Λύσεις — Βιολογική Γεωργία (σελ. 235) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Βιολογική Γεωργία

Λύσεις στις 10 ερωτήσεις του κεφαλαίου: ορισμός βιολογικής γεωργίας, συγκαλλιέργεια, ανακύκλωση, κοπριά, οργανικά λιπάσματα, χλωρή λίπανση και φυτοπροστασία χωρίς φυτοφάρμακα.

Ορισμός βιολογικής γεωργίας

Ερώτηση: Τι είναι η βιολογική γεωργία;

Απάντηση:

• Ορισμός στην §10.1 (σελ. 227): βάση της βιολογικής γεωργίας είναι η παραγωγή με συγκεκριμένες και εγκεκριμένες φυσικές μεθόδους.
• Χρησιμοποιεί κατά βάση πρωτογενή προϊόντα της φύσης και φυσικές μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο· το πλαίσιο καθορίζει ο Κανονισμός 2092/91 της ΕΕ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η παραγωγή γεωργικών προϊόντων που γίνεται με χρήση συγκεκριμένων και εγκεκριμένων φυσικών μεθόδων αποτελεί τη βάση της βιολογικής γεωργίας. Στη βιολογική γεωργία χρησιμοποιούνται κατά βάση πρωτογενή προϊόντα που υπάρχουν στη φύση και δεν παράγονται από τον άνθρωπο, ενώ γίνεται προσπάθεια χρήσης φυσικών μεθόδων φιλικών προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο, σε αντίθεση με την εντατική γεωργία που χρησιμοποιεί μεθόδους εχθρικές προς το περιβάλλον. Ο Κανονισμός 2092/91 της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζει το πλαίσιο βάσει του οποίου πρέπει να γίνεται η παραγωγή ενός φυτικού ή ζωικού προϊόντος, για να χαρακτηρισθεί βιολογικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Παραγωγή με εγκεκριμένες φυσικές μεθόδους, πρωτογενή υλικά, φιλική προς περιβάλλον/άνθρωπο · πλαίσιο = Καν. 2092/91 ΕΕ

Ορισμός και σημασία συγκαλλιέργειας

Ερώτηση: Τι είναι η συγκαλλιέργεια φυτών και ποια είναι η σημασία της;

Απάντηση:

• Ορισμός στην §10.2 (σελ. 228): ταυτόχρονη καλλιέργεια περισσοτέρων από δύο φυτικών ειδών.
• Σημασία: ορισμένα είδη ευνοούν την ανάπτυξη άλλων — τα αζωτοβακτήρια στις ρίζες των ψυχανθών δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο, που αξιοποιούν και τα συγκαλλιεργούμενα φυτά, μειώνοντας την ανάγκη για τεχνητή λίπανση (σελ. 228-229).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ταυτόχρονη καλλιέργεια περισσοτέρων από δύο φυτικών ειδών λέγεται συγκαλλιέργεια. Η σημασία της έγκειται στο ότι η παρουσία ορισμένων φυτικών ειδών ευνοεί την ανάπτυξη άλλων: στο ριζικό σύστημα των ψυχανθών αναπτύσσονται τα αζωτοβακτήρια, μικροοργανισμοί που δεσμεύουν άζωτο από τον αέρα της ατμόσφαιρας, το οποίο χρησιμοποιείται από τα φυτά, μειώνοντας τις ανάγκες τους για τεχνητή λίπανση. Έτσι, τα φυτά που καλλιεργούνται μαζί με ψυχανθή αποκτούν πρόσθετη πηγή φυτικής λίπανσης, χωρίς επιβάρυνση του περιβάλλοντος ή οικονομικό κόστος από τεχνητό άζωτο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ταυτόχρονη καλλιέργεια >2 ειδών · σημασία = δέσμευση ατμοσφαιρικού αζώτου από αζωτοβακτήρια ψυχανθών ⇒ φυσική λίπανση

Παραδείγματα συγκαλλιέργειας

Ερώτηση: Να αναφέρετε δύο παραδείγματα συγκαλλιέργειας.

Απάντηση:

• Τα παραδείγματα βρίσκονται στην §10.2 (σελ. 229).
• Βίκος με κριθάρι: το κριθάρι αξιοποιεί το άζωτο του βίκου και ο βίκος αναρριχάται στο κριθάρι → περισσότερος σανός ανά στρέμμα.
• Καλαμπόκι με φασόλι: το καλαμπόκι στηρίζει το αναρριχώμενο φασόλι και επωφελείται από το άζωτο των αζωτοβακτηρίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο παραδείγματα συγκαλλιέργειας που αναφέρονται στο κεφάλαιο: (1) η συγκαλλιέργεια βίκου με κριθάρι, που δίνει στο κριθάρι τη δυνατότητα να επωφεληθεί από το άζωτο που δεσμεύεται στα αζωτοβακτήρια των ριζών του βίκου, ενώ ο βίκος βρίσκει χώρο αναρρίχησης πάνω στο κριθάρι· η συγκαλλιέργεια αυτή δίνει καλύτερη παραγωγή σανού ανά στρέμμα, χωρίς να χρειάζεται προσθήκη τεχνητού αζώτου. (2) η συγκαλλιέργεια καλαμποκιού με φασόλι, όπου το καλαμπόκι δίνει το στήριγμα για να αναπτυχθεί το αναρριχώμενο φασόλι, ενώ το ίδιο το καλαμπόκι επωφελείται από το οργανικό άζωτο που παράγουν τα αζωτοβακτήρια του φασολιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Βίκος με κριθάρι (στήριγμα+άζωτο, καλύτερη παραγωγή σανού) · καλαμπόκι με φασόλι (στήριγμα για αναρρίχηση+άζωτο)

Προϋποθέσεις χρήσης αστικών απορριμμάτων στη γεωργία

Ερώτηση: Με ποιες προϋποθέσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα αστικά απορρίμματα στη γεωργία;

Απάντηση:

• Η απάντηση βρίσκεται στην §10.3 (σελ. 229-230).
• Βασική προϋπόθεση: διαχωρισμός των οργανικών υλών από τα λοιπά απορρίμματα (γυαλιά, μεταλλικές συσκευασίες, πλαστικά) — από τον καταναλωτή, με το χέρι ή μηχανικά.
• Τα σκουπίδια να μην αναμειγνύονται με τοξικές ουσίες (απορρυπαντικά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σκουπίδια περιέχουν μεγάλες ποσότητες φυτικών οργανικών υλών, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν (να ανακυκλωθούν) στη γεωργία, με βασική προϋπόθεση να γίνεται διαχωρισμός τους από τα λοιπά απορρίμματα (γυαλιά, μεταλλικές συσκευασίες, πλαστικά κ.ά.). Ο διαχωρισμός αυτός μπορεί να γίνεται από τον ίδιο τον καταναλωτή (όπως στην Ελβετία), με χειροποίητη διαλογή (όπως στην Αίγυπτο) ή με μηχανικό διαχωρισμό (όπως στη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ). Πρόβλημα στην ανακύκλωση μπορεί να δημιουργηθεί αν ο καταναλωτής αναμείξει τα σκουπίδια με τοξικές ουσίες, όπως τα απορρυπαντικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Προϋπόθεση: διαχωρισμός οργανικών υλών από γυαλί/μέταλλο/πλαστικό (καταναλωτής, χειρωνακτικά ή μηχανικά) · χωρίς ανάμειξη με τοξικές ουσίες

Οργανικά λιπάσματα - παραδείγματα

Ερώτηση: Τι είναι τα οργανικά λιπάσματα; Να αναφέρετε πέντε παραδείγματα.

Απάντηση:

• Ορισμός στην §10.5 (σελ. 231): φυσικό οργανικό υλικό με θρεπτικά στοιχεία σε οργανική μορφή, χωρίς τοξικές ουσίες και παθογόνους οργανισμούς.
• Επιλέγουμε πέντε παραδείγματα από τις κατηγορίες του βιβλίου: ζωικής προέλευσης, φυτικής προέλευσης, οργανικές ύλες, αστικά απόβλητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα οργανικά λιπάσματα ανήκει κάθε φυσικό οργανικό υλικό, που περιέχει ένα ή περισσότερα θρεπτικά στοιχεία σε οργανική μορφή, και δεν περιέχει ούτε τοξικές ουσίες για τα φυτά ούτε παθογόνους οργανισμούς (ζιζάνια, μύκητες, έντομα, ιούς κ.ά.). Η οργανική λίπανση αποτελεί τη βάση της βιολογικής καλλιέργειας. Πέντε παραδείγματα οργανικών λιπασμάτων: (1) κοπριά αγροτικών ζώων, (2) αποξηραμένη/αφυδατωμένη κοπριά πουλερικών, (3) άχυρα και καλαμιές (φυτικής προέλευσης), (4) τύρφη (οργανική ύλη), (5) ζυμωμένα οργανικά σκουπίδια (αστικά απόβλητα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Φυσικό οργανικό υλικό με θρεπτικά στοιχεία, χωρίς τοξικές ουσίες/παθογόνα · παραδείγματα: κοπριά, αφυδατωμένη κοπριά πουλερικών, άχυρα/καλαμιές, τύρφη, ζυμωμένα σκουπίδια

Τρόποι φυτοπροστασίας στη βιολογική γεωργία

Ερώτηση: Να αναφέρετε τρεις τρόπους με τους οποίους γίνεται η φυτοπροστασία στη βιολογική γεωργία.

Απάντηση:

• Βασική αρχή της §10.7 (σελ. 233): αποφυγή της εγκατάστασης του εχθρού στα καλλιεργούμενα φυτά.
• Επιλέγουμε τρεις από τους επτά τρόπους του βιβλίου: ανθεκτικές/ανταγωνιστικές ποικιλίες, αμειψισπορά, μηχανική καταπολέμηση (οι υπόλοιποι: δίχτυα, φωτιά, επιτρεπόμενες φυσικές ουσίες, βιολογική καταπολέμηση, σελ. 233-234).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προστασία των φυτών χωρίς φυτοφάρμακα βασίζεται στην αποφυγή εγκατάστασης του εχθρού στα καλλιεργούμενα φυτά. Τρεις από τους τρόπους που αναφέρονται στο κείμενο είναι: (1) η χρήση ποικιλιών και ειδών που ανταγωνίζονται τον εχθρό ή είναι ανθεκτικά σε ασθένειες/έντομα (π.χ. το κριθάρι ανταγωνίζεται με επιτυχία το ζιζάνιο αιματόχορτο), (2) η αμειψισπορά, δηλαδή η διαδοχική καλλιέργεια φυτών με διαφορετικά προβλήματα φυτοπροστασίας, ώστε να περιορίζεται ή να καταστρέφεται ο εχθρός, και (3) η μηχανική καταπολέμηση των εχθρών, όπως το σκάλισμα για την καταστροφή ζιζανίων ή το όργωμα για την καταστροφή φύλλων στα οποία διαχειμάζουν παράσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ανθεκτικές/ανταγωνιστικές ποικιλίες · αμειψισπορά · μηχανική καταπολέμηση (σκάλισμα, όργωμα) — επίσης δίχτυα, φωτιά, φυσικές ουσίες, βιολογική καταπολέμηση

Διαφορές βιολογικής και συμβατικής γεωργίας

Ερώτηση: Διαφορές βιολογικής και συμβατικής γεωργίας.

Απάντηση:

• Συγκρίνουμε με βάση την §10.1 (σελ. 227) και τις §10.4-10.7: στόχος, λίπανση, φυτοπροστασία, επιπτώσεις στο περιβάλλον.
• Συμβατική: μέγιστη απόδοση με ελάχιστο κόστος, με μεθόδους συχνά εχθρικές προς το περιβάλλον· βιολογική: πρωτογενή υλικά της φύσης, κοπριά και οργανικά λιπάσματα, φυτοπροστασία χωρίς φυτοφάρμακα, πλαίσιο του Καν. 2092/91.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συμβατική (εντατική) γεωργία στοχεύει στη μεγιστοποίηση των αποδόσεων με το μικρότερο δυνατό κόστος παραγωγής, χρησιμοποιώντας μεθόδους που πολλές φορές είναι εχθρικές προς το περιβάλλον, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι μακροχρόνιες επιπτώσεις. Αντίθετα, η βιολογική γεωργία χρησιμοποιεί κατά βάση πρωτογενή προϊόντα που υπάρχουν στη φύση και φυσικές μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο, με τη θρέψη των φυτών να βασίζεται στην κοπριά και τα οργανικά λιπάσματα αντί για συνθετικά χημικά λιπάσματα, και την καταπολέμηση των εχθρών να γίνεται με φυσικούς τρόπους (ανθεκτικές ποικιλίες, αμειψισπορά, μηχανικά μέσα, βιολογική καταπολέμηση) αντί για φυτοφάρμακα. Η παραγωγή προϊόντων χαρακτηρισμένων ως βιολογικά διέπεται μάλιστα από συγκεκριμένο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο (Καν. 2092/91).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Συμβατική: μέγιστη απόδοση/ελάχιστο κόστος, μεθόδοι εχθρικές στο περιβάλλον · βιολογική: φυσικές μέθοδοι, οργανική λίπανση, φυσική φυτοπροστασία, ρυθμισμένη από Καν. 2092/91

Αξιολόγηση κοπριάς ως λιπάσματος

Ερώτηση: Να αξιολογήσετε την κοπριά ως λίπασμα. Κάτω από ποιες προϋποθέσεις πρέπει να χρησιμοποιείται;

Απάντηση:

• Αξιολόγηση από την §10.4 (σελ. 230): πηγή θρεπτικών στοιχείων και μέσο βελτίωσης της φυσικής και βιολογικής γονιμότητας του εδάφους· περιέχει οργανική ουσία, N, P, K, Ca και ιχνοστοιχεία.
• Προϋποθέσεις: παραμονή καλυμμένη σε κοπροσωρό για ζύμωση (καταστρέφονται σπόροι ζιζανίων, ιοί)· η κοπριά πουλερικών και γουρουνιών χρειάζεται ειδική επεξεργασία σε εργοστάσιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κοπριά έχει τεράστια σημασία ως πηγή άντλησης θρεπτικών στοιχείων από τα φυτά και ως μέσο βελτίωσης της γονιμότητας των εδαφών· στη βιολογική γεωργία η θρέψη των φυτών βασίζεται στην κοπριά, η οποία βελτιώνει τη φυσική και βιολογική γονιμότητα των εδαφών. Περιέχει μεγάλο ποσοστό οργανικών υλικών (ξηρή ουσία 20-36%, οργανική ουσία 17-32%), θρεπτικά στοιχεία (άζωτο 0,4-1,3%, φώσφορο 0,16-1,1%, κάλι 0,5-0,7%, ασβέστιο 0,3-3,4%) και ιχνοστοιχεία (0,3-0,8%). Δεν πρέπει, όμως, να χρησιμοποιείται για λίπανση αμέσως, αλλά να παραμένει για κάποιο διάστημα καλυμμένη σε κοπροσωρό, όπου υφίσταται ζύμωση, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα φυτά χωρίς τοξικά προβλήματα (κατά τη ζύμωση καταστρέφονται εχθροί όπως σπόροι ζιζανίων και ιοί). Μερικά είδη κοπριάς (πουλερικών, γουρουνιών) δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας γιατί προκαλούν τοξικά προβλήματα στα φυτά και χρειάζονται ειδική επεξεργασία σε εργοστάσιο πριν από τη χρήση τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πλούσια πηγή θρεπτικών (Ν,P,K,Ca) και βελτίωσης γονιμότητας · προϋπόθεση: ζύμωση σε κοπροσωρό πριν τη χρήση · κοπριά πουλερικών/γουρουνιών χρειάζεται ειδική επεξεργασία

