Λύσεις — Οι Δενδρώδεις Καλλιέργειες (σελ. 157) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Οι Δενδρώδεις Καλλιέργειες

Λύσεις στις 11 ερωτήσεις του κεφαλαίου: ο οπωρώνας, καλλιεργητικές φροντίδες (κλάδεμα, άρδευση, λίπανση, ζιζανιοκτονία, φυτοπροστασία, γονιμοποίηση), συγκομιδή, εφόδια και η διαφορά πόας-δένδρου.

Ορισμός οπωρώνα

Ερώτηση: Τι είναι ο οπωρώνας;

Απάντηση:

• Τι είναι ο οπωρώνας;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο οπωρώνας είναι μια μόνιμη φυτεία, που παραμένει στο χωράφι για πολλά χρόνια. Όταν εγκατασταθεί η νέα φυτεία δεν παράγει αμέσως καρπούς· ο οπωρώνας έρχεται σε πλήρη παραγωγή 4-10 χρόνια μετά την εγκατάστασή του. Η εμπορική παραγωγή των δένδρων διαρκεί 12-50 χρόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μόνιμη φυτεία που παραμένει στο χωράφι πολλά χρόνια · πλήρης παραγωγή 4-10 χρόνια μετά την εγκατάσταση · εμπορική διάρκεια 12-50 χρόνια

Κριτήρια επιλογής δένδρων οπωρώνα

Ερώτηση: Με ποια κριτήρια γίνεται η επιλογή των δένδρων του οπωρώνα;

Απάντηση:

• Με ποια κριτήρια γίνεται η επιλογή των δένδρων του οπωρώνα;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιλογή του είδους του δένδρου και της ποικιλίας που θα χρησιμοποιηθεί αποτελεί τη βάση της παραγωγικής δενδροκομίας. Την ώρα που επιλέγεται μια ποικιλία, πρέπει να υπάρξει πρόβλεψη ότι θα είναι ζητούμενη, με ικανοποιητικές τιμές, έπειτα από πέντε χρόνια. Σε μερικά δένδρα υπάρχει δυνατότητα αλλαγής της ποικιλίας με εμβολιασμό, ωστόσο στα μεγάλα δένδρα αυτό αφαιρεί από τον παραγωγό τη σοδειά 2-3 ετών. Με βάση αυτά, πρέπει να γίνεται προσεκτική επιλογή του δένδρου, γιατί αυτή θα δεσμεύσει το χωράφι για τα επόμενα 15-50 χρόνια — χαρακτηριστικά αποτυχημένη καλλιέργεια, με τον τρόπο που έγινε, υπήρξε η προώθηση της εγκατάστασης αμυγδαλιών, κυρίως στην Κεντρική Ελλάδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρόβλεψη ζήτησης/τιμής της ποικιλίας μετά από 5 χρόνια · δέσμευση του χωραφιού για 15-50 χρόνια · δυνατότητα αλλαγής ποικιλίας με εμβολιασμό (κόστος 2-3 ετών σοδειάς)

Καταστροφή υπολειμμάτων καλλιέργειας

Ερώτηση: Σημασία της καταστροφής των υπολειμμάτων της καλλιέργειας.

Απάντηση:

• Σημασία της καταστροφής των υπολειμμάτων της καλλιέργειας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά τη συγκομιδή των καρπών, πρώτη φροντίδα είναι ο χειρισμός των υπολειμμάτων της καλλιέργειας. Είναι αναγκαίο, για όλα τα φυτά, να καταστραφούν τα υπολείμματα της φυτείας (φύλλα, μη εμπορεύσιμοι καρποί), γιατί σε αυτά συνήθως διαχειμάζουν οι εχθροί των καλλιεργειών. Η καταστροφή γίνεται εύκολα με ενσωμάτωση των υπολειμμάτων στο έδαφος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απαραίτητη για να μη διαχειμάσουν οι εχθροί της καλλιέργειας στα υπολείμματα · γίνεται με ενσωμάτωση στο έδαφος

Ετήσιο κλάδεμα δένδρων

Ερώτηση: Πώς και πότε γίνεται το ετήσιο κλάδεμα των δένδρων;

Απάντηση:

• Πώς και πότε γίνεται το ετήσιο κλάδεμα των δένδρων;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ετήσιο κλάδεμα αποτελεί κύρια καλλιεργητική φροντίδα. Σε άλλα δένδρα είναι περισσότερο αναγκαίο (αμπέλι, ροδακινιά, βερικοκιά, μηλιά, αχλαδιά), σε άλλα λιγότερο αυστηρό (εσπεριδοειδή), ενώ σε άλλα περιορίζεται στην αφαίρεση κατεστραμμένων κλώνων (καρυδιά, καστανιά). Τα αφαιρούμενα τμήματα των φυτών πρέπει υποχρεωτικά να καταστραφούν. Η εποχή του κλαδέματος εξαρτάται από το είδος του φυτού (τα φυλλοβόλα γενικά κλαδεύονται κατά την περίοδο του χειμερινού λήθαργου), τις συνθήκες της περιοχής (οι ελιές κλαδεύονται όψιμα εάν υπάρχει μεγάλη ατμοσφαιρική υγρασία, γιατί στις τομές μπορεί να εισχωρήσουν εχθροί, π.χ. το βακτήριο που προκαλεί καρκίνο της ελιάς) και το ακολουθούμενο παραγωγικό πρόγραμμα (όψιμη αποφύλλωση του αμπελιού σε επιτραπέζια σουλτανίνα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ένταση ανάλογα το δένδρο (πιο αυστηρό σε αμπέλι/ροδακινιά/μηλιά, ελάχιστο σε καρυδιά/καστανιά) · εποχή ανάλογα είδος/συνθήκες περιοχής/πρόγραμμα

Τρόποι άρδευσης δένδρων

Ερώτηση: Τρόποι άρδευσης των δένδρων.

Απάντηση:

• Τρόποι άρδευσης των δένδρων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η άρδευση των δένδρων εξαρτάται από τις επικρατούσες συνθήκες. Συνήθως γίνεται την περίοδο από το τέλος της άνοιξης έως και το φθινόπωρο· στη Ν. Ελλάδα απαιτείται άρδευση και το χειμώνα (π.χ. στις πορτοκαλιές των Χανίων). Προσοχή πρέπει να δίνεται και μετά τη συγκομιδή των καρπών, γιατί είναι πιθανόν να απαιτείται η συνέχιση της άρδευσης (π.χ. αν μετά τη συγκομιδή των κερασιών τον Ιούνιο δεν αρδεύσουμε τα δένδρα, η επόμενη παραγωγή θα μειωθεί και το δένδρο θα καταπονηθεί). Η άρδευση μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους: σε πολύ ελαφρά (με πολλή άμμο) και σε πολύ βαριά εδάφη, συνήθως γίνεται με το σύστημα της τεχνητής βροχής· στα άλλα εδάφη γίνεται στάγδην· η άρδευση με αυλάκια έχει περιορισθεί, γιατί απαιτούνται μεγάλες ποσότητες νερού και πολλή ανθρώπινη εργασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τεχνητή βροχή (πολύ ελαφριά/βαριά εδάφη) · στάγδην (τα άλλα εδάφη) · αυλάκια (περιορισμένη χρήση) · προσοχή απαιτείται και μετά τη συγκομιδή

Τρόποι λίπανσης δένδρων

Ερώτηση: Τρόποι λίπανσης των δένδρων.

Απάντηση:

• Τρόποι λίπανσης των δένδρων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λίπανση των φυτών επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο: συνήθως γίνεται μια βασική λίπανση, με ενσωμάτωση του λιπάσματος (τέλη χειμώνα), και περιοδικές επιφανειακές λιπάνσεις κατά τη διάρκεια της καρποφορίας (μία έως δύο φορές, με αζωτούχα λιπάσματα). Η ποσότητα του λιπάσματος εξαρτάται από τη γονιμότητα του εδάφους και από το ύψος της προβλεπόμενης παραγωγής. Σε περιοχές με πλεόνασμα χειμερινών βροχοπτώσεων (Δυτ. Ελλάδα), γίνεται χειμωνιάτικη σπορά (συνήθως βίκου), που στη συνέχεια, με όργωμα, ενσωματώνεται στο έδαφος (χλωρή λίπανση). Όπου υπάρχει δυνατότητα χρήσης ζωικής κοπριάς (οργανική λίπανση), αυτή πρέπει να χρησιμοποιείται· η χρήση κοπριάς ή χλωρής λίπανσης αυξάνει την οργανική ουσία, με αποτέλεσμα να βελτιωθεί η δομή του εδάφους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Βασική λίπανση (ενσωμάτωση, τέλη χειμώνα) + περιοδικές επιφανειακές αζωτούχες · χλωρή λίπανση (βίκος) σε περιοχές με πλεόνασμα βροχής · οργανική λίπανση (ζωική κοπριά) όπου είναι δυνατή

Τρόποι ζιζανιοκτονίας δενδρωδών καλλιεργειών

Ερώτηση: Τρόποι ζιζανιοκτονίας για τις δενδρώδεις καλλιέργειες.

Απάντηση:

• Τρόποι ζιζανιοκτονίας για τις δενδρώδεις καλλιέργειες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καταπολέμηση των ζιζανίων στα δένδρα μπορεί να αντιμετωπισθεί με την κατεργασία του εδάφους (οι εχθροί του οπωρώνα διαχειμάζουν συνήθως στα ζιζάνια). Η κατεργασία του εδάφους στους οπωρώνες απαιτεί προσοχή, γιατί μερικές φορές οι ρίζες των δένδρων αναπτύσσονται επιφανειακά, οπότε προσαρμόζεται ώστε τα μηχανήματα να μην τραυματίσουν τα δένδρα. Εάν η καταπολέμηση των ζιζανίων με μηχανική κατεργασία δημιουργεί προβλήματα, τότε γίνεται χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κατεργασία εδάφους (προσοχή στις επιφανειακές ρίζες) ή, αν δημιουργεί πρόβλημα, χημικά ζιζανιοκτόνα

Φυτοπροστασία δένδρων

Ερώτηση: Πώς γίνεται η φυτοπροστασία των δένδρων;

Απάντηση:

• Πώς γίνεται η φυτοπροστασία των δένδρων;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φυτοπροστασία από έντομα, μύκητες, βακτήρια και ιούς αποτελεί κύρια και ουσιώδη καλλιεργητική φροντίδα. Για όλες τις ασθένειες πρέπει να γίνονται προληπτικές καλλιεργητικές επεμβάσεις· για τους ιούς που προσβάλλουν τα δένδρα δεν υπάρχει μέχρι σήμερα θεραπεία, οι υπόλοιπες ασθένειες όμως μπορεί να καταπολεμηθούν με τεχνητό τρόπο. Η αντιμετώπιση δυσμενών καιρικών φαινομένων μπορεί επίσης να γίνει με προληπτική φροντίδα: η αντιμετώπιση ισχυρών ανέμων είναι δυνατόν να επιτευχθεί με τη δημιουργία φυτικού ανεμοφράκτη (π.χ. κυπαρίσσια), ενώ σε παγετόπληκτες περιοχές στη Ν. Ελλάδα (Άργος, Κόρινθος κ.ά.) χρησιμοποιούνται μείκτες αέρος για την αποφυγή της αναστροφής της θερμοκρασίας και το πάγωμα των καρπών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Προληπτικές επεμβάσεις κατά εντόμων/μυκήτων/βακτηρίων (για ιούς δεν υπάρχει θεραπεία) · προστασία από ανέμους (ανεμοφράκτης) και παγετούς (μείκτες αέρος)

Προβλήματα γονιμοποίησης

Ερώτηση: Σε ποια δένδρα παρατηρούνται προβλήματα στη γονιμοποίηση και πώς λύνονται;

Απάντηση:

• Σε ποια δένδρα παρατηρούνται προβλήματα στη γονιμοποίηση και πώς λύνονται;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γονιμοποίηση των δένδρων αποτελεί ιδιαίτερη καλλιεργητική φροντίδα για μερικά είδη. Η φιστικιά, για να γονιμοποιηθεί, πρέπει να έχει γύρη την εποχή της άνθησης, αφού το φυτό είναι δίοικο-δίκλινο· αυτό επιτυγχάνεται με φύτεμα αρσενικών φυτών φιστικιάς, ανάλογα με το πότε ανθίζει το θηλυκό, ενώ σε μικρές εκτάσεις μπορεί να γίνει γονιμοποίηση με μεταφορά αρσενικών ώριμων ταξιανθιών από άλλους οπωρώνες. Στη συκιά, για να γίνει γονιμοποίηση, απαιτείται παρουσία άγριας συκιάς ή μεταφορά και ανάρτηση αγρίων σύκων στην καλλιεργούμενη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Φιστικιά (δίοικο φυτό): φύτεμα αρσενικών φυτών ή μεταφορά ταξιανθιών · Συκιά: παρουσία/ανάρτηση άγριας συκιάς

Συγκομιδή σε οπωρώνες

Ερώτηση: Πώς γίνεται η συγκομιδή στους οπωρώνες;

Απάντηση:

• Πώς γίνεται η συγκομιδή στους οπωρώνες;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγκομιδή αποτελεί βασική καλλιεργητική εργασία και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και προγραμματισμό. Οι καρποί μερικών δένδρων συλλέγονται δύσκολα (αμυγδαλιές), ενώ σε μερικά βελτιώνεται ο ρυθμός συγκομιδής με τη χρήση εργαλείων και μηχανημάτων (ελαιοποιήσιμες ελιές, δονητές για καρυδιές). Στα εσπεριδοειδή γίνεται ευκολότερη η συγκομιδή, αν χρησιμοποιηθεί τράπεζα συγκομιδής αυξομειούμενου ύψους. Οι ευπαθείς καρποί πρέπει να τοποθετούνται σε ειδικά δοχεία συγκομιδής, για την αποφυγή τραυματισμών και τη διατήρηση της ποιότητάς τους, και η μεταφορά τους μέχρι την αποθήκη πρέπει να γίνεται με προσοχή· καλό είναι να εφαρμόζεται άμεση ψύξη σε ευπαθή φρούτα (κεράσια, βερίκοκα, ροδάκινα), για την επιμήκυνση της ζωής τους. Κάθε είδος φρούτου συγκομίζεται σε διαφορετικό στάδιο ωριμότητας: άλλα συγκομίζονται τελείως άγουρα και ωριμάζουν κατά τη συντήρηση (ακτινίδια), ενώ άλλα πρέπει να έχουν ορισμένη ελάχιστη ποσότητα σακχάρων για να επιτραπεί η εμπορία τους (πορτοκάλια βαλέντσια). Οι ξηροί καρποί (φιστίκια, καρύδια, αμύγδαλα) πρέπει να αποφλοιωθούν αμέσως, διαφορετικά υποβαθμίζεται η ποιότητά τους — η αποφλοίωση του φιστικιού γίνεται συνήθως με μηχανές, ενώ των υπόλοιπων καρπών με τα χέρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απαιτεί προσοχή/προγραμματισμό · χρήση εργαλείων-μηχανημάτων ανά είδος · ειδικά δοχεία/άμεση ψύξη ευπαθών φρούτων · διαφορετικό στάδιο ωριμότητας ανά είδος · άμεση αποφλοίωση ξηρών καρπών

Εφόδια οπωρώνα

Ερώτηση: Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα εφόδια για την καλλιέργεια και την παραγωγή σε έναν οπωρώνα;

Απάντηση:

• Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα εφόδια για την καλλιέργεια και την παραγωγή σε έναν οπωρώνα;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα εφόδια περιλαμβάνονται κυρίως: υλικά συσκευασίας, λιπάσματα, φυτοφάρμακα και παγίδες εντόμων, δίκτυα συλλογής (ελιές, αμυγδαλιές, φιστικιές) και δοχεία συλλογής. Το επίπεδο της εφαρμοζόμενης τεχνολογίας της επιχείρησης καθορίζει και τα εφόδια που χρησιμοποιούνται· πολλά εφόδια βρίσκονται συνέχεια στο εμπόριο, ενώ άλλα υπάρχουν εποχικά, οπότε χρειάζεται εκ των προτέρων προγραμματισμός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Υλικά συσκευασίας, λιπάσματα, φυτοφάρμακα/παγίδες εντόμων, δίκτυα συλλογής, δοχεία συλλογής