Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Γ. Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα (σελ. 27) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Γ. Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 27): καύχηση/μετριοφροσύνη, αντίληψη περί πατριωτισμού, γλώσσα σε σύγκριση με τη σημερινή, ειλικρίνεια-παρρησία.

Καύχηση και μετριοφροσύνη του Μακρυγιάννη

Ερώτηση: Για ποια συμπεριφορά του ίδιου και των συναγωνιστών του καυχιέται ο Μακρυγιάννης; Πού φαίνεται η μετριοφροσύνη του στην πρώτη παράγραφο του κειμένου;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 24): «Ποτέ δεν μολύθηκαν τ' αρχεία της πατρίδος μου, ούτε εις την κυβέρνησιν, ούτε εις επαρχίες, ούτε εις άτομα, όπου αγωνιστήκαμεν εις την Ρούμελη, Πελοπόννησον και νησιά και Σπάρτη, δεν είναι πουθενά κατηγορία παραμικρή διά εμάς».
• Αυτούσιο (σελ. 24-25): «Και αυτές τις χάριτες πρέπει να τις χρωστάγη η πατρίς εις τους αξιότιμους και αγαθούς και γενναίους πατριώτες, τους συναγωνιστάς μου... Είναι η αρετή και ο πατριωτισμός, οπού έδειξαν, αυτήνων των καλών πατριωτών, όχι εμένα. Ότι εγώ δεν είχα αυτήνη την αρετή, ούτε την έχω ακόμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Μακρυγιάννης καυχιέται για την τιμιότητα και αδιαφθορία του ίδιου και των συναγωνιστών του κατά τη διάρκεια του Αγώνα: παρά τη μεγάλη ευθύνη που είχε (από δεκαοχτώ έως και χίλιους τετρακόσιους άνδρες υπό τις διαταγές του), ποτέ δεν «μολύθηκαν» τα αρχεία της πατρίδας από καμία κατηγορία διαφθοράς ή κατάχρησης, ούτε στην κυβέρνηση ούτε στις επαρχίες. Η μετριοφροσύνη του φαίνεται καθαρά στο ότι, ενώ θα μπορούσε να αποδώσει αυτή την τιμή στον εαυτό του ως αρχηγό, την αποδίδει αποκλειστικά στους συναγωνιστές του («όχι εμένα»), δηλώνοντας μάλιστα ρητά ότι ο ίδιος δεν διαθέτει ιδιαίτερη αρετή («εγώ δεν είχα αυτήνη την αρετή, ούτε την έχω ακόμα»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αντίληψη περί πατριωτισμού

Ερώτηση: Τι πιστεύει για τον πατριωτισμό ο συγγραφέας; Πώς πρέπει να συμπεριφέρεται και ο «προκομμένος και ο απλός πολίτης» απέναντι στην πατρίδα του;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 25): «Και τότε λέγονται έθνη, όταν είναι στολισμένα με πατριωτικά αιστηματα. το εναντίον λέγονται παλιόψαθες των εθνών και βάρος της γης».
• Αυτούσιο (σελ. 25): «Δεν πρέπει ο άνθρωπος να βαρύνεται και να αμελή αυτά. και ο προκομμένος πρέπει να φωνάζη ως προκομμένος την αλήθεια, το ίδιον και ο απλός».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Μακρυγιάννης πιστεύει ότι ο πατριωτισμός είναι θεμέλιο λίθος για την αξιοπρέπεια ενός έθνους: ένα έθνος αξίζει τον τίτλο του μόνο όταν οι πολίτες του διακατέχονται από πατριωτικά αισθήματα, ειδάλλως καταντά «παλιόψαθα» και βάρος της γης. Θεωρεί ότι η πατρίδα είναι υπόθεση όλων, «γενική του κάθε ενού», και πως ακόμη κι ο πιο αδύναμος πολίτης έχει τα δικά του συμφέροντα σε αυτήν. Τόσο ο «προκομμένος» (ο μορφωμένος/επιφανής) όσο και ο «απλός» πολίτης οφείλουν να μη βαρύνονται με αυτό το καθήκον, αλλά να λένε ο καθένας την αλήθεια δυνατά, χωρίς φόβο — ο προκομμένος όπως αρμόζει σ' έναν προκομμένο, κι ο απλός με τον δικό του απλό τρόπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γλώσσα του Μακρυγιάννη σε σύγκριση με τη σημερινή

