Λύσεις — Αποθήκευση, Μεταφορά και Εμπορία των Φυτικών Προϊόντων (σελ. 221) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Αποθήκευση, Μεταφορά και Εμπορία των Φυτικών Προϊόντων

Λύσεις στις 10 ερωτήσεις του κεφαλαίου: κριτήρια συγκομιδής, ποιότητα προϊόντος, τυποποίηση, συσκευασία, αποθήκευση, φορτηγό-ψυγείο, συμβατότητα κοινής μεταφοράς και μετασυλλεκτικός χειρισμός.

Πότε συγκομίζονται τα φυτικά προϊόντα

Ερώτηση: Πότε συγκομίζονται τα φυτικά προϊόντα;

Απάντηση:

• Πότε συγκομίζονται τα φυτικά προϊόντα;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συλλογή των φυτικών προϊόντων εξαρτάται από το είδος, τον υπάρχοντα εξοπλισμό και τη χρήση που προβλέπεται να γίνει. Όταν το προϊόν προορίζεται να χρησιμοποιηθεί νωπό, συγκομίζεται σε πρώιμο στάδιο ωριμότητας. Εάν προορίζεται για τη βιομηχανία, συγκομίζεται σε πλήρη ωριμότητα. Επίσης, εάν υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός (ξηραντήρια, ψυγεία), το προϊόν συγκομίζεται στα πρώτα στάδια ωριμότητας, διαφορετικά παραμένει στο χωράφι μέχρι να έλθει στο στάδιο που απαιτείται για τη φυσική του διατήρηση. Το σιτάρι διατηρείται σε σύγχρονες αποθήκες εάν η υγρασία του σπόρου είναι κάτω του 14% (καθυστέρηση της συγκομιδής αυξάνει τις απώλειες). Τα λαχανικά/φρούτα νωπής κατανάλωσης συγκομίζονται σε αρχικό στάδιο ωριμότητας, ενώ όσα προορίζονται για βιομηχανική χρήση συγκομίζονται πλήρως ώριμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εξαρτάται από είδος, εξοπλισμό, χρήση · νωπή κατανάλωση=πρώιμο στάδιο, βιομηχανία=πλήρη ωριμότητα · σιτάρι: υγρασία <14%

Παράγοντες ποιότητας προϊόντος

Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η ποιότητα των προϊόντων;

Απάντηση:

• Από τι εξαρτάται η ποιότητα των προϊόντων;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ποιότητα του προϊόντος καθορίζεται από: την ποικιλία που χρησιμοποιήθηκε, την καλλιεργητική τεχνική που εφαρμόσθηκε, τις συνθήκες συγκομιδής και τους μετασυλλεκτικούς χειρισμούς. Η ποιότητα δεν μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες της γενετικής προέλευσης της ποικιλίας, ενώ η ίδια ποικιλία δίνει διαφορετικής ποιότητας προϊόντα εάν καλλιεργηθεί σε διαφορετικές περιοχές, λόγω διαφορετικών κλιματικών και εδαφολογικών συνθηκών. Η ποιότητα αναφέρεται τόσο στην εξωτερική εμφάνιση όσο και στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, καθώς και στην απουσία υπολειμμάτων τοξικών ουσιών. Είναι μερικές φορές υποκειμενική, ανάλογα με τις συνήθειες του καταναλωτή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ποικιλία + καλλιεργητική τεχνική + συνθήκες συγκομιδής + μετασυλλεκτικοί χειρισμοί · όριο = γενετική προέλευση ποικιλίας · μερικές φορές υποκειμενική

Σκοπός της τυποποίησης

Ερώτηση: Γιατί γίνεται τυποποίηση των φυτικών προϊόντων;

Απάντηση:

• Γιατί γίνεται τυποποίηση των φυτικών προϊόντων;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συγκομιζόμενο προϊόν διαφέρει σε μεγάλο βαθμό ως προς το μέγεθος (βάρος), το σχήμα και το χρώμα. Έτσι δημιουργείται η ανάγκη της τυποποίησης, που διαχωρίζει το προϊόν σε ποιοτικά ενιαίες ομάδες. Κάθε τυποποιημένη κατηγορία απολαμβάνει διαφορετικές τιμές και μερικές φορές προορίζεται για διαφορετική χρήση (π.χ. τα κρεμμύδια τυποποιούνται σε πολύ μικρά για φύτεμα, μικρά για στιφάδο, μέτρια-μεγάλα για οικιακή κατανάλωση και πολύ μεγάλα για βιομηχανοποίηση). Η τυποποίηση γίνεται προτιμότερα με ειδικά μηχανήματα, γιατί γίνεται καλύτερα, ταχύτερα και με μικρότερο κόστος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διαχωρισμός σε ποιοτικά ενιαίες ομάδες (μέγεθος/σχήμα/χρώμα) με διαφορετικές τιμές/χρήσεις · κατά προτίμηση με μηχανήματα

Υλικά συσκευασίας φυτικών προϊόντων

Ερώτηση: Να αναφέρετε πέντε διαφορετικά υλικά συσκευασίας των φυτικών προϊόντων.

Απάντηση:

• Να αναφέρετε πέντε διαφορετικά υλικά συσκευασίας των φυτικών προϊόντων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από το κείμενο του κεφαλαίου προκύπτουν, μεταξύ άλλων, τα εξής υλικά/μέσα συσκευασίας φυτικών προϊόντων: (1) δίχτινα σακουλάκια (π.χ. πορτοκάλια 1-3 κιλών για τη Δυτική Ευρώπη), (2) χαρτοκιβώτια (όπου τοποθετούνται τα δίχτινα σακουλάκια ή οι μικροσυσκευασίες σταφυλιών), (3) ξύλινα τελάρα (π.χ. σταφύλια των δέκα κιλών για την Ανατολική Ευρώπη), (4) πλαστικά κιβώτια-κλούβες (αρχική διακίνηση λαχανικών/φρούτων πριν την τελική συσκευασία), (5) τσουβάλια από δίχτυ (π.χ. τυποποιημένα κρεμμύδια). Το υλικό επιλέγεται ανάλογα με τη χώρα προορισμού, αφού υπάρχουν ειδικές εθνικές προδιαγραφές (π.χ. η Γερμανία δεν δέχεται μη ανακυκλώσιμα υλικά συσκευασίας).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δίχτινα σακουλάκια · χαρτοκιβώτια · ξύλινα τελάρα · πλαστικά κιβώτια/κλούβες · τσουβάλια δίχτυ — επιλογή ανάλογα με χώρα προορισμού

Αποθήκευση καρπών σιτηρών

Ερώτηση: Τόπος και συνθήκες αποθήκευσης των καρπών των σιτηρών.

Απάντηση:

• Τόπος και συνθήκες αποθήκευσης των καρπών των σιτηρών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι καρποί σιτηρών σε τσουβάλια αποθηκεύονται συνήθως σε κοινές αποθήκες, όπου η εργασία βελτιώνεται με τη χρήση μηχανοκίνητων μεταφορικών μέσων (ανυψωτικά μηχανήματα - κλαρκ). Εκτός από τις κοινές αποθήκες χρησιμοποιούνται και ειδικές πυργοειδείς κατασκευές, τα σιλό: κλειστές αποθήκες, συνήθως κυλινδρικές και υδατοστεγείς, στις οποίες το προϊόν χύνεται από την κορυφή με μηχανικό αναβατόριο και αδειάζεται από την κωνική βάση, επίσης μηχανικά. Η χωρητικότητά τους εξαρτάται από τις ανάγκες της επιχείρησης, ωστόσο ο έλεγχος του προϊόντος μέσα στο σιλό είναι δύσκολος. Βασική προϋπόθεση για την αποθήκευση χωρίς φθορές είναι η υγρασία του σπόρου να είναι κάτω του 14%.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κοινές αποθήκες (τσουβάλια, κλαρκ) ή σιλό (κλειστά, κυλινδρικά, υδατοστεγή, γέμισμα από πάνω/άδειασμα από κωνική βάση) · υγρασία <14%

Χρήση του φορτηγού-ψυγείου

Ερώτηση: Ποια η χρήση του φορτηγού ψυγείου;

Απάντηση:

• Ποια η χρήση του φορτηγού ψυγείου;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλά φυτικά προϊόντα απαιτείται να μεταφερθούν μακριά από τον τόπο παραγωγής τους, γι' αυτό χρησιμοποιείται το φορτηγό-ψυγείο, που διατηρεί το προϊόν σε χαμηλή θερμοκρασία κατά τη μεταφορά, εμποδίζοντας την υποβάθμιση της ποιότητάς του. Σε μερικές περιπτώσεις είναι απαραίτητη η χρήση φορτηγού-ψυγείου ήδη από το χωράφι όπου συγκομίζεται το προϊόν (π.χ. στα σπαράγγια, όπου η παραμονή εκτός ψυγείου για λίγες ώρες σκουραίνει το χρώμα τους και υποβαθμίζει σημαντικά την τιμή τους). Γενικά, η χρήση φορτηγού-ψυγείου είναι απαραίτητη για όλα σχεδόν τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, με εξαιρέσεις όπως τα χειμωνιάτικα πορτοκάλια εντός Ελλάδος ή τα μήλα/ακτινίδια αμέσως μετά τη συγκομιδή τους (που μπορούν να μεταφερθούν με απλό φορτηγό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διατήρηση χαμηλής θερμοκρασίας κατά τη μεταφορά, αποτροπή υποβάθμισης ποιότητας · απαραίτητο για σχεδόν όλα τα φρέσκα προϊόντα, με λίγες εξαιρέσεις

Προϊόντα αποθηκευμένα στον ίδιο χώρο

Ερώτηση: Ποια προϊόντα μπορούν να αποθηκευθούν ταυτόχρονα στον ίδιο χώρο; Να αναφέρετε τρία παραδείγματα.

Απάντηση:

• Ποια προϊόντα μπορούν να αποθηκευθούν ταυτόχρονα στον ίδιο χώρο; Να αναφέρετε τρία παραδείγματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μπορούν να αποθηκευθούν μαζί προϊόντα που δεν έχουν έντονο άρωμα και δεν επηρεάζουν αρνητικά το ένα το άλλο, ενώ όσα έχουν έντονο άρωμα πρέπει να τοποθετούνται σε διαφορετικούς αποθηκευτικούς θαλάμους (π.χ. δεν μπορεί να γίνει αποθήκευση κρεμμυδιών μαζί με φρούτα). Τρία παραδείγματα προϊόντων που μπορούν να αποθηκευθούν/μεταφερθούν μαζί, χωρίς πρόβλημα, σύμφωνα με το κείμενο: (1) πράσινα λαχανικά χωρίς έντονο άρωμα, όπως σπανάκι, ραδίκια και μαρούλια, (2) ροδάκινα, βερίκοκα και κεράσια, που μπορούν να μεταφερθούν μαζί ακόμα και σε κλειστά μέσα, (3) πατάτες μαζί με σχεδόν οποιοδήποτε άλλο προϊόν, αφού τα αρωματικά τους στοιχεία αναπτύσσονται μόνο κατά το μαγείρεμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κανόνας: όχι έντονο άρωμα ⇒ συμβατά · παραδείγματα: σπανάκι-ραδίκια-μαρούλι · ροδάκινα-βερίκοκα-κεράσια · πατάτες με σχεδόν οτιδήποτε

Μετασυλλεκτικός χειρισμός

Ερώτηση: Τι είναι μετασυλλεκτικός χειρισμός των φυτικών προϊόντων και σε ποια προϊόντα εφαρμόζεται;

Απάντηση:

• Τι είναι μετασυλλεκτικός χειρισμός των φυτικών προϊόντων και σε ποια προϊόντα εφαρμόζεται;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλά από τα συγκομιζόμενα φυτικά προϊόντα δεν είναι έτοιμα για άμεση κατανάλωση. Για να γίνουν αποδεκτά από τους καταναλωτές πρέπει να υποστούν μετασυλλεκτικούς χειρισμούς, δηλαδή ειδικές τεχνικές επεξεργασίες μετά τη συγκομιδή που ολοκληρώνουν την ωρίμανση ή βελτιώνουν τη συντήρησή τους. Εφαρμόζεται στα ακτινίδια και στις μπανάνες, που τοποθετούνται σε ψυγεία διατήρησης και ωριμάζουν τεχνητά με προσθήκη αιθυλενίου. Άλλα φρούτα διατηρούνται σε ψυγεία με ελεγχόμενη ατμόσφαιρα, και η μετέπειτα τοποθέτησή τους σε κοινά ψυγεία επιταχύνει την ωρίμανσή τους. Στα πρώιμα πορτοκάλια γίνεται αποπρασινισμός σε ατμόσφαιρα αιθυλενίου. Οι σαλάτες διατηρούνται καλύτερα σε ελεγχόμενη ατμόσφαιρα αδρανών αερίων (άζωτο, διοξείδιο του άνθρακα, χωρίς οξυγόνο), ενώ τα νωπά σταφύλια διατηρούνται καλύτερα σε ατμόσφαιρα θείου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Επεξεργασίες μετά τη συγκομιδή ώστε το προϊόν να γίνει αποδεκτό · παραδείγματα: ακτινίδια/μπανάνες (αιθυλένιο), πορτοκάλια (αποπρασινισμός), σαλάτες (αδρανή αέρια), σταφύλια (ατμόσφαιρα θείου)

Προϊόντα που μεταφέρονται ξεχωριστά

Ερώτηση: Ποια φυτικά προϊόντα μεταφέρονται και αποθηκεύονται ξεχωριστά; Να δώσετε τρία παραδείγματα.

Απάντηση:

• Ποια φυτικά προϊόντα μεταφέρονται και αποθηκεύονται ξεχωριστά; Να δώσετε τρία παραδείγματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταφέρονται και αποθηκεύονται ξεχωριστά τα προϊόντα με έντονο άρωμα, γιατί μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τα αρωματικά στοιχεία άλλων προϊόντων ή να επιταχύνουν την ωρίμανσή τους. Τρία παραδείγματα: (1) τα χλωρά κρεμμύδια και τα πράσα, που αναδύουν έντονο άρωμα και πρέπει να μεταφέρονται χωριστά ή με ανοικτά μέσα, (2) το πεπόνι, που έχει έντονο άρωμα και καλύπτει το άρωμα άλλων φρούτων, (3) τα ώριμα μήλα, που έχουν έντονο διαπεραστικό άρωμα και παράγουν αιθυλένιο — μια ουσία που επιταχύνει την ωρίμανση προϊόντων όπως οι μπανάνες και τα ακτινίδια, γι' αυτό δεν πρέπει να μεταφέρονται μαζί τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χλωρά κρεμμύδια/πράσα · πεπόνι · ώριμα μήλα (παράγουν αιθυλένιο) — μεταφορά χωριστά/ανοικτά μέσα

Ανάγκη άμεσου φορτηγού-ψυγείου

Ερώτηση: Πότε είναι απαραίτητη η χρήση φορτηγού-ψυγείου αμέσως μετά τη συγκομιδή; Να δώσετε ένα παράδειγμα.

Απάντηση:

• Πότε είναι απαραίτητη η χρήση φορτηγού-ψυγείου αμέσως μετά τη συγκομιδή; Να δώσετε ένα παράδειγμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χρήση φορτηγού-ψυγείου είναι απαραίτητη αμέσως μετά τη συγκομιδή όταν το προϊόν υποβαθμίζεται πολύ γρήγορα αν παραμείνει σε συνθήκες περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα να χάνει σημαντικά την ποιότητα και την εμπορική του αξία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα σπαράγγια: το σπαράγγι πρώτης ποιότητας έχει άσπρο λαμπερό χρώμα, δηλαδή είναι αυτό που αμέσως μετά τη συγκομιδή του τοποθετήθηκε στο ψυγείο. Αν παραμείνει εκτός ψυγείου για μερικές ώρες, το χρώμα του σκουραίνει (γίνεται ελαφρώς μωβ) και υποβαθμίζεται η ποιότητά του, με σημαντική πτώση στην τιμή διάθεσης (π.χ. στην αγορά του Μονάχου 9-12 μάρκα/κιλό το λευκό, μόλις 1-3 μάρκα/κιλό το μωβ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Όταν το προϊόν υποβαθμίζεται πολύ γρήγορα εκτός ψυγείου · παράδειγμα: σπαράγγι (λευκό=α΄ ποιότητα, μωβ=υποβαθμισμένο, μεγάλη διαφορά τιμής)