Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 184): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (σαρκαστικό λεξιλόγιο, λέξεις αυταρχικής εξουσίας με αντώνυμα), πάνω στην «Απολογία νομοταγούς». Το ποίημα «Το σκάκι» (σελ. 185) ΔΕΝ έχει δικό του μπλοκ ερωτήσεων — είναι υλικό αναφοράς μέσα στην ερώτηση Γ.2 της Απολογίας, άρα δεν παράγεται ξεχωριστή lyseis-εγγραφή γι' αυτό. Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (ιδανικές συνθήκες δημιουργίας, σύγκριση με «Το σκάκι», σύγκριση Μπρεχτ-Αναγνωστάκη) εξαιρούνται ως ερμηνευτική σύγκριση/άποψη χωρίς ενιαία απάντηση.

Τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνει ο ποιητής για να είναι αρεστός

Ερώτηση: Τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνει ο ποιητής, για να είναι αρεστός στην «καθεστηκυία τάξη»;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 183): «Γράφω ποιήματα μέσα στα πλαίσια που ορίζουν οι υπεύθυνες υπηρεσίες / Που δεν περιέχουν τη λέξη: Ελευθερία, τη λέξη: Δημοκρατία / Δεν φωνασκούν: Κάτω οι τύραννοι ή Θάνατος στους προδότες [...] Εκλέγω σε πάσα περίπτωση την αρμοδιότερη λέξη [...] στιλπνή, παρθενική, ιδεατώς ωραία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να είναι αρεστός στην «καθεστηκυία τάξη», ο ποιητής δεν πρέπει: να χρησιμοποιεί λέξεις όπως «Ελευθερία» και «Δημοκρατία», να φωνάζει συνθήματα κατά τυράννων/προδοτών, να αναφέρεται στα «φλέγοντα γεγονότα» της επικαιρότητας, ή να χρησιμοποιεί καταγγελτικές λέξεις όπως «σαπίλα», «καθάρματα», «πουλημένοι». Αντίθετα πρέπει: να γράφει «μέσα στα πλαίσια που ορίζουν οι υπεύθυνες υπηρεσίες» (δηλαδή η λογοκρισία), να επιλέγει «την αρμοδιότερη λέξη» — τη «στιλπνή, παρθενική, ιδεατώς ωραία» «ποιητική» γλώσσα — και γενικά να γράφει ποιήματα «που δεν στρέφονται κατά της καθεστηκυίας τάξεως».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η κρατική εξουσία που υπαινίσσεται ο ποιητής

Ερώτηση: Τι είδους κρατική εξουσία υπαινίσσεται ότι βιώνει ο ποιητής;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 183): «Γράφω ποιήματα μέσα στα πλαίσια που ορίζουν οι υπεύθυνες υπηρεσίες [...] Γράφω ποιήματα άνετα και αναπαυτικά για όλες τις λογοκρισίες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ποιητής υπαινίσσεται ότι ζει υπό ένα αυταρχικό, καταπιεστικό καθεστώς που ασκεί λογοκρισία στην ελεύθερη έκφραση: υπάρχουν «υπεύθυνες υπηρεσίες» που καθορίζουν τι επιτρέπεται να γραφτεί, απαγορεύονται λέξεις-κλειδιά όπως «Ελευθερία» και «Δημοκρατία», και κάθε κριτική στην εξουσία («κατά της καθεστηκυίας τάξεως») είναι επικίνδυνη. Πρόκειται δηλαδή για καθεστώς όπου η τέχνη ελέγχεται πολιτικά και η αντιπολιτευτική έκφραση καταστέλλεται — κλίμα που παραπέμπει σε δικτατορικές/αυταρχικές συνθήκες (όπως αυτές που βίωσε ιστορικά ο ίδιος ο Αναγνωστάκης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λέξεις-φράσεις με σαρκαστικό ύφος στην «Απολογία»

Ερώτηση: Να επισημάνεις τις λέξεις - φράσεις του κειμένου που στην απολογία του ποιητή προσδίδουν ένα σαρκαστικό ύφος.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 183): «Γράφω ποιήματα άνετα και αναπαυτικά για όλες τις λογοκρισίες» / «Αποστρέφομαι τετριμμένες εκφράσεις όπως: σαπίλα, ή καθάρματα ή πουλημένοι» / «στιλπνή, παρθενική, ιδεατώς ωραία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές λέξεις/φράσεις σαρκαστικού ύφους: «άνετα και αναπαυτικά για όλες τις λογοκρισίες» — η λέξη «άνετα» παρουσιάζει ως βολική μια κατάσταση καταπίεσης, δημιουργώντας ειρωνική αντίθεση· «Αποστρέφομαι τετριμμένες εκφράσεις όπως: σαπίλα, ή καθάρματα ή πουλημένοι» — η επιτηδευμένη, σχεδόν λόγια απόρριψη καταγγελτικών λέξεων γελοιοποιεί την ίδια την πράξη της αυτολογοκρισίας· «η αρμοδιότερη λέξη [...] στιλπνή, παρθενική, ιδεατώς ωραία» — η υπερβολική, στομφώδης περιγραφή μιας «ασφαλούς» ποιητικής γλώσσας λειτουργεί σαρκαστικά, αφού υπονοεί κενή, άψυχη τέχνη· και η ίδια η κατακλείδα «Γράφω ποιήματα που δεν στρέφονται κατά της καθεστηκυίας τάξεως» — δηλωμένη σαν επίτευγμα, λειτουργεί ως η πιο καυστική ειρωνεία όλου του ποιήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λέξεις αγκυλωμένου λόγου αυταρχικής εξουσίας και αντώνυμά τους

Ερώτηση: Υπάρχουν στο ποίημα χαρακτηριστικές λέξεις, οι οποίες υποδεικνύουν αγκυλωμένο λόγο αυταρχικής εξουσίας. Να τις εντοπίσεις και να δώσεις ένα αντώνυμό τους.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 183): «οι υπεύθυνες υπηρεσίες» / «όλες τις λογοκρισίες» / «η καθεστηκυία τάξη» / «τα πλαίσια που ορίζουν».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χαρακτηριστικές λέξεις/φράσεις αγκυλωμένου λόγου αυταρχικής εξουσίας και αντώνυμά τους: «υπεύθυνες υπηρεσίες» (γραφειοκρατικός, απρόσωπος έλεγχος) ≠ ελεύθερη βούληση· «λογοκρισία» (καταστολή έκφρασης) ≠ ελευθερία λόγου/έκφρασης· «καθεστηκυία τάξη» (παγιωμένη, ανελεύθερη εξουσία) ≠ ανατροπή/μεταβολή· «πλαίσια που ορίζουν» (επιβεβλημένα όρια) ≠ αυτονομία/ελευθερία επιλογής. Οι λέξεις αυτές μιμούνται τον ψυχρό, γραφειοκρατικό λόγο της εξουσίας — ο ποιητής, χρησιμοποιώντας τις ο ίδιος για τον εαυτό του, δείχνει πόσο έχει εσωτερικεύσει (ή προσποιείται ότι έχει εσωτερικεύσει) την καταπίεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο