Λύσεις — Κεφάλαιο 14: Η. Βενέζης, Η Νύχτα του Ασκληπιείου (σελ. 80) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 14: Η. Βενέζης, Η Νύχτα του Ασκληπιείου

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 80): τόπος και πολιτιστικά στοιχεία, ιστορικά γεγονότα, αφηγηματική τεχνική (εναλλαγή αφήγησης/περιγραφής/διαλόγου, τριτοπρόσωπη αφήγηση), συνώνυμα-αντώνυμα λέξεων του κειμένου.

Ο τόπος του διηγήματος και τα πολιτιστικά του στοιχεία

Ερώτηση: Ποιος είναι ο τόπος του διηγήματος και ποια πολιτιστικά στοιχεία του προβάλλονται;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 75): «Έξω απ' την Κω, στην πλαγιά του βουνού, στα ερείπια του Ασκληπιείου».
• Αυτούσιο (σελ. 75): «Απάνω σε μια κολόνα κορινθιακή βρίσκουν ένα κιονόκρανο με το σταυρό των χριστιανικών καιρών».
• Αυτούσιο (σελ. 77-78): «...ο μεγάλος θεός Ασκληπιός... ο πυροφόρος έπαιρνε τον άρρωστο... τον απόθεταν στο “άβατον”... ένα αντίγραφο του όρκου του Ιπποκράτη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τόπος του διηγήματος είναι τα ερείπια του Ασκληπιείου, έξω από την Κω. Πρόκειται για ένα αρχαίο ιερό αφιερωμένο στον θεό-γιατρό Ασκληπιό, όπου οι άρρωστοι καθαρίζονταν και κοιμούνταν στο «άβατον» περιμένοντας θεϊκή θεραπεία. Στα ερείπια αυτά συνυπάρχουν πολλαπλά πολιτιστικά στρώματα: το αρχαίο ελληνικό (κορινθιακή κολόνα, ναός, ιερέας-πυροφόρος, όρκος του Ιπποκράτη, λατρεία του Ιερού Όφι), το χριστιανικό (ο σταυρός πάνω στο κιονόκρανο) και το μουσουλμανικό (ο Τούρκος φύλακας Αχμέτ που κάνει το ναμάζι του ανάμεσα στις σπασμένες πέτρες). Έτσι ο τόπος γίνεται σύμβολο συνύπαρξης διαφορετικών πολιτισμών και εποχών στον ίδιο χώρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα ιστορικά γεγονότα και η επίδρασή τους στους πρωταγωνιστές

Ερώτηση: Ποια ιστορικά γεγονότα αναφέρονται στο κείμενο; Επηρέασαν τη ζωή των πρωταγωνιστών ή όχι, και γιατί;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 75-76): «Ο κόσμος στο μεταξύ σείστηκε από σεισμόν μέγα, γινήκαν δυο πόλεμοι οικουμενικοί... Οι Τούρκοι που εξούσιαζαν πρώτα το νησί φύγανε, ήρθαν οι Ιταλοί. Οι Ιταλοί φύγαν, ήρθαν οι Γερμανοί. Οι Γερμανοί φύγαν, ήρθαν οι Έλληνες. Αυτός, ο Αχμέτ, τίποτα. Εκεί. Περιμένει».
• Αυτούσιο (σελ. 77): «Μοναχά ο Γερμανός, σαν ήρθε, έδιωξε τη φαμίλια μου απ' την καλύβα μας, κάθισε αυτός».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ιστορικά γεγονότα που αναφέρονται είναι ένας μεγάλος σεισμός και δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, καθώς και η διαδοχική αλλαγή κυρίαρχων στο νησί (Τούρκοι → Ιταλοί → Γερμανοί → Έλληνες) — μια αναφορά που παραπέμπει στην πραγματική ιστορία της Κω και των Δωδεκανήσων. Αυτά τα γεγονότα δεν επηρέασαν ουσιαστικά τη ζωή του Αχμέτ: αυτός παρέμεινε σταθερός φύλακας των ερειπίων, αδιάφορος στις εναλλαγές εξουσίας — «Αυτός, ο Αχμέτ, τίποτα. Εκεί. Περιμένει». Η μόνη άμεση, προσωπική επίπτωση ήταν όταν ο Γερμανός κατοχικός στρατιώτης έδιωξε την οικογένειά του από την καλύβα τους για να προφυλαχθεί ο ίδιος από τους βομβαρδισμούς. Η στάση του Αχμέτ δείχνει πως η προσωπική αφοσίωση και ταυτότητα μπορεί να παραμείνει ανεπηρέαστη από τις μεγάλες ιστορικές αναταραχές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αφηγηματική τεχνική: εναλλαγή αφήγησης, περιγραφής, διαλόγου

Ερώτηση: Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εναλλάξ την αφήγηση, την περιγραφή και το διάλογο. Τι πετυχαίνει μ' αυτές τις εναλλαγές; Τι πετυχαίνει ιδιαίτερα με την τριτοπρόσωπη αφήγηση;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 75) — περιγραφή: «Βράδιαζε. Φθινόπωρο. Σαν αρχίζει να βασιλεύει στην Κω, το φθινόπωρο, γίνεται ένα κίτρινο θαύμα...».
• Αυτούσιο (σελ. 77) — διάλογος: «– Τι είναι ψυχή, Αχμέτ; Πού έμαθες για ψυχή, εσύ που είσαι Τούρκος; Ο Αχμέτ λέει: – Ψυχή είναι δω - και δείχνει τον ουρανό...».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εναλλαγή αφήγησης, περιγραφής και διαλόγου δίνει στο κείμενο ρυθμό και ζωντάνια: η περιγραφή (π.χ. το φθινοπωρινό τοπίο της Κω) χτίζει το λυρικό, μελαγχολικό κλίμα των ερειπίων, η αφήγηση προχωράει την ιστορία στο χρόνο, ενώ οι διάλογοι φέρνουν αμεσότητα και ζωντάνια στη φιλοσοφική συζήτηση για την ψυχή και τη θρησκεία, αφήνοντας τον Αχμέτ να μιλήσει με τα δικά του λόγια. Η τριτοπρόσωπη αφήγηση ιδιαίτερα πετυχαίνει αντικειμενική απόσταση: επιτρέπει στον αφηγητή να παρουσιάσει τον Αχμέτ όχι μόνο ως συγκεκριμένο πρόσωπο αλλά και ως σύμβολο —σχεδόν μυθική μορφή— της διαπολιτισμικής ανεκτικότητας, χωρίς να περιορίζεται στην υποκειμενική οπτική ενός μόνο αφηγητή-πρωταγωνιστή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συνώνυμα και αντώνυμα λέξεων του κειμένου

Ερώτηση: α) Να βρεις από ένα συνώνυμο των παρακάτω λέξεων: ερείπια, κολόνα, φύλακας, βιγλίζει, σείστηκε, οικουμενικοί, οδηγός, ναός, λύχνοι, λιβανωτά, προσευχή, ταξιδιώτης, αφιερώματα, μοίρα. β) Να βρεις τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: βράδιαζε, βρίσκουν, σκιές, ασπρίζουν, καλοσύνη, χαμογελά, άρρωστος, να κοιμηθεί, απόκριση, καλύβα, όμορφη, πλατύ, αρχίζει, άγριο, διέξοδο.

Απάντηση:

• Αυτούσιο — οι λέξεις της (α) εμφανίζονται σκόρπιες στο κείμενο σελ. 75-79 (π.χ. «στα ερείπια του Ασκληπιείου» σελ. 75, «Ο Αχμέτ... βιγλίζει από ψηλά» σελ. 75, «ο κόσμος... σείστηκε» σελ. 75-76).
• Αυτούσιο — οι λέξεις της (β) εμφανίζονται επίσης σκόρπιες στο κείμενο (π.χ. «Βράδιαζε» σελ. 75, «Οι πιο πολλοί ταξιδιώτες βλέπαν τα ερείπια με ματιά νεκρή» σελ. 77, «Το πρόσωπό του είναι όλο καλοσύνη» σελ. 76).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Συνώνυμα:

• ερείπια → χαλάσματα
• κολόνα → στύλος
• φύλακας → επιτηρητής
• βιγλίζει → παραμονεύει, παρατηρεί
• σείστηκε → κλονίστηκε, τραντάχτηκε
• οικουμενικοί → παγκόσμιοι
• οδηγός → ξεναγός
• ναός → ιερό
• λύχνοι → λυχνάρια
• λιβανωτά → θυμιάματα
• προσευχή → δέηση
• ταξιδιώτης → περιηγητής
• αφιερώματα → τάματα, προσφορές
• μοίρα → τύχη, ριζικό

β) Αντώνυμα:

• βράδιαζε → ξημέρωνε
• βρίσκουν → χάνουν
• σκιές → φως, λάμψεις
• ασπρίζουν → μαυρίζουν
• καλοσύνη → κακία
• χαμογελά → σκυθρωπιάζει
• άρρωστος → υγιής
• να κοιμηθεί → να ξυπνήσει
• απόκριση → σιωπή
• καλύβα → παλάτι
• όμορφη → άσχημη
• πλατύ → στενό
• αρχίζει → τελειώνει
• άγριο → ήμερο
• διέξοδο → αδιέξοδο

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρόκειται για ενδεικτικές, γενικά αποδεκτές αντιστοιχίες συνωνύμων/αντωνύμων — άλλες ισοδύναμες απαντήσεις (π.χ. «γκρεμίσματα» για τα «ερείπια») επίσης γίνονται δεκτές.