευνητές χρονολογούν ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 15ου ΑΙΩΝΑ π.Χ. τη «μεταφορά» των φοινικικών γραμμάτων στον ελληνικό χώρο. ΑΛΛΟΙ υποστηρίζουν πως έγινε ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ 2ης ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ π.Χ.» ⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 4 συνοψίζει: «εκτιμάται πως η μεταφορά … έγινε ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΤΗΣ 2ης ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ π.Χ.».
⭐⭐ Και τι ακριβώς πήραν: η ΣΥΝΟΨΗ 5 λέει ότι «Στο τέλος της 2ης χιλιετίας π.Χ. (1250 π.Χ. - 1000 π.Χ. περίπου) ΟΙ ΦΟΙΝΙΚΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΑΝ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΑΝ ΣΕ 22, ΜΕ ΚΑΘΑΡΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ. ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ, ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ, ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ, ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ».
💡 ⭐⭐⭐ «ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ» — η ελληνική «προσθήκη» ήταν ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Β — Η ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΜΕ ΑΚΡΙΒΕΙΑ
⭐⭐⭐ Πρώτα το πρόβλημα: δεν υπήρχε ΕΝΑ αλφάβητο. «Πραγματοποιήθηκε ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑΔΙΑ, και με βάση αυτό ΔΙΑΜΟΡΦΩΘΗΚΑΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΑΛΦΑΒΗΤΑ ΣΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΛΥΣΗ (ΣΥΝΟΨΗ 4): «ΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΑ ΑΥΤΑ ΕΝΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 5ου π.Χ. ΑΙΩΝΑ, ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΤΗΣ ΜΙΛΗΤΟΥ, ΟΤΑΝ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑΝ ΝΑ ΤΟ ΥΙΟΘΕΤΗΣΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΟΥΝ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΤΟΠΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΤΟΥΣ.»
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ:
- ⭐⭐⭐ ΠΟΤΕ: στο τέλος του 5ου π.Χ. αιώνα
- ⭐⭐⭐ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙ: το αλφάβητο ΤΗΣ ΜΙΛΗΤΟΥ
- ⭐⭐⭐ ΠΩΣ: επειδή ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑΝ να το υιοθετήσουν
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΤΟ ΠΡΟΣΠΕΡΑΣΕΙΣ: ⭐⭐ η ενοποίηση ΔΕΝ ήταν φυσική εξέλιξη — ήταν ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ. ⭐ Και προσέξε το παράδοξο: επικράτησε το αλφάβητο ΤΗΣ ΜΙΛΗΤΟΥ, όχι της Αθήνας. Οι Αθηναίοι εγκατέλειψαν το δικό τους — και επειδή η Αθήνα ήταν το ισχυρότερο κέντρο, η επιλογή της έγινε κανόνας για όλους.
⭐⭐ ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ
⭐⭐ Πριν την ενοποίηση άλλαξε και η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: «Οι πρώτες ελληνικές γραφές γράφονταν ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΞΙΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ και συχνά «ΒΟΥΣΤΡΟΦΗΔΟΝ» … ΜΕΤΑ ΤΟ 500 π.Χ. περίπου, όλες σχεδόν οι ελληνικές γραφές γράφονταν ΑΠΟ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΔΕΞΙΑ.»
💡 ⭐⭐ Δύο τυποποιήσεις σχεδόν ταυτόχρονα: η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ (μετά το 500 π.Χ.) και τα ΓΡΑΜΜΑΤΑ (τέλος 5ου αι.).
Σύνοψη: ΣΚΕΛΟΣ Α: «Η αρχή του ελληνικού αλφαβήτου οφείλεται στους ΦΟΙΝΙΚΕΣ» — και αναγνωρίζεται «σχεδόν χωρίς αμφισβήτηση», με τρία τεκμήρια: «η αρχική μορφή όλων σχεδόν των ελληνικών γραμμάτων, τα ονόματά τους αλλά και η σειρά τους αποδεικνύει τη φοινικική προέλευσή τους». Οι Φοίνικες «στο τέλος της 2ης χιλιετίας π.Χ. (1250-1000 π.Χ. περίπου) συστηματοποίησαν τη σειρά … και τα περιόρισαν σε 22», και το αλφάβητο αυτό «χρησιμοποίησαν, με προσθήκες και βελτιώσεις, οι Εβραίοι, οι Πέρσες και οι Έλληνες». ⚠️ Το πότε της μεταφοράς δεν είναι βέβαιο: άλλοι το τοποθετούν «στο τέλος του 15ου αιώνα π.Χ.», άλλοι «στο τέλος της 2ης χιλιετίας π.Χ.». ΣΚΕΛΟΣ Β: τα κατά τόπους διαφορετικά αλφάβητα «ενοποιήθηκαν στο τέλος του 5ου π.Χ. αιώνα, με βάση το αλφάβητο ΤΗΣ ΜΙΛΗΤΟΥ, όταν οι ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑΝ να το υιοθετήσουν και να αντικαταστήσουν με αυτό το παλιό τοπικό αλφάβητό τους» — δηλαδή πολιτική απόφαση, όχι φυσική εξέλιξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΦΟΙΝΙΚΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: μορφή + ονόματα + σειρά. «Οφείλεται στους Φοίνικες» χωρίς τεκμήρια είναι μισή απάντηση.
- ⭐⭐⭐ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΚΕΛΟΣ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ: πότε (τέλος 5ου π.Χ. αι.), με βάση τι (το αλφάβητο της Μιλήτου), πώς (απόφαση των Αθηναίων).
- ⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΕΙΣ: επικράτησε το αλφάβητο της Μιλήτου, όχι της Αθήνας — οι Αθηναίοι εγκατέλειψαν το δικό τους.
- ⚠️ ⭐⭐ ΜΗΝ ΔΩΣΕΙΣ ΒΕΒΑΙΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ. Το βιβλίο παραθέτει δύο απόψεις (τέλος 15ου αι. π.Χ. / τέλος 2ης χιλιετίας π.Χ.) — αντίγραψε την επιφύλαξη.
Ερώτηση 6 — Τι είναι οι αρχαίες επιγραφές και ποιων λαών διασώθηκαν
Ερώτηση: Τι είναι οι αρχαίες επιγραφές, και ποιων λαών οι επιγραφές διασώθηκαν;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Α — ΤΙ ΕΙΝΑΙ
⭐⭐⭐ Είναι «ΓΡΑΦΕΣ» ΜΕ ΠΟΙΚΙΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ που διασώθηκαν «ΩΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ», και το βιβλίο τις ορίζει από ΤΟ ΤΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝΟΥΝ: «σαν δείγματα ΑΥΘΕΝΤΙΚΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ, ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥΣ».
⭐⭐⭐ ΠΟΥ ΓΡΑΦΟΝΤΑΝ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ:
⭐⭐ ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ⭐⭐ ΕΥΠΑΘΗ ΥΛΙΚΑ «ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ», «ΠΛΑΚΕΣ ΠΕΤΡΙΝΕΣ Η ΜΑΡΜΑΡΙΝΕΣ», «ΣΚΕΥΗ», «ΟΡΓΑΝΑ», «ΞΥΛΙΝΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΣΤΡΩΜΕΝΕΣ ΜΕ ΚΕΡΙ, ΜΕ ΓΥΨΟ» «ΠΑΠΥΡΟ», «ΠΕΡΓΑΜΗΝΗ», «ΔΕΡΜΑΤΑ» — και μόνο «σε περιοχές όπου ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΕΠΕΤΡΕΨΕ» τη διατήρησή τους ⭐⭐ Και συγκεκριμένα αντικείμενα: «ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΙ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ, ΤΑ ΛΥΧΝΑΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΑΘΜΑ».
⭐⭐⭐ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΟΥΣ (ΣΥΝΟΨΗ 6): «ΜΝΗΜΕΙΑΚΕΣ», «ΜΥΣΤΙΚΕΣ», «ΑΠΛΕΣ», «ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ».
⭐⭐⭐ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥΣ: «αποτελούν ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ, για τη σπουδή και την αξιολόγηση των λαών, των κοινωνιών, της ιστορίας και του πολιτισμού. Ένας ειδικός κλάδος της Αρχαιολογίας, Η «ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΗ» Η «ΕΠΙΓΡΑΦΟΛΟΓΙΑ», ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ με αυτές.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΚΛΑΔΟΣ ΓΙ' ΑΥΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΤΕΚΜΗΡΙΟ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥΣ — γράψ' το.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΚΕΛΟΣ Β — ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΛΑΟΙ
⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 7 τους απαριθμεί: «Στην ΕΛΛΑΔΑ βρέθηκαν πολλές σημαντικές επιγραφές σε πήλινες πλάκες ΑΠΟ ΤΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ. Ακόμη, βρέθηκαν σημαντικές επιγραφές από ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ, ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ, ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΠΕΡΣΙΑ.»
⭐⭐ ΛΑΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ⭐⭐⭐ ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ⭐⭐⭐ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ (2η-3η χιλιετία π.Χ.) «καταλόγους αρχόντων, βασιλέων και πολεμιστών, χρονολογικές καταγραφές γεγονότων, περιγραφές προσώπων … καταλόγους αγαθών, θησαυρών» ⭐⭐⭐ Ο «ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΧΑΜΟΥΡΑΜΠΙ», «σήμερα στο ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΛΟΥΒΡΟΥ», «χαραγμένη πιθανότατα μεταξύ του 1792 και 1750 π.Χ.» ⭐⭐⭐ ΑΙΓΥΠΤΟΣ «η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ ΜΑΣ» για τη χώρα· από τον 15ο π.Χ. αιώνα στους τοίχους και τις κολόνες ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΚ, με «στρατιωτικές εκστρατείες στην Ασία» και «καταλόγους κατακτημένων χωρών» ⚠️ «ΔΕ ΔΙΑΣΩΘΗΚΑΝ ΝΟΜΙΚΟΙ Η ΑΛΛΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ, ΔΙΟΤΙ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΤΕΤΟΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ» ⭐⭐ ΠΕΡΣΙΑ «από τον 6ο αιώνα π.Χ. και μετά»· «ΔΙΕΘΝΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ που αποδεικνύεται από ΤΙΣ ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΕΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ» — ⭐⭐⭐ ΕΛΛΑΔΑ «η σχεδόν ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ … διάφορων γεγονότων»· διαιτησίες, εμπόριο, ψηφίσματα, «οικονομικά ζητήματα των πόλεων … φόρους»· «σπουδαία κείμενα … ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ» ⭐⭐⭐ ΟΙ «ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΑΣ» ⚠️ ⭐⭐⭐ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΕΙΣ: ⭐ από τη Μεσοποταμία σώθηκε ο σπουδαιότερος ΚΩΔΙΚΑΣ ΝΟΜΩΝ του αρχαίου κόσμου· από την Αίγυπτο «ΔΕ ΔΙΑΣΩΘΗΚΑΝ νομικοί … κώδικες» — και ο λόγος δεν είναι η φθορά αλλά ότι «ΤΕΤΟΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ … ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ». Η απουσία τεκμηρίου είναι κι αυτή πληροφορία.
⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΣΩΘΗΚΑΝ — ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Οι απλούστερες επιγραφές των λαών της Ανατολής, αλλά και της Ελλάδας στη μυκηναϊκή Πελοπόννησο και στη μινωική Κρήτη, ήταν γραμμένες ΣΕ ΑΨΗΤΕΣ ΠΗΛΙΝΕΣ ΠΛΑΚΕΣ, αρκετές από τις οποίες ΔΙΑΤΗΡΗΘΗΚΑΝ ΩΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ, ΕΠΕΙΔΗ ΨΗΘΗΚΑΝ, ΜΑΛΛΟΝ ΤΥΧΑΙΑ, ΣΕ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΠΟΥ ΚΑΤΕΚΑΨΑΝ» τα ανάκτορα.
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΕΣΩΣΑΝ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. ⭐ Η φωτιά που έκαψε τα ανάκτορα έψησε τον πηλό και τον έκανε ανθεκτικό. Αν δεν είχαν καεί, οι πινακίδες θα είχαν διαλυθεί από την υγρασία και δεν θα ξέραμε τίποτε για τη Γραμμική Β΄.
Σύνοψη: ΤΙ ΕΙΝΑΙ: «γραφές» με ποικίλο περιεχόμενο που διασώθηκαν «ως τις μέρες μας» ως «δείγματα αυθεντικά της οργάνωσης, της εξέλιξης και του πολιτισμού» των λαών, γραμμένες «σε πινακίδες, σε πλάκες πέτρινες ή μαρμάρινες, σε σκεύη, σε όργανα, σε ξύλινες πινακίδες στρωμένες με κερί, με γύψο και σε άλλα πιο ευπαθή υλικά, όπως σε πάπυρο, σε περγαμηνή, σε δέρματα» — αυτά τα τελευταία μόνο όπου «το κλίμα επέτρεψε» τη διατήρησή τους. Διακρίνονται σε «μνημειακές», «μυστικές», «απλές», «αρχειακές», και τις μελετά ειδικός κλάδος της Αρχαιολογίας, η «Επιγραφική» ή «Επιγραφολογία». ΠΟΙΩΝ ΛΑΩΝ: της αρχαίας Μεσοποταμίας (κορυφαίο: ο Κώδικας του Χαμουραμπί, στο Λούβρο, 1792-1750 π.Χ.), της αρχαίας Αιγύπτου («η σπουδαιότερη πηγή των γνώσεών μας», στον ναό του Καρνάκ — αλλά «δε διασώθηκαν νομικοί … κώδικες»), της αρχαίας Περσίας (από τον 6ο αι. π.Χ., με «πολύγλωσσες επιγραφές») και της Ελλάδας (από τη μυκηναϊκή Πελοπόννησο και τη μινωική Κρήτη· κορυφαίο: οι «Νόμοι της Γόρτυνας»).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ: τι είναι (υλικά, κατηγορίες, επιστημονικός κλάδος) και ποιων λαών (Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Περσία, Ελλάδα).
- ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΛΑΟ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ: Χαμουραμπί για τη Μεσοποταμία, Καρνάκ για την Αίγυπτο, πολύγλωσσες για την Περσία, Γόρτυνα για την Ελλάδα.
- ⚠️ ⭐⭐ ΣΧΟΛΙΑΣΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΕΣΗ: η Μεσοποταμία άφησε τον σπουδαιότερο κώδικα νόμων· από την Αίγυπτο «δε διασώθηκαν νομικοί ή άλλοι κώδικες» — και όχι από φθορά, αλλά επειδή «τέτοια διαδικασία κωδικοποιήσεων δεν υπήρχε».
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗΝ «ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΗ» Η «ΕΠΙΓΡΑΦΟΛΟΓΙΑ». Το ότι υπάρχει ξεχωριστός κλάδος είναι το καλύτερο τεκμήριο της σημασίας τους.
- ⭐ ΩΡΑΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ ΓΙΑ ΑΡΙΣΤΑ: οι άψητες πήλινες πλάκες σώθηκαν «επειδή ψήθηκαν, μάλλον τυχαία, σε μεγάλες πυρκαγιές» — οι καταστροφές έσωσαν τα κείμενα.
Ερώτηση 7 — Τι αναζητούμε με τη μελέτη των αρχαίων επιγραφών
Ερώτηση: Τι αναζητούμε με τη μελέτη των αρχαίων επιγραφών;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΙΔΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ — ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΥΝΟΨΗ 8, ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: «Με τη μελέτη των αρχαίων επιγραφών ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ, ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΟΥΣ. ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΕΠΙΣΗΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΙΚΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ, ΤΗΝ ΕΠΙΝΟΗΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΤΗΝ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ, ΤΗΝ ΚΑΛΑΙΣΘΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ.»
⭐⭐ ΕΙΔΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ⭐⭐⭐ Α. ΙΣΤΟΡΙΚΟ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ · η ΟΡΓΑΝΩΣΗ, η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ και η ΕΞΕΛΙΞΗ των κοινωνιών και των πολιτισμών τους ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Β. ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΟ η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΙΚΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ — και τέσσερα κριτήρια: ΕΠΙΝΟΗΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ, ΚΑΛΑΙΣΘΗΣΙΑ, ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ Β ΕΙΝΑΙ Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΤΟ ΘΕΜΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΒΙΒΛΙΟ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ. ⭐⭐ Ένα βιβλίο Ιστορίας θα σταματούσε στο Α. Εδώ οι επιγραφές εξετάζονται ΚΑΙ ΩΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ — ΜΗΝ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ Η ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ⭐⭐ τα ίδια τέσσερα κριτήρια με τα οποία κρίνουμε μια επιγραφή του 5ου π.Χ. αιώνα, θα χρησιμοποιήσουμε στα τελευταία κεφάλαια για να κρίνουμε μια ΑΦΙΣΑ, ένα ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ, μια ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ. ⭐ Το βιβλίο δεν κάνει αρχαιολογία — κάνει ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ, με υλικό τριών χιλιάδων ετών.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΡΟΣΘΕΤΕΙ ΚΑΙ ΤΗ «ΓΟΗΤΕΙΑ»
⭐⭐ «Με τη μελέτη των αρχαίων επιγραφών, ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΤΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ του χαρακτήρα των λαών …, ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΗΜΑΤΙΚΗ «ΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ» με την ΕΠΙΝΟΗΤΙΚΟΤΗΤΑ, την …»
💡 ⭐⭐ Το «ΠΕΡΑ ΑΠΟ» δείχνει ιεράρχηση: το ιστορικό ενδιαφέρον θεωρείται δεδομένο· ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΟ.
⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΝΑ ΤΟ ΓΡΑΨΕΙΣ ΓΙΑ ΑΡΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ Τρία βήματα:
- ⭐⭐ Το ιστορικό-κοινωνικό σκέλος, με τα τρία ουσιαστικά: οργάνωση, λειτουργία, εξέλιξη.
- ⭐⭐⭐ Το γραφιστικό σκέλος, με τα τέσσερα κριτήρια ονομαστικά: επινοητικότητα, ευαισθησία, καλαισθησία, αποτελεσματικότητα.
- ⭐⭐⭐ Το κλείσιμο: «ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ» — δηλαδή η μελέτη των επιγραφών δεν είναι αρχαιογνωσία, είναι ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΑΤΙΟΥ.
💡 ⭐⭐ Ένα καλό παράδειγμα για να το δείξεις: οι ελληνικές επιγραφές για «ΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ» μας λένε ΚΑΙ πώς χτίστηκε ο Παρθενώνας (ιστορικό) ΚΑΙ πώς οργάνωναν οι Αθηναίοι ένα μεγάλο κείμενο σε μάρμαρο ώστε να διαβάζεται (γραφιστικό).
Σύνοψη: Δύο πράγματα. (1) Ιστορικά και κοινωνικά: «τον χαρακτήρα των λαών και τα στοιχεία της οργάνωσης, της λειτουργίας και της εξέλιξης των κοινωνιών και των πολιτισμών τους». (2) Γραφιστικά — και εδώ είναι το ζητούμενο του βιβλίου: «την ποιότητα της γραφικής έκφρασης, την επινοητικότητα, την ευαισθησία, την καλαισθησία και την αποτελεσματικότητά της». Το κυρίως κείμενο βάζει μάλιστα το πρώτο σκέλος ως δεδομένο («πέρα από τη γοητεία και το ενδιαφέρον της αναζήτησης …») και τονίζει το δεύτερο, «την ευρηματική «γραφική έκφραση»». Και κλείνει με την πρόταση που δίνει το νόημα όλου του βιβλίου: «Αυτά τα χαρακτηριστικά αναζητούμε ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ σε κάθε γραφική έκφραση» — τα ίδια κριτήρια για μια επιγραφή του 5ου π.Χ. αιώνα και για μια σημερινή αφίσα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ. Απάντηση μόνο με το ιστορικό είναι μισή — και χάνει ακριβώς αυτό για το οποίο υπάρχει το κεφάλαιο σε βιβλίο Γραφικών Τεχνών.
- ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ: επινοητικότητα, ευαισθησία, καλαισθησία, αποτελεσματικότητα.
- ⭐⭐⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ: «αυτά τα χαρακτηριστικά αναζητούμε και σήμερα σε κάθε γραφική έκφραση». Είναι το κλειδί ολόκληρου του βιβλίου.
- ⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗΝ ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: το «πέρα από τη γοητεία …» δείχνει ότι το ιστορικό ενδιαφέρον θεωρείται δεδομένο και το γραφιστικό είναι το ζητούμενο.
