Λύσεις — Χορτολιβαδικές Εκτάσεις (σελ. 262) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Χορτολιβαδικές Εκτάσεις

Λύσεις στις 13 ερωτήσεις του κεφαλαίου: λειμώνες/λιβάδια/βοσκότοποι, τύποι εκτάσεων, λιβαδική βλάστηση, περιβαλλοντική-οικονομική σημασία και ορθολογική χρήση των χορτολιβαδικών εκτάσεων.

Χορτολιβαδική έκταση και λιβαδική βλάστηση

Ερώτηση: Τι είναι χορτολιβαδική έκταση; Να περιγράψετε τη λιβαδική βλάστηση.

Απάντηση:

• Τι είναι χορτολιβαδική έκταση; Να περιγράψετε τη λιβαδική βλάστηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χορτολιβαδικές εκτάσεις είναι οι μεγάλες εκτάσεις χωρίς δένδρα ή με αραιή δενδρώδη βλάστηση που υπάρχουν σε όλες τις περιοχές της χώρας μας, δεν καλλιεργούνται για γεωργική χρήση και έχουν φτωχά, βραχώδη εδάφη λόγω διάβρωσης και καταστροφής δασών από πυρκαγιές· χαρακτηρίζονται ως δασικές και διακρίνονται σε λειμώνες, λιβάδια και βοσκότοπους. Η λιβαδική βλάστηση μπορεί να είναι ποώδης, ξυλώδης ή μεικτή, με προέλευση φυσική (αυτοσπορά/αναβλάστηση χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση) ή τεχνητή (σπορά λειμωνίων φυτών από τον άνθρωπο). Περιλαμβάνει ποώδη βλάστηση (αγρωστώδη όπως αγρόπυρο, άγροστις, αγριάδα, φεστούκα· ψυχανθή όπως μηδική, τριφύλλια), ξυλώδη βλάστηση (πουρνάρι, σχίνος, ελιά κ.ά.) και ζιζάνια (φυτά ανεπιθύμητα, όπως το γαϊδουράγκαθο ή το τριβόλι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έκταση χωρίς δένδρα/με αραιή δενδρώδη βλάστηση, δασικού χαρακτήρα (λειμώνες/λιβάδια/βοσκότοποι) · βλάστηση: ποώδης/ξυλώδης/μεικτή, φυσική ή τεχνητή

Ορισμός βοσκής

Ερώτηση: Τι είναι βοσκή;

Απάντηση:

• Τι είναι βοσκή;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοσκή είναι η χρήση μιας χορτολιβαδικής έκτασης (λιβαδιού ή βοσκότοπου) από τα ζώα, τα οποία τρέφονται απευθείας από τη φυσική βλάστησή της. Η προέλευση της βοσκής μπορεί να είναι φυσική, όταν ο χλοοτάπητας προέρχεται από τη φύση χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση (φυσική αυτοσπορά ή αναβλάστηση λειμωνίων φυτών· στην Ελλάδα σχεδόν το σύνολο των βοσκών είναι φυσικές), ή τεχνητή, όταν ο χλοοτάπητας έχει προέλθει από ανθρώπινη παρέμβαση, με σπορά κατάλληλων για την περιοχή λειμωνίων φυτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χρήση χορτολιβαδικής έκτασης από ζώα που τρέφονται από τη βλάστησή της · φυσική (χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση) ή τεχνητή (με σπορά)

Έκταση βοσκής ανά ζώο το χρόνο

Ερώτηση: Ποια έκταση βοσκής απαιτείται κατά ζώο το χρόνο;

Απάντηση:

• Ποια έκταση βοσκής απαιτείται κατά ζώο το χρόνο;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η απαιτούμενη έκταση εξαρτάται από το είδος του ζώου και την ποιότητα/απόδοση του βοσκότοπου. Ένα πρόβατο καλύπτει τις διατροφικές του ανάγκες καταναλώνοντας περίπου 4 κιλά χλόης την ημέρα, δηλαδή σε μια ετήσια περίοδο βόσκησης 180 ημερών χρειάζεται περίπου 720 κιλά χλόης. Ένα μεγάλο ζώο, όπως το άλογο ή το μοσχάρι, χρειάζεται περίπου 24 κιλά χλόης ημερησίως, δηλαδή περίπου 4 τόνους στην περίοδο βόσκησης. Επειδή στην Ελλάδα οι πλούσιοι πεδινοί βοσκότοποι παράγουν κατά μέσο όρο 400 κιλά χλόης το χρόνο, ενώ τα φτωχά ορεινά λιβάδια μόνο 100 κιλά, σε κάθε αιγοπρόβατο αναλογεί περίπου μισό στρέμμα πεδινού βοσκότοπου ή δύο στρέμματα ορεινού λιβαδιού το μήνα, ενώ στα μεγάλα ζώα αναλογούν 6-24 στρέμματα το μήνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρόβατο: ~4 κιλά χλόης/ημέρα (~720 κιλά/έτος) · μεγάλο ζώο: ~24 κιλά/ημέρα (~4 τόνοι/έτος) · έκταση: μισό στρέμμα πεδινού ή δύο ορεινού/μήνα ανά αιγοπρόβατο

Κίνδυνοι για το λιβάδι

Ερώτηση: Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν για το λιβάδι;

Απάντηση:

• Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν για το λιβάδι;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κυριότερος κίνδυνος για το λιβάδι είναι η υπερβολική βόσκηση, όταν δηλαδή ο αριθμός των ζώων σε ένα βοσκοτόπι είναι μεγαλύτερος από όσα μπορεί αυτό να θρέψει. Στην περίπτωση αυτή, τα ζώα δεν διατρέφονται καλά, μειώνεται η γαλακτοπαραγωγή τους και αδυνατίζουν, ενώ παράλληλα σταδιακά υποβαθμίζεται και καταστρέφεται το ίδιο το βοσκοτόπι. Επιπλέον κίνδυνο αποτελεί η μη τήρηση καθορισμένου προγράμματος βόσκησης (βόσκηση συνεχώς στο ίδιο σημείο, χωρίς να δίνεται χρόνος στο λιβάδι να επαναβλαστήσει), κάτι που μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτες ζημιές στη βλάστηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Υπερβολική βόσκηση (πάνω από την αντοχή του λιβαδιού) και συνεχής βόσκηση στο ίδιο σημείο ⇒ υποβάθμιση/καταστροφή λιβαδιού

Φυσικό λιβάδι

Ερώτηση: Τι είναι φυσικό λιβάδι;

Απάντηση:

• Τι είναι φυσικό λιβάδι;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσικό θεωρείται το λιβάδι στο οποίο ο χλοοτάπητας προέρχεται από τη φύση, χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπου. Αυτό γίνεται με τη φυσική αυτοσπορά των λειμωνίων φυτών ή με την αναβλάστησή τους. Στην Ελλάδα το σύνολο σχεδόν των βοσκών είναι φυσικές βοσκές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χλοοτάπητας από φυσική αυτοσπορά/αναβλάστηση, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση — στην Ελλάδα σχεδόν όλες οι βοσκές είναι φυσικές

Τεχνητό λιβάδι

Ερώτηση: Τι είναι τεχνητό λιβάδι;

Απάντηση:

• Τι είναι τεχνητό λιβάδι;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεχνητή λέγεται η βοσκή της οποίας ο χλοοτάπητας έχει προέλθει έπειτα από ανθρώπινη παρέμβαση, με τη σπορά των κατάλληλων για την περιοχή λειμωνίων φυτών. Στους λειμώνες και στα λιβάδια μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα της βλάστησης με τεχνητή σπορά λειμωνίων φυτών, ενώ στα βοσκοτόπια δεν μπορεί να γίνει καμία σπορά — εκεί μόνο ο περιορισμός της βόσκησης μπορεί να βελτιώσει την ανάπτυξη των φυτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χλοοτάπητας από ανθρώπινη παρέμβαση (σπορά κατάλληλων λειμωνίων φυτών) — δυνατή σε λειμώνες/λιβάδια, όχι στους βοσκότοπους

Βοσκότοπος και διαφορές με το λιβάδι

Ερώτηση: Να περιγράψετε ένα βοσκότοπο. Ποιες είναι οι διαφορές του με το λιβάδι;

Απάντηση:

• Να περιγράψετε ένα βοσκότοπο. Ποιες είναι οι διαφορές του με το λιβάδι;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βοσκότοποι είναι πολύ άγονα εδάφη, πετρώδη, με αραιή και φτωχή βλάστηση. Σε αντίθεση με τα λιβάδια, τα οποία έχουν βλάστηση στο μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειάς τους και παράγουν χόρτο για βόσκηση, οι βοσκότοποι έχουν πολύ πιο φτωχή και αραιή βλάστηση, λόγω της κακής ποιότητας του εδάφους τους. Επιπλέον, ενώ στα λιβάδια μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα της βλάστησης με τεχνητή σπορά λειμωνίων φυτών, στους βοσκότοπους δεν μπορεί να γίνει καμία σπορά· εκεί μόνο ο περιορισμός της βόσκησης μπορεί να βελτιώσει την ανάπτυξη των φυτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Βοσκότοπος: πολύ άγονο, πετρώδες έδαφος, αραιή/φτωχή βλάστηση, χωρίς δυνατότητα σποράς · λιβάδι: πλουσιότερη βλάστηση, δέχεται τεχνητή σπορά

Διαφορές λειμώνων-λιβαδιών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές λειμώνων – λιβαδιών;

Απάντηση:

• Ποιες είναι οι διαφορές λειμώνων – λιβαδιών;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι λειμώνες αναπτύσσονται σε υγρά και γόνιμα εδάφη και παράγουν χόρτο τόσο για βόσκηση όσο και για συλλογή (κοφτολίβαδα), δηλαδή μπορούν να κοπούν. Τα λιβάδια, αντίθετα, παράγουν χόρτο μόνο για βόσκηση και όχι για κοπή, έχουν βλάστηση στο μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειάς τους, υπάρχουν σε όλα τα υψόμετρα (με τον κύριο όγκο τους γύρω στα 800 μ.) και η επιφάνειά τους είναι μερικές φορές ανώμαλη, με συνεχή εναλλαγή κλίσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λειμώνας: υγρό/γόνιμο έδαφος, χόρτο για βόσκηση ΚΑΙ κοπή · λιβάδι: μόνο βόσκηση, όλα τα υψόμετρα (κυρίως ~800μ.)

Βελτίωση λειμώνιας βλάστησης

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα της λειμώνιας βλάστησης και πώς;

Απάντηση:

• Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα της λειμώνιας βλάστησης και πώς;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους λειμώνες και στα λιβάδια μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα της βλάστησης με τεχνητή σπορά λειμωνίων φυτών, δηλαδή με ανθρώπινη παρέμβαση που σπέρνει κατάλληλα για την περιοχή είδη φυτών, ώστε να ενισχυθεί η ποσότητα και η ποιότητα της παραγόμενης χλόης. Στα βοσκοτόπια, αντίθετα, δεν μπορεί να γίνει καμία σπορά λόγω του φτωχού, πετρώδους εδάφους τους· εκεί η μόνη δυνατή βελτίωση είναι ο περιορισμός της βόσκησης, ώστε να δοθεί χρόνος στα υπάρχοντα φυτά να αναπτυχθούν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σε λειμώνες/λιβάδια: τεχνητή σπορά λειμωνίων φυτών · σε βοσκότοπους: μόνο περιορισμός βόσκησης (καμία σπορά δυνατή)

Ασκεπείς και δασοσκεπείς βοσκές

Ερώτηση: Διαφορές μεταξύ ασκεπών και δασοσκεπών βοσκών.

Απάντηση:

• Διαφορές μεταξύ ασκεπών και δασοσκεπών βοσκών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις ασκεπείς βοσκές η βλάστηση είναι αποκλειστικά ποώδης· εδώ ανήκουν οι Αλπικές βοσκές, όπου δεν είναι δυνατή η ανάπτυξη θάμνων και δένδρων, επειδή το χειμώνα οι θερμοκρασίες είναι χαμηλές (συνήθως καλύπτονται με χιόνι) και επικρατούν ισχυροί ψυχροί άνεμοι. Στις δασοσκεπείς βοσκές, αντίθετα, ο χλοοτάπητας αποτελείται από ποώδη ΚΑΙ ξυλώδη βλάστηση (θάμνοι, δένδρα) σε διάφορες αναλογίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ασκεπείς: μόνο ποώδης βλάστηση (π.χ. Αλπικές βοσκές, χωρίς θάμνους/δένδρα) · δασοσκεπείς: ποώδης+ξυλώδης βλάστηση μαζί

Περιβαλλοντική σημασία του λιβαδιού

Ερώτηση: Ποια είναι η περιβαλλοντική σημασία του λιβαδιού;

Απάντηση:

• Ποια είναι η περιβαλλοντική σημασία του λιβαδιού;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα λιβαδικά φυτά βελτιώνουν την ποιότητα του εδάφους: το προστατεύουν από τις διαβρώσεις, ενώ αποτελούν βασικό παράγοντα για τη συγκράτηση του νερού και τη διήθησή του στο έδαφος, με αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων. Οι χορτολιβαδικές εκτάσεις μειώνουν ή εκμηδενίζουν το σχηματισμό χειμάρρων, οι οποίοι στο πέρασμά τους καταστρέφουν το περιβάλλον. Έτσι, το λιβάδι συμβάλλει καθοριστικά στην προστασία του εδάφους και στη διαχείριση των υδάτινων πόρων μιας περιοχής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Προστασία εδάφους από διάβρωση, συγκράτηση/διήθηση νερού, εμπλουτισμός υπόγειων υδάτων, μείωση χειμάρρων

Ωφέλεια λιβαδιών για τον άνθρωπο

Ερώτηση: Είναι τα λιβάδια ωφέλιμα για τον άνθρωπο και γιατί;

Απάντηση:

• Είναι τα λιβάδια ωφέλιμα για τον άνθρωπο και γιατί;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, τα λιβάδια είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα για τον άνθρωπο. Αποτελούν τη βάση της ανάπτυξης της εκτατικής κτηνοτροφίας, αφού τα ζώα (πρόβατα, κατσίκες, βοοειδή) παίρνουν βασικό μέρος της διατροφής τους από αυτά· χωρίς τη βόσκηση δεν μπορεί να υπάρξει εκτατική αιγοπροβατοτροφία, που αποτελεί για την Ελλάδα την κύρια μορφή ζωικής εκμετάλλευσης, ενώ η εκτατική αιγοπροβατοτροφία έχει και την επιπρόσθετη σημασία ότι κρατά τους κατοίκους στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Πέρα από την κτηνοτροφία, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις προσφέρουν και άλλα οφέλη: τροφή για τις μέλισσες, περιβάλλον αναψυχής και καταφύγιο θηραμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ναι — βάση εκτατικής κτηνοτροφίας (κυρίως αιγοπροβατοτροφίας), διατήρηση πληθυσμού ορεινών περιοχών, τροφή μελισσών, αναψυχή, θηράματα

Κανόνες χρήσης λιβαδιών

Ερώτηση: Ποιοι κανόνες ορίζουν τη χρήση των λιβαδιών;

Απάντηση:

• Ποιοι κανόνες ορίζουν τη χρήση των λιβαδιών;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χρήση των χορτολιβαδικών εκτάσεων πρέπει να γίνεται με βάση ορισμένους κανόνες, γιατί διαφορετικά η υπερβολική βόσκηση μπορεί να οδηγήσει στην οριστική καταστροφή τους. Σε κάθε λιβάδι μπορεί να βοσκήσει ορισμένος αριθμός ζώων, ανάλογα με την απόδοση του λιβαδιού σε χόρτο και τις ανάγκες των ζώων (π.χ. ένα πρόβατο χρειάζεται περίπου 4 κιλά χλόης την ημέρα). Η απόδοση ενός λιβαδιού είναι ανάλογη της ποιότητάς του και των καιρικών συνθηκών της περιοχής, γι' αυτό ο αριθμός των ζώων πρέπει να προσαρμόζεται στα δεδομένα του συγκεκριμένου λιβαδιού (πεδινού ή ορεινού). Επιπλέον, τα ζώα πρέπει να βόσκουν το βοσκοτόπι με καθορισμένο πρόγραμμα και όχι συνέχεια στο ίδιο σημείο, ώστε να δίνεται ο χρόνος να επαναβλαστήσει το λιβάδι, να αυξηθεί η παραγωγή του και να μην υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αριθμός ζώων ανάλογος με απόδοση λιβαδιού · προσαρμογή στην ποιότητα/απόδοση (πεδινό vs ορεινό) · καθορισμένο πρόγραμμα εναλλαγής βόσκησης, όχι συνεχής βόσκηση στο ίδιο σημείο