Λύσεις — Κεφάλαιο 29: Τ. Πατρίκιος, Η συμμορία των δεκατριών (σελ. 156) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 29: Τ. Πατρίκιος, Η συμμορία των δεκατριών

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 156): τα ιστορικά γεγονότα του ημερολογίου με τη σειρά τους, αιτιολόγηση του τίτλου, χιουμοριστικά στοιχεία της καταγραφής, λειτουργία των χρονικών επιρρηματικών προσδιορισμών.

Τα ιστορικά γεγονότα του ημερολογίου με τη σειρά τους

Ερώτηση: Στο ημερολόγιο καταγράφονται επεισόδια της καθημερινότητας και επεισόδια του ελληνοϊταλικού πολέμου. Να διακρίνεις τα ιστορικά γεγονότα με τη σειρά που συνέβησαν.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (30 Οκτωβρίου, σελ. 154): «Ξέρουμε πως οι Έλληνες δεν έχουν χάσει ούτε μία σπιθαμή εδάφους... Οι Ιταλοί εξακολουθούν τις άνανδρες αεροπορικές τους επιθέσεις εναντίον των Ελληνικών πόλεων.»
• Αυτούσιο (22 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Ζήτω!! H θρυλική Κορυτσά απελευθερώθη και οι Ιταλοί κυνηγούνται κατά πόδας.»
• Αυτούσιο (25 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Σήμερα πάλι μάθημα. Αλλά οι Ιταλοί υποχωρούν και φεύγουν σαν λαγοί.»
• Αυτούσιο (26 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Σήμερα μάθημα. Τίποτα σπουδαίο... Οι Ιταλοί φεύγουν.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με χρονολογική σειρά, τα ιστορικά γεγονότα του πολέμου που καταγράφονται είναι: (1) 30 Οκτωβρίου — οι Έλληνες αντιστέκονται χωρίς να χάσουν έδαφος, ενώ οι Ιταλοί συνεχίζουν αεροπορικές επιθέσεις σε ελληνικές πόλεις· (2) 22 Νοεμβρίου — απελευθερώνεται η Κορυτσά και οι Ιταλοί καταδιώκονται σε υποχώρηση· (3) 25 Νοεμβρίου — η υποχώρηση των Ιταλών συνεχίζεται («φεύγουν σαν λαγοί»), ενώ οι μαθητές παίρνουν βιβλιάρια ταυτοτήτων· (4) 26 Νοεμβρίου — η κατάσταση παραμένει σταθερή («τίποτα σπουδαίο»), με τους Ιταλούς να συνεχίζουν να υποχωρούν. Η πορεία δείχνει καθαρά τη μετάβαση από την αρχική αμυντική αντίσταση (30/10) στη νικηφόρα αντεπίθεση των Ελλήνων (απελευθέρωση Κορυτσάς, 22/11 και μετά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αιτιολόγηση του τίτλου «Η συμμορία των δεκατριών»

Ερώτηση: Να αιτιολογήσεις τον τίτλο από την ανάγνωση των παραπάνω σελίδων του ημερολογίου.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (εισαγωγικό σημείωμα, σελ. 154): «...ένα προσωπικό ημερολόγιο, κάποιοι στίχοι, το καταστατικό μιας συμμορίας, βαλμένα στη χρονολογική σειρά που τα έγραψε ένα παιδί δώδεκα χρονών.»
• Αυτούσιο (25 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Η συμμορία όλο και προοδεύει.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τίτλος «Η συμμορία των δεκατριών» παραπέμπει σε μια παιδική παρέα δεκατριών συμμαθητών του εσωτερικού σχολείου των Σπετσών, για την οποία ο μικρός Πατρίκιος είχε συντάξει ακόμη και ανεπίσημο «καταστατικό» (όπως αναφέρει το εισαγωγικό σημείωμα του ίδιου του συγγραφέα). Μέσα στο ίδιο το απόσπασμα που διαβάζουμε, η φράση «Η συμμορία όλο και προοδεύει» (25 Νοεμβρίου) επιβεβαιώνει ότι αυτή η παρέα ήταν ενεργό, ζωντανό κομμάτι της σχολικής καθημερινότητας του αφηγητή, παράλληλα και εξίσου σημαντικό με τα μεγάλα γεγονότα του πολέμου που καταγράφονται στις ίδιες σελίδες -γι' αυτό και δικαιολογημένα δίνει το όνομά της σε ολόκληρο το βιβλίο, ως σύμβολο της παιδικής ζωής που συνεχίζεται αδιατάρακτη ακόμη και εν μέσω πολέμου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Χιουμοριστικά στοιχεία της καταγραφής

Ερώτηση: H καταγραφή στο ημερολόγιο χαρακτηρίζεται από χιούμορ. Να εντοπίσεις και να σχολιάσεις τα χιουμοριστικά στοιχεία.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (30 Οκτωβρίου, σελ. 154): «Σήμερα το πρωί γέλασα πολύ. Μα πάρα πολύ, γιατί είχαμε ένα παλιό καρότσι και προσπαθούσαμε να το διορθώσουμε... Αφού το διορθώσαμε υποφερτά, πήγαμε ξύλα, αλλά το ξανασπάσαμε και περάσαμε όλη την ημέρα με γέλια.»
• Αυτούσιο (26 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Άρχισα να παίζω βόλους στα ψέματα, για να τους θυμηθώ.»
• Αυτούσιο (22 Νοεμβρίου, σελ. 155): «Το Μπουζούκι πετούσε απ' τη χαρά του.» (παρατσούκλι του διευθυντή Γ. Ζούκη)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χιούμορ του ημερολογίου πηγάζει κυρίως από την αθώα, απλή ματιά ενός παιδιού που εστιάζει με την ίδια ένταση σε μικρά περιστατικά όσο και σε μεγάλα ιστορικά γεγονότα: η επανειλημμένη αποτυχία επιδιόρθωσης ενός καροτσιού («το ξανασπάσαμε») γίνεται αφορμή για «γέλια όλη την ημέρα» -μια κωμική, καθημερινή μικρολεπτομέρεια μέσα στη σοβαρότητα του πολέμου. Το ίδιο συμβαίνει με το παιχνίδι με τους βόλους «στα ψέματα» (δηλαδή δανεικά, χωρίς πραγματικό διακύβευμα), που δείχνει την παιδική ανάγκη για κανονικότητα και παιχνίδι ακόμη και σε καιρό πολέμου. Επιπλέον, η χρήση του χαϊδευτικού παρατσουκλιού «Μπουζούκι» για τον σοβαρό διευθυντή Γ. Ζούκη, που «πετούσε από τη χαρά του» σαν παιδί μαζί με τους μαθητές του, προσθέτει μια τρυφερή, οικεία χιουμοριστική νότα στην αφήγηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η λειτουργία των χρονικών επιρρηματικών προσδιορισμών

Ερώτηση: H αφήγηση των περιστατικών είναι σύντομη και τα γεγονότα τοποθετούνται στη χρονική σειρά τους. Να εντοπίσεις τη λειτουργία των χρονικών επιρρηματικών προσδιορισμών στο κείμενο.

Απάντηση:

• Αυτούσιο — οι επικεφαλίδες-ημερομηνίες του κειμένου (σελ. 154-155): «Τετάρτη 30 Οκτωβρίου» / «Παρασκευή 22 Νοεμβρίου» / «Δευτέρα 25 Νοεμβρίου» / «Τρίτη 26 Νεομβρίου».
• Αυτούσιο (σελ. 154): «Σήμερα το πρωί γέλασα πολύ... γιατί χθες κουβαλούσαν οι Βόντας... και το καρότσι μισοδιάλυσε. Σήμερα κόλλησα και γω σ' αυτούς.»
• Αυτούσιο (σελ. 155): «Σήμερα πάλι μάθημα.» / «Σήμερα μάθημα. Τίποτα σπουδαίο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι χρονικοί προσδιορισμοί λειτουργούν σε δύο επίπεδα: (1) οι επικεφαλίδες-ημερομηνίες (πλήρης ημέρα + ημερομηνία, π.χ. «Τετάρτη 30 Οκτωβρίου») οργανώνουν το κείμενο σε αυστηρά διακριτές, χρονολογικά διαδοχικές ενότητες -τυπικό γνώρισμα του ημερολογιακού είδους, που επιτρέπει στον αναγνώστη να παρακολουθεί με ακρίβεια την εξέλιξη των γεγονότων· (2) μέσα στο ίδιο το κείμενο, επιρρήματα όπως «Σήμερα», «Χθες», «Σήμερα πάλι» συνδέουν τα περιστατικά της τρέχουσας ημέρας με προηγούμενες («χθες κουβαλούσαν... σήμερα κόλλησα και γω»), δημιουργώντας αίσθηση συνέχειας και επανάληψης στην καθημερινότητα του εσωτερικού σχολείου. Η επανάληψη λέξεων όπως «Σήμερα μάθημα. Τίποτα σπουδαίο» τονίζει επίσης τη ρουτίνα της σχολικής ζωής που συνεχίζεται αμετάβλητη, σε αντίθεση με τις δραματικές εξελίξεις του πολέμου που καταγράφονται παράλληλα.

Κριτήρια αξιολόγησης: