Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 169): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (εντοπισμός σατιρικού λεξιλογίου, μετατροπή στίχων σε πληθυντικό με συνώνυμα). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (χιουμοριστικό θεατρικό κείμενο, κείμενο με σύγχρονα παραδείγματα) εξαιρούνται ως ανοιχτή παραγωγή λόγου.

Τα κεντρικά πρόσωπα του διαλόγου και οι απόψεις τους

Ερώτηση: Ποια είναι τα κεντρικά πρόσωπα του διαλόγου και ποιες απόψεις εκφράζει το καθένα;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 159-168): ο διάλογος διεξάγεται ανάμεσα στον ΧΡΕΜΗ και τον ΔΕΥΤΕΡΟ ΓΕΙΤΟΝΑ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δύο κεντρικά πρόσωπα είναι ο Χρέμης και ο Δεύτερος Γείτονας. Ο Χρέμης εκφράζει τη στάση του νομοταγούς πολίτη: δέχεται τον νέο νόμο περί κατάργησης της ατομικής ιδιοκτησίας και ετοιμάζεται να παραδώσει την περιουσία του στο κράτος, θεωρώντας φυσικό να «πειθαρχεί κανείς στους νόμους». Ο Δεύτερος Γείτονας, αντίθετα, εκφράζει τη στάση του καιροσκόπου πολίτη: θεωρεί «βλάκες» όσους σκοπεύουν να συμμορφωθούν, δεν πιστεύει ότι κανείς «γνωστικός» θα παραδώσει πραγματικά την περιουσία του, προτείνει καθυστέρηση («παρελκυστική πολιτική») και τελικά σπεύδει να επωφεληθεί (να πάει να φάει στο δημόσιο συμπόσιο) χωρίς να έχει παραδώσει τίποτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η νοοτροπία-συμπεριφορά πολίτη που σατιρίζεται

Ερώτηση: Ποια νοοτροπία - συμπεριφορά του πολίτη σατιρίζει στους στίχους αυτούς ο Αριστοφάνης;

Απάντηση:

Οι τελευταίοι στίχοι του Δεύτερου Γείτονα (σελ. 168): «Δε γίνεται - πρέπει να βρω έναν τρόπο, και την περιουσία μου να κρατήσω, και να τρώω τζάμπα απ' το Δημόσιο [...] πρέπει ν' ακολουθεί κανείς το γενικό ρεύμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Αριστοφάνης σατιρίζει τη νοοτροπία του καιροσκόπου/ιδιοτελούς πολίτη, που θέλει να απολαμβάνει τα οφέλη της συμμετοχής στο κοινωνικό σύνολο («να τρώω τζάμπα απ' το Δημόσιο») χωρίς να αναλαμβάνει το αντίστοιχο κόστος/υποχρέωση («και την περιουσία μου να κρατήσω»). Πρόκειται για τον πολίτη που ακολουθεί «το γενικό ρεύμα» μόνο όταν αυτό τον συμφέρει, προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του στα δικά του οφέλη και όχι σε αρχή ή αξία — μια στάση διαχρονική, που η κωμωδία γελοιοποιεί μέσα από τη σύγκρισή της με τη γνήσια νομοταγή στάση του Χρέμη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λέξεις-φράσεις καυστικού χιούμορ-σάτιρας

Ερώτηση: Το ύφος του κειμένου διαπνέεται από ένα καυστικό χιούμορ - σάτιρα προσώπων και κοινωνικών θεσμών. Να βρεις λέξεις ή φράσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται για να γίνει αυτή η κριτική.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 160-168): «Νομοταγείς είναι μονάχα οι βλάκες, κακομοίρη μου» · «Ο μεγαλύτερος ηλίθιος της Αθήνας» · «τόσο μπουμπουνοκέφαλος είσαι;» · «Θα τα φορτώσουν - βέ-ε-βαια!» · «Ε ρε, βλακεία που σε δέρνει!» · «Κολοκύθια!».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά στοιχεία καυστικού χιούμορ-σάτιρας: οι προσβλητικοί/υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί που αφορούν πρόσωπα («βλάκες», «ο μεγαλύτερος ηλίθιος της Αθήνας», «μπουμπουνοκέφαλος», «βλακεία που σε δέρνει») σατιρίζουν τον νομοταγή πολίτη μέσα από τα λόγια του καιροσκόπου· η ειρωνική επανάληψη με έμφαση («βέ-ε-βαια!») υπογραμμίζει τη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς· η λαϊκή, καθημερινή γλώσσα («Κολοκύθια!», «κακομοίρη μου») προσδίδει κωμικό, χλευαστικό τόνο στην κριτική που ασκείται τόσο στα πρόσωπα (Χρέμης, «κοσμάκης») όσο και στους ίδιους τους κοινωνικούς/πολιτικούς θεσμούς (νόμος, κράτος) που παρουσιάζονται ως αναξιόπιστοι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μετατροπή των τελευταίων στίχων στον πληθυντικό με συνώνυμα ρήματα

Ερώτηση: Στους τελευταίους στίχους να μετατραπούν τα ρήματα και οι όροι που τα συμπληρώνουν στον πληθυντικό αριθμό (όπου αυτό είναι αναγκαίο), χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα των στίχων κατά τη μετατροπή. Τα ρήματα κρατώ, βρίσκω, ξέρω, στριμώχνομαι, να αντικατασταθούν από άλλα συνώνυμα.

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 168): «Δε γίνεται - πρέπει να βρω έναν τρόπο, και την περιουσία μου να κρατήσω, και να τρώω τζάμπα απ' το Δημόσιο. Σαν να μην τα ξέρουμε τώρα τα κόλπα.. Το βρήκα! Βέβαια! Αυτό θα κάνω! Θα στριμωχτώ κι εγώ ανάμεσα στους άλλους. Α, όλα κι όλα - πρέπει ν' ακολουθεί κανείς το γενικό ρεύμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετατροπή στον πληθυντικό, με τα τέσσερα ρήματα αντικατεστημένα από συνώνυμα (κρατώ→διατηρώ, βρίσκω→ανακαλύπτω, ξέρω→γνωρίζω, στριμώχνομαι→σφηνώνομαι): «Δε γίνεται - πρέπει να ανακαλύψουμε έναν τρόπο, και την περιουσία μας να διατηρήσουμε, και να τρώμε τζάμπα απ' το Δημόσιο. Σαν να μην τα γνωρίζουμε τώρα τα κόλπα.. Το ανακαλύψαμε! Βέβαια! Αυτό θα κάνουμε! Θα σφηνωθούμε κι εμείς ανάμεσα στους άλλους. Α, όλα κι όλα - πρέπει να ακολουθούμε το γενικό ρεύμα». Το νόημα (η ίδια καιροσκοπική στάση, τώρα ως συλλογική συμπεριφορά) παραμένει ακέραιο: η μετατροπή δείχνει μάλιστα πώς η ατομική στάση του Δεύτερου Γείτονα αντιπροσωπεύει μια ευρύτερη, «συλλογική» νοοτροπία πολιτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο