Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Κακναβάτος «Λέξεις» – Πατρίκιος «Το Πρόβλημα με τις Αντωνυμίες» (σελ. 37) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Κακναβάτος «Λέξεις» - Πατρίκιος «Το Πρόβλημα με τις Αντωνυμίες»

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 37): νοηματικές ενότητες/αντίθεση, πρόσωπο ποιητικής φωνής, επίθετα-ιδιότητες των λέξεων, χρονική σειρά ρηματικών χρόνων.

Νοηματικές ενότητες και αντίθεση στο πρώτο ποίημα

Ερώτηση: Ποιο ουσιαστικό επαναλαμβάνεται σε ενικό και πληθυντικό αριθμό στο πρώτο ποίημα; Ανάλογα με τις παραπάνω παρατηρήσεις σας ποιες μπορεί να είναι οι νοηματικές ενότητες που διακρίνουμε στο κείμενο; Να δείξετε ότι σ' αυτήν την περίπτωση η πρώτη νοηματική ενότητα πιθανόν δημιουργεί αντίθεση με τη δεύτερη. (Στην απάντησή σας να αξιοποιήσετε το στίχο - κλειδί: «για λέξεις μάχιμες κι αθάνατες»).

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 34): «Κι έγινε να ψάχνω για λέξεις άφοβες / για λέξεις μάχιμες κι αθάνατες / για λέξεις παρατεταμένες... έψαχνα για τη λέξη που όλη απόγνωση / πηδάει στο κενό / και που στην προσγείωση / χίλια κομμάτια».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ουσιαστικό που επαναλαμβάνεται σε ενικό και πληθυντικό είναι η «λέξη/λέξεις» (τίτλος και κεντρικό θέμα του ποιήματος). Διακρίνουμε δύο νοηματικές ενότητες: η πρώτη («Κι έγινε να ψάχνω για λέξεις άφοβες... αμαζόνες απόκρημνες») περιγράφει την αναζήτηση δυνατών, ανθεκτικών λέξεων («μάχιμες κι αθάνατες») που θα μπορούσαν να αντέξουν στον χρόνο και στη μάχη της έκφρασης· η δεύτερη («έψαχνα για τη λέξη που όλη απόγνωση... χίλια κομμάτια») δείχνει το αντίθετο αποτέλεσμα: η επιδιωκόμενη λέξη, αντί να είναι «αθάνατη» και ανθεκτική, διαλύεται «σε χίλια κομμάτια» μόλις προσγειωθεί. Η αντίθεση είναι σαφής: ενώ η πρώτη ενότητα υπόσχεται λέξεις «μάχιμες κι αθάνατες», η δεύτερη αποκαλύπτει την πλήρη ευθραυστότητα και αποτυχία της γλωσσικής έκφρασης — η λέξη-στόχος δεν είναι ούτε μάχιμη ούτε αθάνατη, αλλά θρυμματίζεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πρόσωπο της ποιητικής φωνής

Ερώτηση: Σε ποιο πρόσωπο εμφανίζεται η φωνή του ποιητή; (Να εντοπίσεις τις λέξεις, φράσεις και να σχολιάσεις την επιλογή τους από τον ποιητή)

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 34): «Κι έγινε να ψάχνω για λέξεις άφοβες... έψαχνα για τη λέξη που όλη απόγνωση πηδάει στο κενό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φωνή του ποιητή εμφανίζεται στο πρώτο ενικό πρόσωπο («να ψάχνω», «έψαχνα»). Η επιλογή αυτή δίνει στο ποίημα προσωπικό, εξομολογητικό χαρακτήρα — ο ποιητής δεν περιγράφει μια γενική αλήθεια για τη γλώσσα σε τρίτο πρόσωπο, αλλά μοιράζεται τη δική του, προσωπική και βιωματική μάχη με τις λέξεις, καθιστώντας την αναζήτηση της κατάλληλης έκφρασης μια οικεία, ατομική εμπειρία απόγνωσης που ο αναγνώστης καλείται να συμμεριστεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ανθρώπινες ιδιότητες στα επίθετα των «λέξεων»

