Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13ο: Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΚΑΙ Ο ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ (σελ. 157) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13ο: Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΚΑΙ Ο ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Αναλυτικές απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις της σελ. 157, με τα ακριβή χωρία του κεφαλαίου, των λεζαντών και της ΣΥΝΟΨΗΣ.
Ερώτηση 1 — Τι είναι εφημερίδα
Ερώτηση: Τι είναι εφημερίδα;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ — ΚΑΙ ΔΙΝΕΤΑΙ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Εφημερίδα είναι το «ΕΝΤΥΠΟ ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ «ΕΠΙ ΗΜΕΡΑΝ», ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ, ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ, ΣΧΟΛΙΑ, ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟ ΥΛΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ».
💡 ⭐⭐ Το βιβλίο το επαναλαμβάνει και στο κεφάλαιο «Οι εφημερίδες και η γραφιστική»: «Ορίσαμε στα προηγούμενα πως …». Είναι ο ορισμός που περιμένει ο εξεταστής.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΣΠΑΣΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ ΣΕ ΤΡΙΑ — ΕΤΣΙ ΔΕΝ ΤΟΝ ΞΕΧΝΑΣ
# ⭐⭐⭐ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ⭐⭐ ΤΙ ΛΕΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ 1 ⭐⭐⭐ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑ «κυκλοφορεί κάθε μέρα «επί ημέραν», αλλά και σε μεγαλύτερα διαστήματα» 2 ⭐⭐⭐ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ «ειδήσεις, περιγραφές, σχόλια, διαφημίσεις και άλλο υλικό» 3 ⭐⭐⭐ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ «υλικό ΤΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΠΑΓΙΔΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ — ΜΗΝ ΤΙΣ ΠΑΤΗΣΕΙΣ:
⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΑΓΙΔΑ 1: εφημερίδα ΔΕΝ σημαίνει υποχρεωτικά καθημερινή. Το βιβλίο λέει ρητά «αλλά και σε μεγαλύτερα διαστήματα» — και παρακάτω: «όλες αυτές οι εφημερίδες [του 17ου αιώνα] ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ». Οι πρώτες καθημερινές εμφανίστηκαν τον 18ο αιώνα.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΑΓΙΔΑ 2: στο περιεχόμενο περιλαμβάνονται ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ. Δεν είναι ξένο σώμα — είναι μέρος του ορισμού. Και δεν είναι τυχαίο: το βιβλίο δείχνει παρακάτω ότι τα «έσοδα των διαφημίσεων» κρατούν την εφημερίδα ζωντανή.
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ
⭐⭐⭐ 1. ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
⭐⭐ Η λέξη «εφημερίδα» βγαίνει από το «ΕΠΙ ΗΜΕΡΑΝ» — που το ίδιο το βιβλίο βάζει μέσα στον ορισμό. ⭐ (Το ίδιο δείχνουν και οι ξένοι όροι που καταγράφει: «courantos diurnales» = ημερήσιες ειδήσεις.)
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 2. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΩΣ ΜΕΣΟ — Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ
⭐⭐⭐ «Η εφημερίδα είναι ένα ΟΠΤΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.» Και, ανάλογα με το κοινό της, «ΠΟΛΛΑΠΛΟ» ή «ΜΑΖΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ».
💡 ⭐⭐ Αν προσθέσεις και αυτόν, η απάντησή σου καλύπτει και το «τι είναι» ως έντυπο ΚΑΙ το «τι είναι» ως μέσο.
⭐⭐⭐ 3. ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
⭐⭐⭐ «Το κύριο [στοιχείο] της εφημερίδας είναι ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ. Είναι το [σύνολο της ύλης που] περιέχει και με την οποία ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ, ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΙΔΕΙ πλήθος [μηνυμάτων] κάθε είδους.»
⭐⭐ Και οι σκοποί της: «οι εφημερίδες επιδιώκουν την ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, την ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, την ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ και τη ΜΟΡΦΩΣΗ του αναγνώστη-αποδέκτη».
💡 ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΚΟΠΟΙ — ΟΧΙ ΕΝΑΣ. Πολλοί γράφουν μόνο «ενημέρωση» και χάνουν μονάδες.
Σύνοψη: Εφημερίδα είναι, σύμφωνα με το βιβλίο, το «έντυπο που κυκλοφορεί κάθε μέρα «επί ημέραν», αλλά και σε μεγαλύτερα διαστήματα, το οποίο περιέχει ειδήσεις, περιγραφές, σχόλια, διαφημίσεις και άλλο υλικό της επικαιρότητας». Ο ορισμός έχει τρία στοιχεία: (1) περιοδικότητα — καθημερινή ή αραιότερη· (2) περιεχόμενο — «ειδήσεις, περιγραφές, σχόλια, διαφημίσεις»· (3) επικαιρότητα. ⚠️ Δύο σημεία που συχνά παρανοούνται: η εφημερίδα δεν είναι υποχρεωτικά καθημερινή (το βιβλίο σημειώνει ότι οι εφημερίδες του 17ου αιώνα «δεν ήταν καθημερινές» και ότι οι πρώτες καθημερινές εμφανίστηκαν τον 18ο αιώνα, με την «The Daily Courant», Λονδίνο 1702)· και οι διαφημίσεις ανήκουν στον ίδιο τον ορισμό. Ως μέσο επικοινωνίας, το βιβλίο δίνει και δεύτερο ορισμό: «η εφημερίδα είναι ένα Οπτικό Μέσο Επικοινωνίας», που χαρακτηρίζεται και «πολλαπλό» ή «Μαζικό Μέσο Επικοινωνίας». Το κύριο στοιχείο της είναι το περιεχόμενο: «είναι το [σύνολο της ύλης] που περιέχει και με την οποία καταγράφει, μεταφέρει και μεταδίδει πλήθος μηνυμάτων κάθε είδους»· και οι σκοποί της είναι τέσσερις — «την ενημέρωση, την πληροφόρηση, την ψυχαγωγία και τη μόρφωση του αναγνώστη-αποδέκτη».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ — υπάρχει έτοιμος στην πρώτη παράγραφο του κεφαλαίου.
- ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: περιοδικότητα · περιεχόμενο · επικαιρότητα.
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ: εφημερίδα δεν σημαίνει υποχρεωτικά καθημερινή — «αλλά και σε μεγαλύτερα διαστήματα».
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΙΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ — ανήκουν στον ορισμό, δεν είναι ξένο σώμα.
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: πρόσθεσε ότι είναι «Οπτικό Μέσο Επικοινωνίας» και τους τέσσερις σκοπούς (ενημέρωση, πληροφόρηση, ψυχαγωγία, μόρφωση).
Ερώτηση 2 — Η προσφορά της εφημερίδας στην κοινωνία
Ερώτηση: Ποια είναι η προσφορά της εφημερίδας στην κοινωνία;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΚΥΡΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ: ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ
⭐⭐ Ξεκίνα δείχνοντας τι ίσχυε πριν: «το πλατύ κοινό … μάθαινε ΜΟΝΟ όποια πληροφορία του δινόταν ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ό,τι έφτανε σ' αυτούς ΑΠΟ ΦΗΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΕΙΣ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η τυπογραφία … δημιούργησε ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ, ΟΤΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΕΙΧΕ ΚΑΘΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΤΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ή από κυκλώματα εξυπηρέτησης διάφορων συμφερόντων, ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΙΔΙΟΤΕΛΕΙΕΣ ΠΗΓΗ.»
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΙ ΥΠΟΣΧΕΤΑΙ ΑΥΤΗ Η ΠΗΓΗ — ΤΡΙΑ:
1) να τηρεί «τις δικές της ΗΘΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ» · 2) να είναι «ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ της πληροφόρησης» · 3) ⭐⭐⭐ να επιτρέπει στον πολίτη να μαθαίνει «ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΡΙΝΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ».
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ: Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΔΕΝ ΠΑΡΑΓΕΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ — ΠΑΡΑΓΕΙ ΠΟΛΙΤΕΣ. ⭐⭐ Είναι η ίδια ιδέα που είδες στο κεφ. 8 με τους «εγγράμματους, πληροφορημένους, υπεύθυνους». Αν κάνεις τη σύνδεση, ξεχωρίζεις.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ — ΤΟ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ
⭐⭐⭐ «Αυτός ο Τύπος, από την πρώτη εμφάνισή του ως σήμερα, είχε ΣΤΕΝΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ή ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΙΔΕΩΝ, με την ίδια την εφαρμογή της Δημοκρατίας.»
⭐⭐ ΕΠΟΧΗ ⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΕ Ο ΛΑΟΣ Κλασική Αθηναϊκή Δημοκρατία «ο λαός άκουγε τα «νέα» από τους ΕΠΙΣΗΜΟΥΣ ΚΗΡΥΚΕΣ» Ρώμη «επιγραφές κρεμασμένες σε κεντρικά σημεία … για τα νέα ΠΟΥ ΟΙ ΑΡΧΟΝΤΕΣ ΗΘΕΛΑΝ ΝΑ ΔΙΑΔΩΣΟΥΝ» ⭐⭐⭐ Σήμερα τα κράτη «βασίζονται ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ …, ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ [τη] ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΤΟΥΣ» 💡 ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ: ⭐ «Η κατάσταση αυτή ΔΕΝ ΑΛΛΑΞΕ ΚΑΘΟΛΟΥ με την εμφάνιση … του ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΥ και της ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ.» Το έντυπο δεν υποκαταστάθηκε.
⭐⭐⭐ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΤΡΕΙΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ — ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΟΨΗ 2
⭐⭐⭐ «Η έκδοση των εφημερίδων … πρόσφερε στην κοινωνία ένα σπουδαίο μέσο «ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ», ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑΣ, αλλά παράλληλα αποτελούσε και ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ.»
# ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΦΟΡΑ 1 ⭐⭐⭐ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, ΠΑΙΔΕΙΑ, ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ (και «ΜΟΡΦΩΣΗ», όπως λέει αλλού) 2 ⭐⭐⭐ ΝΕΟ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΕΙΔΟΣ ΚΑΙ ΝΕΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ: «του ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ, που μπορούσε και χρήματα να κερδίσει και να διαδώσει σκέψεις, ιδέες, θρησκευτικά και άλλα μηνύματα» 3 ⭐⭐⭐ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ — μαζί με «την αύξηση του ποσοστού των ΕΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ, όσο αργή κι αν ήταν» 4 ⭐⭐ ΩΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ: «τονώθηκε το ενδιαφέρον για τη σχεδίαση … νέων στοιχείων, καλύτερων μελανιών, λεπτότερων και πιο ανθεκτικών χαρτιών» και για τη βελτίωση των πιεστηρίων
⚠️ ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗ ΟΨΗ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΤΗΝ ΚΡΥΒΕΙ
⚠️ ⭐⭐⭐ Η ιστορία του Τύπου γράφεται από τη σύγκρουση της ιδέας με τους περιορισμούς: «Η ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ, Η ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ, [τα] ΠΟΙΚΙΛΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ που κινδύνευαν να θιγούν, αλλά και ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ εκδοτών, τυπογράφων, συντακτών …, όπως Η ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΑ, ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΟΙ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΤΟΜΑ.»
⚠️ ⭐⭐ Και στον 20ό αιώνα: «το περιεχόμενό τους … ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΟΥ ΑΞΙΟΠΙΣΤΟ, ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ· σε πολλές χώρες … η ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ είναι φανερή, ενώ σε άλλες διαπιστώνεται εύκολα από τη «γραμμή» και το «ύφος» του περιεχομένου τους.» ⭐ Και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, τα «ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΑ» και τα Πρακτορεία «που συχνά ΚΑΤΗΥΘΥΝΑΝ ΤΗ ΡΟΗ ΤΩΝ ΕΙΔΗΣΕΩΝ».
💡 ⭐⭐⭐ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΙ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΟΨΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΣΗ, ΟΧΙ ΕΓΚΩΜΙΟ.
⭐⭐ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ — ΤΕΛΕΙΟ ΓΙΑ ΚΛΕΙΣΙΜΟ
⭐⭐⭐ Οι ελληνικές εφημερίδες της Βιέννης «έπαιξαν σπουδαίο ρόλο ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΦΡΟΝΗΜΑΤΟΣ», και τα «Ελληνικά Χρονικά» του Μάγερ στο Μεσολόγγι «αποτέλεσαν ένα πραγματικό ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΟΠΛΟ».
⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ, ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥΣ: ⭐⭐ την πρώτη ελληνική εφημερίδα (Βεντότη, Βιέννη 1784) «οι Τούρκοι … ΖΗΤΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΥΣΤΡΙΑΚΗ ΑΥΛΗ ΝΑ ΤΗΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙ» και «ΜΕΤΑ ΔΥΟ ΜΗΝΕΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕ Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ»· και το τυπογραφείο του Μάγερ «ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ ΣΤΗΝ ΗΡΩΙΚΗ ΕΞΟΔΟ», όπου «ο Μάγερ και η οικογένειά του ΧΑΘΗΚΑΝ». ⭐ Όποιος φοβάται μια εφημερίδα, της αναγνωρίζει τη δύναμη.
Σύνοψη: Η κύρια προσφορά είναι πολιτική: πριν από τις εφημερίδες το κοινό «μάθαινε μόνο όποια πληροφορία του δινόταν από τις αρχές ή ό,τι έφτανε «από φήμες και διαδόσεις»· η τυπογραφία «δημιούργησε μια καινούρια αντίληψη με εξαιρετική σημασία, ότι το κοινό είχε κάθε δικαίωμα να μαθαίνει και να ενημερώνεται … από μια ελεύθερη και χωρίς ιδιοτέλειες πηγή», που υπόσχεται ηθικές αρχές, ευθύνη «για την αλήθεια και την πληρότητα», και τη δυνατότητα ο πολίτης να μαθαίνει «όχι μόνο για να ικανοποιεί την περιέργειά του, αλλά και για να μπορεί να ΚΡΙΝΕΙ και να ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ». Γι' αυτό ο Τύπος «είχε στενή σχέση με την ανάπτυξη ή τον περιορισμό των δημοκρατικών ιδεών»: στην Αθήνα ο λαός άκουγε «τους επίσημους κήρυκες», στη Ρώμη διάβαζε «επιγραφές … για τα νέα που οι άρχοντες ήθελαν να διαδώσουν», ενώ σήμερα τα κράτη «βασίζονται στην ποιότητα του Τύπου …, για να διασφαλίσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία στους πολίτες τους» — και «η κατάσταση αυτή δεν άλλαξε καθόλου με την εμφάνιση του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης». Οι υπόλοιπες προσφορές (ΣΥΝΟΨΗ 2): πρόσφερε «σπουδαίο μέσο ενημέρωσης, παιδείας και ψυχαγωγίας» — αν και «αποτελούσε και σημαντική εμπορική επιχείρηση»· δημιούργησε «ένα νέο εκδοτικό είδος κι ένα νέο επάγγελμα, του συγγραφέα-δημοσιογράφου»· βοήθησε «στην ανάπτυξη της γλώσσας και της λογοτεχνίας», μαζί με «την αύξηση του ποσοστού των εγγράμματων»· και τόνωσε την τεχνική εξέλιξη («νέων στοιχείων, καλύτερων μελανιών, λεπτότερων … χαρτιών»). ⚠️ Το βιβλίο καταγράφει και την άλλη όψη: τους περιορισμούς από «την κρατική εξουσία, την επικρατούσα ιδεολογία, [τα] οικονομικά συμφέροντα» και τις «ανθρώπινες αδυναμίες … όπως η κερδοσκοπία, οι ιδεολογικές και πολιτικές προτιμήσεις, οι εξαρτήσεις». Ελληνικό παράδειγμα: οι εφημερίδες της Βιέννης «έπαιξαν σπουδαίο ρόλο και στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και στον διαφωτισμό των Ελλήνων και στην τόνωση του ελληνικού φρονήματος».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗ: πριν, ο λαός μάθαινε από τις αρχές ή από φήμες· μετά, από «ελεύθερη και χωρίς ιδιοτέλειες πηγή».
- ⭐⭐⭐ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ: ο πολίτης μαθαίνει «για να μπορεί να ΚΡΙΝΕΙ και να ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ στις δημόσιες υποθέσεις» — η εφημερίδα παράγει πολίτες.
- ⭐⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΜΕ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Αθήνα (κήρυκες) → Ρώμη (επιγραφές των αρχόντων) → σήμερα («η ποιότητα του Τύπου»).
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΙΣ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ: ενημέρωση-παιδεία-ψυχαγωγία · το νέο επάγγελμα του συγγραφέα-δημοσιογράφου · η ανάπτυξη της γλώσσας.
- ⚠️ ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΟΨΗ: λογοκρισία, κερδοσκοπία, εξαρτήσεις, μονοπωλιακά συγκροτήματα. Δείχνει κριτική σκέψη.
- ⭐ ΩΡΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: το ελληνικό παράδειγμα — «πνευματικό όπλο» και η απαγόρευση της εφημερίδας του Βεντότη μετά από δύο μήνες.
Ερώτηση 3 — Η εξέλιξη των εφημερίδων ως τυπογραφικών ειδών ως τον 20ό αιώνα
Ερώτηση: Πώς εξελίχτηκαν οι εφημερίδες ως τυπογραφικά είδη από την αρχή της εμφάνισής τους ως τον 20ό αιώνα;
Απάντηση:
-
⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ: «ΩΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΙΔΗ»
💡 ⭐⭐⭐ Η ερώτηση ΔΕΝ ζητά την ιστορία του περιεχομένου — ζητά την ΤΕΧΝΙΚΗ και ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ εξέλιξη: πώς τυπώνονταν, με τι στοιχειοθεσία, σε τι σχήμα, με τι εικόνες.
⭐⭐⭐ ΦΑΣΗ 1 — 17ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ: «ΛΙΓΟΣΕΛΙΔΑ ΕΝΤΥΠΑ», ΤΥΠΩΜΕΝΑ ΣΑΝ ΒΙΒΛΙΑ
⭐⭐ Οι πρώτες εφημερίδες ήταν «καινούρια ΛΙΓΟΣΕΛΙΔΑ … έντυπα» και «τυπώνονταν ΟΠΩΣ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ, σε ΕΠΙΠΕΔΑ ΧΕΙΡΟΚΙΝΗΤΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ».
⭐⭐ Η μορφή τους: από το παράδειγμα της «Daily Universal [Register]» (1788) — «μονόχρωμη, με τέσσερις στήλες, από τις οποίες οι δύο με διαφημίσεις», με «κυρίαρχο οπτικό στοιχείο το ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΚΟ «ΕΜΒΛΗΜΑ-ΣΗΜΑ» του τίτλου» και ξυλογραφική εικόνα σε διαφήμιση. Ύφος «άψογο και αυστηρό».
💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ: ΗΔΗ ΤΟ 1788 ΟΙ ΜΙΣΕΣ ΣΤΗΛΕΣ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ. Η οικονομική εξάρτηση της εφημερίδας από τη διαφήμιση γεννιέται μαζί της.
⭐⭐⭐ Το κίνητρο της βελτίωσης: «η νέα αυτή εφαρμογή της τυπογραφίας ΕΔΩΣΕ ΚΙΝΗΤΡΟ ΓΙΑ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ» — και «τονώθηκε το ενδιαφέρον για … νέα στοιχεία, καλύτερα μελάνια, λεπτότερα και πιο ανθεκτικά χαρτιά, σπουδαίες εικονογραφήσεις … και για τη βελτίωση των πιεστηρίων».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΦΑΣΗ 2 — 19ος ΑΙΩΝΑΣ: Η ΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΣΗ
⭐⭐ ΕΤΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ⭐⭐ ΤΙ ΕΛΥΣΕ ⭐⭐⭐ από το 1814 ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΑ πιεστήρια με ΑΤΜΟ ταχύτητα ⭐⭐⭐ από το 1884 κυλινδρικά πιεστήρια με ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟ «μέσα σε λίγες ώρες τύπωναν, ΕΚΟΒΑΝ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΝΑΝ δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες» ⭐⭐⭐ 1882 ΛΙΝΟΤΥΠΙΑ ⭐⭐⭐ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ⭐⭐⭐ 1885 ΜΟΝΟΤΥΠΙΑ (το ίδιο) — φτηνό χαρτί από ΚΥΤΤΑΡΙΝΗ, καλύτερα μελάνια, στοιχεία με μηχανική χύτευση κόστος και ποιότητα 💡 ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΑΛΛΑΞΑΝ ΜΑΖΙ — ΓΡΑΨΕ ΤΑ ΩΣ ΤΡΙΑΔΑ: ⭐⭐ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟ (χειροκίνητο → ατμός → ηλεκτρισμός) · ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ (με το χέρι → Λινοτυπία/Μονοτυπία) · ΧΑΡΤΙ (ακριβό → φθηνή κυτταρίνη).
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΦΑΣΗ 3 — 20ός ΑΙΩΝΑΣ
⭐⭐⭐ α) ΤΟ ΣΧΗΜΑ: ΤΑ TABLOID
⭐⭐ «εφημερίδες μικρού σχήματος, «TABLOID», δηλαδή μεγέθους ΜΙΣΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ, με ΑΦΘΟΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ και ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ». Πρώτη πειραματική η «New York World» (1900), ακολούθησε η «Daily Mirror» (1903). ⭐ Στην Ελλάδα «ιδιαίτερα τις ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ του 20ού αιώνα».
⭐⭐⭐ β) Η ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
⭐⭐ Από τις 4 στήλες του 18ου αιώνα, οι σύγχρονες φτάνουν τις 8 στήλες («THE TIMES», 2000), με «έγχρωμες φωτογραφίες και κείμενα» και «κυρίαρχο οπτικό στοιχείο τη μεγάλη κεντρική έγχρωμη φωτογραφία». ⭐ Οι ελληνικές του 1940-41 είχαν «7-8 στήλες με σχέδια και ΜΟΝΟΧΡΩΜΕΣ φωτογραφίες».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ γ) Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ β΄ ΜΙΣΟΥ
⭐⭐ ΠΟΤΕ ⭐⭐⭐ ΤΙ 1959 οι ιαπωνικές εφημερίδες παίρνουν «το τεχνολογικό προβάδισμα» με τηλεμεταδόσεις — ίδια κείμενα σε πόλεις «σε απόσταση πολλών εκατοντάδων χιλιομέτρων» ⭐⭐⭐ από το 1960 ⭐⭐⭐ ΕΓΧΡΩΜΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗ στην ημερήσια εφημερίδα — για να «ανταγωνιστεί την ΕΓΧΡΩΜΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ και τα πολύχρωμα … περιοδικά» 1962 ⭐⭐⭐ οι πρώτοι ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ — μετάδοση «ολόκληρων σελίδων … σε άλλες ηπείρους» — ⭐⭐⭐ ΦΩΤΟΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ + ΦΩΤΟΛΙΘΟΓΡΑΦΙΑ ΟΦΣΕΤ — στοιχειοθεσία με Η/Υ, δίκτυα, και «την τελευταία δεκαετία … το Internet» ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ — ΜΑΘΕ ΤΗ ΛΙΣΤΑ: «Έτσι, αντικαταστάθηκαν η «ΘΕΡΜΗ» ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ και κυρίως η «ΛΙΝΟΤΥΠΙΑ», η «ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΙΑ» (κατασκευή χυτών τυπογραφικών πλακών), αλλά και Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗ, και ΜΕΙΩΘΗΚΕ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ.»
⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ: «προέκυψαν προβλήματα μείωσης προσωπικού … που προκάλεσαν ΑΠΕΡΓΙΕΣ, ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ, ΠΤΩΧΕΥΣΕΙΣ, ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΙΣ» — «και στην Ελλάδα μετά τη μεταπολίτευση του 1974». ⭐⭐ Αλλά, όπως σημειώνει το βιβλίο, «οι εξελίξεις αυτές ΒΟΗΘΗΣΑΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΩΡΑΙΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: η ίδια τεχνολογία που έδιωξε τεχνίτες, επέτρεψε στις μικρές εφημερίδες να ζήσουν.
Σύνοψη: Η εξέλιξη γίνεται σε τρεις φάσεις. 17ος-18ος αιώνας: οι εφημερίδες ήταν «καινούρια λιγοσέλιδα … έντυπα» και «τυπώνονταν όπως τα βιβλία, σε ΕΠΙΠΕΔΑ ΧΕΙΡΟΚΙΝΗΤΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ». Χαρακτηριστική μορφή, από το παράδειγμα του βιβλίου (1788): μονόχρωμη, με τέσσερις στήλες — «από τις οποίες οι δύο με διαφημίσεις» — και «κυρίαρχο οπτικό στοιχείο το ξυλογραφικό «έμβλημα-σήμα» του τίτλου». Η επιτυχία τους «έδωσε κίνητρο για υψηλότερη τυπογραφική ποιότητα»: νέα στοιχεία, καλύτερα μελάνια, λεπτότερα και ανθεκτικότερα χαρτιά, σπουδαίες εικονογραφήσεις, βελτίωση των πιεστηρίων. 19ος αιώνας — η μηχανοποίηση: «με την αύξηση της κυκλοφορίας … επινοήθηκαν κυλινδρικά πιεστήρια κινούμενα με ΑΤΜΟ (από το 1814) και μετά με ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟ (από το 1884), τα οποία μέσα σε λίγες ώρες τύπωναν, έκοβαν και δίπλωναν δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες εφημερίδες»· παράλληλα ήρθαν φθηνό χαρτί από κυτταρίνη, στοιχεία με μηχανική χύτευση, και «με την εφεύρεση της ΛΙΝΟΤΥΠΙΑΣ (1882) και της ΜΟΝΟΤΥΠΙΑΣ (1885), άρχισε να εφαρμόζεται … η μηχανική στοιχειοθεσία». 20ός αιώνας: (α) νέο σχήμα — τα «tabloid», «μεγέθους μισής σελίδας, με άφθονες εικόνες και περιορισμένο και συμπυκνωμένο κείμενο» («New York World» 1900, «Daily Mirror» 1903)· (β) νέα μορφή σελίδας — από τις 4 στήλες στις 8, με έγχρωμες φωτογραφίες και «κυρίαρχο … τη μεγάλη κεντρική έγχρωμη φωτογραφία»· (γ) τεχνολογική επανάσταση στο β΄ μισό: τηλεμεταδόσεις (ιαπωνικές εφημερίδες, 1959), έγχρωμη εκτύπωση (από το 1960, «για να ανταγωνιστεί την έγχρωμη τηλεόραση»), δορυφόροι (1962), και κυρίως φωτοστοιχειοθεσία και φωτολιθογραφία όφσετ, με τις οποίες «αντικαταστάθηκαν η «θερμή» μηχανική στοιχειοθεσία και κυρίως η «Λινοτυπία», η «Στερεοτυπία» …, αλλά και η τυπογραφική εκτύπωση, και μειώθηκε ο αριθμός του τεχνικού προσωπικού»· τέλος στοιχειοθεσία με Η/Υ, δίκτυα και Internet. ⚠️ Το κόστος ήταν κοινωνικό — «απεργίες, διακοπές εκδόσεων, πτωχεύσεις, συγχωνεύσεις», και στην Ελλάδα μετά το 1974 — αλλά «οι εξελίξεις αυτές βοήθησαν ιδιαίτερα στην επιβίωση των μικρών εφημερίδων».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ ⭐⭐⭐ Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΕΕΙ «ΩΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΙΔΗ». Γράψε τεχνική και μορφή, όχι ιστορία περιεχομένου.
- ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΦΑΣΕΙΣ: χειροκίνητα επίπεδα πιεστήρια («όπως τα βιβλία») → μηχανοποίηση του 19ου → φωτοστοιχειοθεσία και όφσετ του 20ού.
- ⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥ 19ου: 1814 ατμός · 1884 ηλεκτρισμός · 1882 Λινοτυπία · 1885 Μονοτυπία.
- ⭐⭐ ΓΙΑ ΤΟΝ 20ό: tabloid · έγχρωμη εκτύπωση από το 1960 · δορυφόροι 1962 · φωτοστοιχειοθεσία + όφσετ · Η/Υ και Internet.
- ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΙ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ: «θερμή» μηχανική στοιχειοθεσία, Λινοτυπία, Στερεοτυπία, τυπογραφική εκτύπωση.
- ⭐ ΩΡΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: η ίδια τεχνολογία που μείωσε το προσωπικό «βοήθησε … στην επιβίωση των μικρών εφημερίδων».
Ερώτηση 4 — Γιατί η εφημερίδα αποκαλείται «Μαζικό Μέσο Επικοινωνίας»
Ερώτηση: Γιατί η εφημερίδα αποκαλείται «Μαζικό Μέσο Επικοινωνίας»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΤΡΕΙΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΥΣ — ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΣΕ ΣΕΙΡΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η εφημερίδα είναι ΕΝΑ ΟΠΤΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Και επειδή μπορεί [να απευθύνεται ταυτόχρονα σε] ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ-ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΕΠΙΣΗΣ ΩΣ «ΠΟΛΛΑΠΛΟ» [μέσο] ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ· Ή ΕΠΕΙΔΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΠΛΗΘΟΣ [που δεν μπορεί να] ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ, ΣΥΧΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΩΣ «ΜΑΖΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ».»
# ⭐⭐⭐ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 1 ⭐⭐⭐ ΟΠΤΙΚΟ Μέσο Επικοινωνίας το μήνυμα φτάνει μέσω της ΟΡΑΣΗΣ — κείμενο, εικόνα, χρώμα 2 ⭐⭐⭐ ΠΟΛΛΑΠΛΟ μέσο απευθύνεται σε ΠΟΛΛΟΥΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ 3 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΑΖΙΚΟ Μέσο Επικοινωνίας ⭐⭐⭐ το πλήθος των αποδεκτών ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΛΕΠΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΟΥ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ: ΤΟ «ΜΑΖΙΚΟ» ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΠΛΩΣ «ΠΟΛΛΟΙ» — ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΠΟΛΛΑΠΛΟ». ⭐⭐ Το «ΜΑΖΙΚΟ» σημαίνει ότι το κοινό είναι ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΟ: δεν ξέρεις ποιοι είναι, πόσοι είναι, πού βρίσκονται. ⭐ Αν κάνεις αυτή τη διάκριση, δείχνεις ότι διάβασες με προσοχή — γιατί το βιβλίο δίνει ΔΥΟ όρους με ΔΥΟ διαφορετικά κριτήρια.
⭐⭐ Σκέψου το πρακτικά: ένα βιβλίο πουλιέται σε συγκεκριμένους αγοραστές· μια εφημερίδα την αφήνει κάποιος σε ένα καφενείο και τη διαβάζουν δέκα άνθρωποι που κανείς δεν κατέγραψε. Το κοινό της είναι εξ ορισμού ανοιχτό.
⭐⭐⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΤΟ ΜΕ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
⭐⭐⭐ 1. Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΗΤΑΝ ΤΟ ΑΡΧΙΚΟ ΚΙΝΗΤΡΟ
⭐⭐ «Το κίνητρο … ήταν η διαπίστωση ΤΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ με την οποία ένα γραπτό κείμενο μπορούσε να τυπωθεί, να κυκλοφορήσει και ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΛΗΠΤΕΣ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΤΟΠΟΥΣ.»
⭐⭐⭐ 2. ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ
⭐⭐ Τα κυλινδρικά πιεστήρια «μέσα σε λίγες ώρες τύπωναν, έκοβαν και δίπλωναν ΔΕΚΑΔΕΣ Ή ΚΑΙ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ».
⭐⭐⭐ 3. Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ
⭐⭐⭐ «Οι μεγάλες ταχύτητες των πιεστηρίων εξασφαλίζουν την έγκαιρη έκδοση …, έτσι ώστε, την ώρα του πρωινού, ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΙ να έχουν στα χέρια τους την εφημερίδα της ημέρας και μάλιστα, με τις αεροπορικές μεταφορές, ακόμα και σε αποστάσεις ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΩΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΑΥΤΗ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΙΑ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ «ΜΑΖΙΚΟΥ»: ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, ΣΕ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΙ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΑΥΤΟ — ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ Επειδή είναι μαζικό, η εφημερίδα αποκτά ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΗ:
1) ⭐⭐⭐ Ευθύνη: η πηγή υπόσχεται «να είναι ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ της πληροφόρησης».
2) ⭐⭐⭐ Πολιτική δύναμη: τα σύγχρονα κράτη «βασίζονται ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ …, για να διασφαλίσουν την ελευθερία και [τη] δημοκρατία στους πολίτες τους».
3) ⚠️ ⭐⭐ Και γι' αυτό γίνεται στόχος: «η άσκηση ΕΛΕΓΧΟΥ στις εφημερίδες και η ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ», τα «μονοπωλιακά συγκροτήματα» και τα Πρακτορεία «που συχνά κατηύθυναν τη ροή των ειδήσεων».
💡 ⭐⭐⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΕΤΣΙ: ΤΟ «ΜΑΖΙΚΟ» ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΕΓΕΘΟΥΣ — ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΥΘΥΝΗΣ.
⭐ Και μια τελευταία επισήμανση του βιβλίου: «η κατάσταση αυτή δεν άλλαξε καθόλου με την εμφάνιση … του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης» — η εφημερίδα παραμένει μαζικό μέσο ακόμη και δίπλα στα ηλεκτρονικά.
Σύνοψη: Το βιβλίο δίνει τρεις διαδοχικούς χαρακτηρισμούς: «Η εφημερίδα είναι ένα ΟΠΤΙΚΟ Μέσο Επικοινωνίας. Και επειδή μπορεί [να απευθύνεται ταυτόχρονα σε] πολλούς αναγνώστες-αποδέκτες, χαρακτηρίζεται επίσης ως «ΠΟΛΛΑΠΛΟ» [μέσο] επικοινωνίας· ή επειδή μπορεί να απευθύνεται ακόμη και σε ένα ΜΕΓΑΛΟ ΠΛΗΘΟΣ [που δεν μπορεί να] προσδιοριστεί ακριβώς, συχνά χαρακτηρίζεται ως «ΜΑΖΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ»». Άρα: είναι οπτικό, γιατί το μήνυμά της φτάνει μέσω της όρασης· είναι πολλαπλό, γιατί απευθύνεται σε πολλούς ταυτόχρονα· και είναι μαζικό γιατί το πλήθος των αποδεκτών της δεν μπορεί να προσδιοριστεί ακριβώς. ⚠️ Η λεπτή διάκριση είναι κρίσιμη: «μαζικό» δεν σημαίνει απλώς «πολλοί» — αυτό είναι το «πολλαπλό»· σημαίνει απροσδιόριστο κοινό. Τεκμηρίωση από το κεφάλαιο: το αρχικό κίνητρο ήταν «η διαπίστωση της ταχύτητας με την οποία ένα γραπτό κείμενο μπορούσε … να φτάσει σε πολλούς παραλήπτες-αναγνώστες και σε διάφορους τόπους»· τα κυλινδρικά πιεστήρια τύπωναν «δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες εφημερίδες» σε λίγες ώρες· και στον 20ό αιώνα «την ώρα του πρωινού, ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΙ [έχουν] στα χέρια τους την εφημερίδα της ημέρας», ακόμη και «σε αποστάσεις χιλιάδων χιλιομέτρων». Και τι συνεπάγεται: η εφημερίδα αποκτά ευθύνη («υπεύθυνη για την αλήθεια και την πληρότητα της πληροφόρησης») και πολιτική δύναμη (τα κράτη «βασίζονται στην ποιότητα του Τύπου …, για να διασφαλίσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία») — γι' αυτό και γίνεται στόχος λογοκρισίας και μονοπωλιακών συγκροτημάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΟΡΟΥΣ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ: ΟΠΤΙΚΟ → ΠΟΛΛΑΠΛΟ → ΜΑΖΙΚΟ.
- ⭐⭐⭐ Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ: «πολλαπλό» = πολλοί ταυτόχρονα· «μαζικό» = πλήθος που «δεν μπορεί να προσδιοριστεί ακριβώς».
- ⭐⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ: «την ώρα του πρωινού, εκατομμύρια άνθρωποι [έχουν] την εφημερίδα της ημέρας».
- ⭐⭐ ΠΡΟΣΘΕΣΕ ΤΙ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ: ευθύνη για την αλήθεια και πολιτική δύναμη — γι' αυτό γίνεται στόχος λογοκρισίας.
- ⭐ ΚΑΛΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: «η κατάσταση αυτή δεν άλλαξε καθόλου» με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.
Ερώτηση 5 — Οι «αποστολείς» των μηνυμάτων της εφημερίδας και οι αποδέκτες τους
Ερώτηση: Από ποιους «αποστολείς» προέρχονται τα «μηνύματα» που περιέχονται σε μια εφημερίδα και σε ποιους απευθύνονται;
Απάντηση:
-
⚠️ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ: ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ ΚΑΙ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΕΡΟΣ Α΄ — ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΕΙΣ: ΕΠΤΑ, ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Το περιεχόμενο … είναι το [σύνολο της ύλης] που περιέχει και με την οποία ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ, ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΙΔΕΙ πλήθος [μηνυμάτων] κάθε είδους, ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΚΔΟΤΕΣ, ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ, ΤΟΥΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΣ, ΤΟΥΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ.»
# ⭐⭐⭐ ΑΠΟΣΤΟΛΕΑΣ ⭐⭐ ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΜΗΝΥΜΑ ΣΤΕΛΝΕΙ 1 ⭐⭐⭐ ΕΚΔΟΤΕΣ τη γενική «γραμμή» και το κύριο άρθρο 2 ⭐⭐⭐ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ ειδήσεις, ρεπορτάζ, σχόλια 3 ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ άρθρα γνώμης, ειδικές στήλες 4 ⭐⭐⭐ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΣ διαφημιστικά μηνύματα 5 ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ την εικόνα της πραγματικότητας (κεφ. 12) 6 ⭐⭐ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΟΙ σχόλιο με χιούμορ και κριτική 7 ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ σχέδια, διαγράμματα, γραφιστική μορφή 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
⭐⭐⭐ 1. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ. Οι τέσσερις από τους επτά (φωτογράφοι, γελοιογράφοι, σχεδιαστές, διαφημιστές) στέλνουν ΟΠΤΙΚΑ μηνύματα, όχι κείμενο.
⭐⭐⭐ 2. ΟΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΙΚΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΕΙΣ. Το βιβλίο τους βάζει στη λίστα ισότιμα — και οι διαφημίσεις ανήκουν και στον ίδιο τον ορισμό της εφημερίδας.
⭐⭐⭐ 3. ΤΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΔΕΝ ΦΤΑΝΟΥΝ ΟΛΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΝΤΑΣΗ. Ο επιμελητής της ύλης «αξιολογεί και κρίνει τελικά όλα τα στοιχεία» — και έτσι κάποια μηνύματα «άλλοτε προβάλλονται και άλλοτε [υποβαθμίζονται]».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΕΡΟΣ Β΄ — ΟΙ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΚΟΠΟΙ
⭐⭐⭐ «Κυρίως όμως οι εφημερίδες ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, [την] ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΤΗΝ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ-ΑΠΟΔΕΚΤΗ των μηνυμάτων αυτών.»
⭐⭐⭐ Ο αποδέκτης ονομάζεται στο βιβλίο με τρεις τρόπους — και ο καθένας δείχνει κάτι:
⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΤΟΝΙΖΕΙ «ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ-ΑΠΟΔΕΚΤΗΣ» ⭐⭐⭐ διαβάζει ΚΑΙ δέχεται — είναι το άκρο μιας επικοινωνίας «ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ-ΘΕΑΤΗΣ» ⭐⭐⭐ η εφημερίδα δεν διαβάζεται μόνο, ΒΛΕΠΕΤΑΙ «ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ-ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ» ⚠️ στη διαφημιστική διάσταση — «να πείσουν τους αναγνώστες-καταναλωτές να τα αγοράσουν» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ: ⭐⭐ ο ίδιος άνθρωπος είναι ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ αναγνώστης, θεατής και καταναλωτής. Γι' αυτό στην ίδια σελίδα συνυπάρχουν είδηση και διαφήμιση.
⭐⭐⭐ Και το πλήθος τους: «μπορεί να απευθύνεται ακόμη και σε ένα μεγάλο πλήθος [που δεν μπορεί να] προσδιοριστεί ακριβώς» — γι' αυτό «Μαζικό Μέσο Επικοινωνίας».
⭐⭐⭐ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΙ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΤΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ
⭐⭐⭐ «Στα περιεχόμενα της εφημερίδας … μπορεί να ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ-ΘΕΑΤΗΣ τα διάφορα μηνύματά της: ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ, ΣΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΣΧΕΔΙΑ, ΣΤΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ, ΣΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ.»
💡 ⭐⭐ Δηλαδή ΚΑΘΕ στοιχείο της σελίδας είναι μήνυμα — ακόμη και μια γραμμή ή ένα χρώμα.
⭐⭐ Και το σύνολο: «Κάθε σελίδα, ή καλύτερα κάθε [δισέλιδο, ] περιέχει ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ Ή ΜΙΚΡΟ ΑΡΙΘΜΟ ΟΠΤΙΚΩΝ ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ, ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ [περιεχόμενο και] ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΣΚΟΠΟ**.»
Σύνοψη: ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΕΙΣ είναι επτά, και το βιβλίο τους ονομάζει: το περιεχόμενο «καταγράφει, μεταφέρει και μεταδίδει πλήθος [μηνυμάτων] κάθε είδους, προερχόμενα από τους ΕΚΔΟΤΕΣ, τους ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥΣ, τους ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ, τους ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΣ, τους ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΥΣ, τους ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΟΥΣ, τους ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ». Αξίζει να προσεχθεί ότι οι τέσσερις από αυτούς (διαφημιστές, φωτογράφοι, γελοιογράφοι, σχεδιαστές) στέλνουν οπτικά και όχι γραπτά μηνύματα, και ότι οι διαφημιστές συγκαταλέγονται ισότιμα — όπως και οι διαφημίσεις ανήκουν στον ίδιο τον ορισμό της εφημερίδας. ΟΙ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ είναι οι αναγνώστες, τους οποίους το βιβλίο ονομάζει με τρεις τρόπους: «αναγνώστης-αποδέκτης», «αναγνώστης-θεατής» (η εφημερίδα δεν διαβάζεται μόνο, βλέπεται) και, στη διαφημιστική της διάσταση, «αναγνώστες-καταναλωτές» — «οι επιχειρήσεις αγωνίζονταν … να πείσουν τους αναγνώστες-καταναλωτές να τα αγοράσουν». Οι σκοποί είναι τέσσερις: «οι εφημερίδες επιδιώκουν την ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, [την] ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, την ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ και τη ΜΟΡΦΩΣΗ του αναγνώστη-αποδέκτη». Πού βρίσκει τα μηνύματα ο αναγνώστης: «στα κείμενα και στους τίτλους, στις φωτογραφίες και στα σχέδια, στα διακοσμητικά, στα χρώματα» — «κάθε σελίδα … περιέχει ένα μεγάλο ή μικρό αριθμό οπτικών μηνυμάτων, με διαφορετικό [περιεχόμενο] και με διαφορετικό σκοπό». Και επειδή το πλήθος των αποδεκτών «δεν μπορεί να προσδιοριστεί ακριβώς», η εφημερίδα χαρακτηρίζεται «Μαζικό Μέσο Επικοινωνίας».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ: από ποιους και σε ποιους. Απάντησε και στα δύο.
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΠΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΕΙΣ: εκδότες · δημοσιογράφοι · συνεργάτες · διαφημιστές · φωτογράφοι · γελοιογράφοι · σχεδιαστές.
- ⭐⭐⭐ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: οι τέσσερις από τους επτά στέλνουν ΟΠΤΙΚΑ μηνύματα, όχι κείμενο.
- ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ: αναγνώστης-αποδέκτης, αναγνώστης-θεατής, αναγνώστης-καταναλωτής.
- ⭐⭐ ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΚΟΠΟΙ: ενημέρωση · πληροφόρηση · ψυχαγωγία · μόρφωση. Μόνο η «ενημέρωση» δεν αρκεί.
- ⭐ ΚΛΕΙΣΕ: τα μηνύματα βρίσκονται «στα κείμενα και στους τίτλους, στις φωτογραφίες και στα σχέδια, στα διακοσμητικά, στα χρώματα».
Ερώτηση 6 — Η συμβολή της γραφιστικής στην εφημερίδα
Ερώτηση: Ποια είναι η συμβολή της «γραφιστικής» στην εφημερίδα;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΘΕΣΗ-ΚΛΕΙΔΙ: Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΔΕΝ ΣΤΟΛΙΖΕΙ — ΡΥΘΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΝΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Είναι … φανερό πως Η ΟΠΤΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΥΤΩΝ, Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΔΗΛΑΔΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ, ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ, αφού έτσι μπορεί ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ Ή ΝΑ ΜΕΙΩΘΕΙ Η «ΟΠΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ» ΤΟΥΣ, Η «ΕΝΤΑΣΗ» ΤΟΥΣ, και να τα κάνει λιγότερο ή περισσότερο ικανά ΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ των αναγνωστών-αποδεκτών τους.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΕΔΩ. Η γραφιστική είναι ΡΥΘΜΙΣΤΗΣ ΕΝΤΑΣΗΣ: το ίδιο ακριβώς κείμενο μπορεί να «φωνάξει» ή να «ψιθυρίσει», ανάλογα με το πώς παρουσιάζεται.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΜΕΣΑ — ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
⭐⭐ # ⭐⭐⭐ ΜΕΣΟ α) «με την επιλογή του ΜΙΚΡΟΥ Ή ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ με το οποίο παρουσιάζονται» β) «με την επιλογή της ΘΕΣΗΣ στην οποία τελικά θα τυπωθούν» γ) ⭐⭐⭐ «με την τοποθέτηση ΕΥΝΟΪΚΩΝ Ή ΔΥΣΜΕΝΩΝ ΓΕΙΤΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ» δ) «με την επιλογή ΧΡΩΜΑΤΩΝ που ενισχύουν ή μειώνουν την οπτική έντασή τους» 💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ γ) ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΞΥΠΝΟ: ένα θέμα αδυνατίζει ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΜΟΝΟ επειδή δίπλα του μπήκε ένα δυνατότερο. Η ένταση είναι ΣΧΕΤΙΚΗ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΑ 5 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗΣ — ΤΑ ΔΙΝΕΙ ΕΤΟΙΜΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
⭐⭐⭐ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ: 1. ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΣΗΣ στη σελίδα 2. ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ παρουσίασης 3. ΕΙΔΟΣ, ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΣΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 4. ΧΡΩΜΑ γραμμάτων και πλαισίου 5. ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΕΙΚΟΝΑΣ, φωτογραφικής ή σχεδιαστικής
⭐⭐ Για το 3: εννοεί «το είδος «οικογένεια» και το μέγεθος των γραμμάτων …, όπως και η έντασή τους, δηλαδή η λεπτή ή παχύτερη γραμμή τους (ΛΕΥΚΑ, ΗΜΙΜΑΚΡΑ, ΜΑΥΡΑ)».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Πρέπει να τονίσουμε πως ΤΟ «ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ [για] ΤΗΝ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΝΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ» … ΕΙΝΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΕΧΕΙ Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ στην οποία θα τοποθετηθεί … Θεωρείται ως ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΘΕΣΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΟΠΟΥ Η «ΜΑΤΙΑ ΠΕΦΤΕΙ ΠΡΩΤΑ», π.χ. ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΕΠΑΝΩ ΜΙΣΟΥ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ, ΜΕΤΑ ΣΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ («ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ»), ΣΤΑ ΔΕΞΙΑ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ. ⭐ Και πρόσεξε τη λέξη «ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ»: το μάτι πάει αριστερά επειδή έτσι ΜΑΘΑΜΕ να διαβάζουμε. Η γραφιστική στηρίζεται σε συνήθειες ανάγνωσης.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΥΦΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ — Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΜΒΟΛΗ
⭐⭐⭐ Η γραφιστική δίνει στην εφημερίδα ΠΡΟΣΩΠΟ: «το οπτικό στοιχείο που κυρίως χαρακτηρίζει κάθε εφημερίδα [είναι ο τίτλος της] με τα ιδιαίτερα σχεδιασμένα ή επιλεγμένα γράμματα, που συχνά συνοδεύονται από ΣΗΜΑ-ΣΥΜΒΟΛΟ ή «ΛΟΓΟΤΥΠΟ» … και που αποτελεί ΤΟ «ΣΗΜΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ» ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ».
⭐⭐ Παραδείγματα του βιβλίου: η «Καθημερινή» «διατηρεί ακόμη τα γράμματα του τίτλου [του] 1919» και έχει σήμα «τον ΓΡΥΠΑ, ένα ζώο της ελληνικής μυθολογίας»· «ΤΟ ΒΗΜΑ» και «ΤΑ ΝΕΑ» κρατούν τα αρχικά τους γράμματα· το «Έθνος» «έχει αλλάξει εντελώς τον παλιό τίτλο». ⭐ Και οι «TIMES» τυπώνονται με «την κλασική πια «οικογένεια» γραμμάτων» του 1932 — και με το ίδιο ξυλογραφικό έμβλημα από το 1788.
⭐⭐⭐ Οι τρεις απαιτήσεις μιας σωστής γραφιστικής σύνθεσης:
α) «σύμφωνη με το γενικό σχεδιαστικό ύφος και τη γραφιστική έκφραση του φύλλου» · β) «συνεπής με το ύφος που καθορίζεται από το ΠΡΩΤΟ ΦΥΛΛΟ της έκδοσης» (τίτλος, γράμματα, «οικογένειες», αριθμός στηλών, θέση φωτογραφιών) · γ) «ανάλογη με το «ΝΕΟ ΥΦΟΣ» που διαμορφώνεται» — από αλλαγή ιδιοκτησίας, τεχνικών μέσων ή μεγέθους φύλλου.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΟ
⚠️ ⭐⭐⭐ «Ο διαφορετικός χειρισμός των μηνυμάτων … ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΣ και να οφείλεται στον εκδότη, τους δημοσιογράφους, τους διαφημιστές ή ακόμη και στον ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ.»
⚠️ ⭐⭐⭐ «Ο γραφιστικός χειρισμός των θεμάτων ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΣΤΑΘΕΡΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ … μπορεί να επηρεάζεται από ΤΗΝ ΠΡΟΘΕΣΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ, ΤΗΝ ΑΓΝΟΙΑ Ή ΥΠΕΡΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ, ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ, ΕΠΕΙΤΑ ΑΠΟ ΕΛΕΓΧΟ Ή ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ, ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ και … τον ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ, όπως η «είδηση της τελευταίας στιγμής».»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΝ ΤΟ ΓΡΑΨΕΙΣ, Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ: ⭐⭐ η γραφιστική μπορεί να προβάλλει ένα θέμα — αλλά και να το ΘΑΨΕΙ, χωρίς να το λογοκρίνει ρητά. Αρκεί να μπει μικρό, χαμηλά, δίπλα σε κάτι δυνατότερο.
⭐⭐ Και η απόδειξη από την έρευνα του βιβλίου: στις τρεις πρώτες σε κυκλοφορία ελληνικές εφημερίδες της ίδιας ημέρας, «το κεντρικό θέμα είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ σε κάθε εφημερίδα», και μάλιστα «το κεντρικό θέμα της 1ης [εφημερίδας] ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ». ⭐ Ίδια μέρα, ίδια γεγονότα — τρεις εντελώς διαφορετικές πρώτες σελίδες.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, ΓΙΑ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: «Καθεμία … επιλέγει τα θέματά της με τα δικά της κριτήρια και τα προβάλλει με διαφορετικούς τρόπους, σε διαφορετικό μέγεθος και σε διαφορετική θέση …, με διαφορετικά μεγέθη γραμμάτων, με διαφορετικούς τίτλους, συνοδεύοντάς τα με χρώματα, με σχέδια, με φωτογραφίες.»
Σύνοψη: Η συμβολή της γραφιστικής είναι ότι ρυθμίζει την ένταση των μηνυμάτων: «η οπτική διαμόρφωση των στοιχείων αυτών, η γραφιστική δηλαδή παρουσία τους, επηρεάζει την ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ των μηνυμάτων που περιέχουν, αφού έτσι μπορεί «να αυξηθεί ή να μειωθεί η «οπτική δύναμή» τους, η «έντασή» τους», και να γίνουν «λιγότερο ή περισσότερο ικανά να αποσπάσουν την προσοχή». Τα τέσσερα μέσα: α) «το μικρό ή το μεγάλο σχήμα»· β) «η θέση στην οποία θα τυπωθούν»· γ) «η τοποθέτηση ευνοϊκών ή δυσμενών γειτονικών θεμάτων»· δ) «η επιλογή χρωμάτων που ενισχύουν ή μειώνουν την οπτική έντασή τους». Τα πέντε κριτήρια προβολής, όπως τα συνοψίζει το βιβλίο: 1) επιλογή θέσης· 2) μέγεθος της επιφάνειας· 3) είδος, μέγεθος και ένταση γραμμάτων («λευκά, ημίμακρα, μαύρα»)· 4) χρώμα γραμμάτων και πλαισίου· 5) προσθήκη εικόνας. ⭐ Και το κρισιμότερο: «το κριτήριο του μεγέθους … είναι ενδεικτικό. Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή της ΘΕΣΗΣ» — σημαντικότερη θεωρείται «το σημείο όπου η «ματιά πέφτει πρώτα», π.χ. στο κέντρο του επάνω μισού, μετά στα αριστερά («αρχή συνήθειας»), στα δεξιά». Δεύτερη συμβολή: η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. Το οπτικό στοιχείο «που κυρίως χαρακτηρίζει κάθε εφημερίδα» είναι ο τίτλος της, με «ιδιαίτερα σχεδιασμένα ή επιλεγμένα γράμματα» και συχνά σήμα-σύμβολο ή λογότυπο, που αποτελεί «το «σήμα ταυτότητας» της εφημερίδας» (η «Καθημερινή» κρατά τα γράμματα του 1919 και τον γρύπα). Η σύνθεση πρέπει να είναι «σύμφωνη με το γενικό σχεδιαστικό ύφος», «συνεπής με το ύφος του πρώτου φύλλου» και «ανάλογη με το «νέο ύφος»» όταν αυτό αλλάζει. ⚠️ Και η κρίσιμη επιφύλαξη: «ο γραφιστικός χειρισμός … δεν έχει σταθερά κριτήρια» και μπορεί να επηρεάζεται από «την πρόθεση προβολής», «την άγνοια ή υπερεκτίμηση της σημασίας του θέματος», «την υποχρεωτική, έπειτα από έλεγχο ή λογοκρισία, υποβάθμιση» και τον χρονικό περιορισμό — άρα η γραφιστική μπορεί και να υποβαθμίσει ένα θέμα χωρίς να το λογοκρίνει ρητά. Το αποδεικνύει η έρευνα του βιβλίου: την ίδια ημέρα, «το κεντρικό θέμα είναι διαφορετικό σε κάθε εφημερίδα», και το κεντρικό θέμα της μιας «δεν υπάρχει στις πρώτες σελίδες των άλλων».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΣΗ-ΚΛΕΙΔΙ: η γραφιστική αυξάνει ή μειώνει την «οπτική δύναμη» και την «ένταση» των μηνυμάτων.
- ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΜΕΣΑ: σχήμα · θέση · γειτονικά θέματα · χρώματα. Το τρίτο είναι το πιο έξυπνο — η ένταση είναι σχετική.
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΑ 5 ΚΡΙΤΗΡΙΑ και τόνισε ότι «ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή της ΘΕΣΗΣ» — εκεί όπου «η ματιά πέφτει πρώτα».
- ⭐⭐ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΥΜΒΟΛΗ — Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ: ο τίτλος με το σήμα/λογότυπο είναι «το σήμα ταυτότητας της εφημερίδας» (ο γρύπας της «Καθημερινής»).
- ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗΝ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ: ο γραφιστικός χειρισμός «δεν έχει σταθερά κριτήρια» — μπορεί και να υποβαθμίσει ένα θέμα.
- ⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ: την ίδια μέρα, «το κεντρικό θέμα είναι διαφορετικό σε κάθε εφημερίδα».
