Λύσεις — Κεφάλαιο 20: Μ. Χατζιδάκις, Αυτοβιογραφούμενος (σελ. 111) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 20: Μ. Χατζιδάκις, Αυτοβιογραφούμενος

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 111): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (αλλαγή σειράς όρων πρότασης, θέση ρήματος σε ερωτηματικές/προσταγή). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (φανταστική συνέντευξη 400 λέξεων, προσωπική εμπειρία με μορφή τέχνης) εξαιρούνται ως ανοιχτή παραγωγή λόγου/προσωπικό βίωμα.

Καταβολές και συνειδητή αφετηρία του τραγουδιού του Χατζιδάκι

Ερώτηση: Ποιες είναι οι καταβολές του τραγουδιού του M. Χατζιδάκι; Σε ποιο έργο του και πότε θεωρεί ότι «άρχισε συνειδητά να κάνει τραγούδι»;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 109): «Η καταβολή μου είναι το λαϊκό τραγούδι του τόπου μας και η συμφωνική μουσική. Αυτά τα δύο παίξανε τεράστιο ρόλο. Κάπου στο μέσον βρήκα τη χρυσή τομή, για να κάνω το τραγούδι που ονειρεύομαι. Νομίζω ότι άρχισα συνειδητά να κάνω τραγούδι από τη “Μυθολογία” και μετά, από το ’65 και μετά».
• Αυτούσιο (σελ. 109-110): «Ως τη “Μυθολογία” είχα διάφορες περιπέτειες γύρω από την έννοια τραγούδι. Επιτυχείς, επιτυχέστερες, ολιγότερον επιτυχείς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Χατζιδάκις δηλώνει ρητά ότι οι καταβολές του τραγουδιού του είναι το λαϊκό τραγούδι του τόπου μας και η συμφωνική μουσική· «κάπου στο μέσον» αυτών των δύο βρήκε τη χρυσή τομή για να φτιάξει το τραγούδι που ονειρευόταν, δηλαδή τη σύζευξη μουσικής και ποίησης σε απόλυτα όρια περιεκτικότητας και λιτότητας. Θεωρεί ότι άρχισε να κάνει τραγούδι με πλήρη συνείδηση από τη «Μυθολογία» και μετά, δηλαδή από το 1965 και έπειτα· πριν από αυτήν είχε, όπως λέει, «διάφορες περιπέτειες» γύρω από την έννοια τραγούδι, άλλοτε επιτυχημένες, άλλοτε λιγότερο. (Το βιβλίο προτείνει επιπλέον να ακουστούν στην τάξη αποσπάσματα από τη «Μυθολογία» και να γίνει σχετική συζήτηση.)

Η προειδοποίηση «Προσοχή! Μην με πληγώσετε…»

Ερώτηση: Ο συνθέτης εξομολογείται τι τον ώθησε στη σύνθεση των τραγουδιών του. Και καταλήγει με τη φράση «Προσοχή! Μη με πληγώσετε παίρνοντας αυτό που σας ανήκει». Τι εννοεί με αυτό;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 110): «Γιατί πρέπει να σας ομολογήσω πως τα τραγούδια μου τα ’γραψα για να συμπληρώσω τα κενά της προσωπικής μου ζωής. Γι’ αυτό και η ευαισθησία μου στον τρόπο που τα αποδέχεστε. Προσοχή! Μην με πληγώσετε παίρνοντας αυτό που σας ανήκει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συνθέτης εξομολογείται ότι έγραψε τα τραγούδια του για να συμπληρώσει τα κενά της προσωπικής του ζωής, όχι για να διασκεδάσει απλώς το κοινό· ζητά μάλιστα από τον ακροατή να κρατήσει από αυτά ό,τι του ταιριάζει, αφήνοντας τα υπόλοιπα «για τους άλλους». Η φράση-κατακλείδα «Προσοχή! Μην με πληγώσετε παίρνοντας αυτό που σας ανήκει» δείχνει την έντονη ευαισθησία του απέναντι στον τρόπο που το κοινό δέχεται/οικειοποιείται το προσωπικό του βίωμα: το τραγούδι, μολονότι πλέον «ανήκει» και στον ακροατή (αφού του το χάρισε), παραμένει βαθιά προσωπική εξομολόγηση, και μια επιπόλαιη ή κακόπιστη χρήση/ερμηνεία του θα μπορούσε να πληγώσει τον ίδιο τον δημιουργό.

Αλλαγή σειράς όρων της πρότασης (υποκείμενο-ρήμα-αντικείμενο)

Ερώτηση: Στις προτάσεις που ακολουθούν να αλλάξεις τη σειρά των βασικών όρων της πρότασης (υποκείμενο - ρήμα - αντικείμενο) και να προσέξεις τη διαφορά στη μετάδοση του μηνύματος: «Με προβληματίζει πάντα η έννοια τραγούδι» / «Η καταβολή μου είναι το λαϊκό τραγούδι του τόπου μας και η συμφωνική μουσική» / «Τα άλλα αφήστε τα για τους άλλους και ό,τι περισσεύει για μένα» / «Πρέπει να σας ομολογήσω πως τα τραγούδια μου τα ’γραψα για να συμπληρώσω τα κενά της προσωπικής μου ζωής».

Απάντηση:

• Οι τέσσερις προτάσεις εμφανίζονται αυτούσιες στο κείμενο (σελ. 109-110), όπως παρατίθενται στην εκφώνηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές αναδιατάξεις με τη «φυσική» σειρά (Υποκείμενο-Ρήμα-Αντικείμενο), σε σύγκριση με το πρωτότυπο: 1) Πρωτότυπο: «Με προβληματίζει πάντα η έννοια τραγούδι» (Αντικείμενο-Ρήμα-Υποκείμενο, με έμφαση στο «με»/στο πρόσωπο του ομιλητή). Αναδιάταξη: «Η έννοια τραγούδι με προβληματίζει πάντα» (Υποκείμενο-Αντικείμενο-Ρήμα) — η έμφαση μετατοπίζεται από τον ομιλητή στην ίδια την «έννοια τραγούδι», που τώρα ξεκινά την πρόταση ως το θέμα προς συζήτηση. 2) «Η καταβολή μου είναι το λαϊκό τραγούδι του τόπου μας και η συμφωνική μουσική» → «Το λαϊκό τραγούδι του τόπου μας και η συμφωνική μουσική είναι η καταβολή μου»: στο πρωτότυπο τονίζεται πρώτα το υποκείμενο («η καταβολή μου»)· στην αναδιάταξη τονίζονται πρώτα οι ίδιες οι πηγές έμπνευσης. 3) «Τα άλλα αφήστε τα για τους άλλους και ό,τι περισσεύει για μένα» → «Αφήστε τα άλλα για τους άλλους και ό,τι περισσεύει για μένα»: η αρχική σειρά (αντικείμενο πρώτα) δίνει έμφαση σε αυτό που ζητά να αφεθεί, ενώ η προσταγή στην αρχή («Αφήστε») τονίζει περισσότερο την ίδια την πράξη/εντολή. 4) «Πρέπει να σας ομολογήσω πως…» → «Πως τα τραγούδια μου τα ’γραψα για να συμπληρώσω τα κενά της προσωπικής μου ζωής, πρέπει να σας ομολογήσω»: μετακινώντας την εξομολόγηση (αντικείμενο-πρόταση) στην αρχή, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στο ίδιο το περιεχόμενο της εξομολόγησης παρά στην πράξη του «ομολογώ». Γενικό συμπέρασμα: η μετακίνηση ενός όρου στην αρχή της πρότασης τον αναδεικνύει/τονίζει περισσότερο (θεματοποίηση), ενώ η κανονική σειρά Υ-Ρ-Α δίνει πιο ουδέτερη, «τρέχουσα» πληροφορία.

Η θέση του ρήματος σε ερωτηματικές και προσταγή/παράκληση προτάσεις

Ερώτηση: Να προσέξεις ιδιαίτερα τη θέση του ρήματος, όταν η πρόταση είναι ερωτηματική ή δηλώνει προσταγή - παράκληση (οι παρατηρήσεις σου να γίνουν σε προτάσεις του κειμένου).

Απάντηση:

• Παραδείγματα προσταγής/παράκλησης, αυτούσια από το κείμενο (σελ. 110): «Προσοχή! Μην με πληγώσετε παίρνοντας αυτό που σας ανήκει» — «Τ’ άλλα αφήστε τα για τους άλλους».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις προτάσεις προσταγής/παράκλησης του κειμένου το ρήμα παίρνει θέση προνομιακή, στην αρχή της πρότασης ή αμέσως μετά το αρνητικό μόριο: «Μην με πληγώσετε…» (το ρήμα «πληγώσετε» ακολουθεί αμέσως το «μην» και την αδύνατη αντωνυμία «με», δίνοντας έμφαση στην απαγόρευση-παράκληση)· πριν από αυτό, το μονολεκτικό «Προσοχή!» λειτουργεί κι αυτό σαν προσταγή χωρίς ρήμα. Στην πρόταση «Τ’ άλλα αφήστε τα για τους άλλους» το ρήμα «αφήστε» δεν είναι πρώτο: προτάσσεται το αντικείμενο («Τ’ άλλα») για έμφαση και επαναλαμβάνεται με την αδύνατη αντωνυμία «τα» μετά το ρήμα· στην ουδέτερη σειρά θα λέγαμε «Αφήστε τα άλλα για τους άλλους», με το ρήμα-προσταγή στην αρχή. Ερωτηματικές προτάσεις δεν υπάρχουν στα δύο αποσπάσματα (και η πρόταση του δημοσιογράφου «Δεν έχετε μιλήσει ποτέ πολύ για την καταγωγή της μουσικής σας» είναι κρίση, όχι ερώτηση)· αν τη διατυπώναμε ως ερώτηση («Γιατί δεν έχετε μιλήσει ποτέ πολύ...;»), το ρήμα θα ερχόταν αμέσως μετά την ερωτηματική λέξη. Σε αντίθεση με τις καταφατικές, «ήρεμες» προτάσεις πληροφόρησης του κειμένου (π.χ. «Η καταβολή μου είναι…»), όπου το ρήμα ακολουθεί το υποκείμενο, στις προσταγές/παρακλήσεις και στις ερωτήσεις η προτεραιότητα δίνεται στο ρήμα, ώστε ο ακροατής να κατανοήσει αμέσως τι ζητείται από αυτόν.