Ερώτηση: Ποιες ανθρώπινες ιδιότητες περιέχονται στα επίθετα του κειμένου τα οποία προσδιορίζουν τις «λέξεις»; Να συμπληρώσεις έναν πίνακα καταγράφοντας στην πρώτη στήλη τα επίθετα και στη δεύτερη συνώνυμες λέξεις.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 34): «...για λέξεις άφοβες / για λέξεις μάχιμες κι αθάνατες / για λέξεις παρατεταμένες / που ατές τους παρατείνονται / ανυπόμονες, πεισματικές / για λέξεις αμαζόνες απόκρημνες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) | Επίθετο (για τις «λέξεις») | Συνώνυμη/ισοδύναμη έκφραση | |---|---| | άφοβες | γενναίες, ατρόμητες | | μάχιμες | πολεμικές, αγωνιστικές | | αθάνατες | αιώνιες, ανεξίτηλες | | παρατεταμένες | εκτεταμένες, διαρκείς | | ανυπόμονες | ασυγκράτητες | | πεισματικές | επίμονες, ισχυρογνώμονες | | αμαζόνες απόκρημνες | πολεμοχαρείς, απρόσιτες, δυσπρόσιτες |

Οι ανθρώπινες ιδιότητες που ο ποιητής αποδίδει στις λέξεις παραπέμπουν κυρίως σε πολεμικές/μαχητικές αρετές (θάρρος, αντοχή, επιμονή) — προσωποποιώντας τις λέξεις σαν πολεμίστριες («αμαζόνες») που ο ποιητής καλείται να «στρατολογήσει» στη μάχη της ποιητικής έκφρασης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χρονική σειρά γεγονότων στις δύο νοηματικές ενότητες

Ερώτηση: Στην πρώτη νοηματική ενότητα οι ρηματικοί χρόνοι των φράσεων «Κι έγινε να ψάχνω για λέξεις»· «έψαχνα για...» είναι στο παρελθόν. Στη δεύτερη νοηματική ενότητα εμφανίζεται μια ρηματική φράση σε χρόνο ενεστώτα που αφορά το ουσιαστικό «λέξη»: «[η λέξη] πηδάει στο κενό». Να τοποθετήσετε τα γεγονότα σε χρονική σειρά.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 34): «Κι έγινε να ψάχνω για λέξεις άφοβες... έψαχνα για τη λέξη που όλη απόγνωση πηδάει στο κενό και που στην προσγείωση χίλια κομμάτια».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ρηματικοί τύποι «έγινε» και «έψαχνα» βρίσκονται σε παρελθοντικό χρόνο (αόριστος/παρατατικός) και περιγράφουν τη διαδικασία αναζήτησης της λέξης ως ολοκληρωμένο, ή τουλάχιστον ήδη ξεκινημένο, γεγονός του παρελθόντος. Αντίθετα, το «πηδάει» βρίσκεται σε ενεστώτα, δίνοντας στη δράση της λέξης μια διαχρονική, σχεδόν αιώνια ισχύ — σαν να μην είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό του παρελθόντος αλλά μια πάγια, επαναλαμβανόμενη αλήθεια. Σε χρονική σειρά: πρώτα (παρελθόν) ο ποιητής άρχισε να ψάχνει για δυνατές λέξεις· ύστερα (σε μια πιο διαρκή, «πάντα αληθινή» χρονική στιγμή, εκφρασμένη σε ενεστώτα) διαπιστώνει ότι η λέξη που αναζητά «πηδάει στο κενό» και τελικά (πάλι σε μια αδιευκρίνιστη αλλά κατ' αρχήν στιγμιαία στιγμή) «στην προσγείωση» διαλύεται σε κομμάτια — δηλαδή η μετάβαση από τον παρελθοντικό χρόνο της αναζήτησης στον ενεστώτα της αποτυχίας δείχνει ότι η ματαίωση αυτή δεν είναι ένα τυχαίο περιστατικό, αλλά διαρκής, επαναλαμβανόμενη μοίρα της ποιητικής προσπάθειας.

Κριτήρια αξιολόγησης: