Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16ο: Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ (σελ. 190) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16ο: Η ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ
Αναλυτικές απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις της σελ. 190, με τα ακριβή χωρία του κεφαλαίου, των λεζαντών και της ΣΥΝΟΨΗΣ.
Ερώτηση 1 — Γιατί η Γραφιστική συμμετείχε τόσο στην προβολή των βιομηχανικών προϊόντων
Ερώτηση: Ποιος ήταν ο λόγος για τη σημαντική συμμετοχή της Γραφιστικής στη διαδικασία της προβολής, διαφήμισης και διάθεσης των βιομηχανικών προϊόντων στις αρχές του 20ού αιώνα;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΛΥΣΙΔΑ ΤΩΝ ΑΙΤΙΩΝ — ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ ΩΣ ΣΕΙΡΑ, ΟΧΙ ΩΣ ΛΙΣΤΑ
⭐⭐⭐ «Η προοδευτική ανάπτυξη της ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ στη διάρκεια του 19ου και η συνέχειά της στην αρχή του 20ού αιώνα οδήγησε ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ ανάμεσα στις βιομηχανικές επιχειρήσεις. Ο ανταγωνισμός αυτός οδήγησε ΣΕ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ των προϊόντων τους, ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΤΩΝ ΟΜΑΔΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ, και μάλιστα σε επίπεδα ΕΘΝΙΚΗΣ Ή ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ.»
⭐⭐⭐ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ → ΑΥΞΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ → ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ → ΕΚΘΕΣΕΙΣ → ΠΛΗΘΟΣ ΕΝΤΥΠΩΝ → ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ
⭐⭐ Πού γίνονταν: «τακτικά στις πρωτεύουσες των διάφορων κρατών και στα μεγάλα εμπορικά κέντρα» — Παρίσι, Λονδίνο, Βρυξέλλες, Ρώμη, Νέα Υόρκη.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ: ΣΤΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΔΕΝ ΠΟΥΛΟΥΣΑΝ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Βασικά χαρακτηριστικά των εκθέσεων αυτών ήταν Η ΠΑΡΑΘΕΣΗ, Η ΕΠΙΔΕΙΞΗ ΚΑΙ Η ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ και ακόμη Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΑΜΕΣΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ.»
⭐⭐ Τι έκανε ο επισκέπτης: «είχε τη δυνατότητα να δει τα καινούρια προϊόντα και ΝΑ ΣΥΓΚΡΙΝΕΙ τα όμοια … σε σχέση με ΤΗΝ ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ»· αλλά «έπρεπε … για την προμήθειά τους να κάνουν ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ».
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΟΛΗ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ: ΑΝ ΔΕΝ ΠΟΥΛΑΣ ΕΠΙΤΟΠΟΥ, ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΦΕΥΓΕΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΤΥΠΟ. ⭐⭐ Και το βιβλίο το λέει ρητά: «κάθε στοιχείο που βοηθούσε στην προβολή των προϊόντων, ΕΜΜΕΣΑ ΒΟΗΘΟΥΣΕ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΤΟΥΣ. Ανάμεσα στα στοιχεία προβολής, ΟΛΟ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΑΠΟΚΤΟΥΣΑΝ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΑ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΝΤΥΠΑ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΥΝΟΔΕΥΑΝ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ.»
⭐⭐ Και μια ακόμη παρατήρηση: οι επισκέπτες, με τις παραγγελίες τους, «καθόριζαν … ως ένα βαθμό ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ».
⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΤΑΝ
⭐⭐⭐ «Οι καινούριες αυτές εκδηλώσεις … προκάλεσαν ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΤΟΝΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΚΛΑΔΟΥΣ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες κυκλοφορίας νέων εντύπων, σε διάφορα είδη και ΣΕ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΑΝΤΙΤΥΠΩΝ.»
⭐⭐ Ο κατάλογος: αφίσες που ανήγγειλαν την Έκθεση (με «τον τόπο και τη διάρκειά της») · δελτία παραγγελιών · ετικέτες · χαρτιά περιτυλίγματος · τυπωμένα κουτιά · διαφημιστικά φυλλάδια · εφημερίδες · εισιτήρια · κάρτες εκθετών · μονόφυλλα · τιμολόγια · αποδείξεις · κατάλογοι προϊόντων.
⭐⭐⭐ Και γιατί χρειάζονταν ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ και όχι απλή εκτύπωση: «Αυτά τα έντυπα χρειάζονταν … την ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΕΝΗ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ, αλλά και ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ, αφού σε όλα τα στάδια λειτουργίας τους ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΣΑΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ — ΓΡΑΨΕ ΤΑ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Έπρεπε ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΕΥΝΟΪΚΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΑΓΟΡΑΣΤΗ, ΝΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΥΤΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΟΥΝ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΛΕΞΕΙ ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ ΑΥΤΟ ΑΝΑΜΕΣΑ [στα άλλα].»
💡 ⭐⭐⭐ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ → ΣΥΝΤΗΡΩ → ΠΡΟΔΙΑΘΕΤΩ. ⭐ Πρόσεξε ότι το έντυπο δουλεύει ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΧΡΟΝΟΥΣ: πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την έκθεση — ακριβώς όπως οι «μακρόχρονες» διαφημίσεις του κεφ. 15.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
⭐⭐⭐ «Ήταν ακριβώς η εποχή που ΤΟ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΑΡΧΙΖΕ ΝΑ ΣΥΜ[βάλλει απο]ΦΑΣΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ. Ήταν η εποχή που ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ [μεγάλοι] ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ: ΖΩΓΡΑΦΟΙ, ΧΑΡΑΚΤΕΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ, ΤΥΠΟΓΡΑΦΟΙ, ΛΙΘΟΓΡΑΦΟΙ» — ο Toulouse-Lautrec, ο Mucha, και οι καλλιτέχνες του εργαστηρίου του William Morris.
💡 ⭐⭐⭐ ΩΡΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: ⭐⭐ οι Εκθέσεις δεν ήταν μόνο εμπορικό γεγονός — «αναπτύχθηκαν [εκεί] καλλιτεχνικές εκφράσεις … με τις πιο προχωρημένες αναζητήσεις των καλλιτεχνών»: το «ART NOUVEAU» «επιδρά σε όλες τις εκθέσεις ΕΩΣ ΤΟ 1910», ενώ «Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΟΛΟΝΙΑΣ ΤΟΥ 1914 σφραγίζεται από το μεγαλοφυές σχέδιο μιας βιομηχανικής [εγκατάστασης] του … GROPIUS, με κυριαρχική τη «ΦΟΥΝΞΙΟΝΑΛΙΣΤΙΚΗ» ΑΝΤΙΛΗΨΗ — αντίληψη που ΠΕΡΑΣΕ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ».
Σύνοψη: Ο λόγος ήταν η ανάγκη προβολής των προϊόντων στις ΕΚΘΕΣΕΙΣ. Η αλυσίδα των αιτίων: «η προοδευτική ανάπτυξη της βιομηχανίας … οδήγησε στην αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής και στον εμπορικό ανταγωνισμό»· ο ανταγωνισμός «οδήγησε σε μια καινούρια μορφή προβολής και επίδειξης των προϊόντων, στους χώρους των ομαδικών εκθέσεων, … σε επίπεδα εθνικής ή και διεθνούς συμμετοχής» (Παρίσι, Λονδίνο, Βρυξέλλες, Ρώμη, Νέα Υόρκη). Το κρίσιμο χαρακτηριστικό των εκθέσεων ήταν «η παράθεση, η επίδειξη και η προβολή των προϊόντων και ακόμη Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΑΜΕΣΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ»: ο επισκέπτης έβλεπε και συνέκρινε «σε σχέση με την τιμή και την ποιότητα», αλλά για να αγοράσει έπρεπε «να κάνει ειδικές παραγγελίες». Άρα η αγορά γινόταν αργότερα — και ό,τι έμενε στον επισκέπτη ήταν η εντύπωση και το έντυπο. Γι' αυτό «κάθε στοιχείο που βοηθούσε στην προβολή … έμμεσα βοηθούσε και στην αύξηση της παραγωγής … και των πωλήσεων», και «ανάμεσα στα στοιχεία προβολής, όλο και μεγαλύτερη σημασία αποκτούσαν … τα διάφορα ΕΝΤΥΠΑ». Οι εκθέσεις «προκάλεσαν ιδιαίτερα έντονη δραστηριότητα στους … κλάδους των Γραφικών Τεχνών», αφού χρειάζονταν αφίσες, δελτία παραγγελιών, ετικέτες, χαρτιά περιτυλίγματος, τυπωμένα κουτιά, φυλλάδια, εφημερίδες, εισιτήρια, κάρτες εκθετών, μονόφυλλα, τιμολόγια, αποδείξεις, καταλόγους — «σε μεγάλους αριθμούς αντιτύπων» και με «ιδιαίτερα φροντισμένη σχεδιαστική γραφιστική … εργασία». Ο ρόλος τους, σε τρία ρήματα: «έπρεπε να δημιουργήσουν τις ευνοϊκές πρώτες εντυπώσεις στον μελλοντικό αγοραστή, να συντηρήσουν τις εντυπώσεις αυτές και να τον προδιαθέσουν, ώστε να επιλέξει το προϊόν αυτό». Έτσι «ήταν ακριβώς η εποχή που το διαφημιστικό έντυπο άρχιζε να συμ[βάλλει] αποφασιστικά στην εμπορική επιτυχία των βιομηχανικών προϊόντων» και «άρχισαν να συμμετέχουν στη δημιουργία των εντύπων [μεγάλοι] καλλιτέχνες: ζωγράφοι, χαράκτες, σχεδιαστές, τυπογράφοι, λιθογράφοι».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ ΑΛΥΣΙΔΑ: βιομηχανία → παραγωγή → ανταγωνισμός → εκθέσεις → έντυπα → γραφιστική.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΕΙΝΑΙ Η «ΑΠΟΦΥΓΗ ΑΜΕΣΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ»: αφού δεν πουλούσαν επιτόπου, η πειθώ έπρεπε να γίνει μέσω του εντύπου.
- ⭐⭐ ΑΝΑΦΕΡΕ ΤΟΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ: αφίσες, ετικέτες, χαρτιά περιτυλίγματος, τυπωμένα κουτιά, εισιτήρια, τιμολόγια, κατάλογοι.
- ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΡΙΑ ΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ: δημιουργεί τις πρώτες εντυπώσεις · τις συντηρεί · προδιαθέτει τον αγοραστή.
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: τότε «άρχισαν να συμμετέχουν … μεγάλοι καλλιτέχνες» (Toulouse-Lautrec, Mucha, Morris) και επέδρασε το Art Nouveau ως το 1910.
Ερώτηση 2 — Η «ψυχολογική Σχολή» με τη μεγαλύτερη επίδραση στο design
Ερώτηση: Ποια ήταν η «ψυχολογική Σχολή» η οποία με τις θεωρίες της προκάλεσε τη μεγαλύτερη επίδραση στο δημιουργικό σχέδιο (design) και στις Γραφικές Τέχνες στις αρχές του 20ού αιώνα;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ: Η GESTALT — Η «ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Αλλά η «ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ» ΣΧΟΛΗ, η οποία ΕΙΧΕ ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ (DESIGN) και βέβαια ΣΤΙΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ, ήταν αυτή που [έγινε] γνωστή με το όνομα της GESTALTHEORIE, της «ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ».»
💡 ⭐⭐ Γράψε και τον γερμανικό όρο και την ελληνική του απόδοση — έτσι είσαι καλυμμένος όπως κι αν διατυπωθεί η ερώτηση.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ ΚΑΙ ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΚΑΝΑΝ
⭐⭐⭐ «Οι κύριοι εκπρόσωποι αυτής της θεωρίας υπήρξαν ο MAX WERTHEIMER και οι δύο βοηθοί του, ο KURT KOFFKA και ο WOLFGANG KÖHLER, οι οποίοι ΑΡΝΟΥΜΕΝΟΙ ΤΗΝ «ΑΤΟΜΙΚΙΣΤΙΚΗ» ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ που τότε [επικρατούσε], προκάλεσαν ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ με σκοπό να διαπιστώσουν ΤΟΥΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ.»
⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΜΕΣΑ Σ' ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ, ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΜΕΤΡΑΝΕ:
1) ⭐⭐⭐ ΤΙ ΑΠΕΡΡΙΨΑΝ: την «ατομικιστική» ψυχολογία — αυτήν που εξέταζε τα στοιχεία ένα-ένα, χωριστά. (Η ΣΥΝΟΨΗ 4 τη λέει «ατομιστική» και προσθέτει ότι «έπρεπε να παραμεριστεί».)
2) ⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΨΑΝ: με «μια σειρά ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ» — δηλαδή επιστημονικά, όχι φιλοσοφικά.
💡 ⭐⭐⭐ ΓΙ' ΑΥΤΟ ΛΕΓΕΤΑΙ «ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ» ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ: ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ, ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩΣ ΒΛΕΠΕΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ.
⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΓΙΑΤΙ ΜΠΗΚΕ Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ
⭐⭐⭐ «Στην αρχή του 20ού αιώνα, η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ, όπως αυτή λειτουργεί στα διάφορα έργα Τέχνης, ΕΝΙΣΧΥΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ.»
⭐⭐ Και από πού ξεκινούσε: «από τις ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ … ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ των καλλιτεχνικών … και των λογοτεχνικών έργων».
⭐⭐⭐ Και γιατί μπήκαν και τα έργα των Γραφικών Τεχνών σ' αυτή την αξιολόγηση: «αφού στη δημιουργία τους ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΑΝ ΜΕΓΑΛΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ» — δηλαδή, όπως έδειξε το κεφ. 15, επειδή είχαν πάψει να θεωρούνται απλά «εμπορικά προϊόντα».
⭐⭐ Ένας καλλιτέχνης της ίδιας αναζήτησης: «σημαντικός καλλιτέχνης που το έργο του ανήκει στα χαρακτηριστικά έργα [των Γραφικών] Τεχνών αυτής της εποχής, είναι ο Ολλανδός MAURITS ESCHER» — με «χαρακτηριστική σύνθεση, στην οποία το φόντο έχει καταργηθεί» και αποδίδεται σύνολο προσώπων «τα οποία είναι αμφίβολο αν μπορεί να αντιληφθεί κάθε θεατής».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «GESTALT» ΚΑΙ ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
⭐⭐⭐ «Η λέξη «GESTALT» στα γερμανικά σημαίνει ΜΟΡΦΗ (ΦΟΡΜΑ), δηλαδή ΜΙΑ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΟΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Το βασικό συμπέρασμά τους ήταν πως ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ [ήταν] ΣΤΕΝΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ. Διαπίστωσαν κυρίως πως Η ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΟΣ ΟΠΤΙΚΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ … ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ, δημιουργώντας ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΑΛΛΑ ΤΜΗΜΑΤΑ.»
⭐⭐⭐ ΤΑ ΔΥΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΕΝΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ:
⭐⭐ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ ⭐⭐⭐ Η ΜΕΛΩΔΙΑ «αποτελείται από νότες σε σειρά. Η αλλαγή μιας νότας … προκαλεί «μια άλλη μελωδία»» ⭐⭐ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ 4x4 «αν αφαιρεθεί και ένα μόνο από αυτά, το σύνολο (4x4-1) είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ» 💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΟΥΣΙΑ: ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΚΟΜΜΑΤΙΩΝ — ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΣΗ. ⭐⭐ Γι' αυτό ακριβώς απέρριψαν την «ατομικιστική» ψυχολογία, που εξέταζε τα κομμάτια χωριστά. ⭐ Και το βιβλίο προσθέτει ότι η «Σχολή της Gestalt» θεωρούσε πως «το συμπέρασμα αυτό ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΗ» — δεν ήταν θεωρία μόνο για την τέχνη.
Σύνοψη: Ήταν η «Gestaltheorie», δηλαδή η «ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ». Το βιβλίο το δηλώνει ρητά: «η «ψυχολογική» σχολή, η οποία είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στο δημιουργικό σχέδιο (design) και … στις Γραφικές Τέχνες, ήταν αυτή που [έγινε] γνωστή με το όνομα της Gestaltheorie, της «Θεωρίας της Μορφής»». Οι εκπρόσωποί της: «ο Max Wertheimer και οι δύο βοηθοί του, ο Kurt Koffka και ο Wolfgang Köhler», οι οποίοι «αρνούμενοι την «ατομικιστική» ψυχολογία που τότε [επικρατούσε], προκάλεσαν μια σειρά ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ με σκοπό να διαπιστώσουν τους πραγματικούς μηχανισμούς της οπτικής αντίληψης» (η ΣΥΝΟΨΗ 4 σημειώνει ότι «έπρεπε να παραμεριστεί η «ατομιστική» ψυχολογία, που τότε επικρατούσε στις θεωρίες της οπτικής αντίληψης»). Το πλαίσιο: «στην αρχή του 20ού αιώνα, η επιστημονική μελέτη των θεμάτων της οπτικής αντίληψης …, ενισχύθηκε από τις μελέτες της ψυχολογικής αντίληψης», η οποία ξεκινούσε «από τις φιλοσοφικές … θεωρίες της εποχής για την αισθητική αξιολόγηση»· και ήταν λογικό να περιληφθούν σ' αυτήν και τα έργα των Γραφικών Τεχνών, «αφού στη δημιουργία τους συμμετείχαν μεγάλοι καλλιτέχνες της εποχής». Τι σημαίνει ο όρος: «η λέξη «Gestalt» στα γερμανικά σημαίνει μορφή (φόρμα), δηλαδή μια ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΟΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ». Και το βασικό της συμπέρασμα: «οι μηχανισμοί γνώσης στον εγκέφαλο [ήταν] στενά συνδεδεμένοι με την οπτική αντίληψη», και «η αλλαγή σε κάποιο σημείο ενός οπτικού θέματος … επηρεάζει την οπτική αντίληψη του θέματος, δημιουργώντας μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στα άλλα τμήματα της σύνθεσης» — όπως «η αλλαγή μιας νότας» δίνει «μια άλλη μελωδία», ή όπως σε σύνολο 4x4 «αν αφαιρεθεί και ένα μόνο … το σύνολο (4x4-1) είναι διαφορετικό».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ: η «Gestaltheorie», η «Θεωρία της Μορφής». Γράψε και τους δύο όρους.
- ⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ: Max Wertheimer και οι βοηθοί του Koffka και Köhler.
- ⭐⭐⭐ ΤΙ ΑΠΕΡΡΙΨΑΝ ΚΑΙ ΠΩΣ: απέρριψαν την «ατομικιστική» ψυχολογία και δούλεψαν με «μια σειρά ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ».
- ⭐⭐ ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΟΝ ΟΡΟ: «Gestalt» = μορφή, «οργανωμένη σύνθεση οπτικών στοιχείων».
- ⭐⭐ ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: η αλλαγή ενός στοιχείου αλλάζει ολόκληρη τη σύνθεση — π.χ. η μελωδία και το σύνολο 4x4.
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: το συμπέρασμα «αφορούσε ολόκληρη την επιστημονική σκέψη», όχι μόνο την τέχνη.
Ερώτηση 3 — Οι βασικές αρχές της «Θεωρίας της Μορφής»
Ερώτηση: Ποιες ήταν οι βασικές αρχές της «Θεωρίας της Μορφής»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΞΙ ΑΡΧΕΣ — ΤΙΣ ΔΙΝΕΙ ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΕΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
⭐⭐ Ποιος τις διατύπωσε και γιατί: «Οι βασικές αρχές της θεωρίας της Gestalt, αυτές που αποτέλεσαν το περιεχόμενο μιας πραγματικής ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ σε μεγάλο πλήθος καλλιτεχνών, κριτικών και συγγραφέων, ιδιαίτερα στον τομέα της ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗΣ (design), διατυπώθηκαν από τον JOHN W. CATALDO, με σκοπό να δώσουν στο γραφιστή ΜΙΑ ΑΣΦΑΛΗ ΨΥΧ[ολογική] ΑΦΕΤΗΡΙΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ.»
⭐⭐⭐ 1η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ»
⭐⭐ «ο εγκέφαλος τείνει [να] αντιλαμβάνεται τα στοιχεία που εκφράζουν [ένα σύνολο,] μια σύνθεση, ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΑΝΤΩΣ ΠΡΟΤΙΜΑ [να είναι] ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ, και έτσι ΤΗ ΣΥΓΚΡΑΤΕΙ [στη μνήμη]. Μια εικόνα μας φαίνεται πως ΜΟΙΑΖΕΙ ΜΕ [κάτι] ΠΟΥ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ, με ίδια περίπου οπτικά [χαρακτηριστικά].»
⭐⭐ Το παράδειγμα από τη φύση: «κάθε φυσικό στοιχείο ή οργανισμός τείνει [να ισορροπήσει] στο περιβάλλον του — π.χ. μια σταγόνα νερού τείνει να πάρει το σχήμα μιας ΣΦΑΙΡΑΣ· ένα σώμα πολύ κρύο ή πολύ ζεστό παίρνει σιγά σιγά τη ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ».
⭐⭐⭐ 2η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΚΛΕΙΣΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ»
⭐⭐⭐ «τα ΚΛΕΙΣΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΠΙΟ ΣΤΑΘΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΗ ΚΛΕΙΣΤΑ. Και από αυτή την αρχή ξεκινά [και] η ΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΙΣ ΑΝΟΙΧΤΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ [τα] ΣΧΗΜΑΤΑ.»
⭐⭐⭐ Το παράδειγμα: «οι ΤΡΕΙΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ενός τετραγώνου σχεδόν πάντοτε φαίνονται [να συμπληρώνουν] και να ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΝ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 3η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ»
⭐⭐⭐ «κάθε στοιχείο ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΕΥΡΥΤΕΡΟ, ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΣΧΗΜΑ. Π.χ. [μια καμπύ]λη φαίνεται ως ΤΜΗΜΑ ΕΝΟΣ ΚΥΚΛΟΥ, μια μικρή γραμμή ως ΤΜΗΜΑ ΜΙΑΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΕΔΩ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ: ⭐⭐ «Σ' αυτή την αρχή στηρίζεται ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ, δηλαδή των ει[κόνων που] κατευθύνονται προς μια διεύθυνση και εντάσσονται η μία μέσα στην άλλη … ΟΤΑΝ ΔΥΟ ΜΟΝΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΔΙΑΔΕΧΟΝΤΑΙ Η ΜΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ, ΔΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΩΣΗ [ότι το θέμα] ΚΙΝΕΙΤΑΙ.» ⭐ Ο κινηματογράφος δεν δείχνει κίνηση — ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ τη φτιάχνει.
⭐⭐⭐ 4η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ»
⭐⭐ «τα [στοιχεία] που ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΣΤΗ ΜΟΡΦΗ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΣΤΟ ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ [ως] ΕΝΑ «ΟΜΟΙΟΓΕΝΕΣ» ΣΥΝΟΛΟ. Το μάτι, τελικά, ΤΕΙΝΕΙ ΝΑ ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΑ ΟΠΤΙΚΑ [στοιχεία σε] ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ.**»
⭐⭐⭐ 5η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΓΓΥΤΗΤΑΣ Ή ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ»
⭐⭐⭐ «κάθε στοιχείο που [πλησιάζει] άλλο ΤΕΙΝΕΙ ΝΑ ΕΝΩΝΕΤΑΙ ΜΑΖΙ ΤΟΥ, ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΝΤΑΣ ΕΝΑ ΝΕΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ, ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ [από] τα δύο προηγούμενα. Ακόμη, οι εικόνες και τα αντικείμενα που βρίσκονται [κοντά το ένα] στο άλλο ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΟΜΑΔΕΣ που μπορούν να ξεχωρίσουν αμέσως, ΑΝ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΚΕΝΟ.**»
💡 ⭐⭐ Το βιβλίο λέει ότι η 4η «ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ» — άρα η ομοιότητα και η γειτονία λειτουργούν μαζί: ομαδοποιούμε ό,τι ΜΟΙΑΖΕΙ και ό,τι είναι ΚΟΝΤΑ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ 6η — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ»
⭐⭐⭐ «τα χαρακτηριστικά [των μορφών] μπορούν να διακριθούν ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ [η καθεμιά], όταν αυτό περιέχει και άλλες μορφές.**»
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΧΡΗΣΙΜΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ — ΓΡΑΨΕ ΤΟ: «Αυτή η αρχή έχει ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ [στη σύνθεση] και εκτύπωση των ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ, ακόμη και λίγων λέξεων … ΚΑΘΕ ΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΕ ΛΕΞΗ ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ [ανάλο]γα με ΤΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ που υπάρχουν ανάμεσά τους …, και με τα άλλα οπτικά στοιχεία — ΓΡΑΜΜΕΣ, ΣΧΕΔΙΑ, ΣΧΗΜΑΤΑ — και βέβαια αν[άλογα με τα] ΧΡΩΜΑΤΑ.»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΤΙΣ ΘΥΜΑΣΑΙ — ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ
⭐⭐ ΟΜΑΔΑ ⭐⭐⭐ ΑΡΧΕΣ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΚΑΝΕΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Α 1η (ισορροπία) + 2η (κλειστή μορφή) ⭐⭐⭐ ΑΠΛΟΠΟΙΕΙ — θέλει ισορροπία και κλειστά σχήματα Β 3η (συνέχεια) + 4η (ομοιότητα) + 5η (γειτονία) ⭐⭐⭐ ΟΜΑΔΟΠΟΙΕΙ — ενώνει ό,τι συνεχίζεται, μοιάζει ή γειτονεύει Γ 6η (περιβάλλον) ⭐⭐⭐ ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΚΡΙΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ 💡 ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ: ⭐ «Οι αρχές αυτές … ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ ΚΥΡΙΩΣ ΤΙΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ …, ΕΝΩ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΜΕΙΩΘΕΙ Σ' ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ» του 20ού αιώνα.
Σύνοψη: Τις έξι βασικές αρχές «διατύπωσε ο John W. Cataldo, με σκοπό να δώσουν στον γραφιστή μια ασφαλή ψυχ[ολογική] αφετηρία, για να οργανώσει στο χώρο το γραφιστικό μήνυμά του»: 1η, «η αρχή της εκφραστικότητας και της ισορροπίας» — ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τα στοιχεία ως σύνθεση, «την οποία πάντως προτιμά [να είναι] ισορροπημένη», και «μια εικόνα μας φαίνεται πως μοιάζει με [κάτι] που θυμόμαστε»· η αρχή είναι σύμφωνη με την τάση κάθε φυσικού στοιχείου να ισορροπεί (η σταγόνα γίνεται σφαίρα, το σώμα παίρνει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος). 2η, «η αρχή της κλειστής μορφής» — «τα κλειστά σχήματα φαίνονται πιο σταθερά από τα μη κλειστά», και από εκεί προκύπτει «η τάση του ανθρώπου να συμπληρώνει και να κλείνει τις ανοιχτές μορφές» («οι τρεις πλευρές ενός τετραγώνου σχεδόν πάντοτε φαίνονται … να περιγράφουν κανονικά το τετράγωνο»). 3η, «η αρχή της συνέχειας και της κατεύθυνσης» — «κάθε στοιχείο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, περισσότερο οργανωμένο σχήμα» (η καμπύλη ως τμήμα κύκλου)· «σ' αυτή την αρχή στηρίζεται και η ιδέα του ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ …: όταν δύο μόνο εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη, δίνουν την εντύπωση [ότι το θέμα] κινείται». 4η, «η αρχή της ομοιότητας» — τα στοιχεία «που μοιάζουν στη μορφή, στις διαστάσεις, στο χρώμα και στη διεύθυνση» φαίνονται «ένα «ομοιογενές» σύνολο», γιατί «το μάτι τείνει να οργανώνει τα οπτικά [στοιχεία σε] κανονικά σχήματα». 5η, «η αρχή της εγγύτητας ή της γειτονίας» — «κάθε στοιχείο που [πλησιάζει] άλλο τείνει να ενώνεται μαζί του, σχηματίζοντας ένα ΝΕΟ στοιχείο, διαφορετικό [από] τα δύο προηγούμενα»· και τα γειτονικά αντικείμενα «σχηματίζουν ομάδες … αν το περιβάλλον τους είναι κενό». 6η, «η αρχή της σημασίας του περιβάλλοντος» — «τα χαρακτηριστικά [των μορφών] μπορούν να διακριθούν ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται [η καθεμιά]»· η αρχή αυτή «έχει ιδιαίτερη σημασία [στη σύνθεση] και εκτύπωση των τυπογραφικών κειμένων», αφού «κάθε γράμμα και κάθε λέξη διακρίνεται [ανάλο]γα με τις γειτονικές λέξεις και τα διαστήματα … και με τα άλλα οπτικά στοιχεία … και βέβαια [με τα] χρώματα». Συνολικά: οι τρεις πρώτες ομάδες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος απλοποιεί (1-2), ομαδοποιεί (3-4-5) και δεν κρίνει τίποτα μόνο του (6).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΕΞΙ ΑΡΧΕΣ, ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΕΣ. Γράψε όνομα + τι λέει + παράδειγμα για καθεμία.
- ⭐⭐⭐ ΜΑΘΕ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ: εκφραστικότητας-ισορροπίας · κλειστής μορφής · συνέχειας-κατεύθυνσης · ομοιότητας · εγγύτητας/γειτονίας · σημασίας του περιβάλλοντος.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: στην 3η αρχή στηρίζεται «η ιδέα του κινηματογράφου» — δύο εικόνες αρκούν για να φανεί κίνηση.
- ⭐⭐⭐ Η 6η ΑΦΟΡΑ ΑΜΕΣΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ: «κάθε γράμμα και κάθε λέξη διακρίνεται ανάλογα με τις γειτονικές λέξεις και τα διαστήματα».
- ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΠΟΙΟΣ ΤΙΣ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ: ο John W. Cataldo, για να δώσει στον γραφιστή «ασφαλή ψυχολογική αφετηρία».
- ⭐ ΤΡΟΠΟΣ ΜΝΗΜΗΣ: ο εγκέφαλος απλοποιεί (1-2), ομαδοποιεί (3-4-5), και τίποτα δεν κρίνεται μόνο του (6).
Ερώτηση 4 — Το κύριο συμπέρασμα της Θεωρίας της Μορφής για την Οπτική Επικοινωνία
Ερώτηση: Ποιο ήταν το κύριο συμπέρασμα της θεωρίας της Μορφής για την Οπτική Επικοινωνία;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΣΕ ΠΛΑΙΣΙΟ — ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Σύμφωνα λοιπόν με τη θεωρία της Gestalt: ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΑΠΑΡΧΗΣ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΕΡΓΟΥ ΟΠΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ [και] ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΑ ΜΕΤΑΔΩΣΕΙ ΕΝΑ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ, ΑΝ ΔΕ ΓΝΩΡΙΖΕΙ, ΟΣΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ, ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ, ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΤΩΝ ΜΗΝΥΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΑΥΤΟ ΠΕΡΙΕΧΕΙ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΤΥΠΩΝΕΙ ΣΕ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ — ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΟΥ ΤΟΝΙΖΕΤΑΙ ΕΤΣΙ. Μάθε την απέξω. ⭐ (Η ΣΥΝΟΨΗ 6 την επαναλαμβάνει σχεδόν αυτούσια, λέγοντας «έργου ΟΠΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ».)
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ Σ' ΑΥΤΟ — ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ
⭐⭐⭐ ΒΗΜΑ 1: Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΕΙΝΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
⭐⭐⭐ «Από τη διαπίστωση ότι Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ (ΚΑΙ Η ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ) ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ …»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΒΗΜΑ 2: ΑΡΑ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΑΤΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «… διατυπώθηκε το συμπέρασμα πως «ΤΟ ΝΑ ΒΛΕΠΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΚΑΤΙ ΔΕΝ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΥΤΟ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΒΛΕΠΕΙ».»
⭐⭐⭐ Από ποιους συντελεστές: «ολόκληρη η ανθρώπινη αντίληψη εξαρτάται στενά από συντελεστές όπως Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ, Η ΠΡΟΘΕΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ — και βέβαια ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ.»
💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ: ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΣΤΗ ΛΙΣΤΑ. ⭐ Πρώτα ο χαρακτήρας, η πρόθεση και οι προσδοκίες του θεατή — και μετά το ίδιο το έργο.
⭐⭐⭐ ΒΗΜΑ 3: ΑΡΑ ΤΟ ΙΔΙΟ ΕΡΓΟ ΔΕΝ «ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ» ΙΔΙΑ ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ
⭐⭐⭐ «είναι φανερό πως ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ Ή ΜΙΑ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΟΠΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ — ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ, ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ κτλ. — ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ ΑΝΤΙΛΗΠΤΗ ΑΠΟ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ — ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΣΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΑΤΗ. ⭐⭐ Γι' αυτό δεν μπορείς να «μετρήσεις» εκ των προτέρων την επίδραση ενός έργου: το μισό της εξίσωσης είναι ο ΑΠΟΔΕΚΤΗΣ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΡΑΦΙΣΤΗ
⭐⭐⭐ Ένα και μόνο πράγμα: ΠΡΩΤΑ ΓΝΩΡΙΣΕ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΟΥ, ΜΕΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΕ.
💡 ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΩΡΑΙΟΤΕΡΟ: ΤΟ ΙΔΙΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΛΕΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΦ. 15 ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ ΓΡΑΦΙΣΤΗ: ⭐⭐ η δημιουργία της μακέτας «απαιτεί φαντασία, ευρηματικότητα … ΚΑΙ ΤΗ ΒΑΣΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΘΑ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ Η ΑΦΙΣΑ». ⭐ Και το κεφ. 14: το πρώτο έργο κάθε διαφημιστικού γραφείου είναι «η αρχική ΕΡΕΥΝΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΚΟΙΝΟΥ». Αν κάνεις αυτή τη σύνδεση, δείχνεις ότι κατάλαβες γιατί η Gestalt επηρέασε τόσο τη γραφιστική.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ, ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΘΕΣΕΙΣ
⭐⭐ Το «βασικό συμπέρασμα» των πειραμάτων ήταν: «οι μηχανισμοί γνώσης στον εγκέφαλο [ήταν] ΣΤΕΝΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ», και ότι «η αλλαγή σε κάποιο σημείο … ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ».
💡 ⭐⭐⭐ ΤΑ ΔΥΟ ΜΑΖΙ ΔΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΕΙΚΟΝΑ:
⭐⭐ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ… ⭐⭐⭐ ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΕΡΓΟ «η αλλαγή σε ένα τμήμα μιας σύνθεσης» αλλάζει όλη τη σχέση των υπολοίπων ⭐⭐⭐ ΤΟΝ ΘΕΑΤΗ «η κατάσταση εκείνου που βλέπει» — χαρακτήρας, πρόθεση, προσδοκίες ⭐⭐ Και το εύρος της θεωρίας: «η «Σχολή της Gestalt» θεωρούσε επίσης πως το συμπέρασμα αυτό ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΗ» — όχι μόνο την τέχνη.
⭐ Και η διάρκειά της: οι αρχές αυτές «επηρέασαν κυρίως τις διαφημιστικές συνθέσεις … των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, ενώ η επίδρασή τους ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΜΕΙΩΘΕΙ σ' ολόκληρη τη διάρκειά του».
Σύνοψη: Το κύριο συμπέρασμα το τυπώνει το βιβλίο σε ξεχωριστό πλαίσιο: «Σύμφωνα … με τη θεωρία της Gestalt: ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΑΠΑΡΧΗΣ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΕΡΓΟΥ ΟΠΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ [και] τη δυνατότητά του να μεταδώσει ένα ή περισσότερα μηνύματα, ΑΝ ΔΕ ΓΝΩΡΙΖΕΙ, ΟΣΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ, ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ, τους αποδέκτες των μηνυμάτων που αυτό περιέχει» (η ΣΥΝΟΨΗ 6 το επαναλαμβάνει, μιλώντας για «έργο οπτικής επικοινωνίας»). Ο συλλογισμός που οδηγεί σ' αυτό έχει τρία βήματα: (1) «η αντίληψη (και η οπτική αντίληψη) αποτελεί μέρος της ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ του ατόμου»· (2) άρα «το να βλέπει κανείς κάτι δεν εξαρτάται μόνο από το περιβάλλον στο οποίο αυτό βρίσκεται, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΒΛΕΠΕΙ» — αφού «ολόκληρη η ανθρώπινη αντίληψη εξαρτάται στενά από συντελεστές όπως ο χαρακτήρας, η πρόθεση και οι προσδοκίες του ανθρώπου και βέβαια από το αντικείμενο»· (3) συνεπώς «ένα σχέδιο ή μια οποιαδήποτε οπτική σύνθεση, γραφιστική, ζωγραφική κτλ., ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ ΑΝΤΙΛΗΠΤΗ από άτομα που έχουν ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ και βρίσκονται σε ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ». Δηλαδή το μήνυμα δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο έργο — γεννιέται στη συνάντηση του έργου με τον θεατή. Πρακτικά για τον γραφιστή αυτό σημαίνει ότι πρέπει πρώτα να γνωρίσει το κοινό του και μετά να σχεδιάσει — ακριβώς ό,τι απαιτεί και το κεφ. 15 από τη δημιουργία της μακέτας («τη βασική γνώση του κοινού προς το οποίο θα απευθύνεται η αφίσα»). Συμπληρωματικά, το «βασικό συμπέρασμα» των πειραμάτων ήταν ότι «οι μηχανισμοί γνώσης στον εγκέφαλο [ήταν] στενά συνδεδεμένοι με την οπτική αντίληψη» και ότι «η αλλαγή σε κάποιο σημείο ενός οπτικού θέματος … επηρεάζει την οπτική αντίληψη του θέματος» — ενώ η Σχολή θεωρούσε ότι το συμπέρασμα «αφορούσε ολόκληρη την επιστημονική σκέψη και αντίληψη».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ — ΜΑΘΕ ΤΟ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: δεν ξέρεις την επίδραση ενός έργου αν δεν γνωρίζεις τους ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ του.
- ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟ: η αντίληψη είναι ψυχολογική κατάσταση → άρα «το να βλέπει κανείς κάτι … εξαρτάται και από την κατάσταση εκείνου που βλέπει».
- ⭐⭐⭐ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΗ: χαρακτήρας · πρόθεση · προσδοκίες.
- ⭐⭐ Η ΣΥΝΕΠΕΙΑ: το ίδιο έργο «δεν είναι κατά τον ίδιο τρόπο αντιληπτό» από ανθρώπους με διαφορετική ψυχολογική κατάσταση.
- ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ ΚΑΝΕ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: γι' αυτό ο γραφιστής χρειάζεται «τη βασική γνώση του κοινού» (κεφ. 15) και το γραφείο κάνει «έρευνα αναζήτησης του συγκεκριμένου κοινού» (κεφ. 14).
Ερώτηση 5 — Η σχέση της Op-Art με τη «Θεωρία της Μορφής»
Ερώτηση: Ποια σχέση έχει το καλλιτεχνικό κίνημα της Op-Art με τη «Θεωρία της Μορφής»;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΣΧΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΜΕΣΗ: Η OP-ART ΣΤΗΡΙΧΘΗΚΕ ΠΑΝΩ ΤΗΣ
⭐⭐⭐ «Είναι αναρίθμητα τα έργα που έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με τα συμπεράσματα των αρχών της θεωρίας αυτής, ΟΠΩΣ ΑΛΛΩΣΤΕ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ (OP-ART).»
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΨΗ 7 ΤΟ ΛΕΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΘΑΡΟΤΕΡΑ: «σ' αυτήν [τη θεωρία] ΣΤΗΡΙΧΘΗΚΕ ΚΑΙ Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ OP-ART, ΜΕ ΚΥΡΙΟ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟ ΖΩΓΡΑΦΟ VICTOR VASARELY.»
💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΛΕΞΗ «ΙΔΡΥΣΗ»: δεν λέει ότι η Op-Art απλώς «επηρεάστηκε» — λέει ότι ΣΤΗΡΙΧΘΗΚΕ ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ.
⭐⭐ Τι σημαίνει το όνομα: «το καλλιτεχνικό κίνημα ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ (OP-ART)» — και, όπως το γράφει το κεφ. 11, «Op-Art (Optical Art), της Οπτικής Τέχνης».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ: Ο VASARELY ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ ΤΗΝ 6η ΑΡΧΗ
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ο δημιουργός και κύριος εκφραστής του, VICTOR VASARELY, ΕΔΕΙΞΕ ΜΕ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ — και μάλιστα ΜΕ ΤΡΟΠΟ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ — ΠΩΣ Η ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΣΚΕΙ ΕΝΑ ΧΡΩΜΑ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ Η 6η ΑΡΧΗ ΤΗΣ GESTALT — «Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» — ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΟ ΧΡΩΜΑ. ⭐⭐ Η αρχή έλεγε ότι «τα χαρακτηριστικά [των μορφών] μπορούν να διακριθούν ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ στο οποίο εντάσσεται [η καθεμιά]». Ο Vasarely το αποδεικνύει ζωγραφικά: το ίδιο χρώμα δείχνει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ανάλογα με το τι έχει γύρω του. ⭐ Αν το γράψεις έτσι, έχεις απαντήσει τέλεια: η Op-Art δεν είναι «επηρεασμένη» — ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ.
⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ Η OP-ART
⭐⭐ ΑΡΧΗ ΤΗΣ GESTALT ⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ Η OP-ART ⭐⭐⭐ 6η — ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ⭐⭐⭐ «η δύναμη … ενός χρώματος επηρεάζεται … από τα χρώματα ΠΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ» ⭐⭐ 4η — ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ «η σύνθεση των ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ» (λεζάντα) — όμοια σχήματα σε ομοιογενή σύνολα ⭐⭐ 3η — ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ «οι ΕΝΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ» δίνουν αίσθηση κίνησης, όπως οι διαδοχικές εικόνες του κινηματογράφου ⭐⭐ Το συγκεκριμένο έργο από τη λεζάντα: έργο της Op-Art του Vasarely «στο σταθμό του MONTPARNASSE στο Παρίσι» (1960): «με τη σύνθεση των γεωμετρικών σχημάτων και τις εναλλαγές των χρωμάτων έχει επιτύχει ΤΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ».
⭐ Και ένα ακόμη, από το κεφ. 11: «πολύχρωμη ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ του Victor Vasarely (1966), χαρακτηριστικό δείγμα του … κινήματος Op-Art (Optical Art), της Οπτικής Τέχνης».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΗ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ
⭐⭐ Το βιβλίο αναφέρει, στην ίδια συζήτηση για την ψυχολογία της οπτικής αντίληψης, τον Ολλανδό MAURITS ESCHER — «σημαντικός καλλιτέχνης που το έργο του ανήκει στα χαρακτηριστικά έργα [των Γραφικών] Τεχνών αυτής της εποχής**».
⭐⭐ Και η λεζάντα του: ξυλογραφία «με χαρακτηριστική σύνθεση, στην οποία ΤΟ ΦΟΝΤΟ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ και στην οποία αποδίδεται ένα σύνολο προσώπων, τα οποία ΕΙΝΑΙ ΑΜΦΙΒΟΛΟ ΑΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΛΗΦΘΕΙ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗΣ».
💡 ⭐⭐⭐ ΔΕΣ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: ⭐⭐ η φράση «είναι ΑΜΦΙΒΟΛΟ ΑΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΛΗΦΘΕΙ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗΣ» είναι ακριβώς το κύριο συμπέρασμα της Gestalt για την οπτική επικοινωνία: το ίδιο έργο ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΤΙΛΗΠΤΟ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ. ⭐ Και ο Escher και ο Vasarely κάνουν έργα που ΔΟΚΙΜΑΖΟΥΝ την οπτική αντίληψη — γι' αυτό ανήκουν στην ίδια οικογένεια.
⭐⭐ Κλείσε με τη διάρκεια της επίδρασης: οι αρχές της Gestalt «επηρέασαν κυρίως τις διαφημιστικές συνθέσεις … των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, ενώ η επίδρασή τους ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΜΕΙΩΘΕΙ σ' ολόκληρη τη διάρκειά του» — και η Op-Art (1960, 1966) το αποδεικνύει.
Σύνοψη: Η σχέση είναι άμεση: η Op-Art στηρίχθηκε πάνω στη Θεωρία της Μορφής. Το βιβλίο γράφει ότι «είναι αναρίθμητα τα έργα που έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με τα συμπεράσματα των αρχών της θεωρίας αυτής, όπως άλλωστε και το καλλιτεχνικό κίνημα της ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ (Op-Art)», και η ΣΥΝΟΨΗ 7 το διατυπώνει ακόμη πιο κατηγορηματικά: «σ' αυτήν [τη θεωρία] στηρίχθηκε και η ΙΔΡΥΣΗ του καλλιτεχνικού κινήματος της Op-art, με κύριο εκπρόσωπο τον ζωγράφο VICTOR VASARELY». Η απόδειξη είναι το ίδιο το έργο του Vasarely: «ο δημιουργός και κύριος εκφραστής του … έδειξε με τα έργα του — και μάλιστα με τρόπο ιδιαίτερα γοητευτικό — πως Η ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ τις οποίες μπορεί να ασκεί ΕΝΑ ΧΡΩΜΑ επηρεάζονται οπωσδήποτε ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ». Αυτό είναι ακριβώς η 6η αρχή της Gestalt, «η αρχή της σημασίας του περιβάλλοντος», σύμφωνα με την οποία «τα χαρακτηριστικά [των μορφών] μπορούν να διακριθούν ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται [η καθεμιά]» — εφαρμοσμένη στο χρώμα. Δηλαδή η Op-Art δεν είναι απλώς «επηρεασμένη» από τη Gestalt: είναι η εικαστική απόδειξή της. Το ίδιο δείχνουν και τα άλλα χαρακτηριστικά της, όπως τα περιγράφει η λεζάντα για το έργο του Vasarely «στον σταθμό του Montparnasse στο Παρίσι» (1960): «με τη σύνθεση των γεωμετρικών σχημάτων (αρχή της ομοιότητας) και τις εναλλαγές των χρωμάτων (αίσθηση κίνησης, όπως στην αρχή της συνέχειας) έχει επιτύχει τη ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ αυτού του χώρου». (Στο κεφ. 11 αναφέρεται και «πολύχρωμη μεταξοτυπία του Victor Vasarely, 1966, χαρακτηριστικό δείγμα του … Op-Art (Optical Art)».) Συγγενής είναι και ο Ολλανδός Maurits Escher, τον οποίο το βιβλίο αναφέρει στην ίδια συζήτηση, με σύνθεση «στην οποία το φόντο έχει καταργηθεί» και που «είναι αμφίβολο αν μπορεί να αντιληφθεί κάθε θεατής» — φράση που αποτυπώνει ακριβώς το κύριο συμπέρασμα της Gestalt για την οπτική επικοινωνία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 7 ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: «σ' αυτήν στηρίχθηκε και η ΙΔΡΥΣΗ του κινήματος της Op-art», με κύριο εκπρόσωπο τον Vasarely.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΤΕΡΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ: ο Vasarely έδειξε ότι «η δύναμη … ενός χρώματος επηρεάζεται … από τα χρώματα ΠΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΥΝ».
- ⭐⭐⭐ ΟΝΟΜΑΣΕ ΤΗΝ ΑΡΧΗ: αυτό είναι η 6η αρχή, «η αρχή της σημασίας του περιβάλλοντος», εφαρμοσμένη στο χρώμα.
- ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: η Op-Art δεν είναι απλώς επηρεασμένη — είναι η εικαστική απόδειξη της θεωρίας.
- ⭐ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΕ ΜΕ ΕΡΓΟ: ο σταθμός Montparnasse (1960) — «σύνθεση γεωμετρικών σχημάτων» και «εναλλαγές χρωμάτων».
Ερώτηση 6 — Η βασική θεωρία του William Morris
Ερώτηση: Ποια ήταν η βασική θεωρία του William Morris για τη δημιουργία των έργων των Εφαρμοσμένων Τεχνών και των εντύπων;
Απάντηση:
-
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ: ΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΜΕΣΑ ΕΙΝΑΙ «ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ»
⭐⭐ Πρώτα το πλαίσιο: από το τέλος του 19ου αιώνα «η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ των εικόνων, σχεδίων, φωτογραφιών … χρησιμοποιήθηκε από πολλούς καλλιτέχνες» — π.χ. ο Aubrey Beardsley (1872-1898), και ο Toulouse-Lautrec, που «χρησιμοποιούσε συστηματικά τη μέθοδο της λιθογραφικής εκτύπωσης».
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Υπήρξαν όμως και άλλοι που ήταν ΑΝΤΙΘΕΤΟΙ σ' αυτή την «ΕΥΚΟΛΗ ΛΥΣΗ» της δημιουργίας καλλιτεχνικών έργων ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ. Ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος αυτής της «τάσης» ήταν ο WILLIAM MORRIS (1834-1896) … ο οποίος ΘΕΩΡΟΥΣΕ ΩΣ «ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ» ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ.»
⭐⭐ Ποιος ήταν: «ο περίφημος Άγγλος ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΚΔΟΤΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΣ, ΖΩΓΡΑΦΟΣ, ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ» — και «ΕΧΘΡΟΣ ΤΟΥ ΒΙΚΤΟΡΙΑΝΟΥ ΓΟΥΣΤΟΥ της εποχής, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ».
💡 ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΧΘΡΟΙ, ΟΧΙ ΕΝΑΣ: το ΓΟΥΣΤΟ της εποχής και η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ. Ο Morris δεν είναι απλώς παραδοσιακός — είναι ΑΝΤΙΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΩΣ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΕ: ΤΟ KELMSCOTT PRESS
⭐⭐⭐ «ίδρυσε, ανάμεσα στις άλλες επιχειρήσεις του, το ονομαστό τυπογραφείο του, το KELMSCOTT PRESS, στο οποίο ΕΠΕΔΙΩΞΕ ΝΑ ΕΦΑΡΜΟΣΕΙ ΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΧΕΡΙ.»
⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ:
# ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΚΑΝΕ ⭐⭐ ΤΟ ΧΩΡΙΟ 1 ⭐⭐⭐ ΣΧΕΔΙΑΖΕ Ο ΙΔΙΟΣ ΤΑ ΠΑΝΤΑ «Ο ίδιος αν[αλάμ]βανε ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ να σχεδιάσει ΚΑΘΕ ΣΤΟΙΧΕΙΟ των βιβλίων … ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΛΛΑ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΩΣ ΤΑ ΚΑΛΥΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ» 2 ⭐⭐⭐ ΜΟΝΟ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΕΣ «Για την εικονογράφηση δε χρησιμοποιούσε παρά ΜΟΝΟ ΞΥΛΟΓΡΑΦΙΕΣ — ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΟΤΑΝ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΣΕ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΚΑΘΙΕΡΩΘΕΙ» 3 ⭐⭐⭐ Η ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΟΛΙΖΕΙ, ΔΕΝ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ «Πίστευε πως ο ρόλος της εικονογράφησης πρέπει να είναι ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΔΙΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ — ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΔΗΛΑΔΗ ΣΤΗ ΡΟΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ» ⭐⭐⭐ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΟΥ 3ου, ΠΟΥ ΞΑΦΝΙΑΖΕΙ: «Γι' αυτό και τα βιβλία του Κελμσκότ ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΕΙΚΟΝΕΣ, αλλά ΣΕΛΙΔΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΜΕΝΕΣ … ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: με απλά ΦΥΛΛΑ, ΚΛΑΔΙΑ, ΚΑΡΠΟΥΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΕΝΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ ΠΟΥ ΒΓΑΖΕΙ ΒΙΒΛΙΑ ΧΩΡΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ — ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΚΟΣΜΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ. ⭐⭐ Γιατί; Επειδή για τον Morris η εικόνα δεν πρέπει να «διηγείται» — αυτό είναι δουλειά του ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Η εικόνα μόνο ΣΤΟΛΙΖΕΙ.
⚠️ ⭐⭐⭐ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΟΤΕ, ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ
⚠️ ⭐⭐⭐ «Ο W. Morris ΑΓΩΝΙΖΟΤΑΝ ΓΙΑ ΤΑ «ΕΡΓΑ ΣΤΟ ΧΕΡΙ» και προσπαθούσε να τα επιβάλει ΣΤΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ της κοινωνίας της εποχής του, ΑΛΛΑ Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ. Όμως, Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΑΥΞΗΘΗΚΕ ΜΕΤΑ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ, και ιδιαίτερα ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ. Οι αντιλήψεις του ΑΠΟΤΕΛΕΣΑΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ για τη δημιουργία των εντύπων και ιδίως των ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ.»
⭐⭐ Μαθητές του: ο Vale Cockerel και ο Arthur Rickets, «ο οποίος μάλιστα ασχολήθηκε και με τη σχεδίαση ιδιόμορφων τυπογραφικών στοιχείων».
💡 ⭐⭐⭐ ΩΡΑΙΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ: απευθυνόταν στους «αριστοκρατικούς κύκλους» και απέτυχε· η επιτυχία ήρθε ΜΕΤΑ θάνατον, στον 20ό αιώνα — δηλαδή ακριβώς στην εποχή της ΜΑΖΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ που ο ίδιος πολεμούσε.
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ: ΤΟ ART NOUVEAU
⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Αλλά Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ ΙΣΩΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ MORRIS ΗΤΑΝ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ART NOUVEAU, στο οποίο ΜΕ ΤΡΟΠΟ ΚΥΡΙΑΡΧΙΚΟ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ, ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΟΙ ΦΥΤΙΚΕΣ, ΠΡΟ[σφέ]ΡΟΝΤΑΣ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ, ΝΕΕΣ «ΦΥΣΙΚΕΣ» ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ.»
💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΚΑΝΕ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΚΑΙ ΞΕΧΩΡΙΣΕ: τα «ΦΥΛΛΑ, ΚΛΑΔΙΑ, ΚΑΡΠΟΥΣ» με τα οποία διακοσμούσε τις σελίδες του γίνονται οι «ΦΥΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ» ενός ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ. ⭐ Η προσωπική του λύση για τη διακόσμηση ενός βιβλίου έγινε το λεξιλόγιο μιας εποχής.
⭐⭐ (Η ΣΥΝΟΨΗ 8 πάει ένα βήμα παραπέρα και τον παρουσιάζει ως «έναν από τους κύριους εκπροσώπους» του Art Nouveau, ενώ το κυρίως κείμενο μιλά για συμβολή στη διαμόρφωσή του.)
⭐⭐ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
⭐⭐ «Ο W. Morris υπήρξε ΕΝΑΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΙΔΕΟΛΟΓΟΣ, από τους ΙΔΡΥΤΕΣ ΤΟΥ «ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ» και από τους ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΥΣ ΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ.» ⭐ Δημιούργησε «μια εταιρεία παραγωγής [και] πώλησης ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΤΗΣ ΙΔΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ» — και έτσι «είχε την ευκαιρία να εφαρμόσει τις ιδέες του για την Τέχνη και … την τυπογραφία».
⭐⭐⭐ Η ΤΕΛΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ — ΤΕΛΕΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: «ΠΑΡΑ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΑΠΟΙΕΣ ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ των έργων του, ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ ΕΜΠΝΕΥΣΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΤΟΥ και δημιούργησε αναμφισβήτητα ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ, μια καινούρια αισθητική [στην παραγωγή των] αντικειμένων των ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ, ΠΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΕΡΗ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ.»
💡 ⭐⭐ Και μια λεπτομέρεια από λεζάντα του κεφαλαίου: «το ξυλόγλυπτο σήμα [του τυπογραφείου] KELMSCOTT του William Morris, στο τέλος του 19ου αιώνα».
Σύνοψη: Η βασική του θεωρία ήταν ότι τα μηχανικά μέσα υποβαθμίζουν την καλλιτεχνική δημιουργία. Ενώ από το τέλος του 19ου αιώνα «η φωτογραφική αναπαραγωγή … χρησιμοποιήθηκε από πολλούς καλλιτέχνες» (Beardsley, Toulouse-Lautrec με τη λιθογραφία), «υπήρξαν όμως και άλλοι που ήταν ΑΝΤΙΘΕΤΟΙ σ' αυτή την «ΕΥΚΟΛΗ ΛΥΣΗ της δημιουργίας καλλιτεχνικών έργων με τη χρήση μηχανικών μέσων». «Ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος αυτής της «τάσης» ήταν ο William Morris (1834-1896), ο περίφημος Άγγλος συγγραφέας, εκδότης, σχεδιαστής, ζωγράφος, διακοσμητής και αρχιτέκτων, ο οποίος θεωρούσε ως «ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ» τη χρήση των μηχανικών μέσων κατά την καλλιτεχνική δημιουργία» — «εχθρός του βικτοριανού γούστου της εποχής, αλλά και της βιομηχανικής επανάστασης». Πώς την εφάρμοσε: ίδρυσε «το ονομαστό τυπογραφείο του, το Kelmscott Press, στο οποίο επεδίωξε να εφαρμόσει τις παλιές ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΕΣ ΑΡΧΕΣ της τυπογραφίας και της ξυλογραφίας ΣΤΟ ΧΕΡΙ». Συγκεκριμένα: (1) «ο ίδιος αν[αλάμ]βανε προσωπικά να σχεδιάσει κάθε στοιχείο των βιβλίων … από τα φύλλα του χαρτιού ως τα καλύμματα της βιβλιοδεσίας»· (2) «για την εικονογράφηση δε χρησιμοποιούσε παρά μόνο ξυλογραφίες, και μάλιστα όταν η χρήση του ΚΛΙΣΕ είχε ήδη καθιερωθεί»· (3) «πίστευε πως ο ρόλος της εικονογράφησης πρέπει να είναι διακοσμητικός και όχι διηγηματικός — δεν πρέπει να συμμετέχει στη ροή του κειμένου», γι' αυτό «τα βιβλία του Κελμσκότ δεν είχαν εικόνες, αλλά σελίδες διακοσμημένες … με φυσικά στοιχεία: απλά φύλλα, κλαδιά, καρπούς». Το αποτέλεσμα: «αγωνιζόταν για τα «έργα στο χέρι» … αλλά η επιτυχία του ήταν περιορισμένη· όμως η επίδραση των ιδεών και των έργων του αυξήθηκε μετά τον θάνατό του, και ιδιαίτερα από τις αρχές του 20ού αιώνα», και «οι αντιλήψεις του αποτέλεσαν πραγματική Σχολή για τη δημιουργία των εντύπων και ιδίως των χειροποίητων βιβλίων» (μαθητές: Cockerel, Rickets). Και η σπουδαιότερη επίδρασή του: «η συμβολή του στη διαμόρφωση του καλλιτεχνικού κινήματος του ART NOUVEAU, στο οποίο με τρόπο κυριαρχικό αξιοποιήθηκαν οι ΦΥΣΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ, και ιδιαίτερα οι ΦΥΤΙΚΕΣ» — τα ίδια «φύλλα, κλαδιά, καρποί» των βιβλίων του. Τέλος, υπήρξε «πραγματικός ιδεολόγος, από τους ιδρυτές του «Σοσιαλιστικού Συνδέσμου» και από τους πρωτοπόρους των Εφαρμοσμένων Τεχνών», και «παρά τους περιορισμούς και τις κάποιες ακρότητες των έργων του … δημιούργησε αναμφισβήτητα μια καινούρια αισθητική έκφραση …, που η επίδρασή της είναι φανερή ακόμη και σήμερα».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⭐⭐⭐ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ: τα μηχανικά μέσα είναι «ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ» — «εύκολη λύση» που υποβαθμίζει την τέχνη.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ ΤΟΥ: Kelmscott Press, όπου εφάρμοσε «τις παλιές αναγεννησιακές αρχές … στο χέρι».
- ⭐⭐⭐ ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ: σχεδίαζε ο ίδιος τα πάντα «από τα φύλλα του χαρτιού ως τα καλύμματα» · μόνο ξυλογραφίες · η εικόνα διακοσμητική, όχι διηγηματική.
- ⭐⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: τα βιβλία του «δεν είχαν εικόνες», αλλά σελίδες με φύλλα, κλαδιά, καρπούς.
- ⭐⭐ Η ΤΥΧΗ ΤΟΥ: «η επιτυχία του ήταν περιορισμένη», αλλά η επίδρασή του αυξήθηκε μετά τον θάνατό του.
- ⭐ Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ: η συμβολή του στη διαμόρφωση του ART NOUVEAU, με τις φυτικές μορφές.