Ορισμός και μηχανισμός χλωρής λίπανσης

Ερώτηση: Τι είναι η χλωρή λίπανση και ποιος ο μηχανισμός της;

Απάντηση:

• Ορισμός στην §10.6 (σελ. 232): ενσωμάτωση στο έδαφος φυτών που αναπτύχθηκαν στο διάστημα μεταξύ δύο καλλιεργειών (π.χ. βίκος μετά το καλαμπόκι).
• Μηχανισμός: τα φυτά προσλαμβάνουν το άζωτο που έμεινε από τη λίπανση της προηγούμενης καλλιέργειας ή, αν είναι ψυχανθή, δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο με τα αζωτοβακτήρια, και το αποδίδουν με την αποσύνθεσή τους στην επόμενη καλλιέργεια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τον όρο χλωρή λίπανση εννοείται η ενσωμάτωση στο έδαφος φυτών που αναπτύχθηκαν στο διάστημα μεταξύ δύο καλλιεργειών (π.χ. ο παραγωγός που μαζεύει καλαμπόκι τον Οκτώβριο μπορεί να σπείρει βίκο, ο οποίος αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια του χειμώνα, και πριν από τη νέα σπορά καλαμποκιού την άνοιξη να ενσωματώσει τα φυτά του βίκου στο έδαφος με άροτρο ή σκαπτικό). Ο μηχανισμός της βασίζεται στο ότι τα φυτά της χλωρής λίπανσης προσλαμβάνουν το άζωτο που προέρχεται από τη λίπανση της προηγούμενης καλλιέργειας ή, εάν είναι ψυχανθή, δεσμεύουν βιολογικά ατμοσφαιρικό άζωτο με τη βοήθεια των αζωτοβακτηρίων. Το δεσμευμένο αυτό άζωτο το αποδίδουν στο έδαφος μετά την αποσύνθεσή τους, ωφελώντας την επόμενη καλλιέργεια· διαφορετικά, χωρίς τη χλωρή λίπανση, αυτό το άζωτο θα χανόταν στην ατμόσφαιρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενσωμάτωση στο έδαφος φυτών ανάμεσα σε δύο καλλιέργειες · μηχανισμός: πρόσληψη/δέσμευση αζώτου (ψυχανθή+αζωτοβακτήρια) και απόδοσή του στο έδαφος μετά την αποσύνθεση

Πλεονεκτήματα χλωρής λίπανσης

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της χλωρής λίπανσης;

Απάντηση:

• Η απάντηση βρίσκεται στην §10.6 (σελ. 232): εκτός από τον εμπλουτισμό με άζωτο, η χλωρή λίπανση επιδρά ευεργετικά στις ιδιότητες του εδάφους.
• Αυξάνει την οργανική ουσία, αξιοποιεί πλεονάσματα νερού, μειώνει τη διάβρωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χλωρή λίπανση, εκτός από την κύρια ευνοϊκή της επίδραση (εμπλουτισμός του εδάφους με άζωτο), επιδρά ευεργετικά στις ιδιότητες του εδάφους με τους εξής τρόπους: αυξάνει την οργανική ουσία του εδάφους, αξιοποιεί πλεονάσματα νερού και μειώνει τη διάβρωση του εδάφους. Αν όμως δεν γίνει σωστά, μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις (σπατάλη νερού, αύξηση παρασίτων, μείωση παραγωγής).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αυξάνει οργανική ουσία εδάφους · αξιοποιεί πλεονάσματα νερού · μειώνει τη διάβρωση