Λύσεις — Κεφάλαιο 28: Γ. Σεφέρης, Ο τόπος μας είναι κλειστός (σελ. 153) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 28: Γ. Σεφέρης, Ο τόπος μας είναι κλειστός

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 153): στίχοι με στοιχεία ελληνικού τοπίου/παράδοσης/ασχολιών, στίχοι περιγραφής/απορίας, αισθητηριακές εικόνες και σχήματα λόγου, επαναλήψεις και ερωτήσεις του ποιήματος.

Στίχοι με στοιχεία ελληνικού τοπίου, παράδοσης και ασχολιών

Ερώτηση: Να εντοπίσεις τους στίχους, στους οποίους μπορείς να αναγνωρίσεις χαρακτηριστικά του ελληνικού τοπίου, της λαϊκής μας παράδοσης και των ασχολιών των κατοίκων.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (στ. 1-4): «Ο τόπος μας είναι κλειστός, όλο βουνά / που έχουν σκεπή το χαμηλό ουρανό μέρα και νύχτα. / Δεν έχουμε ποτάμια, δεν έχουμε πηγάδια, δεν έχουμε πηγές, / μονάχα λίγες στέρνες, άδειες κι αυτές, που ηχούν και που τις προσκυνούμε.»
• Αυτούσιο (στ. 7-8): «Μας φαίνεται παράξεvo πoυ κάπoτε μπoρέσαμε να χτίσoυμε / τα σπίτια, τα καλύβια και τις στάνες μας.»
• Αυτούσιο (στ. 9-10): «Κι oι γάμoι μας, τα δρoσερά στεφάνια και τα δάχτυλα / γίνουνται αινίγματα ανεξήγητα για την ψυχή μας.»
• Αυτούσιο (στ. 14-15): «Στα λιμάνια / την Κυριακή σαν κατεβoύμε ν' αvασάvoυμε»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελληνικό τοπίο: «όλο βουνά που έχουν σκεπή το χαμηλό ουρανό» και η πλήρης απουσία υδάτινων πηγών («δεν έχουμε ποτάμια... πηγάδια... πηγές, μονάχα λίγες στέρνες») ζωγραφίζουν το ξηρό, ορεινό/νησιωτικό ελληνικό τοπίο. Λαϊκή παράδοση: η προσκύνηση των στερνών («που τις προσκυνούμε»), οι γάμοι με τα «δροσερά στεφάνια» (τα στεφάνια του γάμου) παραπέμπουν σε παραδοσιακά έθιμα. Ασχολίες κατοίκων: η ανέγερση «σπιτιών, καλυβιών και στανών» δείχνει κτηνοτροφικές/αγροτικές ασχολίες, ενώ η κάθοδος «στα λιμάνια την Κυριακή» παραπέμπει σε ναυτικές/ψαράδικες ασχολίες των κατοίκων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στίχοι όπου η ποιητική φωνή περιγράφει ή απορεί

Ερώτηση: Ακούγοντας τη φωνή του ποιητή να εντοπίσεις τους στίχους, στους οποίους η φωνή αυτή περιγράφει ή απορεί.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (στ. 1-6, περιγραφή): «Ο τόπος μας είναι κλειστός, όλο βουνά... Ήxoς στεκάμεvoς κoύφιoς, ίδως με τη μovαξιά μας ίδιος με την αγάπη μας, ίδιος με τα σώματά μας.»
• Αυτούσιο (στ. 7-10, απορία): «Μας φαίνεται παράξεvo πoυ κάπoτε μπoρέσαμε να χτίσoυμε τα σπίτια... Κι oι γάμoι μας... γίνουνται αινίγματα ανεξήγητα για την ψυχή μας.»
• Αυτούσιο (στ. 11, ευθεία ερώτηση): «Πώς γεννηθήκαν, πώς δυναμώσανε τα παιδιά μας;»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πρώτοι έξι στίχοι (πρώτη στροφή) είναι κυρίως περιγραφικοί: παρουσιάζουν το φυσικό τοπίο (βουνά, έλλειψη νερού, στέρνες) και τον ήχο τους, που παρομοιάζεται με τη μοναξιά, την αγάπη και τα ίδια τα σώματα των κατοίκων. Από τον στίχο 7 και μετά η φωνή περνά στην απορία: «Μας φαίνεται παράξενο», «γίνουνται αινίγματα ανεξήγητα», για να καταλήξει στον στίχο 11 σε ευθεία ρητορική ερώτηση («Πώς γεννηθήκαν, πώς δυναμώσανε τα παιδιά μας;»), που κλιμακώνει σε ένταση την αρχική υπαρξιακή απορία για το πώς η ζωή επιβιώνει και συνεχίζεται μέσα σε έναν τόσο αφιλόξενο τόπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αισθητηριακές εικόνες, μεταφορές, προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις

Ερώτηση: Να εντοπίσεις στίχους, οι οποίοι δημιουργούν εντυπώσεις αισθήσεων (εικονοποιία: οπτικές, ηχητικές, απτικές, οσφρητικές και γευστικές εντυπώσεις). Σε ποιους από τους παραπάνω στίχους έχουμε μεταφορές, προσωποποιήσεις και παρομοιώσεις;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (στ. 5): «Ήxoς στεκάμεvoς κoύφιoς, ίδως με τη μovαξιά μας / ίδιος με την αγάπη μας, ίδιος με τα σώματά μας.» (ηχητική εικόνα + τριπλή παρομοίωση)
• Αυτούσιο (στ. 15-16): «βλέπoυμε να φωτίζoυvται στο ηλιόγερμα / σπασμένα ξύλα από ταξίδια πoυ δεν τέλειωσαν» (οπτική εικόνα + προσωποποίηση)
• Αυτούσιο (στ. 4): «...λίγες στέρνες, άδειες κι αυτές, που ηχούν και που τις προσκυνούμε.» (ηχητική εικόνα)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτικές εικόνες: «βουνά που έχουν σκεπή το χαμηλό ουρανό» (στ. 2), «να φωτίζονται στο ηλιόγερμα σπασμένα ξύλα» (στ. 15-16), «οι δυο μαύρες Συμπληγάδες» (στ. 13). Ηχητικές εικόνες: «στέρνες... που ηχούν» (στ. 4), «Ήχος στεκάμενος κούφιος» (στ. 5). Απτικές/σωματικές εντυπώσεις: «σώματα πoυ δεν ξέρoυv πια πώς ν' αγαπήσoυv» (στ. 16). Σχήματα λόγου: παρομοίωση στον στίχο 5-6 («Ήχος... ίδιος με τη μοναξιά μας, ίδιος με την αγάπη μας, ίδιος με τα σώματά μας») -ο ήχος των άδειων στερνών εξομοιώνεται τρεις φορές με ανθρώπινα βιώματα· προσωποποίηση στον στίχο 15-16, όπου τα σπασμένα ξύλα «φωτίζονται» σαν να έχουν δική τους παρουσία/ζωή στο ηλιόγερμα· μεταφορά στους στίχους 9-10 («οι γάμοι μας... γίνουνται αινίγματα») όπου αφηρημένες έννοιες (γάμος, γέννηση) αποδίδονται ως λυμένα/άλυτα «αινίγματα».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επαναλήψεις και ευθείες/πλάγιες ερωτήσεις

Ερώτηση: Να αναζητήσεις και να σχολιάσεις τις επαναλήψεις του ποιητικού κειμένου, καθώς επίσης και τις ευθείες και πλάγιες ερωτήσεις.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (στ. 1 & στ. 12): «Ο τόπος μας είναι κλειστός» / «O τόπoς μας είναι κλειστός.» (επανάληψη-κύκλος)
• Αυτούσιο (στ. 3): «Δεν έχουμε ποτάμια, δεν έχουμε πηγάδια, δεν έχουμε πηγές» (τριπλή αναφορική επανάληψη)
• Αυτούσιο (στ. 11): «Πώς γεννηθήκαν, πώς δυναμώσανε τα παιδιά μας;» (ευθεία ερώτηση με επανάληψη του «πώς»)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φράση «Ο τόπος μας είναι κλειστός» επαναλαμβάνεται αυτούσια στην αρχή κάθε στροφής (στ. 1 και στ. 12), λειτουργώντας σαν κυκλικό ρεφρέν/κορνίζα που περικλείει και τις δύο ενότητες του ποιήματος και τονίζει εμμονικά το κεντρικό θέμα του εγκλωβισμού. Στον στίχο 3 η τριπλή επανάληψη «Δεν έχουμε... δεν έχουμε... δεν έχουμε» (αναφορά) δημιουργεί έναν ρυθμό απαρίθμησης στερήσεων, ενισχύοντας αθροιστικά την αίσθηση της ξηρασίας/έλλειψης. Ως προς τις ερωτήσεις: το ποίημα κλείνει την πρώτη στροφή με μία ευθεία ρητορική ερώτηση («Πώς γεννηθήκαν, πώς δυναμώσανε τα παιδιά μας;», στ. 11), όπου η επανάληψη του ερωτηματικού «πώς» στο ίδιο στίχο εντείνει την απορία· η δεύτερη στροφή, αντίθετα, δεν διατυπώνει ρητή ερώτηση αλλά κλείνει με δηλωτικές, εικαστικές προτάσεις (σπασμένα ξύλα, σώματα που δεν ξέρουν να αγαπήσουν), αφήνοντας την απορία της πρώτης στροφής να αιωρείται σιωπηλά, σαν πλάγια (υπόρρητη) ερώτηση, πάνω από ολόκληρο το ποίημα.

Κριτήρια αξιολόγησης: