Λύσεις — Κεφάλαιο 27: Έλλη Αλεξίου, Πολυτεχνείο (σελ. 150) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 27: Έλλη Αλεξίου, Πολυτεχνείο

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 150): χρόνος γεγονότων vs χρόνος καταγραφής, πηγές πληροφόρησης και ο τίτλος «Από πολύ κοντά», σχήματα λόγου σε έξι εκφράσεις, οικογένειες λέξεων από έξι λέξεις του κειμένου.

Χρόνος γεγονότων και χρόνος καταγραφής

Ερώτηση: Να εντοπίσεις τα σημεία του κειμένου, τα οποία μας πληροφορούν για το χρόνο που συνέβησαν τα γεγονότα (όσα παρουσιάζονται στην αφήγηση) και για το χρόνο της καταγραφής τους από τη συγγραφέα.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 148): «Ακόμα και σήμερα (συνεχίζω μήνες αργότερα) ύστερα από τόσους μήνες -γράφω τον Απρίλη του 1974- δεν έχει γνωσθεί ο σωστός αριθμός των σκοτωμένων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα γεγονότα (η εξέγερση και η αιματηρή καταστολή του Πολυτεχνείου) συνέβησαν τον Νοέμβριο του 1973, όπως προκύπτει έμμεσα από το ιστορικό πλαίσιο του κειμένου. Η ίδια η συγγραφέας όμως δηλώνει ρητά τον χρόνο της γραφής της: «γράφω τον Απρίλη του 1974» -δηλαδή περίπου πέντε μήνες μετά τα γεγονότα- ενώ η φράση «συνεχίζω μήνες αργότερα» δείχνει πως η καταγραφή δεν έγινε μονομιάς αλλά σε δύο τουλάχιστον χρονικές φάσεις, με τη συγγραφέα να επιστρέφει στο κείμενό της αφού είχε ήδη περάσει ένα διάστημα από τα ίδια τα γεγονότα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πηγές πληροφόρησης της συγγραφέως και ο τίτλος «Από πολύ κοντά»

Ερώτηση: Ποιες είναι οι πηγές πληροφόρησης της συγγραφέως και πώς τις αξιοποιεί; Δικαιολογούν τον τίτλο του βιβλίου «Από πολύ κοντά»;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 149): «Απάνω στην ώρα χτύπησε η πόρτα και μπήκε μέσα αλαφιασμένη η Βενετία Καπετανάκη. Είχε συνοδέψει μια μάνα, φίλη της, ως το Πολυτεχνείο... εκεί στην πόρτα του Πολυτεχνείου τις βρήκαν τα δακρυγόνα και τις τύφλωσαν.»
• Αυτούσιο (σελ. 149): «Και βρήκα [ένα παιδί]... «Δε μας χρειάζονται πια, κυρία Αλεξίου, χρήματα... τώρα τα τάνκς παραβίασαν το χώρο του Πολυτεχνείου... και δέρνουν, σκοτώνουν... πεδίον μάχης γίνηκε το Πολυτεχνείο μας».»
• Αυτούσιο (σελ. 148): «...οι ξένοι σταθμοί όλοι τους λέγανε πως ξεπερνούνε τους εκατό, ενώ η Ντόυτσε Βέλε τους ανέβασε σε τριακόσιους πενήντα...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πηγές της συγγραφέως είναι τριών ειδών: (1) η δική της προσωπική εμπειρία και σκέψη, καθώς θέλησε η ίδια να κατέβει στο Πολυτεχνείο για να συμπαρασταθεί· (2) άμεσες μαρτυρίες κοντινών προσώπων, όπως η γειτόνισσά της Βενετία Καπετανάκη (που τυφλώθηκε προσωρινά έξω από το Πολυτεχνείο) και ένα «παιδί της εμπιστοσύνης» που της περιγράφει από πρώτο χέρι την εισβολή των τανκς· (3) ραδιοφωνικοί σταθμοί, ελληνικοί και ξένοι (όπως η Ντόυτσε Βέλε), τους οποίους παραθέτει συγκριτικά για να δείξει τη διαφορά ανάμεσα στην επίσημη και στη διεθνή εκδοχή των γεγονότων. Αυτός ο συνδυασμός προσωπικής εμπλοκής και άμεσων μαρτυριών ανθρώπων του στενού της περιβάλλοντος δικαιολογεί απόλυτα τον τίτλο «Από πολύ κοντά»: η συγγραφέας δεν αφηγείται τα γεγονότα ως απόμακρος παρατηρητής αλλά ως κάποια που τα έζησε -έστω εξ αποστάσεως, λόγω ηλικίας- μέσα από τους ανθρώπους του άμεσου κύκλου της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σχήματα λόγου σε έξι εκφράσεις του κειμένου

Ερώτηση: Να ονομάσεις και να προσέξεις τη λειτουργία των σχημάτων λόγου (μεταφορά, παρομοίωση, προσωποποίηση κ.ά.) στις παρακάτω εκφράσεις: «...οι πομποί άρχισαν να κάνουν εκκλήσεις στον κόσμο [...] ενώ συγχρόνως ζητούσαν γιατρούς και νοσοκόμους [...] οι πομποί επανέλαβαν και φώναζαν στο στρατό...» / «...Οι ύαινες καταλαβαίνουν από τέτοια γλώσσα;...» / «...Από έρωτα στο έγκλημα...» / «...κάτι μίλησε μέσα μου...» / «...μπήκε στο νου μου τέτοια κουζουλάδα...» / «...να αλαφρώσουν τα μάτια της...».

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 148): «...οι πομποί άρχισαν να κάνουν εκκλήσεις στον κόσμο... ζητούσαν γιατρούς και νοσοκόμους... οι πομποί επαναλάβαιναν και φώναζαν στο στρατό να μη χτυπάει...»
• Αυτούσιο (σελ. 148): «Οι ύαινες καταλαβαίνουν από τέτοια γλώσσα;»
• Αυτούσιο (σελ. 148-149): «Από έρωτα στο έγκλημα αποτελείωναν τα τραυματισμένα παιδιά!»
• Αυτούσιο (σελ. 149): «Σε μια στιγμή... κάτι μίλησε μέσα μου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) «οι πομποί άρχισαν να κάνουν εκκλήσεις... ζητούσαν... φώναζαν»: προσωποποίηση — οι ραδιοφωνικοί πομποί (άψυχα μηχανήματα) παρουσιάζονται σαν να ενεργούν και να μιλούν οι ίδιοι, τονίζοντας πόσο ζωτικής σημασίας ήταν η μετάδοση του μηνύματος. 2) «Οι ύαινες καταλαβαίνουν από τέτοια γλώσσα;»: μεταφορά — οι στρατιώτες/η καταστολή παρομοιάζονται σιωπηρά με άγρια, αιμοβόρα ζώα (ύαινες), τονίζοντας την απανθρωπιά και τη σκληρότητά τους απέναντι στην ειρηνική έκκληση «είμαστε άοπλοι». 3) «Από έρωτα στο έγκλημα»: αντίθεση/μεταφορά — «έρωτας» εδώ σημαίνει τον παθιασμένο ενθουσιασμό/ιδεαλισμό των φοιτητών, που μετατρέπεται βίαια σε θύμα εγκλήματος· η αντίστιξη υπογραμμίζει το άδικο και το παράλογο της βίας. 4) «κάτι μίλησε μέσα μου»: προσωποποίηση/μεταφορά — μια εσωτερική παρόρμηση/συνείδηση παρουσιάζεται σαν ανεξάρτητη «φωνή» που μιλάει στην αφηγήτρια, τονίζοντας πόσο αυθόρμητη και ακαταμάχητη ήταν η ανάγκη της να αντιδράσει. 5) «μπήκε στο νου μου τέτοια κουζουλάδα»: μεταφορά — η ιδέα παρουσιάζεται σαν αντικείμενο που «μπαίνει» φυσικά μέσα στο μυαλό, δίνοντας έμφαση στο ξαφνικό, παρορμητικό της χαρακτήρα. 6) «να αλαφρώσουν τα μάτια της»: μεταφορά — ο πόνος/η ερεθισμένη αίσθηση αποδίδεται ως «βάρος» που μπορεί να «ελαφρύνει», μεταφέροντας μια αφηρημένη σωματική αίσθηση σε συγκεκριμένη εικόνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι χαρακτηρισμοί (προσωποποίηση/μεταφορά/αντίθεση) ακολουθούν την πιο κοινά αποδεκτή ανάλυση· σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. 1, 4) το σχήμα μπορεί να περιγραφεί εναλλακτικά και ως απλή μεταφορά, χωρίς αυτό να αλλάζει τη λειτουργία του.

Οικογένειες λέξεων από έξι λέξεις του κειμένου

Ερώτηση: Να δημιουργήσεις οικογένειες λέξεων από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: πομπός - εκκλήσεις - φορεία - τραύμα - αίματα - περίσταση.

Απάντηση:

• Αυτούσιο — οι λέξεις εμφανίζονται στο κείμενο (σελ. 148: «πομπό», «εκκλήσεις», «φορεία», «τραύμα διαμπερές», «γέμισαν αίματα»· σελ. 149: «σε τούτη την περίσταση»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές οικογένειες λέξεων:

• πομπός (< πέμπω): πομπή, αποστολή, απεσταλμένος, πέμπτος (ομόρριζο ιστορικά), αναπομπή, διαπόμπευση.
• εκκλήσεις (< καλώ): έκκληση, κλήση, κλήτευση, πρόσκληση, ανάκληση, επίκληση, κλητήριο.
• φορεία (< φέρω): φορέας, φόρτωμα, μεταφορά, αναφορά, διαφορά, φορτηγό, φορητός.
• τραύμα (< τιτρώσκω/τραυματίζω): τραυματίας, τραυματίζω, τραυματισμός, τραυματιοφορέας, ατραυμάτιστος.
• αίματα (< αίμα): αιματηρός, αιμορραγία, αιμοδότης (ήδη αναφέρεται στο κείμενο!), αιματοβαμμένος, αιματολογία, αιμοσφαίριο.
• περίσταση (< ίστημι): περιστασιακός, κατάσταση, απόσταση, ανάσταση, σύσταση, αντίσταση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι λέξεις είναι ενδεικτικές· γίνεται δεκτή κάθε ετυμολογικά ή παραγωγικά συγγενής λέξη με την αρχική.