Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Γ. Ιωάννου, Τα Παρατσούκλια (σελ. 90) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Γ. Ιωάννου, Τα Παρατσούκλια

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 90): πρόβλημα και υπεύθυνοι, επίδραση στον ψυχισμό και υπέρβασή της, ανάλυση λέξεων σε συνθετικά μέρη, μετατροπή ρήματος σε παθητική φωνή. Το Β.1 (χρήση λέξεων σε φράσεις προσωπικού βιώματος) εξαιρέθηκε ρητά — ζητά προσωπικό βίωμα του μαθητή χωρίς ενιαία σωστή απάντηση.

Το πρόβλημα του συγγραφέα και οι υπεύθυνοι

Ερώτηση: Ποιο είναι το πρόβλημα του συγγραφέα; Ποιοι ευθύνονται για την πρόκλησή του και ποιοι το γιγάντωσαν;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 87): «Η δασκάλα μας, μια ανεκδιήγητη γκεργκέφω, μόλις με είδε ζαρωμένον στο θρανίο παρατήρησε: “Εσύ παιδί μου, κάνεις σαν σκαντζόχοιρος”. Όλα τα παιδιά γέλασαν κι απ' το πρώτο κιόλας διάλειμμα άρχισαν να μου το φωνάζουν».
• Αυτούσιο (σελ. 85): «Κυρίως αυτός διαλαλούσε τα απειράριθμα παρατσούκλια μου, παριστάνοντας μάλιστα, όσο μπορούσε πιο γελοία, και τον τρόπο που μιλούσα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρόβλημα του συγγραφέα είναι τα πολυάριθμα παρατσούκλια που τον βασάνισαν στα σχολικά του χρόνια: πρώτα το ίδιο το παλιό του επίθετο, που ήταν «ένα αστείο παρατσούκλι», έπειτα ο «μπούφος» του γυμνασίου και, το πιο οδυνηρό, ο «Σκαντζόχοιρος» του δημοτικού. Για την πρόκλησή τους ευθύνονται οι ίδιοι οι δάσκαλοι: η δασκάλα του δημοτικού, που τον είπε δημόσια «σκαντζόχοιρο» και «κατευχαριστημένη το επανέλαβε και τη δεύτερη ώρα» (και αργότερα, στο μνημόσυνο του φίλου του, το ξαναείπε «μελιστάλαχτα»), και ο καθηγητής της μουσικής, που τον αποκάλεσε «μπούφο» μπροστά σε όλη την τάξη. Το γιγάντωσαν οι συμμαθητές του, που το φώναζαν στα διαλείμματα, στο ποδόσφαιρο και τα βράδια κάτω από το σπίτι του (του έβγαλαν ακόμα και τραγούδια), οι «κακοηθέστεροι» του γυμνασίου, που προσπαθούσαν να το κάνουν γνωστό σε όλο το σχολείο, και ιδιαίτερα ο παλιός συμμαθητής που συναντά ο αφηγητής στην αρχή, ο οποίος διαλαλούσε τα παρατσούκλια του και τα μετέφερε από το σχολείο στη γειτονιά και αντίστροφα.

Η επίδραση στον ψυχισμό και ο τρόπος αντιμετώπισής της

Ερώτηση: Πόσο επηρέασε τον ψυχισμό του και τι συνέπειες είχε στη ζωή του; Το ξεπέρασε ποτέ και με ποιο τρόπο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 86): «Μόλις άρχιζαν να φωνάζουν κατάλογο, σφίγγονταν η καρδιά μου, ίδρωναν τα χέρια μου και μ' έπιανε τρεμούλα».
• Αυτούσιο (σελ. 87): «Άρχισα να μην παίζω με κανέναν. Έπαιζα μόνος μου στην αυλή μας διάφορα δικά μου παιχνίδια».
• Αυτούσιο (σελ. 88): «Σηκώθηκα κι έφυγα κλαίγοντας πικρά. Έπεσα στο σπίτι με πυρετό. Δεν ήθελα να ξαναπάω σχολείο ούτε να βγω έξω».
• Αυτούσιο (σελ. 89): «...με το πέρασμα του χρόνου η φωνή μου, η μορφή μου, η σκέψη μου, το βάδισμά μου, πήραν επιτέλους να μου ταιριάζουν, ίσως και να διορθώθηκαν».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επίδραση στον ψυχισμό του ήταν πολύ βαθιά: το παιδί ένιωθε σωματικά συμπτώματα άγχους (σφίξιμο στην καρδιά, ίδρωτα, τρεμούλα) κάθε φορά που φώναζαν τον κατάλογο, απομονώθηκε παίζοντας πάντα μόνο του, και έφτασε να αρρωστήσει από πυρετό, αρνούμενος να ξαναπάει σχολείο μετά το ιδιαίτερα οδυνηρό περιστατικό με τα κόλλυβα («Ο σκαντζόχοιρος θα πάρει από δύο»). Τα βράδια, όταν άκουγε τα παρατσούκλια κάτω από το σπίτι, χλόμιαζε, άφηνε το φαγητό και έτρεχε να κρυφτεί στα στρωσίδια. Το ξεπέρασε σταδιακά: πρώτα οι μέρες που δεν πήγαινε σχολείο και η μητέρα του τον έστελνε στο γειτονικό Σειχ-Σου «σαν να με γιάτρεψε κάπως»· έπειτα με την αλλαγή σχολείου την επόμενη χρονιά, που τον απομάκρυνε από το περιβάλλον όπου κόλλησε το παρατσούκλι· δεύτερον, με το πέρασμα του χρόνου, καθώς η φωνή, η μορφή, η σκέψη και το βάδισμά του «ταίριαξαν» επιτέλους με τον ίδιο του τον εαυτό, παύοντας να προσφέρουν αφορμή για κοροϊδία. Ρόλο έπαιξε, όπως λέει, και το ότι έγινε ο ίδιος «άσος στο να κολλώ παρατσούκλια». Ωστόσο δεν τα ξέχασε ποτέ: στο τέλος παραδέχεται «πόση επίδραση είχαν πάνω σ' όλη μου τη ζωή εκείνα τα παρατσούκλια», και η οργή του για τον παλιό συμμαθητή δείχνει ότι η πληγή μένει ανοιχτή.

Ανάλυση λέξεων σε συνθετικά μέρη και παραγωγή νέων

Ερώτηση: Να αναλύσεις στα συνθετικά τους μέρη τις ακόλουθες λέξεις: απειράριθμα, ανεκδιήγητη, κατευχαριστημένη, μισοπεθαμένη, κακόγλωσσοι, προστέθηκαν.

Απάντηση:

• Αυτούσιο — οι λέξεις εμφανίζονται σκόρπιες στο κείμενο (σελ. 85: «τα απειράριθμα παρατσούκλια μου»· σελ. 87: «μια ανεκδιήγητη γκεργκέφω»· σελ. 87: «Η δασκάλα κατευχαριστημένη το επανέλαβε»· σελ. 88: «το 'σερναν μισοπεθαμένο στη φωλιά τους»· σελ. 89: «οι πιο κακόγλωσσοι και φαρμακεροί φίλοι»· σελ. 87: «στα παρατσούκλια του γυμνασίου δεν προστέθηκαν κι εκείνα του δημοτικού»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάλυση σε συνθετικά μέρη:

• απειράριθμα = άπειρος + αριθμός (+ κατάληξη -α)
• ανεκδιήγητη = αν- (στερητικό) + εκ- + διηγούμαι (+ κατάληξη -τη)
• κατευχαριστημένη = κατά- (επιτατικό) + ευχαριστημένη (ευ- + χάρις)
• μισοπεθαμένη = μισός + πεθαμένη
• κακόγλωσσοι = κακός + γλώσσα
• προστέθηκαν = προς (πρόθεση) + τίθημι (=θέτω)

Νέες λέξεις με το ίδιο α΄ συνθετικό:

• από το μισο-: μισάνοιχτος, μισοκοιμισμένος, μισοτελειωμένος
• από το κακο-: κακότροπος, κακομαθημένος, κακοτυχία
• από το απειρο-: απειροελάχιστος, απειρόκαλος

Μετατροπή ρήματος σε παθητική φωνή

Ερώτηση: «Συνάντησα... χαιρετάω». Να τοποθετήσεις το ρήμα συνάντησα στην παθητική φωνή. Ποιες αλλαγές γίνονται σε ολόκληρη την περίοδο λόγου;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 85): «Συνάντησα προχτές στο δρόμο έναν παλιό συμμαθητή μου, φαλακρό πια και σχεδόν γερασμένο, που μου έκανε φριχτά παράπονα, ότι δήθεν τον βλέπω στο δρόμο και δεν τον χαιρετάω».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ρήμα «συνάντησα» στην παθητική φωνή γίνεται «συναντήθηκα»: «Συναντήθηκα προχτές στο δρόμο με έναν παλιό συμμαθητή μου...». Στην ολόκληρη περίοδο, η αλλαγή δεν είναι μια απλή τυπική μετατροπή ενεργητικής→παθητικής με αλλαγή υποκειμένου-αντικειμένου (όπως σε ένα καθαρά μεταβατικό ρήμα), γιατί το «συναντιέμαι» λειτουργεί ως αμοιβαίο/αντιστρεπτό ρήμα: το πρώην αντικείμενο («έναν παλιό συμμαθητή μου») δεν γίνεται υποκείμενο της πρότασης αλλά παραμένει εμπρόθετος προσδιορισμός με το «με» («συναντήθηκα με έναν παλιό συμμαθητή μου»), ενώ το υποκείμενο («εγώ») παραμένει υποκείμενο και στις δύο συντάξεις — η ενέργεια παρουσιάζεται πλέον ως αμοιβαία (και οι δύο συναντήθηκαν ο ένας τον άλλο), όχι ως κάτι που ο αφηγητής «έκανε» στον συμμαθητή του.