Λύσεις — Κεφάλαιο 24: Τέχνη και άνθρωπος, τρία κείμενα (σελ. 131) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 24: Τέχνη και άνθρωπος, τρία κείμενα

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 131): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (λέξεις/φράσεις για αξία/λανθασμένη τροπή της τέχνης, συνώνυμα-αντώνυμα ρημάτων του κειμένου). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (επιστολή προς Υπ. Παιδείας, άρθρο υπεράσπισης/κριτικής εμπορευματοποίησης τέχνης) εξαιρούνται ως ανοιχτή επιχειρηματολογική παραγωγή λόγου. Το ένθετο «Βοήθεια» για ανάπτυξη παραγράφου με διαίρεση (σελ. 132) είναι τεχνική-υλικό για το Γ.2, όχι ξεχωριστή άσκηση· η σελ. 133 ξεκινά ήδη τη 5η Ενότητα, εκτός σκοπού αυτού του build.

Ο παραλληλισμός του Μυριβήλη

Ερώτηση: Στις τρεις πρώτες παραγράφους του κειμένου του ο Σ. Mυριβήλης χρησιμοποιεί έναν παραλληλισμό. Να τον περιγράψεις και να αναφέρεις γιατί νομίζεις ότι τον χρησιμοποιεί ο συγγραφέας.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 127): «Ας ξαναθυμηθούμε κείνο το παλιό παραμύθι που μας έλεγε η γιαγιά, για την πολιτεία που μια κατάρα τη μαρμάρωσε. Εκεί, λέει, όλα τάχε σκεπάσει η σιωπή της ακινησίας...».
• Αυτούσιο (σελ. 127): «Και κάποια μέρα, να και περνά η Πεντάμορφη, η μικρή μάγισσα. Περνά μέσα στη νεκρή πολιτεία, χαμογελά με καλοσύνη και τ’ αγγίζει όλα με το τριανταφυλλί ραβδάκι της... Και τότες γίνεται το θάμα».
• Αυτούσιο (σελ. 128): «Γιατί πέρασε η μικρή μάγισσα, η Πεντάμορφη. Η Τέχνη. Και τάγγισε όλα, και τα ζωντάνεψε όλα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Μυριβήλης παραλληλίζει τη δράση της Τέχνης με το παραμύθι μιας πολιτείας που μαρμαρώθηκε από κατάρα (άνθρωποι, ζώα, δέντρα, νερά — τα πάντα ακίνητα, βουβά, «ανέκφραστα») και ξαναζωντάνεψε όταν την άγγιξε το μαγικό ραβδάκι μιας μικρής μάγισσας, της Πεντάμορφης. Ο παραλληλισμός λειτουργεί ως εξής: η μαρμαρωμένη, ακίνητη πολιτεία αντιστοιχεί σε όλα τα πράγματα, γεγονότα και πρόσωπα του κόσμου πριν τα αγγίξει η Τέχνη — «ουδέτερα, ακίνητα και ανέκφραστα»· η Πεντάμορφη-μάγισσα με το ραβδάκι της αντιστοιχεί στην ίδια την Τέχνη («τάγγισε όλα, και τα ζωντάνεψε όλα»). Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτόν τον παραλληλισμό γιατί το παραμύθι, με την εικόνα του «θάματος» της ξαφνικής αναζωογόνησης, αποδίδει παραστατικά και συναισθηματικά κάτι αφηρημένο και δύσκολο να εξηγηθεί λογικά: τη δύναμη της Τέχνης να δίνει μορφή, νόημα και έκφραση σε ό,τι είναι γύρω μας άψυχο και σιωπηλό. Το παραμύθι κάνει προσιτή και οικεία (μέσω της παιδικής μνήμης «που μας έλεγε η γιαγιά») μια βαθιά αισθητική/φιλοσοφική ιδέα για τον ρόλο της τέχνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η λανθασμένη τροπή της σύγχρονης τέχνης κατά Ταρκόφσκι και Ψυχοπαίδη

Ερώτηση: «Η σύγχρονη τέχνη έχει πάρει λανθασμένη τροπή». Ποια τροπή εννοούν οι συγγραφείς των δύο άλλων κειμένων και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 129): «H σύγχρονη τέχνη έχει πάρει λανθασμένη τροπή, καθώς εγκαταλείπει την αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και επικυρώνει την αυταξία του ατόμου. Ό,τι φιλοδοξεί να είναι τέχνη αρχίζει να μοιάζει εκκεντρική ενασχόληση διαβλητών προσώπων».
• Αυτούσιο (σελ. 130): «Είναι μοιραίο σε μια κοινωνία όπου η προσφορά και η ζήτηση κινούν το ρου της Ιστορίας... η τέχνη να μην μπορεί και, το τραγικότερο, να μη θέλει να αποτελέσει εξαίρεση. Η ψεύτικη κοσμικότητα έχει υποκαταστήσει τον εσωτερικό διάλογο».
• Αυτούσιο (σελ. 130): «Τα έργα τέχνης... χάνουν την ιστορικότητά τους, δηλαδή την καταλυτική τους ικανότητα να λειτουργήσουν μέσα στο χώρο και στο χρόνο ως σχόλιο και παρέμβαση».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Ταρκόφσκι εννοεί ότι η σύγχρονη τέχνη εγκαταλείπει την αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και επικυρώνει την «αυταξία του ατόμου» — δηλαδή μετατρέπεται σε επίδειξη ατομικής, πεισματικής επιμονής, χωρίς ο καλλιτέχνης να υπηρετεί πλέον μια υψηλότερη, συλλογική ιδέα. Επίπτωση: ό,τι φιλοδοξεί να είναι τέχνη μοιάζει «εκκεντρική ενασχόληση διαβλητών προσώπων», χάνοντας την ουσιαστική, πνευματική της αποστολή. Ο Ψυχοπαίδης εννοεί μια συγγενική αλλά διαφορετική τροπή: η τέχνη έχει υποταχθεί στην κοσμικότητα/επίδειξη και στην εμπορευματοποίηση — «η ψεύτικη κοσμικότητα έχει υποκαταστήσει τον εσωτερικό διάλογο», και η κοινωνία εντάσσει την τέχνη σε καταναλωτικό πλαίσιο. Επίπτωση: τα έργα τέχνης χάνουν την «ιστορικότητά» τους, δηλαδή την ικανότητά τους να λειτουργούν ως σχόλιο και κριτική παρέμβαση στην εποχή τους — απλώς καταναλώνονται, χωρίς να προκαλούν ουσιαστικό στοχασμό. Και οι δύο συγγραφείς, άρα, συμφωνούν ότι η «λανθασμένη τροπή» είναι η απομάκρυνση της τέχνης από τον πνευματικό/κριτικό της ρόλο προς όφελος της ατομικής επίδειξης ή της εμπορευματοποίησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λέξεις/φράσεις για την αξία της τέχνης και τη λανθασμένη τροπή της

Ερώτηση: Να βρεις λέξεις και φράσεις στα κείμενα, που δηλώνουν την αξία της τέχνης αλλά και την «λανθασμένη τροπή» που μπορεί, συχνά, να πάρει.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 128), για την αξία της τέχνης: «Αυτή είναι που μεταδίνει, μεταγγίζει με μαγικόν τρόπο την ανθρώπινη ψυχικότητα σ’ όλες τις υλικές και αδρανείς μορφές της ζωής».
• Αυτούσιο (σελ. 129), για τη λανθασμένη τροπή: «εγκαταλείπει την αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και επικυρώνει την αυταξία του ατόμου».
• Αυτούσιο (σελ. 130), για τη λανθασμένη τροπή: «Η τέχνη έχει υπαχθεί σε επίδειξη και η επίδειξη έχει αναχθεί σε τέχνη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λέξεις/φράσεις που δηλώνουν την αξία της τέχνης: «να τις πάρει η Τέχνη, να τις επεξεργαστεί, για να τις εξηγήσει στην ανθρώπινη κατανόηση, να τις ξαναπλάσει με τη μαγική της δύναμη, για να τις μετουσιώσει σε σύμβολα» (Μυριβήλης)· «μεταδίνει, μεταγγίζει... την ανθρώπινη ψυχικότητα» (Μυριβήλης)· «η μόνη προκαταρκτική μάθηση που απαιτεί η τέχνη... συνιστά... ξεχωριστό πνευματικό μάθημα» (Ταρκόφσκι)· «διαχρονική και ακόρεστη δίψα για το πνευματικό, το ιδεώδες» (Ταρκόφσκι). Λέξεις/φράσεις που δηλώνουν τη «λανθασμένη τροπή»: «εγκαταλείπει την αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και επικυρώνει την αυταξία του ατόμου», «εκκεντρική ενασχόληση διαβλητών προσώπων» (Ταρκόφσκι)· «Η ψεύτικη κοσμικότητα έχει υποκαταστήσει τον εσωτερικό διάλογο», «Η τέχνη έχει υπαχθεί σε επίδειξη και η επίδειξη έχει αναχθεί σε τέχνη», «Η κοινωνία εμπορευματοποιεί καθετί που παράγεται μέσα της», «χάνουν την ιστορικότητά τους» (Ψυχοπαίδης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συνώνυμα και αντώνυμα ρημάτων του κειμένου

Ερώτηση: Mεταγγίζει, επεξεργάζεται, μετουσιώνει, συνταράσσει: Να γράψεις ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο των ρημάτων αυτών.

Απάντηση:

• Τα ρήματα εμφανίζονται αυτούσια στα κείμενα (σελ. 128-129): «μεταδίνει, μεταγγίζει με μαγικόν τρόπο την ανθρώπινη ψυχικότητα»· «να τις πάρει η Τέχνη, να τις επεξεργαστεί»· «να τις μετουσιώσει σε σύμβολα»· «θα... συνταράξει» (η τέχνη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά συνώνυμα-αντώνυμα: μεταγγίζει → συνώνυμο: μεταδίδει/μεταφέρει· αντώνυμο: συγκρατεί/κρατά (δεν μεταδίδει). επεξεργάζεται → συνώνυμο: κατεργάζεται/διαμορφώνει· αντώνυμο: αφήνει ανέγγιχτο/αγνοεί. μετουσιώνει → συνώνυμο: μεταμορφώνει/μεταπλάθει· αντώνυμο: αφήνει αναλλοίωτο/διατηρεί (ως έχει). συνταράσσει → συνώνυμο: συγκλονίζει/ταράζει· αντώνυμο: καθησυχάζει/αφήνει αδιάφορο. Παρατηρούμε ότι και τα τέσσερα ρήματα περιγράφουν τη μεταμορφωτική/συγκινησιακή δύναμη της τέχνης πάνω στον άνθρωπο και στην ύλη — η αναζήτηση αντωνύμων αναδεικνύει ακριβώς τι θα σήμαινε η απουσία αυτής της δύναμης (αδιαφορία, ακινησία, στασιμότητα).

Κριτήρια αξιολόγησης: