Λύσεις — Κεφάλαιο 31: Θουκυδίδης, Επιτάφιος (σελ. 173) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 31: Θουκυδίδης, Επιτάφιος

Ενδεικτικές λύσεις των 5 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 173): 3 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (εμπρόθετοι προσδιορισμοί σε συγκεκριμένη παράγραφο, αντιθετικά ζεύγη λέξεων). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (κείμενο για την προσωπικότητα του Αθηναίου πολίτη, άρθρο-απάντηση για την αδιαφορία των νέων) εξαιρούνται ως ανοιχτή παραγωγή λόγου/άποψη.

Η έννοια της δημοκρατίας και οι θεμελιώδεις αρχές της

Ερώτηση: Να προσδιορίσεις με δικά σου λόγια την έννοια της δημοκρατίας και τις θεμελιώδεις αρχές στις οποίες στηρίζεται, έτσι όπως παρουσιάζεται στο κείμενο.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 170): «Το πολίτευμά μας λέγεται Δημοκρατία, επειδή την εξουσία δεν την ασκούν λίγοι πολίτες, αλλά όλος ο λαός [...] Για τα δημόσια αξιώματα προτιμώνται εκείνοι που είναι ικανοί και τα αξίζουν και όχι εκείνοι που ανήκουν σε μια ορισμένη τάξη. Κανείς, αν τύχει και δεν έχει κοινωνική θέση ή αν είναι φτωχός, δεν εμποδίζεται γι' αυτό να υπηρετήσει την πολιτεία, αν έχει κάτι άξιο να προσφέρει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δημοκρατία, όπως την ορίζει ο Περικλής, είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία ασκείται από όλο τον λαό και όχι από μια μειοψηφία. Στηρίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αρχές: (α) ισότητα ενώπιον του νόμου για όλους τους πολίτες στις ιδιωτικές τους διαφορές· (β) αξιοκρατία στα δημόσια αξιώματα — προτεραιότητα στην ικανότητα και την αξία, όχι στην κοινωνική τάξη· (γ) ίσες ευκαιρίες συμμετοχής στην πολιτική ζωή ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης ή περιουσίας, αρκεί κανείς να έχει κάτι άξιο να προσφέρει στην πολιτεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα επιχειρήματα Δημοκρατίας έναντι Ολιγαρχίας

Ερώτηση: Με ποια επιχειρήματα ο Περικλής τονίζει τη διαφορά ανάμεσα στο δημοκρατικό και το ολιγαρχικό πολίτευμα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 170): «Το πολίτευμα που έχουμε σε τίποτε δεν αντιγράφει τα ξένα πολιτεύματα [...] το πολίτευμά μας λέγεται Δημοκρατία, επειδή την εξουσία δεν την ασκούν λίγοι πολίτες, αλλά όλος ο λαός [...] και όχι εκείνοι που ανήκουν σε μια ορισμένη τάξη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Περικλής τονίζει τη διαφορά κυρίως με την αντίθεση εξουσίας-λίγων/εξουσίας-όλων: στη Δημοκρατία η εξουσία ανήκει σε όλον τον λαό, ενώ στην ολιγαρχία σε λίγους. Δεύτερο επιχείρημα είναι το κριτήριο ανάθεσης αξιωμάτων: στη δημοκρατία προτιμώνται οι ικανοί ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, ενώ η ολιγαρχία (η κυριαρχία «μιας ορισμένης τάξης») αποκλείει όσους δεν ανήκουν σε αυτήν. Τρίτο επιχείρημα είναι ότι η φτώχεια ή η έλλειψη κοινωνικής θέσης δεν αποκλείει κανέναν από τη συμμετοχή στα κοινά, εφόσον έχει κάτι άξιο να προσφέρει — κάτι που δεν ισχύει σε ένα κλειστό, ταξικό πολίτευμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλαγιότιτλοι και διάγραμμα του κειμένου

Ερώτηση: Να γράψεις τον πλαγιότιτλο κάθε παραγράφου και μετά να φτιάξεις ένα διάγραμμα του κειμένου.

Απάντηση:

• Οι τέσσερις παράγραφοι του αποσπάσματος (σελ. 170-172), όπως οριοθετούνται στο σώμα του κειμένου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικοί πλαγιότιτλοι/διάγραμμα: 1) Το πολίτευμα της Αθήνας: η Δημοκρατία και οι αρχές της (ισότητα ενώπιον του νόμου, αξιοκρατία, ίσες ευκαιρίες συμμετοχής ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης) — σελ. 170. 2) Ιδιωτική ελευθερία και δημόσιος σεβασμός στον νόμο (ανεκτικότητα στην καθημερινότητα· εσωτερικός σεβασμός στους άρχοντες, στους νόμους και στους άγραφους νόμους) — σελ. 170. 3) Ισορροπία ιδιωτικών και δημόσιων υποθέσεων· τόλμη με σύνεση (φροντίδα και για τα προσωπικά και για τα δημόσια· ο ρόλος της συζήτησης/γνώσης πριν τη δράση· τολμηροί αλλά όχι απερίσκεπτοι) — σελ. 171. 4) Η Αθήνα «δάσκαλος των Ελλήνων» (η δύναμή της βασίζεται σε λαμπρές πράξεις, θα θαυμάζεται πάντα, δικαιολογεί τη θυσία των νεκρών) — σελ. 171-172.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εντοπισμός εμπρόθετων προσδιορισμών σε συγκεκριμένη παράγραφο

Ερώτηση: «Αν ωστόσο η αυστηρότητα... παραβαίνει κανείς». Να εντοπίσεις τους εμπρόθετους προσδιορισμούς της παραγράφου και να προσδιορίσεις αυτό που φανερώνουν.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 170): «Αν, ωστόσο, η αυστηρότητα λείπει από την καθημερινή μας ζωή, στα δημόσια πράγματα, από εσωτερικό σεβασμό, δεν παρανομούμε. Σεβόμαστε τους άρχοντες, πειθαρχούμε στους νόμους και μάλιστα σε όσους έχουν γίνει για να προστατεύουν τους αδυνάτους και όσους που, αν και άγραφοι, είναι ντροπή να τους παραβαίνει κανείς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της παραγράφου και τι φανερώνουν: «από την καθημερινή μας ζωή» (εμπρόθετος απομάκρυνσης/αναφοράς – δηλώνει το πεδίο από όπου λείπει η αυστηρότητα)· «στα δημόσια πράγματα» (εμπρόθετος αναφοράς/τόπου μεταφορικά – δηλώνει το πεδίο στο οποίο ισχύει η νομιμότητα)· «από εσωτερικό σεβασμό» (εμπρόθετος αιτίας – δηλώνει την αιτία της νομοταγούς στάσης, δηλαδή δεν προκύπτει από φόβο αλλά από εσωτερική στάση)· «σε όσους [νόμους]» (εμπρόθετος αναφοράς – προσδιορίζει σε ποιους νόμους πειθαρχούν, ιδίως σε αυτούς που προστατεύουν τους αδύναμους). Συνολικά, οι εμπρόθετοι αυτοί προσδιορισμοί δείχνουν ότι η νομιμοφροσύνη των Αθηναίων δεν είναι επιβεβλημένη απ' έξω αλλά πηγάζει από εσωτερική πεποίθηση, και ότι αφορά ειδικά τους νόμους που προστατεύουν τους αδύναμους και τους άγραφους νόμους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αντιθετικά ζεύγη λέξεων-φράσεων του κειμένου

Ερώτηση: Να βρεις τις λέξεις - φράσεις του κειμένου που σχηματίζουν αντιθετικά ζεύγη.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 171): «Είμαστε τολμηροί κι όμως ζυγίζουμε καλά την κάθε επιχείρησή μας, ενώ τους άλλους η άγνοια τους κάνει θρασείς κι η γνώση αναποφάσιστους» / «Δεν θεωρούμε ντροπή τη φτώχεια. Ντροπή είναι να μην την αποφεύγει κανείς δουλεύοντας» / «όχι μόνον αδιάφορος, αλλά και άχρηστος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά αντιθετικά ζεύγη λέξεων/φράσεων του κειμένου: τολμηροί ≠ αναποφάσιστοι (η τόλμη των Αθηναίων αντιπαρατίθεται στην αναποφασιστικότητα που προκαλεί η υπερβολική γνώση σε άλλους)· άγνοια ≠ γνώση (η άγνοια κάνει θρασείς, η γνώση αναποφάσιστους – δύο αντίθετες καταστάσεις με αντίστοιχα αντίθετα αποτελέσματα)· θρασείς ≠ ζυγίζουμε καλά (θράσος χωρίς σκέψη αντίθετο στη σταθμισμένη τόλμη)· δεν θεωρούμε ντροπή τη φτώχεια ≠ ντροπή είναι να μην την αποφεύγει κανείς (αντίθεση ανάμεσα στην ίδια την κατάσταση της φτώχειας και στην αδράνεια απέναντί της)· αδιάφορος/άχρηστος ≠ ενδιαφέρεται στα πολιτικά (αντίθεση ανάμεσα στον απόντα και τον ενεργό πολίτη). Τα ζεύγη αυτά αναδεικνύουν τη ρητορική τεχνική της αντίθεσης, βασικό εργαλείο του επιδεικτικού λόγου για να τονιστεί η ισορροπία του αθηναϊκού χαρακτήρα.

Κριτήρια αξιολόγησης: