Λύσεις — Κεφάλαιο 17: Σωτ. Δημητρίου, Σαν τα χελιδόνια, λέλε μου (σελ. 96) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 17: Σωτ. Δημητρίου, Σαν τα χελιδόνια, λέλε μου

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 96): πρωταγωνιστής και συνθήκες φιλοξενίας, ψυχολογική εξέλιξη, χωρισμός σε χρονικές/τοπικές ενότητες, συνθετικά λέξεων του κειμένου.

Ο πρωταγωνιστής και οι συνθήκες που τον έφεραν στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποιος είναι ο πρωταγωνιστής του διηγήματος και ποιες συνθήκες τον έφεραν στην Ελλάδα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 91): «“Αφού δεν ανακατεύεις εσύ τα πράματα, λέω να τα ανακατέψω εγώ” μου τηλεφώνησε ο αδερφός μου στις αρχές του '95... Είχε, κατά κάποιον τρόπο, υιοθετήσει για έξι μήνες ένα παιδάκι από τη Σερβία, εννιά με δέκα χρόνων».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πρωταγωνιστής του διηγήματος είναι ο Μπόσκο, ένα παιδί εννιά με δέκα ετών από τη Σερβία, το οποίο ο αδελφός του αφηγητή φιλοξένησε (κατά κάποιον τρόπο «υιοθέτησε») για έξι μήνες, στις αρχές του 1995. Το κείμενο δεν προσδιορίζει αναλυτικά τους λόγους της φιλοξενίας, αλλά η χρονική τοποθέτηση (μέσα δεκαετία του '90, εποχή των πολέμων στη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας) και η ίδια η πρακτική της προσωρινής φιλοξενίας παιδιών από ελληνικές οικογένειες παραπέμπουν σε πρωτοβουλίες αλληλεγγύης προς παιδιά που βίωναν δύσκολες συνθήκες στη χώρα τους εκείνη την περίοδο. Το ίδιο υπονοούν και ενδείξεις του κειμένου: η λύπη που δεν έφευγε από τα μάτια του Μπόσκο, το σχόλιο του αφηγητή «Ποιος ξέρει τι είχαν δει τα ματάκια τους», η συμβουλή ενός πατέρα στο λεωφορείο «Άμα χρειαστεί να τρέξεις, να τρέξεις», καθώς και ο πίνακας του Ανρί Ρουσσώ «Ο πόλεμος» που συνοδεύει το κείμενο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το κείμενο δεν αναφέρει ρητά «πόλεμο» ή συγκεκριμένη αιτία — η απάντηση συνάγεται από τα ιστορικά συμφραζόμενα (έτος 1995, Βαλκάνια) και δηλώνεται ως τέτοια, όχι ως ρητή δήλωση του κειμένου.

Η ψυχολογική κατάσταση του Μπόσκο και η εξέλιξή της

Ερώτηση: Πώς περιγράφεται ο ήρωας και η ψυχολογική του κατάσταση τον πρώτο καιρό της φιλοξενίας του; Πώς εξελίσσεται στη διάρκεια των έξι μηνών; Ποιοι λόγοι νομίζεις πως συνέβαλαν;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 92): «Ήταν ένα αδύνατο, καχεκτικό περίπου πλάσμα, που όμως δεν απωθούσε. Η διακριτικότητά του ήταν υπερβολική. Δεν πατούσε, αλαφράγγιζε. Δεν έτρωγε, τσιμπούσε. Ήταν και πολύ μοναχικός».
• Αυτούσιο (σελ. 94): «Το Πάσχα, που ξαναπήγα στην Ηγουμενίτσα, ο Μπόσκο και τα άλλα παιδιά είχαν μεταμορφωθεί. Χαρούμενα, δυναμωμένα, μιλούσαν τέλεια τα ελληνικά, κάτι που δεν έπαυε να μου προκαλεί θαυμασμό και απορία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τον πρώτο καιρό ο Μπόσκο περιγράφεται ως αδύνατο, καχεκτικό, υπερβολικά διακριτικό (δεν πατούσε δυνατά, δεν έτρωγε αλλά τσιμπούσε) και πολύ μοναχικό παιδί, που έπαιζε μόνο του ενώ τα άλλα παιδιά έπαιζαν μπάλα. Στη διάρκεια των έξι μηνών όμως «μεταμορφώνεται»: μέχρι το Πάσχα είναι πια χαρούμενος, δυναμωμένος και μιλάει τέλεια ελληνικά. Οι λόγοι που συνέβαλαν σε αυτή την αλλαγή, όπως φαίνονται μέσα από το κείμενο, είναι η στοργική φροντίδα της οικογένειας (η «γιαγιά», η νύφη που έμαθε «τα πάντα» γι' αυτόν, ο Φώτης που τον μάθαινε να μετράει), η ενσωμάτωσή του στην καθημερινότητα και στη ζωή της οικογένειας (οι μικροδουλειές που του ανέθετε ο αδερφός του αφηγητή, ο χορός του και το θερμό χειροκρότημα όλων, η αγάπη των συγγενών το Πάσχα) και απλά ο χρόνος προσαρμογής σε ένα νέο, φιλόξενο περιβάλλον.

Χωρισμός του διηγήματος σε ενότητες με βάση χώρο και χρόνο

Ερώτηση: Ο συγγραφέας στη διήγησή του ακολουθεί τους άξονες του χώρου και του χρόνου. Με βάση αυτούς, να χωρίσεις το διήγημα σε ενότητες και να τις τιτλοφορήσεις.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 91): «...μου τηλεφώνησε ο αδερφός μου στις αρχές του '95».
• Αυτούσιο (σελ. 92): «Τις Απόκριες, στο πατρικό μου πλέον, ο Μπόσκο με αντιμετώπισε μ' ένα μούδιασμα».
• Αυτούσιο (σελ. 94): «Το Πάσχα, που ξαναπήγα στην Ηγουμενίτσα, ο Μπόσκο και τα άλλα παιδιά είχαν μεταμορφωθεί».
• Αυτούσιο (σελ. 94): «Είμαστε στο καλοκαίρι πια, παραμονές της αναχωρήσεως».
• Αυτούσιο (σελ. 95): «Ήρθε και το φθινόπωρο και η σκέψη του Μπόσκου ήταν παντού στο σπίτι».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το διήγημα χωρίζεται σε έξι χρονικές/τοπικές ενότητες, ακολουθώντας την πορεία των εποχών και τις μετακινήσεις του αφηγητή προς το πατρικό του σπίτι στην Ηγουμενίτσα:

1. «Η είδηση της φιλοξενίας» (χειμώνας/αρχές '95): το τηλεφώνημα του αδερφού.
2. «Η πρώτη γνωριμία» (Απόκριες, στο πατρικό σπίτι): η επιφυλακτική πρώτη συνάντηση με τον Μπόσκο.
3. «Η ζωή στο σπίτι»: η καθημερινότητα του Μπόσκο, το μοναχικό παιχνίδι, ο χορός, η σχέση με τα παιδιά της οικογένειας.
4. «Το Πάσχα και η μεταμόρφωση»: η αλλαγή στον χαρακτήρα του Μπόσκο, η συγκίνηση των συγγενών.
5. «Ο αποχωρισμός» (καλοκαίρι): η προετοιμασία και η αναχώρηση, με έντονη συγκίνηση.
6. «Η επιστροφή των χελιδονιών» (φθινόπωρο): η συμβολική κατακλείδα του διηγήματος.

Συνθετικά λέξεων του κειμένου και σχηματισμός νέων

Ερώτηση: Να βρεις τα συνθετικά των λέξεων «καλοπροαίρετα, μικροδουλειές, χειροκροτήσαμε, πολυπίστεψα, ξαναπροσπαθήσει» και να σχηματίσεις άλλες, όσες μπορείς, χρησιμοποιώντας το α΄ συνθετικό τους.

Απάντηση:

• Αυτούσιο — οι λέξεις εμφανίζονται στο κείμενο (σελ. 92: «λίγο —καλοπροαίρετα— ειρωνικές»· σελ. 93: «του επέβαλλε να κάνει κι αυτός διάφορες μικροδουλειές»· σελ. 94: «Τον χειροκροτήσαμε θερμά»· σελ. 95: «Δεν την πολυπίστεψα, αλλά θυμόμουν»· σελ. 92: «τώρα θα 'πρεπε να ξαναπροσπαθήσει, έστω και για μένα»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνθετικά μέρη:

• καλοπροαίρετα = καλός + προαίρεση (πρόθεση)
• μικροδουλειές = μικρός + δουλειά
• χειροκροτήσαμε = χέρι + κρότος (κροτώ)
• πολυπίστεψα = πολύ + πίστεψα
• ξαναπροσπαθήσει = ξανά + προσπαθήσει

Νέες λέξεις με το ίδιο α΄ συνθετικό:

• από το μικρο-: μικροπράγματα, μικροαστός, μικροπρέπεια
• από το πολυ-: πολύτιμος, πολυάσχολος, πολύχρωμος
• από το καλο-: καλόκαρδος, καλοθελητής, καλόγνωμος
• από το χειρο-: χειροποίητος, χειρόγραφο, χειρολαβή
• από το ξανα-: ξαναγράφω, ξαναβλέπω, ξαναρχίζω