Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή (σελ. 35) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή

Ενδεικτικές λύσεις των 12 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 35): ορισμός, αντικείμενο, κατηγορίες, στόχοι και σημασία της φυτικής παραγωγής.

Σημασία φυτικής παραγωγής για τη διαβίωση του ανθρώπου

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της φυτικής παραγωγής για τη διαβίωση του ανθρώπου;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 29): «Τα φυτά αποτελούν το μοναδικό μέσον παραγωγής των απαραίτητων αγαθών για τη διαβίωση του ανθρώπου.» Ιστορικά, «το στάδιο του ανθρώπου-τροφοσυλλέκτη υπήρξε πολύ βραχύ, γιατί ο ανθρώπινος πληθυσμός αυξήθηκε ταχύτατα, με αποτέλεσμα να μην επαρκεί η αυτοφυής παραγωγή για τη διατροφή του». Έτσι ο άνθρωπος άρχισε να καλλιεργεί τη γη — «η πρώτη μεγάλη επανάσταση στην ιστορία του ανθρώπου ήταν η γεωργική επανάσταση».
• Η σημερινή αξία της (σελ. 29): η ελληνική φυτική παραγωγή αντιπροσωπεύει το 67% της συνολικής ακαθάριστης αξίας της γεωργικής παραγωγής (ζωική 30%, δάση-αλιεία 3%) και η συνολική ακαθάριστη γεωργική παραγωγή αντιπροσωπεύει περίπου το 15% της ακαθάριστης εθνικής αξίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φυτά αποτελούν το μοναδικό μέσο παραγωγής των απαραίτητων αγαθών για τη διαβίωση του ανθρώπου· η ανάγκη για επαρκή τροφή, όταν δεν αρκούσε πια η αυτοφυής παραγωγή, οδήγησε στη γεωργική επανάσταση, την πρώτη μεγάλη επανάσταση στην ιστορία του ανθρώπου. Σήμερα η ελληνική φυτική παραγωγή αντιπροσωπεύει το 67% της συνολικής ακαθάριστης αξίας της γεωργικής παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αντικείμενο της φυτικής παραγωγής

Ερώτηση: Ποιο είναι το αντικείμενο της φυτικής παραγωγής;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 31): «Αντικείμενο της φυτικής παραγωγής είναι η ανάπτυξη τεχνικών για την καλλιέργεια, παραγωγή, συντήρηση, αποθήκευση, μεταφορά και εμπορία των παραγόμενων φυτικών προϊόντων.»
• Η φυτική παραγωγή περιλαμβάνει πέντε κατηγορίες (σελ. 31-32): 1) φυτά μεγάλης καλλιέργειας, 2) οπωροκηπευτικά (δενδροκομικά + κηπευτικά), 3) ανθοκομικά φυτά, 4) δασικά φυτά, 5) βοσκές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντικείμενο της φυτικής παραγωγής είναι η ανάπτυξη τεχνικών για την καλλιέργεια, παραγωγή, συντήρηση, αποθήκευση, μεταφορά και εμπορία των παραγόμενων φυτικών προϊόντων. Περιλαμβάνει πέντε κατηγορίες: φυτά μεγάλης καλλιέργειας, οπωροκηπευτικά, ανθοκομικά φυτά, δασικά φυτά και βοσκές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες φυτών μεγάλης καλλιέργειας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες κατηγορίες φυτών μεγάλης καλλιέργειας και ποια φυτά περιλαμβάνουν;

Απάντηση:

• Αυτούσια, η πλήρης λίστα (σελ. 31):

     ► ΣΙΤΗΡΑ: π.χ. σιτάρι, ρύζι, καλαμπόκι, κεχρί
     ► ΨΥΧΑΝΘΗ: όσπρια (φασόλια, ρεβίθια, φακές) και καρποδοτικά (βίκος, σόγια)
     ► ΧΟΡΤΟΔΟΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: π.χ. γρασίδια, σανός από τριφύλλια και μηδική
     ► ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΦΥΤΑ: π.χ. βαμβάκι, καπνός, ζαχαρότευτλα
     ► ΚΛΩΣΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: π.χ. βαμβάκι, λινάρι, κάναβη
     ► ΚΟΝΔΥΛΩΔΗ ΦΥΤΑ: π.χ. πατάτα
     ► ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΦΥΤΑ: π.χ. ζαχαρότευτλα, ζαχαροκάλαμο, γλυκό σόργο
     ► ΕΛΑΙΟΥΧΑ ΦΥΤΑ: π.χ. σόγια, ηλίανθος, σουσάμι, βαμβάκι, καλαμπόκι
     ► ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: π.χ. ρίγανη, βασιλικός
     ► ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: π.χ. χαμομήλι, σινάπι

• «Όπως παρατηρούμε, ένα φυτό είναι δυνατόν να εντάσσεται σε περισσότερες από μία κατηγορίες, γιατί μπορεί να δίνει προϊόντα με περισσότερες από μία ιδιότητες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες κατηγορίες φυτών μεγάλης καλλιέργειας είναι: σιτηρά (σιτάρι, ρύζι, καλαμπόκι, κεχρί), ψυχανθή (φασόλια, ρεβίθια, φακές, βίκος, σόγια), χορτοδοτικά φυτά (γρασίδια, τριφύλλια, μηδική), βιομηχανικά φυτά (βαμβάκι, καπνός, ζαχαρότευτλα), κλωστικά φυτά (βαμβάκι, λινάρι, κάναβη), κονδυλώδη φυτά (πατάτα), σακχαρώδη φυτά (ζαχαρότευτλα, ζαχαροκάλαμο), ελαιούχα φυτά (σόγια, ηλίανθος, σουσάμι, βαμβάκι, καλαμπόκι), αρωματικά φυτά (ρίγανη, βασιλικός) και φαρμακευτικά φυτά (χαμομήλι, σινάπι). Ένα φυτό μπορεί να ανήκει σε περισσότερες από μία κατηγορίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κύρια βιομηχανικά φυτά

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια βιομηχανικά φυτά;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 31): «Βιομηχανικά φυτά: π.χ. βαμβάκι, καπνός, ζαχαρότευτλα.» Είναι φυτά που χρησιμεύουν ως πρώτη ύλη για την παραγωγή άλλων προϊόντων (§3.3, σελ. 69): το βαμβάκι για τις κλωστοϋφαντουργίες, ο καπνός για την καπνοβιομηχανία, τα ζαχαρότευτλα για τη βιομηχανία παραγωγής ζάχαρης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια βιομηχανικά φυτά είναι το βαμβάκι, ο καπνός και τα ζαχαρότευτλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κύρια κλωστικά φυτά

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια κλωστικά φυτά;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 31): «Κλωστικά φυτά: π.χ. βαμβάκι, λινάρι, κάναβη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια κλωστικά φυτά είναι το βαμβάκι, το λινάρι και η κάναβη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κύρια ελαιούχα φυτά

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια ελαιούχα φυτά;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 31): «Ελαιούχα φυτά: π.χ. σόγια, ηλίανθος, σουσάμι, βαμβάκι, καλαμπόκι.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια ελαιούχα φυτά είναι η σόγια, ο ηλίανθος, το σουσάμι, το βαμβάκι και το καλαμπόκι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες φυτικής παραγωγής στις οποίες κατατάσσεται το βαμβάκι

Ερώτηση: Σε ποιες από τις κατηγορίες της φυτικής παραγωγής μπορείτε να κατατάξετε το βαμβάκι; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Απάντηση:

• Το βαμβάκι εμφανίζεται ρητά σε τρεις λίστες της §1.2 (σελ. 31): στα Βιομηχανικά φυτά, στα Κλωστικά φυτά και στα Ελαιούχα φυτά.
• Η δικαιολόγηση, αυτούσια (σελ. 31): «ένα φυτό είναι δυνατόν να εντάσσεται σε περισσότερες από μία κατηγορίες, γιατί μπορεί να δίνει προϊόντα με περισσότερες από μία ιδιότητες» — και το ίδιο επιβεβαιώνεται στο §3.3 (σελ. 69): «το βαμβάκι είναι όχι μόνο βιομηχανικό φυτό, αλλά και κλωστικό και ελαιούχο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βαμβάκι κατατάσσεται στα βιομηχανικά φυτά (πρώτη ύλη για τις κλωστοϋφαντουργίες), στα κλωστικά φυτά (παραγωγή ινών) και στα ελαιούχα φυτά (ο βαμβακόσπορος δίνει βαμβακέλαιο). Δικαιολόγηση: ένα φυτό μπορεί να ανήκει σε περισσότερες από μία κατηγορίες, γιατί μπορεί να δίνει προϊόντα με περισσότερες από μία ιδιότητες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατηγορίες φυτικής παραγωγής στις οποίες κατατάσσεται το καλαμπόκι

Ερώτηση: Σε ποιες από τις κατηγορίες της φυτικής παραγωγής μπορείτε να κατατάξετε το καλαμπόκι; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Απάντηση:

• Το καλαμπόκι εμφανίζεται σε δύο λίστες της §1.2 (σελ. 31): στα Σιτηρά («π.χ. σιτάρι, ρύζι, καλαμπόκι, κεχρί») και στα Ελαιούχα φυτά («π.χ. σόγια, ηλίανθος, σουσάμι, βαμβάκι, καλαμπόκι»).
• Δικαιολόγηση: όπως και το βαμβάκι, δίνει προϊόντα με περισσότερες από μία ιδιότητες — τον καρπό του (σιτηρό, βασική τροφή) και σπορέλαιο (ελαιούχο φυτό).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καλαμπόκι κατατάσσεται στα σιτηρά (ανοιξιάτικο σιτηρό, βασική τροφή ανθρώπου/ζώων) και στα ελαιούχα φυτά (παράγεται σπορέλαιο από τον καρπό του). Δικαιολόγηση: το ίδιο φυτό δίνει προϊόντα με περισσότερες από μία ιδιότητες, άρα εντάσσεται σε παραπάνω από μία κατηγορίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κύριες κατηγορίες δενδροκομικών φυτών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες κατηγορίες δενδροκομικών φυτών;

Απάντηση:

• Αυτούσια λίστα (σελ. 31-32, υπό «Δενδροκομικά φυτά»):

     - εσπεριδοειδή (π.χ. πορτοκαλιά, λεμονιά)
     - ελιά
     - μηλοειδή (π.χ. μηλιά, αχλαδιά, κυδωνιά)
     - ακρόδρυα (π.χ. αμυγδαλιά, καρυδιά, φιστικιά)
     - πυρηνόκαρπα (π.χ. βερικοκιά, κερασιά, ροδακινιά, δαμασκηνιά)
     - μικροί καρποί (π.χ. φράουλες, βατόμουρα)
     - τροπικά φρούτα (π.χ. μπανάνα, ανανάς)
     - αμπέλι (για κρασί, για νωπά σταφύλια, για σταφίδες)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες κατηγορίες δενδροκομικών φυτών είναι: εσπεριδοειδή, ελιά, μηλοειδή, ακρόδρυα, πυρηνόκαρπα, μικροί καρποί, τροπικά φρούτα και το αμπέλι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κύριες κατηγορίες ανθοκομικών φυτών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες κατηγορίες ανθοκομικών φυτών;

Απάντηση:

• Αυτούσια (σελ. 32): «3. Ανθοκομικά φυτά, για παραγωγή: - κομμένων λουλουδιών π.χ. γαρίφαλο, τριαντάφυλλο - φυτών σε γλάστρες π.χ. γαρδένια - φυτών κηποτεχνίας π.χ. πυράκανθος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριες κατηγορίες ανθοκομικών φυτών είναι: κομμένα λουλούδια (γαρίφαλο, τριαντάφυλλο), φυτά σε γλάστρες (γαρδένια) και φυτά κηποτεχνίας (πυράκανθος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στόχοι της φυτικής παραγωγής

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι της φυτικής παραγωγής;

Απάντηση:

• Αυτούσιοι, οι επτά στόχοι (i-vii) (σελ. 32):

     i.   η παραγωγή και η επεξεργασία υλικού για την παραγωγή των φυτών
          (π.χ. σπόροι και μοσχεύματα)
     ii.  η καταστροφή της ανεπιθύμητης βλάστησης (αυτοφυή φυτά μέσα στα
          καλλιεργούμενα) ή η εκχέρσωση νέων εδαφών για καλλιέργεια
     iii. η προετοιμασία του εδάφους για την απρόσκοπτη ανάπτυξη των φυτών
     iv.  η καλλιέργεια των φυτών όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες
     v.   η προστασία των φυτών από τους εχθρούς τους (ιοί, βακτήρια,
          μύκητες, έντομα, ζώα, ζιζάνια)
     vi.  η συγκομιδή των φυτών, η πρωτογενής επεξεργασία και αποθήκευση
          των προϊόντων
     vii. η ανάπτυξη και χρήση εργαλείων και μηχανημάτων που αυξάνουν την
          απόδοση και ποιότητα της ανθρώπινης εργασίας, μειώνοντας το
          κόστος παραγωγής

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους στόχους της φυτικής παραγωγής περιλαμβάνονται: η παραγωγή/επεξεργασία υλικού για την παραγωγή φυτών (σπόροι, μοσχεύματα), η καταστροφή ανεπιθύμητης βλάστησης ή η εκχέρσωση νέων εδαφών, η προετοιμασία του εδάφους, η καλλιέργεια στις κατάλληλες συνθήκες, η προστασία των φυτών από τους εχθρούς τους, η συγκομιδή/επεξεργασία/αποθήκευση των προϊόντων και η ανάπτυξη/χρήση εργαλείων και μηχανημάτων που αυξάνουν απόδοση και ποιότητα, μειώνοντας το κόστος παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γιατί η φυτική παραγωγή είναι η βάση της εθνικής οικονομίας

Ερώτηση: Να εξηγήσετε γιατί η φυτική παραγωγή αποτελεί τη βάση της εθνικής μας οικονομίας.

Απάντηση:

• Το βασικό επιχείρημα, αυτούσιο (σελ. 33): «Η φυτική παραγωγή είναι από τους ελάχιστους κλάδους της οικονομίας που παράγει νέα πρωτογενή προϊόντα, δηλ. παράγει νέο πλούτο. Όλοι σχεδόν οι άλλοι κλάδοι, βασίζονται στα παραγόμενα προϊόντα της φυτικής παραγωγής και χωρίς αυτήν δεν μπορούν να υπάρξουν.»
• Τέσσερις συγκεκριμένες συνεισφορές (σελ. 34):

     • τροφοδοτεί με τρόφιμα τον πληθυσμό της χώρας
     • τροφοδοτεί με πρώτες ύλες τις γεωργικές βιομηχανίες της χώρας
     • δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης παράπλευρων οικονομικών δραστηριοτήτων
       (μεταφορές, μεταποίηση, εμπόριο κ.ά.)
     • διατηρεί την ισορροπία της φύσης και προστατεύει το περιβάλλον

• Δύο επιπλέον στοιχεία: η ακαθάριστη αξία της «υπερβαίνει σε πρωτογενή βαθμό το 10% της συνολικής αξίας του εθνικού προϊόντος», και «συμβάλλει στη διατήρηση της εθνικής μας φυσιογνωμίας» — ο γεωργικός πληθυσμός «διατηρεί και μεταδίδει τα ήθη και τα έθιμα από τους αρχαίους χρόνους μέχρι και σήμερα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φυτική παραγωγή αποτελεί βάση της εθνικής οικονομίας γιατί είναι από τους ελάχιστους κλάδους που παράγει νέα πρωτογενή προϊόντα (νέο πλούτο), ενώ σχεδόν όλοι οι άλλοι κλάδοι βασίζονται σε αυτήν και δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς αυτήν. Τροφοδοτεί με τρόφιμα τον πληθυσμό, με πρώτες ύλες τις γεωργικές βιομηχανίες, δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης παράπλευρων δραστηριοτήτων (μεταφορές, μεταποίηση, εμπόριο) και διατηρεί την ισορροπία της φύσης. Η ακαθάριστη αξία της υπερβαίνει το 10% της συνολικής αξίας του εθνικού προϊόντος, ενώ συμβάλλει και στη διατήρηση της εθνικής φυσιογνωμίας.

Κριτήρια αξιολόγησης: