Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Το θερμοκήπιο (σελ. 121) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Το θερμοκήπιο

Ενδεικτικές λύσεις των 14 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 121): εγκαταστάσεις, εξοπλισμός, φυτά, εφόδια, φυτοπροστασία και διαφορές θερμοκηπιακής/υπαίθριας καλλιέργειας.

Σκοπός των θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων

Ερώτηση: Ποιος είναι ο σκοπός των θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 107): «Σκοπός των θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων είναι η εντατική καλλιέργεια και παραγωγή προϊόντων εκτός της συνήθους εποχής. Κάτω από φυσικές συνθήκες δεν είναι δυνατή η καλλιέργεια και η παραγωγή των φυτών όλο το χρόνο. Αυτό, όμως, δημιουργεί έλλειψη προϊόντων με αντίστοιχη αύξηση των τιμών τους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο σκοπός των θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων είναι η εντατική καλλιέργεια και παραγωγή προϊόντων εκτός της συνήθους εποχής τους, αφού κάτω από φυσικές συνθήκες δεν είναι δυνατή η καλλιέργεια όλο το χρόνο — κάτι που θα δημιουργούσε έλλειψη προϊόντων και αύξηση των τιμών τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Υλικά κατασκευής του σκελετού θερμοκηπίου

Ερώτηση: Ποια είναι τα υλικά κατασκευής του σκελετού του θερμοκηπίου; Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά τους.

Απάντηση:

• Τα υλικά, αυτούσια (σελ. 107): «Ο σκελετός μπορεί να γίνει από πολλά υλικά όπως: γαλβανισμένο χάλυβα, γαλβανισμένο χάλυβα και αλουμίνιο, ξύλο.»
• Σύγκριση, αυτούσια: «Ο γαλβανισμένος χάλυβας έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από το ξύλο, αλλά έχει μεγαλύτερο κόστος και μεγαλύτερη δυσκολία στην εγκατάσταση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο σκελετός του θερμοκηπίου κατασκευάζεται από γαλβανισμένο χάλυβα, από γαλβανισμένο χάλυβα με αλουμίνιο, ή από ξύλο. Ο γαλβανισμένος χάλυβας έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από το ξύλο, αλλά μεγαλύτερο κόστος και μεγαλύτερη δυσκολία εγκατάστασης· το ξύλο είναι φθηνότερο και ευκολότερο στην εγκατάσταση, αλλά έχει μικρότερη διάρκεια ζωής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Υλικά κάλυψης θερμοκηπίου

Ερώτηση: Ποια είναι τα υλικά κάλυψης ενός θερμοκηπίου; Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά τους.

Απάντηση:

• Τα υλικά, αυτούσια (σελ. 107, 110): «γυαλί, πολυαιθυλένιο, πολυεστέρας, P.V.C. κ.ά.»
• Γυαλί (σελ. 108): πάχος 3,8-4,2 χιλ., τύπου μαρτελέ (κυματοειδής επιφάνεια, «γιατί έτσι το θερμοκήπιο έχει μεγαλύτερη διάρκεια φωτεινότητας»)· «η διάρκεια ζωής… υπολογίζεται περισσότερη από 25 χρόνια» — αλλά μεγαλύτερο κόστος εγκατάστασης.
• Πολυαιθυλένιο (σελ. 108): απλό ή διπλό φύλλο (το διπλό φουσκώνει, καλύτερη μόνωση)· «διάρκεια ζωής είναι 24-42 μήνες… μικρότερο κόστος αλλά και μικρότερη διάρκεια ζωής από το γυαλί.»
• Πολυεστέρας/PVC (σελ. 110): «μεγάλη διάρκεια ζωής (υπολογίζεται σε δέκα χρόνια)», όμως «παθαίνουν πολυμερισμό, θολώνουν κι έτσι μειώνεται η φωτεινότητα του θερμοκηπίου».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα υλικά κάλυψης είναι το γυαλί, το πολυαιθυλένιο, ο πολυεστέρας και το P.V.C. Το γυαλί έχει τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής (>25 έτη) αλλά μεγαλύτερο κόστος· το πολυαιθυλένιο έχει μικρό κόστος αλλά μικρή διάρκεια ζωής (24-42 μήνες)· ο πολυεστέρας/PVC έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής (≈10 έτη) αλλά με τον καιρό θολώνουν (πολυμερισμός), μειώνοντας τη φωτεινότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα θερμοκηπίων τύπου τούνελ

Ερώτηση: Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα θερμοκηπίων τύπου τούνελ.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 110): «Τα πιο απλά θερμοκήπια έχουν σχήμα τούνελ και καλύπτονται συνήθως με πολυαιθυλένιο. Τα τούνελ είναι δυνατόν να έχουν πλευρικά παράθυρα, μετωπικά ή και στην κορυφή. Είναι φθηνά στην κατασκευή, αλλά έχουν μεγάλο κόστος λειτουργίας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα θερμοκήπια τύπου τούνελ είναι φθηνά στην κατασκευή, αλλά έχουν μεγάλο κόστος λειτουργίας. Καλύπτονται συνήθως με πολυαιθυλένιο και μπορεί να έχουν πλευρικά, μετωπικά ή κορυφαία παράθυρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θέρμανση θερμοκηπίου

Ερώτηση: Πώς θερμαίνεται ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 111-112): «Η θέρμανση των θερμοκηπίων καλύπτεται μερικώς από τον ήλιο, ενώ συμπληρωματικά μπορεί να γίνει τεχνητά.»
• Το σύστημα θέρμανσης: «τύπου καλοριφέρ, δηλ. με δίκτυο διανομής της θέρμανσης σε όλο το θερμοκήπιο» ή «με αερόθερμα, όπου ανεμιστήρας στέλνει θερμό αέρα στο θερμοκήπιο.»
• Το μέσο θέρμανσης: «συμβατικό, όπως: πετρέλαιο, μαζούτ, αέριο», «ηλιακό, με ηλιακούς συλλέκτες», ή «με βιομάζα (ελαιοπυρήνας κ.ά.)» — «Η πηγή θέρμανσης εξαρτάται από τη μορφή της καλλιέργειας και το κόστος λειτουργίας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το θερμοκήπιο θερμαίνεται μερικώς φυσικά από τον ήλιο και συμπληρωματικά τεχνητά, με σύστημα τύπου καλοριφέρ (δίκτυο διανομής θέρμανσης) ή με αερόθερμα (ανεμιστήρας θερμού αέρα). Το μέσο θέρμανσης μπορεί να είναι συμβατικό (πετρέλαιο, μαζούτ, αέριο), ηλιακό (ηλιακοί συλλέκτες) ή βιομάζα (π.χ. ελαιοπυρήνας) — η επιλογή εξαρτάται από τη μορφή της καλλιέργειας και το κόστος λειτουργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρόπος και σκοπός της σκίασης στα θερμοκήπια

Ερώτηση: Τρόπος και σκοπός της σκίασης στα θερμοκήπια.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 112): «Τα σύγχρονα θερμοκήπια έχουν σύστημα σκίασης με θερμοκουρτίνα. Με τη θερμοκουρτίνα μπορεί να ρυθμισθεί η ποσότητα φωτισμού και θερμομόνωσης του θερμοκηπίου. Πολλά θερμοκήπια, λόγω κόστους, δεν έχουν θερμοκουρτίνα και ο παραγωγός ψεκάζει την επιφάνεια του θερμοκηπίου με υλικό σκίασης κατά τους θερινούς μήνες.»
• Ο σκοπός: «Η μεγάλη καλοκαιρινή ηλιοφάνεια προκαλεί προβλήματα λόγω της εσωτερικής αύξησης της θερμοκρασίας» — η σκίαση αποτρέπει την υπερθέρμανση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σκίαση γίνεται με θερμοκουρτίνα (στα σύγχρονα θερμοκήπια, ρυθμίζοντας φωτισμό και θερμομόνωση) ή, όπου λείπει η θερμοκουρτίνα λόγω κόστους, με ψεκασμό της επιφάνειας του θερμοκηπίου με υλικό σκίασης κατά τους θερινούς μήνες. Σκοπός της είναι να αποφευχθεί η υπερβολική αύξηση της εσωτερικής θερμοκρασίας που προκαλεί η καλοκαιρινή ηλιοφάνεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρόπος και σκοπός της υδρονέφωσης στα θερμοκήπια

Ερώτηση: Τρόπος και σκοπός της υδρονέφωσης στα θερμοκήπια.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 113): «Πολλά θερμοκήπια έχουν σύστημα υδρονέφωσης στην οροφή τους. Υδρονέφωση λέγεται ο ψεκασμός του εσωτερικού του θερμοκηπίου με ψιλές σταγόνες νερού, για να ελαττωθεί η θερμοκρασία του, ιδίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Αυτό επιτυγχάνεται με ειδικά μπεκ ψεκασμού και πιεστική αντλία.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υδρονέφωση είναι ο ψεκασμός του εσωτερικού του θερμοκηπίου με ψιλές σταγόνες νερού, μέσω ειδικών μπεκ και πιεστικής αντλίας τοποθετημένων στην οροφή. Σκοπός της είναι η μείωση της θερμοκρασίας μέσα στο θερμοκήπιο, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φυτά κατάλληλα για θερμοκηπιακή καλλιέργεια

Ερώτηση: Ποια φυτά είναι δυνατόν να αποτελέσουν θερμοκηπιακή καλλιέργεια;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 113): «Στο έδαφος του θερμοκηπίου μπορεί να καλλιεργηθούν οι παρακάτω κατηγορίες φυτών: • ανθοκομικά (τριανταφυλλιά, γαριφαλιά, ζέρμπερα κ.ά.) • λαχανικά (τομάτα, αγγούρι, μελιτζάνα, πιπεριά κ.ά.) • φρούτα (φράουλα, πεπόνια, καρπούζια κ.ά.). Σπάνια καλλιεργούνται δένδρα (για παράδειγμα, νεκταρινιές χαμηλού ύψους).»
• Μπορεί επίσης να γίνει ανάπτυξη καλλωπιστικών φυτών εσωτερικού χώρου σε γλάστρες (π.χ. φίκος μπέντζαμιν, αζαλέα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο θερμοκήπιο μπορούν να καλλιεργηθούν ανθοκομικά φυτά (τριανταφυλλιά, γαριφαλιά, ζέρμπερα), λαχανικά (τομάτα, αγγούρι, μελιτζάνα, πιπεριά), φρούτα (φράουλα, πεπόνια, καρπούζια) και, σπάνια, δένδρα χαμηλού ύψους (π.χ. νεκταρινιές)· επίσης καλλωπιστικά φυτά εσωτερικού χώρου σε γλάστρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βελτίωση του εδάφους του θερμοκηπίου

Ερώτηση: Πώς γίνεται η βελτίωση του εδάφους του θερμοκηπίου;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 110-111): πριν την εγκατάσταση το έδαφος ισοπεδώνεται, ακολουθεί εγκατάσταση συστήματος υποστράγγισης («με υπόγειο δίκτυο διάτρητων σωλήνων που τοποθετούνται σε βάθος μεγαλύτερο από 50 εκατοστά» ή «με χαλίκια»).
• Βελτίωση ποιότητας εδάφους, αυτούσιο: «Το κύριο σημείο βελτίωσης σ' αυτήν τη φάση είναι να γίνει το έδαφος περατό. Αυτό επιτυγχάνεται συνήθως με την προσθήκη άμμου, περλίτη, τύρφης ή χωνεμένης κοπριάς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βελτίωση του εδάφους του θερμοκηπίου γίνεται σε φάσεις: πρώτα ισοπέδωση του εδάφους, μετά εγκατάσταση συστήματος υποστράγγισης (υπόγειο δίκτυο διάτρητων σωλήνων σε βάθος >50 εκ., ή χαλίκια), και τέλος βελτίωση της ποιότητάς του ώστε να γίνει περατό, με προσθήκη άμμου, περλίτη, τύρφης ή χωνεμένης κοπριάς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πότε γίνεται λίπανση σε θερμοκήπιο

Ερώτηση: Πότε γίνεται λίπανση σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 116): «Η λίπανση γίνεται και πριν από την καλλιέργεια (βασική λίπανση) και κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των φυτών. Πριν από την εγκατάσταση των φυτών, συνήθως γίνεται γενικευμένη λίπανση και ενσωμάτωση του λιπάσματος στο έδαφος… Συνήθως, προστίθεται ένα σύνθετο λίπασμα, αποτελούμενο από άζωτο, φώσφορο και κάλι.»
• Κατά την ανάπτυξη: «η λίπανση χορηγείται είτε μέσω του δικτύου άρδευσης είτε με διαφυλλικό ψεκασμό» (θρεπτικά στοιχεία και ιχνοστοιχεία, ανάλογα με τις ανάγκες του φυτού).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λίπανση γίνεται σε δύο φάσεις: πριν από την καλλιέργεια (βασική λίπανση, με γενικευμένη ενσωμάτωση σύνθετου λιπάσματος αζώτου-φωσφόρου-καλίου στο έδαφος) και κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των φυτών (μέσω του δικτύου άρδευσης ή με διαφυλλικό ψεκασμό, ανάλογα με τις ανάγκες του φυτού).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γονιμοποίηση φυτών σε θερμοκήπιο

Ερώτηση: Πώς γίνεται η γονιμοποίηση των φυτών σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 116): «Η γονιμοποίηση των φυτών μπορεί να γίνει με φυσικό τρόπο (π.χ. με το έντομο βόμβος) ή με τεχνητό τρόπο (δόνηση λουλουδιών για επικονίαση). Εάν οι θερμοκρασίες είναι μικρές και δεν παράγεται γύρη, τότε ένας ψεκασμός με ορμονικό διάλυμα πιθανόν να βοηθήσει την ανάπτυξη του καρπού (π.χ. στην τομάτα).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γονιμοποίηση των φυτών γίνεται είτε με φυσικό τρόπο (π.χ. με το έντομο βόμβος) είτε με τεχνητό τρόπο (δόνηση των λουλουδιών για επικονίαση)· όταν οι θερμοκρασίες είναι μικρές και δεν παράγεται γύρη, μπορεί να βοηθήσει ψεκασμός με ορμονικό διάλυμα (π.χ. στην τομάτα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Απολύμανση εδάφους σε θερμοκήπιο

Ερώτηση: Πώς γίνεται η απολύμανση του εδάφους σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 117): «Πριν από την εγκατάσταση της φυτείας γίνεται απολύμανση του εδάφους με χημικό ή φυσικό τρόπο. Για την απολύμανση με χημικό μέσο χρησιμοποιείται συνήθως το βρωμιούχο μεθύλιο (που είναι ισχυρό δηλητήριο). Απολύμανση του εδάφους μπορεί να γίνει και με ατμό (θερμική απολύμανση). Ακόμα, μπορεί να γίνει απολύμανση του εδάφους με την τοποθέτηση λευκού πλαστικού. Το πλαστικό λειτουργεί σαν θερμοσυσσωρευτής και αυξάνει τη θερμοκρασία του εδάφους. Έτσι καταστρέφονται αρκετά παράσιτα (μύκητες, έντομα, ζιζάνια).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η απολύμανση του εδάφους γίνεται με χημικό ή φυσικό τρόπο: χημικά, συνήθως με βρωμιούχο μεθύλιο (ισχυρό δηλητήριο)· φυσικά, με ατμό (θερμική απολύμανση) ή με τοποθέτηση λευκού πλαστικού, που λειτουργεί ως θερμοσυσσωρευτής, αυξάνοντας τη θερμοκρασία του εδάφους και καταστρέφοντας μύκητες, έντομα και ζιζάνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προφυλάξεις για αποφυγή μολύνσεων σε θερμοκήπιο

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται για την αποφυγή μολύνσεων σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσια λίστα (σελ. 117-118): «Οι βασικές προφυλάξεις που μπορούμε να πάρουμε σ' ένα θερμοκήπιο, για ν' αποφύγουμε τις μολύνσεις είναι οι εξής:

     • απολύμανση καλλιεργητικών μέσων
     • χρήση άνοσου πολλαπλασιαστικού υλικού
     • απαγόρευση εισόδου σε μη εργαζόμενους στο χώρο, ειδικά άλλων που
       έχουν θερμοκηπιακή εκμετάλλευση
     • καταστροφή ζιζανίων γύρω από το θερμοκήπιο, που αποτελούν ξενιστές
       για πολλούς εχθρούς (έντομα, μύκητες)
     • καταστροφή φυτικών υπολειμμάτων

• Γιατί χρειάζονται: «ο χώρος του θερμοκηπίου έχει άριστο περιβάλλον για την ανάπτυξη των εχθρών (μεγάλη θερμοκρασία και μεγάλη ατμοσφαιρική υγρασία)». Επίσης, «η τοποθέτηση πλέγματος στα παράθυρα του θερμοκηπίου παρεμποδίζει την είσοδο εντόμων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές προφυλάξεις για την αποφυγή μολύνσεων σε θερμοκήπιο είναι: απολύμανση των καλλιεργητικών μέσων, χρήση άνοσου πολλαπλασιαστικού υλικού, απαγόρευση εισόδου σε μη εργαζόμενους (ειδικά άλλους που έχουν θερμοκηπιακή εκμετάλλευση), καταστροφή των ζιζανίων γύρω από το θερμοκήπιο (που φιλοξενούν εχθρούς) και καταστροφή των φυτικών υπολειμμάτων. Χρήσιμη είναι επίσης η τοποθέτηση πλέγματος στα παράθυρα, που εμποδίζει την είσοδο εντόμων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κυριότερες διαφορές θερμοκηπίου-χωραφιού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες διαφορές της καλλιέργειας στο θερμοκήπιο από αυτή στο χωράφι;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 119): «Η καλλιέργεια στο θερμοκήπιο είναι μια προγραμματισμένη καλλιέργεια, με μεγάλη ένταση εργασίας και κεφαλαίου, ενώ η καλλιέργεια στο χωράφι είναι λιγότερο εντατική.»
• Ο συγκριτικός πίνακας, αυτούσιος (Πίνακας 4.1, σελ. 120):

     ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ                          ΧΩΡΑΦΙ
     Πολύ εντατική/προγραμματισμένη      Λιγότερο εντατική εργασία
     εργασία
     Μεγάλη ένταση κεφαλαίου             Μικρή ένταση κεφαλαίου
     Παραγωγή εκτός εποχής               Παραγωγή σε συγκεκριμένη εποχή
     Μεγάλο κόστος λειτουργίας           Μικρό κόστος παραγωγής
     Υψηλές τιμές στα παραγόμενα         Χαμηλές τιμές στα παραγόμενα
     προϊόντα                            προϊόντα
     Ελεγχόμενες συνθήκες καλλιέργειας   Φυσικές συνθήκες καλλιέργειας

• Επιπλέον (σελ. 119): «Στο θερμοκήπιο μπορεί να παραχθούν σε όλη τη διάρκεια του χρόνου φυτά που έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε θερμοκρασία (π.χ. τομάτα, αγγούρι, πιπεριά, μελιτζάνα, τριαντάφυλλα, ζέρμπερα), ενώ στο χωράφι δεν είναι δυνατόν να καλλιεργούνται παραγωγικά, όλο το χρόνο, αυτά τα φυτά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες διαφορές είναι: η καλλιέργεια στο θερμοκήπιο είναι πολύ εντατική και προγραμματισμένη, με μεγάλη ένταση εργασίας και κεφαλαίου, ενώ στο χωράφι είναι λιγότερο εντατική· η παραγωγή στο θερμοκήπιο γίνεται εκτός εποχής (με μεγάλο κόστος λειτουργίας αλλά υψηλές τιμές), ενώ στο χωράφι σε συγκεκριμένη εποχή (μικρό κόστος, χαμηλότερες τιμές)· και οι συνθήκες καλλιέργειας στο θερμοκήπιο είναι ελεγχόμενες, ενώ στο χωράφι επικρατούν οι φυσικές συνθήκες. Στο θερμοκήπιο μπορούν να παραχθούν όλο το χρόνο φυτά με μεγάλες θερμοκρασιακές απαιτήσεις, κάτι αδύνατο στο χωράφι.

Κριτήρια αξιολόγησης: