Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Γ. Πανούσης, Οι νέοι και η κοινωνία (σελ. 70) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Γ. Πανούσης, Οι νέοι και η κοινωνία

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 70): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (σημασίες φράσεων/μεταφορική χρήση, σύνθεση λέξεων + μετατροπή προσώπου). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (περίληψη 100 λέξεων, άρθρο μαθητικής εφημερίδας) εξαιρούνται ως ανοιχτή παραγωγή λόγου. Το ανεξάρτητο ένθετο «Περίληψη κειμένου - Βοήθεια» (σελ. 70-72) δεν ανήκει στο Α/Β/Γ μπλοκ αυτού του αποσπάσματος — είναι γενικό βοήθημα γραφής περίληψης, εκτός σκοπού.

Αιτίες της νεανικής αντικοινωνικότητας

Ερώτηση: Ποιες αιτίες της νεανικής αντικοινωνικότητας εντοπίζει ο συγγραφέας;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 67-68): «Η συμβολική σύγκρουση με την κοινωνία των μεγάλων, η ανάγκη ένταξης σε ‘ομάδα’, η οποία τους αποδέχεται, η αίσθηση του ‘χαμένου’, η υιοθέτηση της βίας ως παιχνίδι ανδρικό η ως εκδήλωση εξουσίας, η φυγή και ο κίνδυνος, η ενηλικίωση που περνάει μέσα από τη μετεξέλιξη του παιχνιδιού του δρόμου σε έγκλημα του δρόμου, το παράξενο ντύσιμο, η ιδιόρρυθμη διάλεκτος, η πρόκληση, η καταστροφή των συμβόλων του καταναλωτισμού και η απόρριψη των στερεότυπων του καθωσπρεπισμού, η μίμηση αντι-ηρώων, το ‘κρυφτό’ με τα όργανα της τάξης».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συγγραφέας εντοπίζει πολλαπλές, συνυφασμένες αιτίες: τη συμβολική σύγκρουση με την κοινωνία των μεγάλων, την ανάγκη ένταξης σε μια ομάδα που τους αποδέχεται, την αίσθηση του «χαμένου», την υιοθέτηση της βίας ως ανδρικό παιχνίδι ή εκδήλωση εξουσίας, τη φυγή και τον κίνδυνο, τη μετεξέλιξη του παιχνιδιού του δρόμου σε έγκλημα, το παράξενο ντύσιμο και την ιδιόρρυθμη διάλεκτο, την πρόκληση, την απόρριψη των στερεοτύπων του καθωσπρεπισμού και τη μίμηση αντι-ηρώων. Όλα αυτά, κατά τον συγγραφέα, δείχνουν ότι η νέα γενιά αισθάνεται παγιδευμένη σε «γραμμές» των οποίων αγνοεί το νόημα και τους στόχους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η πρόταση του συγγραφέα για τις σχέσεις γενεών (και σύγκριση με τον Αίμονα)

Ερώτηση: Τι προτείνει ο συγγραφέας για τις σχέσεις των γενεών; Συμφωνούν οι απόψεις του με αυτές που εξέφρασε ο Αίμονας στο απόσπασμα από την Αντιγόνη που διάβασες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 68): «H σύγκρουση των γενεών και η πάλη των αξιών πρέπει -χωρίς περιττές νουθετήσεις και αναχρονιστικούς δογματισμούς- να μετακινηθεί από το ‘πουργατόριο’ της εξουσίας στο ‘εργαστήρι’ της κατανόησης και της διαδοχής».
• Αυτούσιο (σελ. 68-69): «Να γίνουν τόσο ελεύθεροι, τόσο ριζοσπάστες, τόσο ανθρώπινοι και τόσο υπεύθυνοι, όσο οι ίδιοι θέλουν κι όχι όσο οι δικές μας αρτηριοσκληρωτικές αντιλήψεις τους επιτρέπουν».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συγγραφέας προτείνει η σύγκρουση γενεών να μη λύνεται με επιβολή εξουσίας και δογματισμό, αλλά να μετατοπιστεί σε «εργαστήρι κατανόησης και διαδοχής» — δηλαδή διάλογο, αμοιβαία κατανόηση και ομαλή μετάβαση στη νέα γενιά, χωρίς οι ενήλικες να επιβάλλουν στους νέους δικά τους, ξεπερασμένα πρότυπα. Οι απόψεις αυτές συμφωνούν με όσα εξέφρασε ο Αίμονας στην «Αντιγόνη»: κι εκείνος ζητούσε από τον πατέρα του να μην είναι άκαμπτος και δογματικός, αλλά να δεχτεί ότι «δεν είναι ντροπή να μαθαίνει κανείς και από τους άλλους» — δηλαδή και οι δύο κειμενικά αποσπάσματα προτείνουν τον διάλογο και την ευελιξία αντί για την επιβολή της εξουσίας ως λύση στη σύγκρουση γενεών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σημασίες φράσεων του κειμένου (μεταφορική χρήση)

Ερώτηση: Παρεκκλίνουσες δραστηριότητες, νεανική αντικοινωνικότητα, ιδιόρρυθμη διάλεκτος, τιμωρητικό σύστημα, αρτηριοσκληρωτικές αντιλήψεις, ούριος άνεμος: α) Να βρεις τις σημασίες τους μέσα στο κείμενο, προσέχοντας τη μεταφορική τους χρήση. β) Να τις χρησιμοποιήσεις σε δικές σου προτάσεις.

Απάντηση:

• Οι φράσεις εμφανίζονται όλες αυτούσιες στο κείμενο (σελ. 67-69): «παρεκκλίνουσες ή εγκληματικές δραστηριότητες των νέων»· «στη νεανική αντικοινωνικότητα»· «η ιδιόρρυθμη διάλεκτος»· «το άγχος του πανοπτικού και τιμωρητικού συστήματος»· «όσο οι δικές μας αρτηριοσκληρωτικές αντιλήψεις τους επιτρέπουν»· «Ας τους ευχηθούμε, λοιπόν, ούριο άνεμο στο μεγάλο ταξίδι της ΖΩΗΣ».

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Σημασίες μέσα στο κείμενο: «παρεκκλίνουσες δραστηριότητες» = συμπεριφορές που αποκλίνουν από τους κοινωνικά αποδεκτούς κανόνες· «νεανική αντικοινωνικότητα» = η στάση απόρριψης/αντίθεσης των νέων απέναντι στους θεσμούς και τους κανόνες της κοινωνίας· «ιδιόρρυθμη διάλεκτος» = ο ιδιαίτερος, διαφορετικός τρόπος ομιλίας των νέων που τους ξεχωρίζει από τους ενήλικες· «τιμωρητικό σύστημα» = μεταφορικά, το σύνολο κανόνων/ελέγχου που επιβάλλει η κοινωνία των ενηλίκων και που οι νέοι βιώνουν σαν καταπιεστικό· «αρτηριοσκληρωτικές αντιλήψεις» = μεταφορικά, οι άκαμπτες, «σκληρυμένες», απαρχαιωμένες αντιλήψεις των μεγάλων (όπως σκληραίνουν οι αρτηρίες με την ηλικία)· «ούριος άνεμος» = μεταφορικά, η ευνοϊκή τύχη/βοήθεια που ευχόμαστε σε κάποιον για το ταξίδι της ζωής του (όπως ο άνεμος που βοηθά ένα πλοίο). β) Ενδεικτικές προτάσεις: «Οι παρεκκλίνουσες συμπεριφορές συχνά κρύβουν ανικανοποίητες ανάγκες.» / «Η νεανική αντικοινωνικότητα δεν ερμηνεύεται μονοδιάστατα.» / «Κάθε παρέα νέων αναπτύσσει τη δική της ιδιόρρυθμη διάλεκτο.» / «Ένα αυστηρό τιμωρητικό σύστημα δεν λύνει πάντα το πρόβλημα.» / «Οι αρτηριοσκληρωτικές αντιλήψεις εμποδίζουν τον διάλογο ανάμεσα σε γονείς και παιδιά.» / «Του ευχήθηκαν ούριο άνεμο στη νέα του δουλειά.»

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σύνθετες λέξεις, ερμηνεία λεξικού και μετατροπή προσώπου

Ερώτηση: Αριθμολαγνεία, κερδοσκοπώ, ριζοσπάστης, μικρόψυχος, ηθικολογώ: α) Οι λέξεις αυτές είναι σύνθεση δύο άλλων λέξεων. Ποιες είναι αυτές και τι μέρος του λόγου είναι η κάθε μία; β) Μέσα από τη χρήση του λεξικού να βρεις την ερμηνεία των λέξεων. γ) «Κι όμως... αντιστέκονται»: Να ξαναγράψεις την παράγραφο σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο, σαν να την γράφατε εσείς, οι νέοι.

Απάντηση:

• Οι λέξεις εμφανίζονται αυτούσιες στο κείμενο (σελ. 67-68): «έχει θαμπωθεί από την αριθμολαγνεία»· «οι κερδοσκοπούντες»· «τόσο ριζοσπάστες»· «ας πάψουμε μικρόψυχα να ηθικολογούμε».
• Αυτούσιο (σελ. 68), η παράγραφος προς μετατροπή: «Κι όμως, οι σημερινοί νέοι ούτε ‘κοιμούνται’... Αγωνιούν και αγωνίζονται για να βρουν το δικό τους στίγμα σε μια κοινωνία της οποίας αποτελούν μέλη, αλλά και η οποία ταυτόχρονα τους αντιμετωπίζει ως ‘ξένους’... οι νέοι μας αντι-στέκονται».

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Σύνθεση και μέρος του λόγου: «αριθμολαγνεία» = αριθμός (ουσιαστικό) + λαγνεία (ουσιαστικό, με τη μεταφορική σημασία της υπερβολικής/νοσηρής προσήλωσης)· «κερδοσκοπώ» = κέρδος (ουσιαστικό) + σκοπός/σκοπώ (ρήμα, από το σκοπεύω)· «ριζοσπάστης» = ρίζα (ουσιαστικό) + σπαστής/σπάω (από το ρήμα σπω-σπάω, εδώ με τη σημασία αυτού που «κόβει από τη ρίζα»)· «μικρόψυχος» = μικρός (επίθετο) + ψυχή (ουσιαστικό)· «ηθικολογώ» = ήθος/ηθικός (επίθετο) + λόγος-λέγω (ρήμα). β) Ερμηνείες (λεξικού): αριθμολαγνεία = υπερβολική, σχεδόν νοσηρή προσήλωση στους αριθμούς/στατιστικά στοιχεία· κερδοσκοπώ = επιδιώκω υπερβολικό, συχνά αθέμιτο κέρδος· ριζοσπάστης = αυτός που επιδιώκει ριζικές, βαθιές αλλαγές, χωρίς συμβιβασμούς· μικρόψυχος = αυτός που έχει στενόμυαλη, ανελεύθερη, δειλή ψυχική στάση· ηθικολογώ = κάνω κήρυγμα ηθικής, δίνω μαθήματα ηθικής στους άλλους με επιτηδευμένο τρόπο. γ) Η παράγραφος σε α΄ πληθυντικό (σαν να τη γράφαμε εμείς, οι νέοι): «Κι όμως, εμείς οι σημερινοί νέοι ούτε ‘κοιμόμαστε’ (για να βλέπουμε όνειρα) ούτε εκστασιαζόμαστε (για να βλέπουμε οράματα). Αγωνιούμε και αγωνιζόμαστε για να βρούμε το δικό μας στίγμα σε μια κοινωνία της οποίας αποτελούμε μέλη, αλλά η οποία ταυτόχρονα μας αντιμετωπίζει ως ‘ξένους’. Μη θέλοντας να εντάξουμε το μέλλον στις διαστάσεις του παρόντος, ενός παρόντος κατειλημμένου από τους ενήλικες, εμείς οι νέοι αντιστεκόμαστε.»

Κριτήρια αξιολόγησης: