Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19ο: ΑΠΟ ΤΟ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟ ΣΤΟ ΝΤΑΝΤΑ (σελ. 212) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19ο: ΑΠΟ ΤΟ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟ ΣΤΟ ΝΤΑΝΤΑ

Αναλυτικές απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις της σελ. 212, με τα ακριβή χωρία του κεφαλαίου, των λεζαντών και της ΣΥΝΟΨΗΣ.

Ερώτηση 1 — Ο σκοπός των κινημάτων και η επίδρασή τους σε Καλές, Εφαρμοσμένες και Γραφικές Τέχνες

Ερώτηση: Ποιος ήταν ο σκοπός των καλλιτεχνικών κινημάτων που αναπτύχθηκαν στις αρχές του εικοστού αιώνα, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη, και ποια ήταν η επίδρασή τους στις Καλές Τέχνες, στις Εφαρμοσμένες και στις Γραφικές Τέχνες;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ — ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΧΕΙ ΤΡΙΑ ΜΕΡΗ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ 1 + 3: (α) ο σκοπός · (β) επίδραση στις ΚΑΛΕΣ Τέχνες · (γ) στις ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΕΣ · (δ) στις ΓΡΑΦΙΚΕΣ. Το βιβλίο τα δίνει και τα τέσσερα ξεχωριστά.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Α) Ο ΣΚΟΠΟΣ — ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ο ΣΚΟΠΟΣ όλων αυτών των καλλιτεχνικών κινημάτων ήταν ΝΑ ΞΕΠΕΡΑΣΟΥΝ ΤΙΣ ΚΑΘΙΕΡΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΠΙΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΑΔΙΕΞΟΔΟ, ΚΑΙ ΝΑ ΧΑΡΑΞΟΥΝ ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ.»

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΔΙΠΛΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΥ ΤΟΝ ΓΕΝΝΗΣΕ: «Τα κινήματα αυτά ήταν η ουσιαστική ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΚΛΑΣΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, που οδηγούσε πια σε ΑΔΙΕΞΟΔΟ κάθε αναζήτηση, και, ακόμη, η αντίδραση ΣΤΗ ΜΑΚΑΡΙΟΤΗΤΑ με την οποία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετώπιζαν ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΠΟΥ ΕΦΤΑΝΕ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΠΛΕΥΡΕΣ — ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ (κατά της ακαδημαϊκής τέχνης) + ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ (κατά της αδιαφορίας μπροστά στον πόλεμο). Οι περισσότεροι γράφουν μόνο την πρώτη.

  ⭐⭐ Το πλαίσιο: η εκδήλωσή τους «συμπίπτει με το τέλος της ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ του 19ου αιώνα και την προετοιμασία των χωρών για τις συγκρούσεις που οδήγησαν τελικά στον Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ». Και υποστηρίχτηκαν «από σημαντικούς καλλιτέχνες, διανοούμενους, συγγραφείς και κριτικούς, με κείμενα θεωρητικά, ιδεολογικές αναλύσεις, κοινωνιολογικές αναφορές και προτάσεις για μια νέα Τέχνη».

  ⭐⭐⭐ Β) ΣΤΙΣ ΚΑΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

  ⭐⭐⭐ «προκάλεσαν μια πραγματική ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ στις Καλές Τέχνες, τη ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ, τη ΓΛΥΠΤΙΚΗ, την ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ, με τη δημιουργία καλλιτεχνικών έργων με εντελώς διαφορετική ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ, αλλά και διαφορετικό ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ.»

  💡 ⭐⭐ ΔΥΟ ΑΛΛΑΓΕΣ ΜΑΖΙ: πώς φαίνεται το έργο (μορφολογική ταυτότητα) και τι λέει (εννοιολογικό περιεχόμενο).

  ⭐⭐⭐ Γ) ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

  ⭐⭐⭐ «Ήταν λοιπόν λογικό … να επηρεάσουν παράλληλα και τις Εφαρμοσμένες Τέχνες, τη ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ, την ΕΠΙΠΛΟΠΟΙΙΑ, το ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ, αλλά και τις ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ και τη ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ. Άρχισαν τότε να παράγονται ΝΕΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ για την καθημερινή ζωή, ΝΕΑ ΕΠΙΠΛΑ, ΝΕΑ ΣΚΕΥΗ, ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ … με ΟΨΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ, με διαφορετική ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ αλλά και διαφορετικά ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Δ) ΣΤΙΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ — ΕΔΩ ΘΕΛΕΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟ

  ⭐⭐⭐ «Δημιουργούνται ΝΕΑ ΕΝΤΥΠΑ με καινούρια ΟΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ»: • «φωτογραφίες κάθε είδους» • «συνθέσεις πολλών φωτογραφιών ή τμημάτων φωτογραφιών (ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ)» • «συνθέσεις ΚΟΛΑΖ (collage) με συνδυασμούς από διάφορα ΚΟΛΛΗΜΕΝΑ ΥΛΙΚΑ (χαρτιά, υφάσματα, παλιά έντυπα, ετικέτες)» • «γράμματα ΝΕΑΣ ΜΟΡΦΗΣ» • «σχέδια, σχήματα και γραμμώσεις σε ΑΣΥΝΗΘΙΣΤΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ»

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Ο «ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ»: «κείμενα ΟΧΙ ΠΑΝΤΑ ΣΕ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ ΣΤΗΛΕΣ, γράμματα κλασικών οικογενειών [σε] ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟΥΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΥΣ, ΑΝΑΜΕΙΞΕΙΣ ΜΕΓΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ΑΣΥ[ΝΗΘΙΣΤΟΙ] ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ, ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ.»

  💡 ⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: άλλα είναι ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ στοιχεία (φωτογραφία, φωτομοντάζ, κολάζ) και άλλα ΠΑΛΙΑ στοιχεία με νέο χειρισμό (στήλες, γράμματα, χρώματα). Αν χωρίσεις έτσι την απάντηση, δείχνεις ότι διάβασες προσεκτικά.

  ⭐ Και η αποτίμηση: ήταν «επιδράσεις που ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ την Ιστορία των Γραφικών Τεχνών της εποχής αυτής και ΚΑΘΟΡΙΣΑΝ ΣΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ».

Σύνοψη: Ο σκοπός: «Ο σκοπός όλων αυτών των καλλιτεχνικών κινημάτων ήταν να ΞΕΠΕΡΑΣΟΥΝ τις καθιερωμένες μορφές Τέχνης, που είχαν πια φτάσει σε ΑΔΙΕΞΟΔΟ, και να ΧΑΡΑΞΟΥΝ ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ στις καλλιτεχνικές δημιουργίες.» Ήταν διπλή αντίδραση: «η ουσιαστική αντίδραση στην ακαδημαϊκή κλασική τέχνη, που οδηγούσε πια σε αδιέξοδο κάθε αναζήτηση» και «η αντίδραση στη μακαριότητα με την οποία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετώπιζαν τον Πόλεμο που έφτανε».

1) Στις Καλές Τέχνες: «προκάλεσαν μια πραγματική ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ στις Καλές Τέχνες, τη Ζωγραφική, τη Γλυπτική, την Αρχιτεκτονική, με τη δημιουργία καλλιτεχνικών έργων με εντελώς διαφορετική ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ, αλλά και διαφορετικό ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ.»

2) Στις Εφαρμοσμένες Τέχνες: επηρέασαν «τη Διακοσμητική, την Επιπλοποιία, το Βιομηχανικό Σχεδιασμό»· «άρχισαν τότε να παράγονται νέα αντικείμενα για την καθημερινή ζωή, νέα έπιπλα, νέα σκεύη, διαφορετικά υφάσματα … με όψη διαφορετική, με διαφορετική μορφολογία αλλά και διαφορετικά λειτουργικά χαρακτηριστικά».

3) Στις Γραφικές Τέχνες: «δημιουργούνται νέα έντυπα με καινούρια οπτικά στοιχεία»: φωτογραφίες κάθε είδους, φωτομοντάζ («συνθέσεις πολλών φωτογραφιών ή τμημάτων φωτογραφιών»), κολάζ («με συνδυασμούς από διάφορα κολλημένα υλικά — χαρτιά, υφάσματα, παλιά έντυπα, ετικέτες»), «γράμματα νέας μορφής», «σχέδια, σχήματα και γραμμώσεις σε ασυνήθιστες συνθέσεις». Παράλληλα άλλαξε και ο χειρισμός των γνωστών στοιχείων: «κείμενα όχι πάντα σε κατακόρυφες στήλες», «απροσδόκητοι συνδυασμοί», «αναμείξεις μεγάλων και μικρών στοιχείων», «ασυ[νήθιστοι] χρωματισμοί, προκλητικά σχέδια και παραστάσεις».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΔΟΜΗ 1 + 3: πρώτα ο σκοπός, μετά Καλές → Εφαρμοσμένες → Γραφικές. Τέσσερις παράγραφοι, όσα και τα ερωτήματα.
• ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: «να ξεπεράσουν τις καθιερωμένες μορφές Τέχνης, που είχαν φτάσει σε αδιέξοδο, και να χαράξουν νέες προοπτικές».
• ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ: όχι μόνο κατά της ακαδημαϊκής τέχνης, αλλά και κατά της «μακαριότητας» της κοινωνίας μπροστά στον πόλεμο που ερχόταν.
• ⭐⭐ ΣΤΙΣ ΚΑΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΔΥΟ ΟΡΟΙ: διαφορετική «μορφολογική ταυτότητα» (πώς φαίνεται) και διαφορετικό «εννοιολογικό περιεχόμενο» (τι λέει).
• ⭐⭐⭐ ΣΤΙΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΝΕ ΚΑΤΑΛΟΓΟ: φωτογραφίες · φωτομοντάζ · κολάζ · νέα γράμματα · ασυνήθιστες συνθέσεις σχημάτων.
• ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: χώρισε τα καινούρια στοιχεία από τα παλιά με νέο χειρισμό (στήλες, μεγέθη, χρώματα) — και κλείσε με το ότι οι επιδράσεις «καθόρισαν σε σημαντικό ποσοστό την εξέλιξή τους στα επόμενα χρόνια».

Ερώτηση 2 — Τι ήταν ο Φουτουρισμός και ποιες οι βασικές του ιδέες

Ερώτηση: Τι ήταν ο Φουτουρισμός; Ποιες ήταν οι βασικές ιδέες αυτού του καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού κινήματος;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ — ΤΟΝ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΤΟΙΜΟ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ««Φουτουρισμός» ονομάζεται ΤΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ, ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΠΡΩΤΑ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΓΑΛΛΙΑ ΚΑΙ ΠΟΥ ΕΠΕΔΙΩΚΕ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ ΜΕ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΜΕΣΑ ΤΟ ΔΥΝΑΜΙΣΜΟ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΖΩΗΣ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: «Η λέξη «Φουτουρισμός» προέρχεται από τη λατινική «FUTURUS» που σημαίνει «ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ» και επιλέχτηκε για να εκφράσει ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ, ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ, ΓΕΜΑΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ένα κίνημα που ονομάζεται «μέλλον» δηλώνει από την αρχή ότι πολεμάει το παρελθόν.

  ⭐⭐ ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

  ⭐⭐ «Μετά την πρώτη εμφάνισή του στο ΜΙΛΑΝΟ (1916), δημοσιεύεται στο ΠΑΡΙΣΙ το «ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ», που έγραψε ο Ιταλός ποιητής Emilio Marinetti (1876-1944).»

  ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΛΕΓΕ ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ: «προβαλλόταν η αξία ΜΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ, ΕΝΤΟΝΗΣ ΖΩΗΣ, ΓΕΜΑΤΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ, ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ, η οποία θα άλλαζε ΤΟ ΤΕΛΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΙΝΗΣΙΑ που επικρατούσαν σε όλους τους τομείς της Τέχνης.»

  ⭐⭐ Ποιους τράβηξε: τους ζωγράφους Umberto Rocini, Carlo Carra, Giacomo Balla «κ.ά.», που «το 1910 δημοσίευσαν το ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΓΙΑ ΤΗ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ και το ΤΕΧΝΙΚΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΓΙΑ ΤΗ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ».

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΙΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: γράφει «πρώτη εμφάνιση στο Μιλάνο (1916)» και αμέσως μετά «το 1910 δημοσίευσαν το Μανιφέστο για τη Φουτουριστική Ζωγραφική». Το 1910 δεν μπορεί να έρχεται μετά το 1916. (Και το πλαίσιο της σελ. 207 λέει ότι το Φουτουριστικό Μανιφέστο δημοσιεύτηκε στο Μιλάνο, ενώ εδώ λέει Παρίσι.) Ιστορικά το Μανιφέστο δημοσιεύτηκε στο Παρίσι το 1909.

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΔΕΕΣ — ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ, ΑΡΙΘΜΗΣΕ ΤΑ

  1) ⭐⭐⭐ ΤΙ ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΑΝ: «καταδίκαζαν ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΟΜΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΓΟΥΣΤΟΥ, καθώς και το ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ, ΟΠΩΣ ΩΣ ΤΟΤΕ ΟΡΙΖΟΤΑΝ».

  2) ⭐⭐⭐ ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΑΝ: «προανήγγειλαν ΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΔΥΝΑΜΙΣΜΟ ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ».

  3) ⭐⭐⭐ ΔΡΑΣΗ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: «ο Marinetti προέβαλλε στα κείμενά του ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ και επέλεγε θέματα που τα χαρακτήριζε Ο ΔΥΝΑΜΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΤΟΥΣ».

  4) ⭐⭐⭐ ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ: τα κείμενα «από τη μια μεριά ΑΠΕΙΛΟΥΣΑΝ ΝΑ ΑΧΡΗΣΤΕΨΟΥΝ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ με τα ξεπερασμένα έργα και κείμενα και από την άλλη ΔΟΞΑΖΑΝ ΤΗ ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ».

  💡 ⭐⭐⭐ ΟΛΕΣ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ: ΤΑΧΥΤΗΤΑ · ΔΥΝΑΜΙΣΜΟΣ · ΔΡΑΣΗ. Και ό,τι είναι ακίνητο (μουσείο, βιβλιοθήκη, «καλό γούστο», «τέλμα») είναι ο εχθρός.

  ---

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΠΟΥ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΚΡΥΒΕΙ

  ⚠️ ⭐⭐⭐ «Ο Marinetti, τελικά, πιστεύοντας πως η «ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ» την οποία σχεδίαζε ΣΥΝΕΠΙΠΤΕ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΩΝ ΦΑΣΙΣΤΩΝ, ΔΗΛΩΣΕ ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΑ, όπως και ο Papini άλλωστε, ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ Σ᾽ ΑΥΤΟΥΣ. Τα ΤΡΑΓΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ της φασιστικής δράσης φάνηκαν, βέβαια, με τον πιο ΒΙΑΙΟ τρόπο στη διάρκεια του Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΑΝ ΤΟ ΓΡΑΨΕΙΣ, ΔΕΙΧΝΕΙΣ ΟΤΙ ΔΙΑΒΑΣΕΣ ΟΛΟ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Η λατρεία της δύναμης και της ταχύτητας οδήγησε δύο από τους πρωταγωνιστές στον φασισμό — και το βιβλίο το λέει ρητά.

Σύνοψη: Τι ήταν: ««Φουτουρισμός» ονομάζεται το καλλιτεχνικό, αλλά και λογοτεχνικό κίνημα, που εμφανίστηκε πρώτα στην ΙΤΑΛΙΑ και τη ΓΑΛΛΙΑ και που επεδίωκε να εκφράσει ΜΕ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΜΕΣΑ ΤΟ ΔΥΝΑΜΙΣΜΟ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΖΩΗΣ.» Η λέξη «προέρχεται από τη λατινική «Futurus» που σημαίνει «μέλλοντας» και επιλέχτηκε για να εκφράσει το όραμα μιας νέας, σύγχρονης αλλά και μελλοντικής ζωής, γεμάτης δύναμη και ενδιαφέρον». Το «Φουτουριστικό Μανιφέστο» το έγραψε ο Ιταλός ποιητής Marinetti (1876-1944), ενώ οι ζωγράφοι Rocini, Carra και Balla δημοσίευσαν «το Μανιφέστο για τη Φουτουριστική Ζωγραφική και το Τεχνικό Μανιφέστο για τη Φουτουριστική Ζωγραφική».

Οι βασικές ιδέες:

1) Στο Μανιφέστο «προβαλλόταν η αξία μιας διαφορετικής, έντονης ζωής, γεμάτης ΤΑΧΥΤΗΤΑ, ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ, η οποία θα άλλαζε το ΤΕΛΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΙΝΗΣΙΑ που επικρατούσαν σε όλους τους τομείς της Τέχνης».

2) «Καταδίκαζαν όλες τις μορφές ΑΠΟΜΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΓΟΥΣΤΟΥ», καθώς και το δυναμικό συναίσθημα «όπως ως τότε οριζόταν», και «προανήγγειλαν τον ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΔΥΝΑΜΙΣΜΟ που οφείλει να περιέχεται στη ζωγραφική».

3) Ο Marinetti «προέβαλλε στα κείμενά του το ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ απέναντι στην ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ» και «επέλεγε θέματα που τα χαρακτήριζε ο δυναμισμός και η ταχύτητα της γραφής τους».

4) Τα κείμενα «απειλούσαν να αχρηστέψουν τα ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ με τα ξεπερασμένα έργα και κείμενα» και «δόξαζαν τη δυναμικότητα της ζωής».

Τέλος, το βιβλίο σημειώνει ότι ο Marinetti, «πιστεύοντας πως η «δυναμική κοινωνία» την οποία σχεδίαζε συνέπιπτε με τις πολιτικές προκηρύξεις και ενέργειες των φασιστών, δήλωσε απροκάλυπτα, όπως και ο Papini άλλωστε, την υποστήριξή του σ᾽ αυτούς».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό κίνημα · Ιταλία και Γαλλία · «με μοντέρνα μέσα τον δυναμισμό της σύγχρονης ζωής».
• ⭐⭐⭐ ΒΑΛΕ ΤΗΝ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: από το λατινικό «futurus» = «μέλλοντας» — «το όραμα μιας … μελλοντικής ζωής, γεμάτης δύναμη».
• ⭐⭐⭐ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ: ταχύτητα · δυναμισμός · δράση. Και εχθρός: ό,τι είναι ακίνητο («τέλμα», «ακινησία», μουσεία, βιβλιοθήκες).
• ⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΤΙ ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΑΝ: «όλες τις μορφές απομίμησης της αρμονίας και του καλού γούστου» — και τι πρότειναν: «τον παγκόσμιο δυναμισμό στη ζωγραφική».
• ⭐⭐ ΟΝΟΜΑΤΑ: ο ποιητής Marinetti (1876-1944) και οι ζωγράφοι Rocini, Carra, Balla — μαζί με τα δύο Μανιφέστα για τη Φουτουριστική Ζωγραφική.
• ⭐ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: ο Marinetti (και ο Papini) «δήλωσε απροκάλυπτα την υποστήριξή του» στους φασίστες — το βιβλίο συνδέει τη λατρεία της δύναμης με τα «τραγικά αποτελέσματα» του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Ερώτηση 3 — Πώς επέδρασε ο Φουτουρισμός στις Γραφικές Τέχνες

Ερώτηση: Πώς επέδρασε ο Φουτουρισμός στις Γραφικές Τέχνες;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΧΕΙ ΔΥΟ ΟΝΟΜΑΤΑ, ΔΥΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ ΔΥΟ ΟΡΟΥΣ

  💡 ⭐⭐⭐ ΜΑΘΕ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΜΟΝΗ ΤΗΣ:

  Έτος	Πόλη	Ποιος	Τι πρότεινε
  1914	Φλωρεντία (περιοδικό «Lacerba»)	Giovanni Papini	η «ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗ Τυπογραφία»
  1915	Φλωρεντία («BIF ZIF + 18…»)	Ardengo Sofici	η «ΛΥΡΙΚΗ τυπογραφία»

  ⭐⭐⭐ 1) PAPINI, 1914 — Η «ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ»

  ⭐⭐⭐ «Το 1914, στη Φλωρεντία, το περιοδικό «Lacerba» που διηύθυνε ο συγγραφέας Giovanni Papini δημοσιεύει ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ο Papini, που εμφανιζόταν ως ένας ΜΟΝΑΧΙΚΟΣ «ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΗΣ», ΑΛΛΑΖΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΕ ΤΗ ΝΕΑ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ.»

  ⭐⭐⭐ ΤΙ ΕΚΑΝΑΝ ΟΙ ΟΠΑΔΟΙ ΤΟΥ — ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ: «νέοι τυπογράφοι, επεδίωκαν ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ, με σκοπό να δώσουν ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ και να ΑΥΞΗΣΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑΣ. Με διάφορα ΚΟΛΑΖ και σχέδια, ΑΠΕΔΙΔΑΝ ΤΙΣ ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΠΟΥ ΕΡΧΟΤΑΝ και εκεί ΕΝΣΩΜΑΤΩΝΑΝ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΑΡΙΘΜΟΥΣ, ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΦΡΑΣΕΙΣ ΟΛΟΚΛΗΡΕΣ, ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΤΟ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: ο όγκος και η ένταση στη σελίδα είναι η τυπογραφική μετάφραση του δυναμισμού που ζητούσε το Μανιφέστο. Η ιδεολογία γίνεται στοιχειοθεσία.

  ⭐⭐⭐ 2) SOFICI, 1915 — Η «ΛΥΡΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ»

  ⭐⭐⭐ «Το 1915, στη Φλωρεντία, ο Ardengo Sofici, σ᾽ ένα εντυπωσιακό κείμενό του με τίτλο «BIF ZIF + 18…», υποστηρίζει ΜΙΑ ΝΕΑ ΛΥΡΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ, της οποίας τα στοιχεία παρουσιάζονται ΜΕ ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΑΙ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΡΙΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ — ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ: «ΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ, ΟΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ και ΟΙ ΚΟΦΤΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ, ΕΠΙΤΗΔΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ, ΣΧΗΜΑΤΙΖΑΝ ΕΝΑ ΠΟΙΚΙΛΟ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ.»

  ⭐⭐ Και ο τρίτος δημιουργός: τα έργα του Fortunato Depero, «ζωγράφου, γραφιστή και ποιητή», «δημιουργημένα με ΚΑΘΑΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΔΙΑΘΕΣΗ, συγκρίνονται με τα έργα της ΣΥΓΚΙΝΗΣΙΑΚΗΣ, ΕΥΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΗΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ MARINETTI».

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ — ΜΗΝ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΑΥΤΟ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Αυτές οι συνθέσεις ΕΠΕΔΡΑΣΑΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΤΩΝ 1920-1930, ΩΣ ΤΙΣ ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ ΤΟΥ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ.»

  💡 ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΟΨΗ 4 ΤΑ ΣΥΜΠΥΚΝΩΝΕΙ ΟΛΑ — ΜΑΘΕ ΤΗΝ ΩΣ «ΑΣΦΑΛΕΙΑ»: «Στην τυπογραφία, ο Φουτουρισμός οδήγησε στη δημιουργία εντύπων μιας «ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ» και μιας νέας «ΛΥΡΙΚΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ», με ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ, ΓΕΜΑΤΗ ΕΝΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ λέξεων και φράσεων, γραμμάτων και διάφορων οπτικών στοιχείων.»

Σύνοψη: Ο Φουτουρισμός γέννησε δύο νέες τυπογραφίες.

1) Την «απελευθερωμένη Τυπογραφία» του Papini (1914). «Το 1914, στη Φλωρεντία, το περιοδικό «Lacerba» που διηύθυνε ο συγγραφέας Giovanni Papini δημοσιεύει μια σημαντική καλλιτεχνική ανάλυση της τυπογραφίας»· ο Papini «άλλαζε την κλασική αντίληψη της τυπογραφίας και πρότεινε τη νέα απελευθερωμένη Τυπογραφία». Οι οπαδοί του, «νέοι τυπογράφοι, επεδίωκαν μια διαφορετική στοιχειοθεσία, με σκοπό να δώσουν την ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ και να αυξήσουν την ΕΝΤΑΣΗ της στοιχειοθεσίας»· «με διάφορα κολάζ και σχέδια, απέδιδαν τις όψεις του πολέμου που ερχόταν και εκεί ενσωμάτωναν γράμματα, αριθμούς, λέξεις και φράσεις ολόκληρες, οργανώνοντας αισθητικά το διαθέσιμο χώρο της σελίδας».

2) Τη «λυρική τυπογραφία» του Sofici (1915). «Το 1915, στη Φλωρεντία, ο Ardengo Sofici, σ᾽ ένα εντυπωσιακό κείμενό του με τίτλο «BIF ZIF + 18…», υποστηρίζει μια νέα λυρική τυπογραφία της οποίας τα στοιχεία παρουσιάζονται με ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΑΙ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ.» Τα γνωρίσματά της: «οι ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ συνθέσεις, οι ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ των διάφορων μεγεθών και οι ΚΟΦΤΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ, επίτηδες τοποθετημένες σε ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ, σχημάτιζαν ένα ποικίλο και εκφραστικό τυπογραφικό σύνολο».

Στο ίδιο πλαίσιο, τα έργα του Fortunato Depero «συγκρίνονται με τα έργα της συγκινησιακής, ευρηματικής και πολυδιάστατης γραφιστικής του Marinetti».

Το αποτέλεσμα: «Αυτές οι συνθέσεις επέδρασαν ιδιαίτερα στις ιταλικές διαφημίσεις των ετών 1920-1930, ως τις παραμονές του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΟΝΟΜΑΤΑ, ΔΥΟ ΟΡΟΙ: Papini (1914) → «απελευθερωμένη» τυπογραφία · Sofici (1915) → «λυρική» τυπογραφία. Αυτός είναι ο σκελετός.
• ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΑ ΕΝΤΥΠΑ: το περιοδικό «Lacerba» (Φλωρεντία) και το κείμενο «BIF ZIF + 18…».
• ⭐⭐⭐ ΤΑ ΤΡΙΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ: διαγώνιες συνθέσεις · αντιθέσεις μεγεθών · κοφτές φράσεις σε απροσδόκητα σημεία.
• ⭐⭐ ΤΙ ΖΗΤΟΥΣΑΝ ΟΙ ΤΥΠΟΓΡΑΦΟΙ ΤΟΥ PAPINI: «την εντύπωση του ΟΓΚΟΥ» και «να αυξήσουν την ΕΝΤΑΣΗ της στοιχειοθεσίας» — και κολάζ με «γράμματα, αριθμούς, λέξεις και φράσεις ολόκληρες».
• ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: επέδρασαν «ιδιαίτερα στις ιταλικές διαφημίσεις των ετών 1920-1930».
• ⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ: εξήγησε ότι ο όγκος και η ένταση στη σελίδα είναι η τυπογραφική μετάφραση του δυναμισμού και της ταχύτητας του Μανιφέστου.

Ερώτηση 4 — Τι ήταν ο Ντανταϊσμός και ποιες οι βασικές του ιδέες

Ερώτηση: Τι ήταν ο Ντανταϊσμός; Ποιες ήταν οι βασικές ιδέες αυτού του καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού κινήματος;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ — ΔΥΟ ΧΩΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Ο όρος «Ντανταϊσμός» εκφράζει ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ που εμφανίζεται ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ, ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟΥ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Η λέξη «Dada» ήταν ΜΙΑ ΤΥΧΑΙΑ ΕΜΠΝΕΥΣΗ, που οι πρώτοι εμπνευστές του κινήματος καθιέρωσαν ΑΚΡΙΒΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΝ ΟΤΙ ΤΟ ΤΥΧΑΙΟ ΚΑΙ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΓΡΑΨΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙΣ: ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ. Αν το τυχαίο μπορεί να ονομάσει ένα κίνημα, τότε μπορεί και να δημιουργήσει τέχνη.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Ο ΣΚΟΠΟΣ — ΔΙΠΛΟΣ, ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 1

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Με σκοπό να ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΠΟΥ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΟΤΑΝ σε ολόκληρη την Ευρώπη ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΜΦΙΒΟΛΕΣ ΑΞΙΕΣ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΠΑΡΕΜΕΝΕ ΑΔΙΑΦΟΡΗ ΚΑΙ ΒΑΡΙΕΣΤΗΜΕΝΗ, το κίνημα του Ντανταϊσμού ΕΠΕΔΙΩΚΕ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ, ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ, ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ και κυρίως ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ, που θα άλλαζε ολόκληρη την κοινωνία.»

  ⭐⭐⭐ ΠΕΝΤΕ ΠΕΔΙΑ ΠΟΥ ΗΘΕΛΑΝ ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΝ — ΜΕΤΡΑ ΤΑ: αισθητική · ηθική · φιλοσοφία · θρησκευτική αντίληψη · κοινωνική αδιαφορία. (Ένα κίνημα τέχνης που θέλει να αλλάξει και τη θρησκεία — αυτό δείχνει το εύρος του.)

  ⭐⭐⭐ ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ — ΒΑΛΕ ΤΑ ΣΕ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: «Οι ντανταϊστές υποστήριζαν πως η λογική ανοησία στην έκφραση των ατόμων ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΕΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Ο Ντανταϊσμός, έλεγαν, ΕΙΝΑΙ ΟΠΩΣ Η ΦΥΣΗ, ΧΩΡΙΣ ΣΗΜΑΣΙΑ. Ο Ντανταϊσμός ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.»

  ⭐⭐ Και η σχέση του με τον Φουτουρισμό: «Οι πειραματισμοί και οι πρώτες εφαρμογές του κινήματος «Νταντά» ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΑΝ ΚΑΙ ΠΛΟΥΤΙΣΑΝ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ.»

  ⭐⭐ ΠΟΥ, ΠΟΤΕ, ΠΟΙΟΙ

  ⭐⭐ «Ο Ντανταϊσμός … γεννήθηκε ΣΤΗ ΖΥΡΙΧΗ. Από το 1917, η αίθουσα Τέχνης Dada προβάλλει τους … καλλιτέχνες Arp, Richter, Janco και άλλους, ενώ το ίδιο έτος εκδίδεται το πρώτο τεύχος της ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ DADA, που διηύθυνε ο Γαλλορουμάνος συγγραφέας TRISTAN TZARA.» Σύντομα εντάχθηκαν «οι … Γάλλοι ποιητές Aragon, Eluar και Bretton». Αργότερα σχηματίστηκαν ομάδες και «στη Νέα Υόρκη, στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στην Κολωνία».

  ⭐⭐⭐ ΤΙ ΚΕΡΔΙΣΑΝ: «Με την ΑΡΝΗΣΗ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΤΡΟΠΩΝ ΕΚΦΡΑΣΗΣ και των καθιερωμένων κανόνων, οι καλλιτέχνες και ποιητές απέκτησαν ΜΙΑ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ που τους οδηγούσε σε έργα ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΝΕΑ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ. Με τις συμπτωματικές και τυχαίες συνθέσεις τους, καθόριζαν έναν καινούριο τρόπο έκφρασης, που ΔΕΝ ΗΤΑΝ, ΒΕΒΑΙΑ, ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΤΟΥ.»

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΝΤΑΝΤΑ — ΠΕΝΤΕ ΚΑΤΑΡΓΗΣΕΙΣ

  ⭐⭐⭐ «Οι πρώτες τυπογραφικές εμφανίσεις … έγιναν στο περιοδικό «Dada», που εκδόθηκε από τον Tzara. Η βασική αρχή του για μια ΑΠΡΟΣΠΟΙΗΤΗ, ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΤΕΧΝΗΣ βρήκε στην τυπογραφία μια ουσιαστική εφαρμογή»:

  1) «με την ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ» 2) «[με] την ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΑΡΑΔΑΣ» 3) «με την ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ, ΣΥ[ΜΒΟΛΩΝ] ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ» 4) «με το ΚΟΛΑΖ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ» 5) «με την ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗ ΔΙΑΤΑΞΗ»

  ⭐⭐ Ονόματα: οι ποιητές Mallarmé και Apollinaire «εικονογραφούν ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΑ τα ποιήματά τους, πέρα από την παραδοσιακή τυπογραφική σύνθεση»· οι Tzara και Hausmann «δημιουργούν πραγματικά πρωτότυπες ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ, που συχνά όμως ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΒΙΑΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ»· ο Man Ray και ο Francis Piccabia «ξεχωρίζουν» στα κολάζ και τα φωτομοντάζ.

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΟΙ ΔΥΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΜΑΘΕ ΤΟΥΣ ΩΣ ΖΕΥΓΟΣ: • ΚΟΛΑΖ = «διάφορες συνθέσεις που, ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΧΡΩΜΑΤΑ, περιείχαν διάφορα ΥΛΙΚΑ, φωτογραφίες, έντυπα, υφάσματα κ.ά.» • ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ = «φωτογραφικές συνθέσεις από διάφορες ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ή ΤΜΗΜΑΤΑ φωτογραφιών ή σχεδίων ή γραμμάτων»

  ⭐⭐ Η μέθοδος: «Έκοβαν φωτογραφίες από ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ, ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ, ΠΑΛΙΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ, ΕΤΙΚΕΤΕΣ, ΒΙΒΛΙΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΑ κτλ., για να τα κολλήσουν στη συνέχεια με άλλα αποκόμματα, με σκοπό να σχηματίσουν συνθέσεις ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΕ ΙΔΕΕΣ, ΣΥΧΝΑ ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ.»

  ⭐⭐⭐ Η ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ — ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΘΕΜΑ

  ⭐⭐⭐ Ο Josef Müller Brockman, «ένας από τους σπουδαιότερους γραφιστές και συγγραφείς του 20ού αιώνα», αναγνωρίζει στην «Ιστορία της Οπτικής Επικοινωνίας» (1971): «ο Ντανταϊσμός ήταν το καλλιτεχνικό κίνημα που ΑΓΩΝΙΖΟΤΑΝ ΝΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΙ ΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ ΑΧΡΗΣΤΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ. Με την ΑΔΙΑΛΛΑΞΙΑ και το ΠΑ[ΘΟΣ] των σπουδών του θα προκαλέσει πολλές ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ πνευματικές και καλλιτεχνικές. Αυτές οι αποκαλύψεις ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΧΡΗΣΙΜΕΣ.»

Σύνοψη: Τι ήταν: «Ο όρος «Ντανταϊσμός» εκφράζει το λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα που εμφανίζεται στη ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ κατά τη ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ του αιώνα, με σκοπό ΤΗΝ ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟΥ.» Γεννήθηκε «στη Ζυρίχη»· «από το 1917» λειτουργεί η αίθουσα Τέχνης Dada (Arp, Richter, Janco) και εκδίδεται «το πρώτο τεύχος της Επιθεώρησης Dada, που διηύθυνε ο Γαλλορουμάνος συγγραφέας Tristan Tzara», ενώ εντάχθηκαν και οι Γάλλοι ποιητές Aragon, Eluar και Bretton.

Το ίδιο το όνομα είναι δηλωτικό: «η λέξη «Dada» ήταν μια ΤΥΧΑΙΑ ΕΜΠΝΕΥΣΗ, που οι πρώτοι εμπνευστές του κινήματος καθιέρωσαν ακριβώς για να δείξουν ότι το ΤΥΧΑΙΟ ΚΑΙ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟ μπορεί να εκφράζει ακόμη και ένα ολόκληρο καλλιτεχνικό κίνημα».

Οι βασικές ιδέες:

1) Ο σκοπός ήταν διπλός: «με σκοπό να αντιδράσει στον ΠΟΛΕΜΟ που προετοιμαζόταν σε ολόκληρη την Ευρώπη και στις ΑΜΦΙΒΟΛΕΣ ΑΞΙΕΣ μιας κοινωνίας που παρέμενε αδιάφορη και βαριεστημένη».

2) Τι ήθελε να αλλάξει: «την αισθητική, την ηθική, τη φιλοσοφία, τη θρησκευτική αντίληψη και κυρίως την ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ».

3) Η θέση τους: «οι ντανταϊστές υποστήριζαν πως η λογική ανοησία στην έκφραση των ατόμων πρέπει να αντικατασταθεί από μια ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Ο Ντανταϊσμός, έλεγαν, είναι όπως η φύση, ΧΩΡΙΣ ΣΗΜΑΣΙΑ. Ο Ντανταϊσμός είναι ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.»

4) Το αποτέλεσμα: «με την άρνηση των κλασικών τρόπων έκφρασης και των καθιερωμένων κανόνων», οι καλλιτέχνες «απέκτησαν μια απροσδόκητη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ που τους οδηγούσε σε έργα πραγματικά νέα, πραγματικά δυναμικά», με «συμπτωματικές και τυχαίες συνθέσεις».

5) Στην τυπογραφία η αρχή αυτή εφαρμόστηκε «με την κατάργηση της παραδοσιακής σύνθεσης, την ελεύθερη διάταξη της αράδας, με την ανεξάρτητη τοποθέτηση σημείων, συ[μβόλων] και γραμμάτων, με το κολάζ απροσδόκητων εικόνων και παραστάσεων, με την απελευθέρωση από την οριζόντια και την κατακόρυφη διάταξη».

Ο Josef Müller Brockman αποτιμά (1971): «ο Ντανταϊσμός ήταν το καλλιτεχνικό κίνημα που αγωνιζόταν να απομακρύνει τις παλιές άχρηστες συμβάσεις … Αυτές οι αποκαλύψεις παραμένουν και σήμερα χρήσιμες.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΞΕΚΙΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ: λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα · Δυτική Ευρώπη, δεύτερη δεκαετία · σκοπός «η αυθόρμητη έκφραση του ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟΥ».
• ⭐⭐⭐ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ: «Dada» ήταν «τυχαία έμπνευση», καθιερωμένη «ακριβώς για να δείξουν ότι το τυχαίο μπορεί να εκφράζει ολόκληρο κίνημα».
• ⭐⭐⭐ ΤΑ ΔΥΟ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΣΕ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: «είναι όπως η φύση, χωρίς σημασία» · «είναι υπέρ της φύσης και κατά της τέχνης».
• ⭐⭐ ΠΕΝΤΕ ΠΕΔΙΑ ΠΡΟΣ ΑΛΛΑΓΗ: αισθητική · ηθική · φιλοσοφία · θρησκευτική αντίληψη · κοινωνική αδιαφορία για την πρόοδο.
• ⭐⭐⭐ ΑΝ ΣΟΥ ΖΗΤΗΣΟΥΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ: πέντε καταργήσεις — παραδοσιακή σύνθεση · ελεύθερη αράδα · ανεξάρτητα σημεία και γράμματα · κολάζ · έξω από οριζόντια-κατακόρυφη διάταξη.
• ⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΘΕΜΑ ΤΟΥ MÜLLER BROCKMAN (1971): ήταν το κίνημα «που αγωνιζόταν να απομακρύνει τις παλιές άχρηστες συμβάσεις» και οι αποκαλύψεις του «παραμένουν και σήμερα χρήσιμες».

Ερώτηση 5 — Η επίδραση του ρωσικού Κονστρουκτιβισμού στην τυπογραφία

Ερώτηση: Ποια ήταν η επίδραση του «Ρωσικού Κονστρουκτιβιστικού κινήματος» στην τυπογραφία; Πού εμφανίστηκε αρχικά;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ — ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΧΕΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ, ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΑΡΧΙΚΑ: «φάνηκε και στην τυπογραφία ΜΕ ΤΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ «LEF», ΑΠΟ ΤΟ 1923 ΩΣ ΤΟ 1925, ΚΑΙ «NOWYI-LEF» ΑΠΟ ΤΟ 1927 ΩΣ ΤΟ 1928.»

  ⚠️ ⭐⭐⭐ ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΡΩΤΗΜΑ. Είναι δύο ονόματα και τέσσερις χρονολογίες — εύκολες μονάδες που πολλοί τις χάνουν.

  ⭐⭐ Τι ήταν το κίνημα: «ένα νέο καλλιτεχνικό κίνημα που φιλοδοξ[ούσε να] διαμορφώσει ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ (CONSTRUCTION)». (Και από το κεφ. 17: το κίνημα «υποστηρίζει την εντύπωση της ΟΓΚΩΔΟΥΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ και … της οργανωμένης ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗΣ σύνθεσης ΑΦΗΡΗΜΕΝΩΝ οπτικών στοιχείων».)

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ: ΔΥΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ, ΔΥΟ ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΥΦΗ

  ⭐⭐⭐ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΤΕΙ ΜΕ ΤΗ ΛΕΞΗ «ΑΝΤΙΘΕΤΑ» — ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟ:

  	Majakofski + Rodtchenco	El Lissitsky
  Ρόλοι	ποιητής + γραφιστής ζωγράφος, «συνεργάζονται ισότιμα»	«αρχιτέκτονας, τυπογράφος και γραφιστής»
  Μέσα	φωτομοντάζ και τυπογραφικά κείμενα	καθαρές κονστρουκτιβιστικές αρχές
  Διάταξη	«επικρατούσα η ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ»	«ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ δυναμικές και ασύμμετρες»
  Αίσθηση	«φουτουριστικής μηχανικής δουλειάς»	«πραγματικά ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ»

  ⭐⭐⭐ «Στις σελίδες τους ο ποιητής Majakofski και ο γραφιστής ζωγράφος Rodtchenco ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΙΣΟΤΙΜΑ. Οι δημιουργίες τους αποτελούνται από ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ, τυπογραφικά κείμενα με ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΑ ΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΔΙΑΤΑΞΗ και με μια ΑΙΣΘΗΣΗ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ.»

  ⭐⭐⭐ «ΑΝΤΙΘΕΤΑ, ο El Lissitsky, αρχιτέκτονας, τυπογράφος και γραφιστής, εκφράζει στις συνθέσεις του ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΟΝΣΤΡΟΥΚΤΙΒΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ, με ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΥΜΜΕΤΡΕΣ μορφές και σχήματα ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ.»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΣΕ ΔΥΟ ΛΕΞΕΙΣ: ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ vs ΔΙΑΓΩΝΙΑ. Αν τη γράψεις, έχεις πιάσει την ουσία. (Και πρόσεξε το παράδοξο του Lissitsky: ασύμμετρες μορφές που δίνουν αρμονικά σύνολα.)

  ⭐⭐ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

  ⭐⭐ «Τα φωτομοντάζ των Rodtchenco και Lissitsky ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΜΕ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΟΥΝ.»

  ⭐⭐⭐ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΥΣΗ — ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΑΥΤΟ

  ⭐⭐⭐ «Ο Lissitsky, αργότερα, ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ (1921) και με το έργο του ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΤΑ ΕΡΓΑ ΠΟΛΛΩΝ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ, ενώ, γενικότερα, η ΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ δέχτηκε την επίδραση του έργου του, που ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΠΙΖΕΙ και εξακολουθεί να επηρεάζει πολλούς καλλιτέχνες.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΣΥΝΔΕΣΕ ΤΟ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦ. 17 ΚΑΙ ΚΕΡΔΙΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ: ο ίδιος Lissitsky οργάνωσε την «Πρώτη Έκθεση Ρωσικής Τέχνης» στο Βερολίνο το 1922 — η έκθεση από την οποία «το Μπαουχάους έδειξε να επηρεάζεται ιδιαίτερα». Η γραμμή Ρωσία → Γερμανία → Μπαουχάους περνάει από ένα πρόσωπο.

  ⚠️ ⭐⭐ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ: το βιβλίο γράφει τον Ροντσένκο τρεις διαφορετικούς τρόπους («Rodtchenko» στο κεφ. 17, «Rodtschenko» σε λεζάντα, «Rodtchenco» εδώ) και το περιοδικό «NOWYI-LEF» στο κείμενο / «NOVYI-LEF» στη ΣΥΝΟΨΗ. Δεν βαθμολογείται η ορθογραφία των ονομάτων — τα περιοδικά και οι χρονολογίες μετράνε.

Σύνοψη: Πού εμφανίστηκε αρχικά: το ρωσικό κονστρουκτιβιστικό κίνημα «φάνηκε και στην τυπογραφία με τα περιοδικά LEF, από το 1923 ως το 1925, και NOWYI-LEF από το 1927 ως το 1928».

Η επίδρασή του εκφράστηκε μέσα από δύο διαφορετικά ύφη:

1) Majakofski και Rodtchenco. «Στις σελίδες τους ο ποιητής Majakofski και ο γραφιστής ζωγράφος Rodtchenco συνεργάζονται ΙΣΟΤΙΜΑ. Οι δημιουργίες τους αποτελούνται από ΦΩΤΟΜΟΝΤΑΖ, τυπογραφικά κείμενα με επικρατούσα την ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ διάταξη και με μια αίσθηση ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ.»

2) El Lissitsky. «ΑΝΤΙΘΕΤΑ, ο El Lissitsky, αρχιτέκτονας, τυπογράφος και γραφιστής, εκφράζει στις συνθέσεις του ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΟΝΣΤΡΟΥΚΤΙΒΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ, με ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ δυναμικές και ΑΣΥΜΜΕΤΡΕΣ μορφές και σχήματα που δημιουργούν πραγματικά ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ.»

Κοινό τους στοιχείο: «τα φωτομοντάζ των Rodtchenco και Lissitsky εκφράζουν με συνέπεια την πολιτική τους πίστη και τη δικαιολογούν».

Η επίδραση δεν έμεινε στη Ρωσία: «ο Lissitsky, αργότερα, εγκαταστάθηκε στη Γερμανία (1921) και με το έργο του επηρέασε σημαντικά τα έργα πολλών προοδευτικών καλλιτεχνών, ενώ, γενικότερα, η Οπτική Επικοινωνία στη Δυτική Ευρώπη δέχτηκε την επίδραση του έργου του, που ακόμη και σήμερα επιζεί και εξακολουθεί να επηρεάζει πολλούς καλλιτέχνες».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΑΠΑΝΤΗΣΕ ΠΡΩΤΑ ΤΟ «ΠΟΥ»: στα περιοδικά LEF (1923-1925) και NOWYI-LEF (1927-1928). Δύο ονόματα, τέσσερις χρονολογίες.
• ⭐⭐⭐ Η ΟΥΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΝΤΙΘΕΣΗ: Rodtchenco → ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ διάταξη · Lissitsky → ΔΙΑΓΩΝΙΕΣ και ασύμμετρες μορφές. Το βιβλίο τη σημαδεύει με το «Αντίθετα».
• ⭐⭐ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ «ΙΣΟΤΙΜΑ»: ο ποιητής και ο γραφιστής συνεργάζονται ισότιμα — αυτό είναι δείγμα της κονστρουκτιβιστικής αντίληψης.
• ⭐⭐ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ LISSITSKY: ασύμμετρες μορφές που δίνουν «πραγματικά αρμονικά σύνολα». Γράψ᾽ το — δείχνει προσεκτική ανάγνωση.
• ⭐⭐ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥΣ: τα φωτομοντάζ τους «εκφράζουν με συνέπεια την πολιτική τους πίστη».
• ⭐⭐⭐ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΑ — ΣΥΝΔΕΣΕ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦ. 17: ο Lissitsky εγκαταστάθηκε στη Γερμανία (1921) και οργάνωσε την «Πρώτη Έκθεση Ρωσικής Τέχνης» στο Βερολίνο το 1922 — από την οποία επηρεάστηκε το Μπαουχάους.

Ερώτηση 6 — Η επίδραση του ολλανδικού «De Stijl» στην τυπογραφία

Ερώτηση: Ποια ήταν η επίδραση του «ολλανδικού καλλιτεχνικού κινήματος De Stijl» στην τυπογραφία; Πού εμφανίστηκε αρχικά;

Απάντηση:

• ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΠΟΥ» ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ — ΤΟ «ΠΩΣ» ΕΙΝΑΙ ΤΕΣΣΕΡΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΑΡΧΙΚΑ: «Το ολλανδικό καλλιτεχνικό κίνημα «De Stijl» ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟ ΟΜΩΝΥΜΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΥ ΕΚΔΟΘΗΚΕ ΤΟ 1917 ΣΤΗΝ ΟΛΛΑΝΔΙΑ.»

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ — ΟΛΟ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΕ ΔΥΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Σύμφωνα με τη διακήρυξή του … «Όσον αφορά τη ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ, την ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ή την ΠΛΑΣΤΙΚΗ, τη ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ή την ΤΕΧΝΗ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ, ΔΥΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ [αποτελούν] την αρχή που κατευθύνει τα έργα του «Stijl»: ΣΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ, Η ΟΡΘΗ ΓΩΝΙΑ· ΣΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ, ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ — ΚΟΚΚΙΝΟ, ΜΠΛΕ ΚΑΙ ΚΙΤΡΙΝΟ».»

  💡 ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ ΔΥΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΛΛΟ: ΟΡΘΗ ΓΩΝΙΑ + ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ. Και πρόσεξε την έκταση: η ίδια αρχή ισχύει για όλες τις τέχνες, από τη ζωγραφική ως «την τέχνη των εκτυπώσεων» — γι᾽ αυτό ακριβώς η ερώτηση ρωτάει για την τυπογραφία.

  ---

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ — ΤΕΣΣΕΡΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ

  1) ⭐⭐⭐ Η ΓΡΑΦΗ: «Η γραφή του Stijl αποτελείται από γράμματα ΚΕΦΑΛΑΙΑ, με στοιχεία ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΑ, ΚΑΘΕΤΑ ΚΑΙ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ, με ΟΡΘΕΣ ΓΩΝΙΕΣ ΧΩΡΙΣ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΑΤΑ.»

  2) ⭐⭐⭐ Η ΣΥΝΘΕΣΗ: «Η τυπογραφική σύνθεση αποτελεί ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΠΟΥ ΑΠΟΔΙΔΕΙ ΜΙΑ ΑΣΥΜΜΕΤΡΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ.»

  3) ⭐⭐⭐ ΤΟ ΧΡΩΜΑ: «Το χρώμα χρησιμοποιείται ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ, κυρίως με ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ και ΤΑ ΤΡΙΑ «ΜΗ ΧΡΩΜΑΤΑ»: ΛΕΥΚΟ, ΓΚΡΙΖΟ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟ.»

  4) ⭐⭐ Ο ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ: «Η τυπογραφία του Van Doesburg χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία αυτά.»

  💡 ⭐⭐⭐ ΤΟ 3 ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΞΕΧΑΣΤΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΘΥΜΗΘΕΙΣ: 3 ΧΡΩΜΑΤΑ + 3 «ΜΗ ΧΡΩΜΑΤΑ». Έξι επιλογές συνολικά — τίποτα άλλο.

  ⭐⭐⭐ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ — ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΑΥΤΟ

  ⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐ «Επιδιώκοντας μια «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΡΜΟΝΙΑ» στις συνθέσεις τους, πολύ συχνά οι δημιουργοί της ομάδας «De Stijl» ΕΦΤΑΣΑΝ ΣΕ ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΑΝ.»

  ⭐⭐ ΔΥΟ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΝΟΥΝ ΜΟΝΑΔΕΣ

  💡 ⭐⭐⭐ ΜΕ ΤΟ ΝΤΑΝΤΑ (αντίθεση): το Νταντά ζητούσε «την απελευθέρωση ΑΠΟ την οριζόντια και την κατακόρυφη διάταξη» — το De Stijl στηρίζεται ακριβώς σ᾽ αυτές («κάθετα και οριζόντια, με ορθές γωνίες χωρίς στρογγυλέματα»). Δύο σύγχρονα κινήματα, δύο αντίθετες λύσεις.

  💡 ⭐⭐⭐ ΜΕ ΤΟ ΜΠΑΟΥΧΑΟΥΣ (συνέχεια): ο Van Doesburg «φέρνει μαζί τις αρχές του De Stijl» στο Μπαουχάους (κεφ. 17) — και ο Herbert Bayer δουλεύει με τα ίδια ακριβώς τρία χρώματα (κόκκινο, μπλε, κίτρινο) και γεωμετρικά σχήματα. Η αλυσίδα Ολλανδία → Μπαουχάους είναι ορατή.

  ⚠️ ⭐⭐ ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: το παράθεμα της διακήρυξης δίνεται δύο διαφορετικά — στο κείμενο «δύο στοιχεία ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ την αρχή» (ασύντακτο), στη ΣΥΝΟΨΗ 7 «δύο στοιχεία ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ την αρχή». Χρησιμοποίησε τη διατύπωση της ΣΥΝΟΨΗΣ, που στέκει.

Σύνοψη: Πού εμφανίστηκε αρχικά: «Το ολλανδικό καλλιτεχνικό κίνημα «De Stijl» εκφράζεται χαρακτηριστικά στο ΟΜΩΝΥΜΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ που εκδόθηκε το 1917 στην Ολλανδία.»

Η αρχή του κινήματος δηλώνεται στη διακήρυξή του: «Όσον αφορά τη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική ή την πλαστική, τη διακόσμηση ή την τέχνη των εκτυπώσεων, δύο στοιχεία [αποτελούν] την αρχή που κατευθύνει τα έργα του «Stijl». Στις μορφές, η ΟΡΘΗ ΓΩΝΙΑ· στα χρώματα, τα βασικά: ΚΟΚΚΙΝΟ, ΜΠΛΕ ΚΑΙ ΚΙΤΡΙΝΟ.»

Η επίδραση στην τυπογραφία — τέσσερα χαρακτηριστικά:

1) «Η γραφή του Stijl αποτελείται από γράμματα ΚΕΦΑΛΑΙΑ, με στοιχεία απομονωμένα, ΚΑΘΕΤΑ ΚΑΙ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ, με ορθές γωνίες ΧΩΡΙΣ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΑΤΑ.»

2) «Η τυπογραφική σύνθεση αποτελεί ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΣΥΝΟΛΟ που αποδίδει μια ΑΣΥΜΜΕΤΡΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ.»

3) «Το χρώμα χρησιμοποιείται ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ, κυρίως με τα τρία βασικά χρώματα και τα τρία «μη χρώματα», λευκό, γκρίζο και μαύρο.»

4) «Η τυπογραφία του Van Doesburg χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία αυτά.»

Το αποτέλεσμα: «Επιδιώκοντας μια «παγκόσμια αρμονία» στις συνθέσεις τους, πολύ συχνά οι δημιουργοί της ομάδας «De Stijl» έφτασαν σε κορυφαία αποτελέσματα που ως σήμερα δεν ξεπεράστηκαν.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⭐⭐⭐ ΤΟ «ΠΟΥ» ΠΡΩΤΑ: στο ομώνυμο περιοδικό «De Stijl», που εκδόθηκε το 1917 στην Ολλανδία.
• ⭐⭐⭐ Η ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΣΕ ΔΥΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: «στις μορφές, η ΟΡΘΗ ΓΩΝΙΑ· στα χρώματα, τα βασικά: κόκκινο, μπλε, κίτρινο».
• ⭐⭐⭐ ΤΕΣΣΕΡΑ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ: κεφαλαία, κάθετα-οριζόντια, χωρίς στρογγυλέματα · ορθογώνιο σύνολο με ασύμμετρη ισορροπία · περιορισμένο χρώμα · Van Doesburg.
• ⭐⭐ ΤΟ «3 + 3» ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ: τρία βασικά χρώματα και τρία «μη χρώματα» — λευκό, γκρίζο, μαύρο.
• ⭐⭐⭐ Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΠΟΥ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΖΕΙ: το Νταντά απελευθερώνεται από την οριζόντια και κατακόρυφη διάταξη· το De Stijl στηρίζεται πάνω σ᾽ αυτές.
• ⭐ ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: επιδιώκοντας «παγκόσμια αρμονία», έφτασαν σε «κορυφαία αποτελέσματα που ως σήμερα δεν ξεπεράστηκαν».