Λύσεις — Κεφάλαιο 33: Μ. Δούκα, Ο Φιδότοπος (σελ. 182) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 33: Μ. Δούκα, Ο Φιδότοπος

Ενδεικτικές λύσεις των 4 φιλτραρισμένων ερωτήσεων (σελ. 182): 2 ερωτήσεις Α. Ανάγνωσης-κατανόησης + 2 κειμενο-θεμελιωμένες ερωτήσεις Β. Προσέγγισης της γλώσσας (συμπλήρωση δευτερευουσών προτάσεων με αναγνώριση είδους, εκφραστικά μέσα ύφους). Οι ερωτήσεις Γ. Ερμηνεία κειμένου-Παραγωγή λόγου (ανάλογα γεγονότα στην περιοχή του μαθητή, κείμενο διαμαρτυρίας) εξαιρούνται ως προσωπική εμπειρία/ανοιχτή παραγωγή λόγου.

Παρουσίαση του κεντρικού ήρωα — ταύτιση και διαφοροποίηση

Ερώτηση: Πώς παρουσιάζει τον κεντρικό ήρωα η συγγραφέας; Σε τι ταυτίζεται και σε τι διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα πρόσωπα του διηγήματος;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 178-181): «Αυτός παλιά, προ δέκα χρόνια, ήταν σαν πρόβατο [...] Ξεπόρτισε [...] Ορμά ο Μιλτιάδης και τους αμολά την όχεντρα [...] Όμως για μας παραμένει ο Μιλτιάδης. Που μας έμαθε το συν Αθηνά και χείρα κίνει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγγραφέας παρουσιάζει τον Μιλτιάδη αρχικά ως έναν συνηθισμένο, πειθαρχημένο εργάτη —«σαν πρόβατο»— δηλαδή ταυτισμένο με τους υπόλοιπους κατοίκους, που ανέχονται παθητικά την αδράνεια της Δημαρχίας υποβάλλοντας κάθε χρόνο άκαρπες αιτήσεις. Διαφοροποιείται όμως ριζικά από αυτούς σε δύο στιγμές: πρώτα με τη μοναχική, «τρελή» διαμαρτυρία με το πλακάτ, και έπειτα με την πιο συνειδητή, συμβολική πράξη της οχιάς μπροστά στο δημοτικό συμβούλιο. Ενώ οι υπόλοιποι κάτοικοι περιορίζονται σε λόγια («τα λοιπά και τα λοιπά»), ο Μιλτιάδης περνά στην πράξη —με τίμημα τη φυλάκιση, τη συκοφάντηση και τον ξυλοδαρμό— και τελικά γίνεται ο καταλύτης που κινητοποιεί τη συλλογική δράση των κατοίκων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Θεματικές ενότητες του διηγήματος με τιτλοφόρηση

Ερώτηση: Να διακρίνεις τις θεματικές ενότητες του διηγήματος και να τις τιτλοφορήσεις.

Απάντηση:

• Η αφήγηση εκτείνεται στις σελ. 178-181 και οργανώνεται γύρω από τον φιδότοπο, τον Μιλτιάδη και τις δύο «τρελές» πράξεις του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές θεματικές ενότητες: 1) Ο φιδότοπος και η αδράνεια της Δημαρχίας (σελ. 178) — περιγραφή του προβλήματος (φίδια, λασπότοπος) και των άκαρπων αιτήσεων των κατοίκων. 2) Ο Μιλτιάδης πριν τη «στιγμή τρέλας» (σελ. 179) — παρουσίαση του χαρακτήρα του ως πειθαρχημένου εργάτη. 3) Η πρώτη διαμαρτυρία και η φυλάκιση (σελ. 179) — η μοναχική πορεία με το πλακάτ, η σύλληψη. 4) Η οχιά στο δημοτικό συμβούλιο (σελ. 180) — η κορυφαία, συμβολική πράξη διαμαρτυρίας. 5) Η αυτο-οργάνωση των κατοίκων (σελ. 180-181) — το ξεχέρσωμα της περιοχής με πρωτοβουλία του γέρο-Γιάννη. 6) Η μεταχείριση του Μιλτιάδη από τη νέα εξουσία (σελ. 181) — περιθωριοποίηση, συκοφάντηση, βία, και η τελική «τιμή» που του αποδίδει ο αφηγητής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Συμπλήρωση δευτερευουσών προτάσεων και αναγνώριση είδους

Ερώτηση: Να συμπληρώσεις το ρηματικό σύνολο με τις κατάλληλες δευτερεύουσες προτάσεις και να προσδιορίσεις το είδος τους: α) «Ήρθε η χωροφυλακή... (συλλαμβάνω) το Μιλτιάδη» β) «Ο δήμαρχος, στο λόγο που εκφώνησε, είπε... (μελετώ) να εξωραΐσει την περιοχή» γ) «Ο Μιλτιάδης ασχολήθηκε με πολλά επαγγέλματα... (κατασταλάζω) να γίνει τορναδόρος» δ) «Ο Μιλτιάδης δεν είχε την κατάλληλη αντιμετώπιση από την πολιτεία... (συμβάλλω) στην αναβάθμιση της περιοχής του» ε) «Δεν έπαυε να μας επαινεί... (ξεχερσώνω) το φιδότοπο».

Απάντηση:

• Οι πέντε προτάσεις-πλαίσιο δίνονται αυτούσιες στην εκφώνηση της άσκησης (σελ. 182), με τα προς συμπλήρωση ρήματα σε παρένθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικές συμπληρώσεις με το είδος της δευτερεύουσας πρότασης: α) «Ήρθε η χωροφυλακή για να συλλάβει το Μιλτιάδη» — τελική πρόταση (δηλώνει τον σκοπό του ερχομού της χωροφυλακής). β) «Ο δήμαρχος [...] είπε ότι μελετούσε να εξωραΐσει την περιοχή» — ειδική πρόταση (αντικείμενο στο «είπε»). γ) «Ο Μιλτιάδης ασχολήθηκε με πολλά επαγγέλματα ώσπου κατέληξε/κατασταλάξε να γίνει τορναδόρος» — χρονική πρόταση (δηλώνει το χρονικό σημείο κατάληξης). δ) «Ο Μιλτιάδης δεν είχε την κατάλληλη αντιμετώπιση από την πολιτεία, παρόλο που συνέβαλε στην αναβάθμιση της περιοχής του» — εναντιωματική/παραχωρητική πρόταση (δηλώνει αντίθεση ανάμεσα στη συμβολή του και στην αντιμετώπισή του). ε) «Δεν έπαυε να μας επαινεί, επειδή ξεχερσώσαμε το φιδότοπο» — αιτιολογική πρόταση (δηλώνει την αιτία του επαίνου).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εκφραστικά μέσα φυσικού-φιλικού ύφους και διαφοροποιήσεις ανά αποδέκτη

Ερώτηση: Το ύφος του διηγήματος μπορεί να θεωρηθεί φυσικό, άμεσο και φιλικό προς τον αναγνώστη. Με ποια εκφραστικά μέσα το πετυχαίνει αυτό η συγγραφέας; Να εντοπίσεις τις διαφοροποιήσεις που γίνονται στο λόγο ανάλογα με τον αποδέκτη.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 178-181): προσφωνήσεις «Μαντάμ», λαϊκές εκφράσεις («κρίμας το βρακί σου», «τρίβαμε τα μάτια μας», «κόπηκαν τα ήπατα»), απευθείας λόγος («Πάει, το χάσαμε το παιδί»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συγγραφέας πετυχαίνει το φυσικό, άμεσο και φιλικό ύφος με: (α) την προφορικότητα — απευθείας απεύθυνση στη «Μαντάμ» («Λέω, Μαντάμ...», «Περιττό να σου πω, Μαντάμ...»), σαν προφορική διήγηση σε ακροατή· (β) λαϊκές, ιδιωματικές εκφράσεις («κρίμας το βρακί σου», «τρίβαμε τα μάτια μας», «κόπηκαν τα ήπατα», «άφαντος», «πιπίλιζε τα μυαλά»)· (γ) σύντομες, κοφτές προτάσεις και ελλειπτικό λόγο που μιμούνται την προφορική αφήγηση («Και το φίδι όμως, φίδι»)· (δ) ενσωματωμένο διάλογο μέσα στην αφήγηση, χωρίς πάντα σαφή διαχωρισμό, που δίνει ζωντάνια. Ως προς τις διαφοροποιήσεις ανά αποδέκτη: η γλώσσα προς τη «Μαντάμ» (τον υποτιθέμενο ακροατή/αναγνώστη) είναι πιο εξομολογητική και άμεση, ενώ οι επίσημες φράσεις που παρωδούνται (η αίτηση προς τη Δημαρχία: «τα λοιπά και τα λοιπά και σας παρακαλούμε να ληφτεί η παρούσα εις το υπόψη») είναι σκόπιμα γραφειοκρατικές/τυπικές, σε αντίθεση με τον υπόλοιπο λαϊκό λόγο — η αντίθεση αυτή σατιρίζει την απόσταση ανάμεσα στη γλώσσα της εξουσίας και στη γλώσσα των απλών ανθρώπων.

Κριτήρια αξιολόγησης: