Λύσεις — Το Φυτώριο (σελ. 142) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Το Φυτώριο

Λύσεις στις 13 ερωτήσεις του κεφαλαίου: φυτωριακή επιχείρηση, υποστρώματα, καλλιέργεια σε δοχεία, πολλαπλασιασμός με σπόρο/μόσχευμα/ιστοκαλλιέργεια, μεταφυτεύσεις, ριζωτήριο, εφόδια και περιποιήσεις νεαρών φυταρίων.

Τρόποι και κατηγορίες παραγωγής νέων φυτών

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους γίνεται η παραγωγή νέων φυτών και ποιες κατηγορίες φυτών παράγονται;

Απάντηση:

• Με ποιους τρόπους γίνεται η παραγωγή νέων φυτών και ποιες κατηγορίες φυτών παράγονται;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι φυτωριακές επιχειρήσεις παράγουν νέα φυτά ξεκινώντας από σπόρο (εγγενής πολλαπλασιασμός), από μοσχεύματα (αγενής πολλαπλασιασμός) ή από ακραίους οφθαλμούς (ιστοκαλλιέργεια). Η φυτωριακή επιχείρηση είναι δυνατόν να παράγει φυτά για την καλλιέργεια λαχανικών, για την καλλιέργεια ανθοκομικών φυτών και για την καλλιέργεια δενδροκομικών φυτών. Συνήθως υπάρχει εξειδίκευση σε έναν κλάδο παραγωγής, γιατί κάθε κατηγορία απαιτεί άλλες συνθήκες και διαφορετική εξειδίκευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρόποι: σπόρος, μοσχεύματα, ακραίοι οφθαλμοί (ιστοκαλλιέργεια) · Κατηγορίες φυτών: λαχανικά, ανθοκομικά, δενδροκομικά

Πολλαπλασιαστικό υλικό φυτικών ειδών

Ερώτηση: Τι λέγεται πολλαπλασιαστικό υλικό φυτικών ειδών; Να αναφέρετε πέντε παραδείγματα.

Απάντηση:

• Τι λέγεται πολλαπλασιαστικό υλικό φυτικών ειδών;
• Να αναφέρετε πέντε παραδείγματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλαπλασιαστικό υλικό φυτικών ειδών είναι οι σπόροι, οι κόνδυλοι και οι βολβοί, τα ριζώματα, τα σποροφυτάρια, τα υποκείμενα και εμβόλια, καθώς και κάθε τμήμα του φυτού που προορίζεται για την αναπαραγωγή του. Πέντε παραδείγματα: (1) σπόροι, (2) κόνδυλοι, (3) βολβοί, (4) ριζώματα, (5) σποροφυτάρια (ή, εναλλακτικά, υποκείμενα και εμβόλια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός: κάθε τμήμα φυτού που προορίζεται για αναπαραγωγή · Παραδείγματα: σπόροι, κόνδυλοι, βολβοί, ριζώματα, σποροφυτάρια/υποκείμενα-εμβόλια

Αποστείρωση υποστρώματος

Ερώτηση: Πώς και γιατί γίνεται η αποστείρωση του υποστρώματος;

Απάντηση:

• Πώς και γιατί γίνεται η αποστείρωση του υποστρώματος;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οποιοδήποτε υπόστρωμα κι αν επιλεγεί, πρέπει απαραίτητα να είναι απαλλαγμένο από εχθρούς, κυρίως μύκητες και βακτήρια — γι' αυτό, πριν από τη χρήση, πρέπει να γίνει αποστείρωσή του. Η αποστείρωση μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: με θερμική αποστείρωση, π.χ. με υδρατμούς, ή με χημική απολύμανση, π.χ. με βρωμιούχο μεθύλιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λόγος: απαλλαγή από εχθρούς (μύκητες, βακτήρια) · Τρόποι: θερμική αποστείρωση (υδρατμοί) ή χημική απολύμανση (βρωμιούχο μεθύλιο)

Υλικά υποστρωμάτων: πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για υποστρώματα; Να αναφέρετε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους.

Απάντηση:

• Ποια είναι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για υποστρώματα;
• Να αναφέρετε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια υλικά που χρησιμοποιούνται ως υπόστρωμα στην πρώτη φάση (φύτρωμα σπόρου, ριζοβολία μοσχεύματος) είναι: Η ποταμίσια άμμος, διαμέτρου μικρότερης των 3 χιλιοστών (μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η οικοδομική, εφόσον είναι αδρανής και όχι πολύ λεπτή)· για πολλές δεκαετίες αποτελούσε το κύριο υπόστρωμα ριζοβολίας. Η τύρφη, αδρανής οργανική ύλη από αποσύνθεση φυτών, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτούσια: ενυδατώνεται δύσκολα και σχηματίζει πολύ υγρό υπόστρωμα με κακή αποστράγγιση, οπότε τα μοσχεύματα έχουν κακό αερισμό και σαπίζουν, ενώ έχει και πολύ υψηλή οξύτητα (περί το 3,5), που εξουδετερώνεται με προσθήκη ασβέστου — γι' αυτό χρησιμοποιείται πάντα σε μείγμα (π.χ. τύρφη με άμμο σε αναλογία 1:3-4, καλό για φυτά όξινων εδαφών όπως καμέλια, ροδόδεντρο, αζαλέα, δάφνη). Ο περλίτης είναι αδρανές ορυκτό υλικό με πολλούς πόρους που βελτιώνουν τη ριζική ατμόσφαιρα· μπορεί μερικές φορές να χρησιμοποιηθεί αυτούσιος από εξειδικευμένους φυτωριούχους, ενώ το μείγμα του με άμμο (1:1) ή με τύρφη (1:1) δίνει καλό υπόστρωμα. Ο βερμικουλίτης είναι αντίστοιχο υλικό με τον περλίτη, αλλά πλεονεκτεί μόνο ως υλικό κάλυψης του σπόρου. Τέλος, χρησιμοποιούνται κατά περίπτωση και άλλα υλικά, όπως η χωνεμένη κοπριά, το φυτόχωμα καλής ποιότητας και τα στέμφυλα οινοποιίας — απαιτούν όμως πρόσθετη εξειδίκευση και πείρα και δεν έχουν γενική εφαρμογή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Άμμος: παραδοσιακό/φθηνό, καλό αν δεν είναι λεπτή · Τύρφη: ποτέ αυτούσια (κακή αποστράγγιση, υψηλή οξύτητα) πάντα σε μείγμα · Περλίτης/Βερμικουλίτης: αδρανή, βελτιώνουν αερισμό, βερμικουλίτης κυρίως για κάλυψη σπόρου

Ιδιότητες υλικού φυτοδοχείων

Ερώτηση: Ιδιότητες του υλικού των φυτοδοχείων.

Απάντηση:

• Ιδιότητες του υλικού των φυτοδοχείων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βασικό χαρακτηριστικό των δοχείων είναι ότι δεν πρέπει να εκλύουν τοξικές ουσίες ή ουσίες που αλλάζουν τη σύνθεση του υποστρώματος. Το υλικό κατασκευής τους πρέπει να μην είναι τοξικό, ούτε να αλλάζει την οξύτητα και την ηλεκτρική αγωγιμότητα του υποστρώματος (π.χ. τα δοχεία από τσιμέντο πρέπει εσωτερικά να καλύπτονται με πολυεστερική επίστρωση, διαφορετικά είναι ακατάλληλα για φυτά όπως η γαρδένια, που απαιτούν όξινο περιβάλλον). Επίσης, από τα τοιχώματα των δοχείων δεν πρέπει να περνά φως, γιατί γίνεται ανάσχεση της ανάπτυξης των ριζών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μη τοξικό, δεν αλλάζει οξύτητα/αγωγιμότητα υποστρώματος, αδιαφανή τοιχώματα (όχι φως στις ρίζες)

Μέγεθος φυτοδοχείου

Ερώτηση: Ποιο είναι το ιδανικό μέγεθος φυτοδοχείου;

Απάντηση:

• Ποιο είναι το ιδανικό μέγεθος φυτοδοχείου;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «ιδανικό» μέγεθος δοχείου — το μέγεθος του δοχείου είναι ανάλογο του τι θα αναπτυχθεί μέσα σ' αυτό. Υπάρχουν δοχεία χωρητικότητας από 20 κυβικά εκατοστά έως ένα κυβικό μέτρο. Ένα σπορόφυτο τομάτας ή πετούνιας εμπορεύεται σε δοχεία-γλαστράκια χωρητικότητας περί τα 20-30 κυβικά εκατοστά, ενώ ένας ανεπτυγμένος φοίνικας εμπορεύεται σε δοχείο χωρητικότητας ενός κυβικού μέτρου. Στην πράξη, το μέγεθος αλλάζει διαδοχικά καθώς μεγαλώνει το φυτό (π.χ. ο φίκος μπέντζαμιν περνά από δοχείο 20 cm³ σε 150 cm³, μετά σε 5 L, 10 L και τελικά 30 L).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεν υπάρχει σταθερό «ιδανικό» μέγεθος — εξαρτάται από το είδος και το στάδιο ανάπτυξης του φυτού· 20 cm³ έως 1 m³

Τρόποι πολλαπλασιασμού: πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζονται τα φυτά; Να αναφέρετε τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των διαφόρων τρόπων πολλαπλασιασμού.

Απάντηση:

• Πώς πολλαπλασιάζονται τα φυτά;
• Να αναφέρετε τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των διαφόρων τρόπων πολλαπλασιασμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φυτά πολλαπλασιάζονται με έναν ή περισσότερους από τους εξής τρόπους: με σπόρο (εγγενής πολλαπλασιασμός), με μόσχευμα (αγενής πολλαπλασιασμός) ή με ιστοκαλλιέργεια (αγενής πολλαπλασιασμός). Ο πολλαπλασιασμός με σπόρο παρουσιάζει ως πλεονέκτημα ότι ο σπόρος μπορεί να μεταφερθεί με ευχέρεια και να τον προμηθευτεί κάποιος από την αγορά με εγγύηση ποιότητας· μειονέκτημα, για πολλά είδη φυτών, είναι ότι με το σπόρο καθυστερεί υπερβολικά η πρώτη ανάπτυξη (π.χ. η ρίγανη με σπόρο δίνει εμπορεύσιμα φυτά τον τρίτο χρόνο, ενώ με μόσχευμα τον πρώτο χρόνο). Ο πολλαπλασιασμός με μόσχευμα παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα για τα καλλωπιστικά φυτά και ορισμένα δένδρα: διατηρούνται τα χαρακτηριστικά του μητρικού φυτού, η ανάπτυξη και η παραγωγή είναι συντομότερη και η διαδικασία του πολλαπλασιασμού είναι ευκολότερη. Με ιστοκαλλιέργεια είναι δυνατόν να πολλαπλασιασθούν πολλά είδη φυτών, αλλά απαιτείται ειδικός εξοπλισμός και υψηλή τεχνολογία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σπόρος: εύκολη μεταφορά/εγγύηση ποιότητας, αλλά αργή πρώτη ανάπτυξη · Μόσχευμα: διατήρηση χαρακτηριστικών, ταχύτερο, ευκολότερο · Ιστοκαλλιέργεια: πολλά είδη, απαιτεί ειδικό εξοπλισμό/τεχνολογία

Διαδικασία πολλαπλασιασμού με μοσχεύματα

Ερώτηση: Ποια είναι η διαδικασία του πολλαπλασιασμού με μοσχεύματα;

Απάντηση:

• Ποια είναι η διαδικασία του πολλαπλασιασμού με μοσχεύματα;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία της εργασίας είναι: επιλογή μοσχεύματος, εμβάπτιση σε ορμόνη ριζοβολίας, τοποθέτηση στο υπόστρωμα ριζοβολίας, τοποθέτηση στο ριζωτήριο, τακτικό πότισμα με ρύθμιση της θέρμανσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Επιλογή μοσχεύματος → εμβάπτιση σε ορμόνη ριζοβολίας → υπόστρωμα ριζοβολίας → ριζωτήριο → τακτικό πότισμα/θέρμανση

Ιδανικές συνθήκες ριζοβολίας μοσχευμάτων

Ερώτηση: Ιδανικές συνθήκες ριζοβολίας μοσχευμάτων.

Απάντηση:

• Ιδανικές συνθήκες ριζοβολίας μοσχευμάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ριζοβολία των μοσχευμάτων επιταχύνεται εάν το υπόστρωμα είναι θερμαινόμενο, συνήθως περί τους 20°C (εξαρτάται από το είδος προς ριζοβόληση), και η σχετική ατμοσφαιρική υγρασία είναι πάνω από 95%. Η ατμοσφαιρική σχετική υγρασία αυξάνεται με τη χρήση συστήματος υδρονέφωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θερμαινόμενο υπόστρωμα (~20°C) · σχετική υγρασία >95% (μέσω υδρονέφωσης)

Διαδικασία επιτυχημένης μεταφύτευσης

Ερώτηση: Ποια είναι η διαδικασία της επιτυχημένης μεταφύτευσης;

Απάντηση:

• Ποια είναι η διαδικασία της επιτυχημένης μεταφύτευσης;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα νεαρά φυτά-σπορόφυτα ή τα ριζοβοληθέντα μοσχεύματα μεταφυτεύονται σε μεγαλύτερα δοχεία, διαδοχικά, καθώς τα αρχικά δοχεία έχουν πολύ μικρή ποσότητα υποστρώματος που δεν καλύπτει τις απαιτήσεις ενός φυτού που αναπτύσσεται για εμπορικούς λόγους (π.χ. ο φίκος μπέντζαμιν μεταφέρεται διαδοχικά από δοχείο 20 cm³ σε 150 cm³, μετά σε 5 L, 10 L και τελικά 30 L). Στη μεταφύτευση δίνεται ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να μη διαλυθεί το υπόστρωμα με τη ρίζα· αυτό επιτυγχάνεται αν δεν γίνει πότισμα του υποστρώματος τις 2-5 ημέρες πριν από τη μεταφύτευση. Μετά τη μεταφύτευση ακολουθεί πότισμα, για να γίνει η πρόσφυση του νέου χώματος στις ρίζες. Μερικές φορές, για την καλύτερη ανάπτυξη του μεταφυτευόμενου φυτού, χρησιμοποιούνται προσθετικές ουσίες: στο υπόστρωμα τίθεται διάλυμα χουμικών οξέων, ενώ το υπέργειο τμήμα ψεκάζεται με διάλυμα αμινοξέων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διαδοχικές μεταφυτεύσεις σε μεγαλύτερα δοχεία · καθόλου πότισμα 2-5 μέρες πριν (να μη διαλυθεί το υπόστρωμα) · πότισμα μετά για πρόσφυση · χρήση χουμικών οξέων/αμινοξέων

Περιγραφή ριζωτηρίου

Ερώτηση: Να περιγράψετε ένα ριζωτήριο.

Απάντηση:

• Να περιγράψετε ένα ριζωτήριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ριζωτήριο είναι ένας χώρος που τοποθετείται συνήθως μέσα στο θερμοκήπιο και φέρει χαμηλή κάλυψη με φιλμ πολυαιθυλενίου. Έχει συνήθως πλάτος 1,5 μ., με πρόσβαση και από τις δύο πλευρές, και μήκος 4-10 μ. Η βάση του είναι ένα τραπέζι από λαμαρίνα ή αλουμίνιο ή αμιαντοτσιμέντο ή πλαστικό, με πλευρικά τοιχώματα ύψους 20 εκατοστών. Στη βάση τοποθετείται η πηγή θέρμανσης (με ηλεκτρικό ρεύμα ή με θερμό νερό), καλυμμένη με λεπτή άμμο, πάνω στην οποία τοποθετούνται τα δοχεία με τους σπόρους ή τα μοσχεύματα — καλύτερα σε ειδικούς πλαστικούς δίσκους με ατομικές θέσεις παρά σε δοχεία με χύδην σπορά, γιατί εξοικονομείται εργασία και παράγονται φυτά καλύτερης ποιότητας. Το τραπέζι καλύπτεται με πλαστικό στο ύψος περίπου των 70-90 εκατοστών, ενώ σε ύψος 50-60 εκατοστών τοποθετείται το σύστημα υδρονέφωσης. Όλο το ριζωτήριο συνδέεται με αυτόματους μηχανισμούς λειτουργίας που καθορίζουν τη συχνότητα άρδευσης και τη θερμοκρασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χώρος μέσα στο θερμοκήπιο, πλάτος 1,5 μ./μήκος 4-10 μ., τραπέζι με πηγή θέρμανσης+άμμο, δίσκοι, υδρονέφωση, αυτόματος έλεγχος

Εφόδια φυτωριακής επιχείρησης

Ερώτηση: Να γράψετε οκτώ εφόδια που πρέπει να έχει μία φυτωριακή επιχείρηση.

Απάντηση:

• Να γράψετε οκτώ εφόδια που πρέπει να έχει μία φυτωριακή επιχείρηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μια φυτωριακή επιχείρηση εφοδιάζεται με: (1) ορμόνη ριζοβολίας των μοσχευμάτων, (2) ψαλίδια για τη δημιουργία κατάλληλων μοσχευμάτων, (3) σύστημα αποστείρωσης υποστρώματος, (4) υπόστρωμα ανάπτυξης, (5) δοχεία ανάπτυξης, (6) χώρο ριζοβολίας, ανάπτυξης και σκληραγώγησης των φυτών, (7) βοηθητικά υλικά, (8) αυτόματη μηχανή πληρώσεως δοχείων (το βιβλίο αναφέρει επιπλέον και αυτόματη γραμμή σποράς και αυτόματη μηχανή φυτέματος γυμνόρριζων φυτών/φυτών σε κύβους, από τα οποία μπορούν εναλλακτικά να επιλεγούν οκτώ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορμόνη ριζοβολίας, ψαλίδια, σύστημα αποστείρωσης, υπόστρωμα, δοχεία, χώρος ριζοβολίας/ανάπτυξης/σκληραγώγησης, βοηθητικά υλικά, αυτόματες μηχανές πλήρωσης/σποράς/φυτέματος

Προστασία και περιποιήσεις νεαρών φυταρίων

Ερώτηση: Προστασία και περιποιήσεις νεαρών φυταρίων.

Απάντηση:

• Προστασία και περιποιήσεις νεαρών φυταρίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά την παραγωγή του νέου φυτού, τα φυτάρια μεταφέρονται από το χώρο του ριζωτηρίου σε προστατευόμενο χώρο, που βρίσκεται μέσα στο θερμοκήπιο αν δεν είναι κατάλληλες οι κλιματικές συνθήκες του περιβάλλοντος, ενώ αν οι εξωτερικές συνθήκες το επιτρέπουν, η νέα θέση βρίσκεται στο ύπαιθρο, σε χώρο προστατευόμενο από ακραίες κλιματικές συνθήκες. Ένα νεαρό φυτό μπορεί να τοποθετηθεί κάτω από δίκτυ σκίασης, που το προστατεύει από τον ήλιο και μερικώς από την πτώση της βραδινής θερμοκρασίας, ενώ παρεμποδίζει την ελεύθερη κίνηση του αέρα, ώστε η ατμοσφαιρική σχετική υγρασία να συγκρατείται σε ικανοποιητικό επίπεδο. Πλευρικά, ο χώρος προστατεύεται από φυσικά εμπόδια (τσιμεντόλιθους, ξύλα, φυτική μπορντούρα), για να μειωθεί η κίνηση του αέρα. Τα φυτά αρδεύονται με σύστημα τεχνητής βροχής, μετά τις 10 π.μ. έως νωρίς το απόγευμα, ώστε να μην υπάρχει υπερβολική υγρασία τις βραδινές ώρες (που προκαλεί ισχυρά προβλήματα φυτοπροστασίας). Λιπαίνονται κάθε 10-15 ημέρες, με το σύστημα άρδευσης, ατομικά κατά γλαστράκι με ριζοπότισμα, ή με τοποθέτηση κόκκων λιπάσματος βραδείας αποδέσμευσης εντός του εδάφους. Γίνεται συστηματική αφαίρεση των ζιζανίων, τόσο μέσα από τα δοχεία όσο και από τον περιβάλλοντα χώρο (βελτιώνεται με μαύρο φιλμ πολυαιθυλενίου στο έδαφος). Τέλος, χρειάζεται ιδιαίτερη πρόβλεψη για το έδαφος όπου τοποθετούνται τα φυτά, ώστε να γίνεται γρήγορη αποστράγγιση του πλεονάζοντος νερού και να είναι εύκολη η κυκλοφορία του προσωπικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μεταφορά σε προστατευόμενο χώρο, δίκτυ σκίασης, φυσικά εμπόδια, άρδευση πρωί-μεσημέρι, λίπανση κάθε 10-15 μέρες, αφαίρεση ζιζανίων, καλή αποστράγγιση