Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Σοφοκλής, Αντιγόνη (σελ. 66) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Σοφοκλής, Αντιγόνη
Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 66): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (ρητορική στρατηγική, εναλλαγή συντακτικών όρων). Η ερώτηση Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (400-λεξη έκθεση) εξαιρείται ως ανοιχτή παραγωγή λόγου.
Η αντίληψη ζωής του Αίμονα και τα επιχειρήματά του
Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορετική αντίληψη / τρόπος ζωής που προβάλλει ο Αίμονας; Με ποια επιχειρήματα τη στηρίζει;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (στ. 27-36): «Ο άνθρωπος πατέρα και σοφός να είναι / δεν είναι ντροπή να μαθαίνει απ' τους άλλους... Βλέπεις τα δέντρα στων χειμάρρων τις όχθες / όσα γέρνουν κορμούς με τα κλώνια τους σώζονται / και τα άλλα τα αλύγιστα / απ' τη ρίζα τους χάνονται. / Και ο καπετάνιος το ίδιο που κρατά τεντωμένα / τα πανιά στη φουρτούνα δεν τα λασκάρει, / το καράβι ανάποδα και ταξίδι στο φούντο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Αίμονας προβάλλει μια αντίληψη ζωής βασισμένη στην ευελιξία, την ακρόαση των άλλων και τη μετριοπάθεια, σε αντίθεση με τον δογματισμό και το πείσμα του πατέρα του. Στηρίζει την άποψή του με δύο εικόνες-παραδείγματα από τη φύση: τα δέντρα που λυγίζουν στις όχθες των χειμάρρων σώζονται, ενώ τα άκαμπτα ξεριζώνονται από τη ρίζα τους· και τον καπετάνιο που, αν δεν λασκάρει τα πανιά στη φουρτούνα (δηλαδή αν επιμένει άκαμπτος), βουλιάζει το καράβι. Προηγουμένως έχει τονίσει ότι όποιος νομίζει πως μόνο αυτός σκέφτεται και μόνο αυτός έχει γλώσσα, «αν τον ανοίξεις να δεις, άδειος θα δείξει». Καταλήγει με το γενικό επιχείρημα ότι ούτε ο πιο σοφός άνθρωπος γεννιέται παντογνώστης, άρα δεν είναι ντροπή να μαθαίνει κανείς και από τους άλλους.
Γιατί ο Αίμονας θέλει να πείσει τον πατέρα του
Ερώτηση: Για ποιους λόγους φαίνεται ότι ο Αίμονας προσπαθεί να πείσει τον πατέρα του να αλλάξει γνώμη;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (στ. 6-11): «Την κλαίει η πόλη την κόρη πατέρα / ότι ανάξια πάσχει τα χειρότερα απ' όλες / για πράξη υπέροχη. / Που το πτώμα του αδερφού της / δεν το άφησε σπάραγμα στα σκυλιά και στα όρνεα. / Τέτοιας αδερφής τιμή τής αξίζει, έτσι λένε.»
- Αυτούσιο (στ. 13-17): «Για μένα πατέρα απ' την ευτυχία σου άλλο πιο πολύτιμο τίποτα. / Για τα παιδιά τι άλλο πιο πάνω / απ' του ευτυχισμένου πατέρα την εύκλεια / και τι για τον πατέρα απ' το καλό των παιδιών;»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Αίμονας προσπαθεί να πείσει τον πατέρα του να αλλάξει γνώμη για δύο βασικούς λόγους: πρώτον, γιατί πιστεύει ότι η τιμωρία της Αντιγόνης είναι άδικη —όπως λέει και ο ίδιος ο λαός της Θήβας, η Αντιγόνη τιμωρείται σκληρά για μια πράξη που θεωρείται «υπέροχη» (να μην αφήσει τον αδελφό της άταφο)· δεύτερον, γιατί νοιάζεται τόσο για την ευτυχία του πατέρα του όσο και για τη δική του, και πιστεύει πως η ευτυχία των δύο είναι αλληλένδετη («Για τα παιδιά τι άλλο πιο πάνω απ' του ευτυχισμένου πατέρα την εύκλεια / και τι για τον πατέρα απ' το καλό των παιδιών;») — δηλαδή η επιμονή του Κρέοντα θα βλάψει τελικά και τον ίδιο τον Αίμονα, αφού η Αντιγόνη είναι η αρραβωνιαστικιά του.
Η στρατηγική πειθούς του Αίμονα
Ερώτηση: Ο Αίμονας καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια (στο απόσπασμα) να πείσει τον πατέρα του να τον ακούσει. Μπορείς να αποκαλύψεις τη στρατηγική που ακολουθεί για να το πετύχει, προσέχοντας την κλιμάκωση επιχειρημάτων και εκφραστικών τρόπων;
Απάντηση:
- Αυτούσιο (στ. 1-5): «Γιος σου είμαι πατέρα και για όλα να νοιάζομαι... αλλά σένα το μάτι σου άγριο πέφτει σε όποιον λέει ενάντιά σου, δεν τον αφήνει. Όμως εγώ κρυφά τα ακούω.»
- Αυτούσιο (στ. 38-41): «Κι αν χωράει να πω, νεότερος, γνώμη / θά' λεγα να γεννιέται παντογνώστης ο άνθρωπος. / Δεν γίνεται όμως. / Γι' αυτό να το μαθαίνουμε το σωστό κι από άλλους.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η στρατηγική του Αίμονα κλιμακώνεται σε στάδια: αρχικά δηλώνει τον σεβασμό και την υπακοή του ως γιου («Γιος σου είμαι πατέρα»), αναγνωρίζοντας έμμεσα την αυστηρότητα του πατέρα του («το μάτι σου άγριο πέφτει σε όποιον λέει ενάντιά σου»)· στη συνέχεια μεταφέρει τη γνώμη της πόλης αντί για τη δική του, ώστε να μη φανεί προσωπική αντιπαράθεση· έπειτα δηλώνει την αγάπη του για την ευτυχία του πατέρα του, προειδοποιεί ότι όποιος πιστεύει πως μόνο αυτός έχει δίκιο «άδειος θα δείξει» και χρησιμοποιεί εικόνες/παραδείγματα (δέντρα, καράβι) που τεκμηριώνουν έμμεσα, μέσω αναλογίας, τη θέση του· φτάνει στην πιο άμεση παράκληση-προτροπή («Δώσε τόπο στην οργή, πατέρα. Άλλαξε.») και κλείνει με μια ταπεινή, διστακτική διατύπωση («Κι αν χωράει να πω, νεότερος, γνώμη»), που μετριάζει τον τόνο της τελικής του πρότασης («να μαθαίνουμε το σωστό κι από άλλους»). Έτσι τα επιχειρήματα κλιμακώνονται από το έμμεσο (η γνώμη της πόλης) στο άμεσο (η προτροπή «Άλλαξε»), χωρίς όμως να φτάσουν σε ευθεία σύγκρουση· η προσέγγιση μένει διπλωματική.
Εναλλαγή συντακτικών όρων στη μετάφραση
Ερώτηση: «Όμως εγώ τα κρυφά... στόμα σε στόμα»: Ο μεταφραστής προκειμένου να διατηρήσει την ποιητικότητα του πρωτοτύπου, χρησιμοποιεί διάφορους τρόπους, όπως η συνεχής εναλλαγή των συντακτικών όρων της πρότασης. Να εντοπίσεις τέτοια παραδείγματα και να συζητήσετε στην τάξη τη σημασία τους.
Απάντηση:
- Αυτούσιο (στ. 5-12): «Όμως εγώ κρυφά τα ακούω. / Την κλαίει η πόλη την κόρη πατέρα / ότι ανάξια πάσχει τα χειρότερα απ' όλες / για πράξη υπέροχη. / Που το πτώμα του αδερφού της / δεν το άφησε σπάραγμα στα σκυλιά και στα όρνεα. / Τέτοιας αδερφής τιμή τής αξίζει, έτσι λένε. / Τέτοιος λόγος κρυφά. Από στόμα σε στόμα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο απόσπασμα ο μεταφραστής ανατρέπει τη συνηθισμένη σειρά υποκειμένου-ρήματος-αντικειμένου («Την κλαίει η πόλη την κόρη πατέρα» αντί για «Η πόλη κλαίει την κόρη, πατέρα»), προτάσσει το αντικείμενο πριν το ρήμα και το υποκείμενο, και σπάει τις προτάσεις σε μικρά, ανεξάρτητα κομμάτια χωρίς πάντα ρητή σύνδεση («Τέτοιος λόγος κρυφά. Από στόμα σε στόμα.» — έλλειψη ρήματος, ονοματική πρόταση). Η συνεχής εναλλαγή της σειράς των όρων και η χρήση ελλειπτικών προτάσεων αποδίδουν τον προφορικό, στιχουργικό χαρακτήρα του πρωτότυπου αρχαίου κειμένου, δημιουργούν ρυθμό/μέτρο και τονίζουν τη λέξη ή τη φράση που μπαίνει πρώτη (π.χ. το «Την κλαίει η πόλη» τονίζει αμέσως τη θλίψη της πόλης, πριν καν μάθουμε ποιος κλαίει ποιον).
