Κεφάλαιο 10.3 – Τα Δημόσια Οικονομικά – Λύσεις Ασκήσεων (σελ. 184)

(Πηγή: Σχολικό Βιβλίο Αρχών Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, σελ. 184. Οι εκφωνήσεις είναι του σχολικού βιβλίου.)

Άσκηση 3 (σελ. 184)

Τι είναι η φορολογική βάση και τι ο φορολογικός συντελεστής;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Δύο ξεχωριστοί ορισμοί, με το παράδειγμα του κειμένου για σαφήνεια.

Λύση:

Απάντηση: Φορολογική βάση είναι το εισόδημα, η περιουσία ή η δαπάνη του φορολογούμενου, επί της οποίας υπολογίζεται ο φόρος. Φορολογικός συντελεστής είναι το ποσό του φόρου που αντιστοιχεί σε κάθε μονάδα της φορολογικής βάσης, εκφρασμένο ως ποσοστό (π.χ. συντελεστής 15% σε φορολογική βάση 500€ σημαίνει φόρο 75€).

Άσκηση 4 (σελ. 184)

Πώς διακρίνονται οι φόροι με κριτήριο τη φορολογική βάση;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Τρεις κατηγορίες, με βάση το είδος της φορολογικής βάσης (εισόδημα/περιουσία/δαπάνη).

Λύση:

Απάντηση: Με κριτήριο τη φορολογική βάση, οι φόροι διακρίνονται σε: (α) φόρους εισοδήματος (άμεσοι φόροι), (β) φόρους περιουσίας, και (γ) φόρους δαπάνης (έμμεσοι φόροι, περιλαμβάνουν και τους δασμούς).

Άσκηση 5 (σελ. 184)

Πώς διακρίνονται οι φόροι με βάση την αναλογικότητα ή μη του φόρου;

Σκέψη / Μεθοδολογία: Τρεις κατηγορίες με βάση τη μεταβολή του συντελεστή καθώς αλλάζει η φορολογική βάση· χρησιμοποιώ τα αριθμητικά παραδείγματα του κειμένου, καθώς είναι η εννοιολογικά πιο απαιτητική ερώτηση του υποκεφαλαίου.

Λύση:

1. Αναλογικός: ο συντελεστής σταθερός ανεξάρτητα από τη βάση — π.χ. 12% σε εισόδημα 100/200/300€ δίνει φόρο 12/24/36€ (πάντα η ίδια αναλογία 12%).
2. Προοδευτικός: ο συντελεστής αυξάνεται καθώς αυξάνεται η βάση — π.χ. 8% στα πρώτα 100€, 12% στα επόμενα 100€, 18% στα επόμενα 100€ δίνει, για εισόδημα 100/200/300€, φόρο 8/20/38€, δηλαδή 8%/10%/12,7% — αυξανόμενη αναλογία.
3. Αντίστροφα προοδευτικός: ο συντελεστής μειώνεται καθώς αυξάνεται η βάση — π.χ. φόρος 0,3€ ανά λίτρο βενζίνης, σε κατανάλωση 10 λίτρα/ημέρα (=3€ φόρος), είναι 5% σε εισόδημα 60€/ημέρα αλλά μόνο 2,5% σε εισόδημα 120€/ημέρα.

Απάντηση: Με κριτήριο την αναλογικότητα, οι φόροι διακρίνονται σε αναλογικούς, προοδευτικούς και αντίστροφα προοδευτικούς.

Πρόσεξε:

• Οι αντίστροφα προοδευτικοί φόροι δεν είναι σχεδιασμένοι ως τέτοιοι εξ ορισμού — προκύπτουν έμμεσα από σταθερούς φόρους δαπάνης, που βαραίνει αναλογικά περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα.

Άσκηση 7 (iii) (σελ. 184)

Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση: Τα έσοδα του κράτους προέρχονται από: (α) Φόρους (β) Τέλη (γ) Δανεισμό (δ) Επιχειρηματικά έσοδα (ε) Όλα τα παραπάνω

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κείμενο του §10.3(ii) αναφέρει ρητά όλες αυτές τις πηγές εσόδων μαζί.

Λύση:

Απάντηση: (ε) Όλα τα παραπάνω.

Άσκηση 7 (iv) (σελ. 184)

Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση: Οι δαπάνες του Κράτους περιλαμβάνουν: (α) Τις δαπάνες για την εθνική άμυνα (β) Τη μισθοδοσία των δημόσιων υπαλλήλων (γ) Τη χρηματοδότηση των δημόσιων έργων (δ) Τις δαπάνες για την παιδεία (ε) Όλα τα παραπάνω

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το §10.3(i) αναφέρει ρητά όλες αυτές τις κατηγορίες δαπανών ως παραδείγματα.

Λύση:

Απάντηση: (ε) Όλα τα παραπάνω.

Άσκηση 7 (v) (σελ. 184)

Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση: Αναλογική φορολογία σημαίνει: (α) Όλοι να πληρώνουν φόρους, ανάλογα με το εργατικό εισόδημα (β) Όλοι να πληρώνουν φόρους, ανάλογα με την περιουσία τους (γ) Όλοι να πληρώνουν τους ίδιους φόρους (δ) Ο φορολογικός συντελεστής να είναι ο ίδιος ανεξάρτητα από τη φορολογική βάση (ε) Τίποτα από τα παραπάνω

Σκέψη / Μεθοδολογία: Ακριβής ορισμός του κειμένου.

Λύση:

Απάντηση: (δ) Ο φορολογικός συντελεστής να είναι ο ίδιος ανεξάρτητα από τη φορολογική βάση.

Πρόσεξε:

• Η (γ) "όλοι να πληρώνουν τους ίδιους φόρους" είναι λάθος — στην αναλογική φορολογία ο ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ είναι ίδιος, όχι το απόλυτο ποσό φόρου.

Άσκηση 8 (α) (σελ. 184)

Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος: Ο δανεισμός του Δημοσίου προέρχεται από το εσωτερικό και το εξωτερικό.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κείμενο διακρίνει ρητά εξωτερικό και εσωτερικό δάνειο.

Λύση:

Απάντηση: Σωστό.

Άσκηση 8 (γ) (σελ. 184)

Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος: Η προοδευτική φορολογία είναι εκείνη κατά την οποία όλοι οι πολίτες πληρώνουν το φόρο που τους αναλογεί.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Η πρόταση περιγράφει κάτι τετριμμένα αληθές για ΚΑΘΕ φορολογικό σύστημα — δεν είναι ο διακριτικός ορισμός της προοδευτικής φορολογίας, που είναι ο αυξανόμενος συντελεστής με τη βάση.

Λύση:

Απάντηση: Λάθος. Ο ορισμός της προοδευτικής φορολογίας είναι ότι ο φορολογικός συντελεστής αυξάνεται καθώς αυξάνεται η φορολογική βάση.

Πρόσεξε:

• Προσοχή στη διατύπωση-παγίδα: η πρόταση είναι αόριστα αληθοφανής αλλά δεν ταυτίζεται με τον ακριβή ορισμό του κειμένου.

Άσκηση 8 (δ) (σελ. 184)

Ο αντίστροφα προοδευτικός είναι άδικος φόρος.

Σκέψη / Μεθοδολογία: Το κείμενο δεν χρησιμοποιεί ποτέ τη λέξη "άδικος", αλλά περιγράφει το αποτέλεσμα: "οι φόροι δαπάνης επιβαρύνουν άνισα τις χαμηλές εισοδηματικές τάξεις".

Λύση:

Ενδεικτική απάντηση: Σωστό (με βάση το πνεύμα του κειμένου). Ο αντίστροφα προοδευτικός φόρος επιβαρύνει αναλογικά περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα από τα υψηλά, κάτι που το κείμενο περιγράφει ρητά ως άνιση επιβάρυνση των χαμηλών εισοδηματικών τάξεων.

Πρόσεξε:

• ⚠️ Η πηγαία εκφώνηση είναι ασυνήθιστα διατυπωμένη ως ερώτημα αντί για δηλωτική πρόταση — πιθανό λάθος στίξης της πηγής. Η λέξη "άδικος" είναι υποκειμενική και δεν εμφανίζεται στο κύριο κείμενο, γι' αυτό η απάντηση είναι ενδεικτική.