Ερώτηση: Να εντοπίσεις λέξεις και φράσεις που χαρακτηρίζουν τη γραφή του Μακρυγιάννη. Να προσέξεις τις διαφορές ή τις ομοιότητές τους με τη σημερινή καθομιλουμένη. Να φτιάξεις μετά έναν πίνακα με δύο στήλες: στη μία οι λέξεις του συγγραφέα και στην άλλη οι αντίστοιχες σημερινές.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 24-25) — λέξεις/φράσεις προς εντοπισμό: «όθεν», «χρημάτισα», «νιτερέσιον» (σελ. 25, υποσημείωση 3: «συμφέρον, κέρδος»), «διατιμήθη» (σελ. 25, υποσημείωση 4: «Ατιμάσθηκε»), «κρικέλλα» (σελ. 25, υποσημείωση 5: «μεγάλος κρίκος»), «αυτήνη/αυτήνων», «αιστηματα», «να αμελή», «να φωνάζη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) | Λέξη/φράση Μακρυγιάννη | Σημερινή απόδοση | |---|---| | όθεν | από όπου, γι' αυτό | | χρημάτισα | υπηρέτησα, έγινα | | νιτερέσιον | συμφέρον, κέρδος | | διατιμήθη | ατιμάστηκε | | κρικέλλα | (μεγάλος) κρίκος | | αυτήνη/αυτήνων | αυτή/αυτών | | πατριωτικά αιστηματα | πατριωτικά αισθήματα | | να αμελή | να αμελεί | | να φωνάζη | να φωνάζει |

Η γλώσσα του Μακρυγιάννη είναι λαϊκή, προφορική, με έντονους ιδιωματισμούς και φωνητική απόδοση της προφοράς της εποχής και της περιοχής του (καταλήξεις σε -η αντί -ει, δάνειες λέξεις όπως «νιτερέσιον»). Διαφέρει από τη σημερινή καθομιλουμένη κυρίως στη μορφολογία των ρημάτων (καταλήξεις γ΄ ενικού σε -η: «φωνάζη», «αμελή») και σε κάποιο λεξιλόγιο ξένης προέλευσης που έχει σήμερα εκλείψει, αλλά μοιάζει με αυτήν στη γενική απλότητα και αμεσότητα του λόγου, χωρίς λόγιους τύπους καθαρεύουσας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ειλικρίνεια και παρρησία στα Απομνημονεύματα

Ερώτηση: Κύριο χαρακτηριστικό των «Απομνημονευμάτων» του συγγραφέα, εκτός από τη γλώσσα που μελέτησες παραπάνω, είναι η ειλικρίνεια και η παρρησία στην έκφραση των απόψεών του. Να βρεις τέτοια σημεία στο κείμενο.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 25): «Θα σημειώσω γυμνή την αλήθεια και χωρίς πάθος. Αλλά η αλήθεια είναι πικρή και όσοι κάμαμεν το κακόν μάς κακοφαίνεται... ούτε θα το κρύψω εγώ και να μείνη κρυμμένο, ότι η πατρίς ζημιώθη, διατιμήθη και όλα σ' αυτό κατανταίνει. ότι μας ηύρε όλους θεριά».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ειλικρίνεια και η παρρησία του Μακρυγιάννη φαίνονται καθαρά όταν δηλώνει ρητά πως θα καταγράψει «γυμνή την αλήθεια και χωρίς πάθος», ακόμη κι αν αυτή είναι πικρή και ενοχλητική για όσους ευθύνονται για κακά («όσοι κάμαμεν το κακόν μάς κακοφαίνεται»). Δεν διστάζει να ομολογήσει ανοιχτά ότι η πατρίδα ζημιώθηκε και ατιμάστηκε («η πατρίς ζημιώθη, διατιμήθη»), και μάλιστα με μια εικόνα εντελώς απροκάλυπτη χαρακτηρίζει τους ίδιους τους Έλληνες («μας ηύρε όλους θεριά»), αντί να τους εξιδανικεύσει. Η ίδια ειλικρίνεια φαίνεται και στο ότι αρνείται να αποδώσει στον εαυτό του αρετές που δεν πιστεύει ότι έχει, προτιμώντας να λέει την αλήθεια για τον εαυτό του παρά να καλλωπίζει την εικόνα του.

Κριτήρια αξιολόγησης: