Λύσεις — Κεφάλαιο 21 (Ερωτήσεις σελ. 219) – ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 21 (Ερωτήσεις σελ. 219)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 21.

Ερώτηση 1 — Πάγκρεας — μοίρες

Ερώτηση: Τι αδένας είναι το πάγκρεας και τι εκκρίνουν οι μοίρες του;

Απάντηση:

• Το πάγκρεας είναι μεικτός αδένας, δηλαδή έχει εξωκρινή και ενδοκρινή μοίρα (σελ. 213):
  • Η εξωκρινής μοίρα παράγει το παγκρεατικό υγρό, που περνά στον εκφορητικό-παγκρεατικό πόρο και φτάνει στο δωδεκαδάκτυλο· περιέχει ένζυμα που διευκολύνουν την πέψη.
  • Η ενδοκρινής μοίρα αποτελείται από τα παγκρεατικά νησίδια, που παράγουν την ινσουλίνη και τη γλυκαγόνη — ορμόνες με ανταγωνιστική λειτουργία: η ινσουλίνη κατεβάζει το σάκχαρο του αίματος (αποθήκευση στο ήπαρ ως γλυκογόνο), η γλυκαγόνη το ανεβάζει (λύση γλυκογόνου, απελευθέρωση γλυκόζης).
• Ανατομικά αποτελείται από κεφαλή, σώμα και ουρά και βρίσκεται οπισθοπεριτοναϊκά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεικτός αδένας: εξωκρινής μοίρα → παγκρεατικό υγρό με πεπτικά ένζυμα (στο δωδεκαδάκτυλο)· ενδοκρινής (νησίδια) → ινσουλίνη (μειώνει σάκχαρο) και γλυκαγόνη (αυξάνει)· κεφαλή-σώμα-ουρά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Σπάνιες κακώσεις

Ερώτηση: Γιατί δεν παθαίνει εύκολα κακώσεις το πάγκρεας;

Απάντηση:

• Το πάγκρεας είναι όργανο που βρίσκεται οπισθοπεριτοναϊκά, δηλαδή πίσω από την περιτοναϊκή κοιλότητα, προστατευμένο από τα πρόσθια όργανα, τη σπονδυλική στήλη και τους μυς — γι' αυτό οι κακώσεις του είναι σπάνιες (σελ. 214).
• Όταν υπάρχει κάκωση του παγκρέατος, συνήθως συνυπάρχουν κακώσεις των γειτονικών οργάνων (στόμαχος, δωδεκαδάκτυλο, έντερο, σπλήνας, ήπαρ, χοληδόχος κύστη, οπισθοπεριτοναϊκά μεγάλα αγγεία). Τα τελευταία χρόνια η συχνότητά τους έχει αυξηθεί λόγω των τροχαίων ατυχημάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί είναι οπισθοπεριτοναϊκό όργανο (πίσω από την περιτοναϊκή κοιλότητα)· όταν τραυματίζεται, συνυπάρχουν κακώσεις γειτονικών οργάνων· αύξηση με τα τροχαία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Κλειστές κακώσεις

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κλειστές κακώσεις του παγκρέατος;

Απάντηση:

• Οι κακώσεις του παγκρέατος διακρίνονται σε ανοικτές (από βλήματα πυροβόλων όπλων, τέμνοντα όργανα — μαχαίρια) και κλειστές. Οι κλειστές κακώσεις είναι (πίνακας σελ. 214):
  • Απλές θλάσεις (με δημιουργία αιματώματος).
  • Μικρές ρήξεις (με δημιουργία αιματώματος).
  • Μεγάλες κάθετες ρήξεις.
  • Συνθλίψεις (καταστροφή του παγκρεατικού ιστού).
• Κλινική εικόνα: έντονος πόνος στην περιοχή του παγκρέατος, συμπτώματα καταπληξίας, βαριά γενική κατάσταση. Θεραπεία: αντιμετώπιση της καταπληξίας και χειρουργική αντιμετώπιση της κάκωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλές θλάσεις (αιμάτωμα), μικρές ρήξεις (αιμάτωμα), μεγάλες κάθετες ρήξεις, συνθλίψεις (καταστροφή ιστού)· έντονος πόνος-καταπληξία· αντιμετώπιση shock + χειρουργική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Καρκίνος παγκρέατος

Ερώτηση: Ποια είναι η κλινική εικόνα και η θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος;

Απάντηση:

• Ο καρκίνος του παγκρέατος (άνδρες:γυναίκες 2:1· ενοχοποιούνται καφεΐνη, αλκοόλ, κάπνισμα — αιτιολογία άγνωστη) διακρίνεται σε καρκίνο της κεφαλής (συχνότερος), του σώματος και της ουράς (πολύ σπάνιος). Κλινική εικόνα: πόνος στην περιοχή του παγκρέατος, καταβολή δυνάμεων, ανορεξία, απώλεια βάρους, ίκτερος και δυσπεψία (σελ. 215).
• Θεραπεία: κυρίως χειρουργική. Η πρόγνωση είναι δυσμενής — οι συμπληρωματικές θεραπείες (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία) δεν φαίνεται να προσφέρουν βελτίωση. Η χειρουργική αντιμετώπιση γίνεται συχνά για παρηγορητικούς λόγους (π.χ. ανακούφιση από τον ίκτερο)· είναι δυνατές και ριζικές επεμβάσεις, με χαμηλή όμως επιβίωση — το 95% των περιπτώσεων καταλήγει σε λιγότερο από ένα έτος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πόνος, καταβολή, ανορεξία, απώλεια βάρους, ίκτερος, δυσπεψία· θεραπεία χειρουργική (παρηγορητική ή ριζική), δυσμενής πρόγνωση — 95% θάνατος σε < 1 έτος· χημειο-ακτινοθεραπεία χωρίς όφελος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αίτια παγκρεατίτιδας

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι αιτιολογικοί παράγοντες της παγκρεατίτιδας; Πώς την προκαλούν;

Απάντηση:

• Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος — σοβαρότατη, δυνητικά θανατηφόρα· η οξεία χαρακτηρίζεται από οίδημα και νέκρωση των παγκρεατικών κυττάρων. Αιτιολογικοί παράγοντες (σελ. 216): παλαιότερα παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης, κατάχρηση αλκοόλ, υπερβολικά λιπαρά γεύματα· σήμερα επιπλέον χολολιθίαση, λοιμώξεις (παρωτίτιδα, ηπατίτιδα), τραυματισμοί, εκτεταμένες χειρουργικές επεμβάσεις, νεοπλάσματα κ.ά.
• Πώς την προκαλούν: κάποιο από τα αίτια προκαλεί ενεργοποίηση των παγκρεατικών ενζύμων μέσα στο πάγκρεας· τα ένζυμα που απελευθερώνονται πέπτουν τα ίδια τα κύτταρα του οργάνου (αυτοπεψία) — αυτό ευθύνεται για τη σοβαρότητα της νόσου· καθώς απελευθερώνονται και στην περιτοναϊκή κοιλότητα, βλάπτουν και άλλα όργανα. Κλινικά: υπερβολικά έντονος πόνος, καταπληξία, βαρύτατη κατάσταση· θεραπεία κυρίως συντηρητική (υγρά-ηλεκτρολύτες, αναλγητικά, διακοπή σίτισης, περιτοναϊκές πλύσεις), χειρουργική περιορισμένη και την κατάλληλη στιγμή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παχυσαρκία, διαβήτης, κατάχρηση αλκοόλ, λιπαρά γεύματα, χολολιθίαση, λοιμώξεις (παρωτίτιδα, ηπατίτιδα), τραυματισμοί, μεγάλες επεμβάσεις, νεοπλάσματα → ενεργοποίηση παγκρεατικών ενζύμων μέσα στο όργανο → αυτοπεψία, οίδημα-νέκρωση, βλάβη γειτονικών οργάνων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Αυτοπεψία

Ερώτηση: Τι σημαίνει αυτοπεψία του παγκρέατος;

Απάντηση:

• Αυτοπεψία σημαίνει «πέψη» του ίδιου του οργάνου από τα ένζυμά του: στην παγκρεατίτιδα, κάποιο αίτιο προκαλεί την ενεργοποίηση των παγκρεατικών ενζύμων μέσα στο πάγκρεας, και τα ένζυμα αυτά πέπτουν τα ίδια τα κύτταρα του παγκρέατος (σελ. 216).
• Η κατάσταση αυτή είναι υπεύθυνη για τη σοβαρότητα της νόσου (οίδημα, νέκρωση), και επειδή τα ένζυμα απελευθερώνονται στην περιτοναϊκή κοιλότητα, δημιουργούν βλάβες και σε άλλα όργανα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πέψη των ίδιων των κυττάρων του παγκρέατος από τα ενεργοποιημένα ένζυμά του στην παγκρεατίτιδα — αιτία της σοβαρότητας της νόσου και βλάβης άλλων οργάνων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Ενδείξεις σπληνεκτομής

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ενδείξεις της σπληνεκτομής;

Απάντηση:

• Ο σπλήνας (αριστερά κάτω από το διάφραγμα, 9η-11η πλευρά) έχει αιμοποιητική (εμβρυϊκά), ανοσοποιητική και φαγοκυτταρική λειτουργία· επειδή είναι όργανο του ανοσοποιητικού, στα παιδιά η αφαίρεσή του έχει επιπτώσεις, ενώ στους ενήλικες δεν δημιουργεί σοβαρά προβλήματα. Ενδείξεις σπληνεκτομής (σελ. 217-218):
  • Διάφορα αιματολογικά νοσήματα: λεμφώματα (για σταδιοποίηση λεμφώματος Hodgkin), λευχαιμίες, αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, άλλα (π.χ. δρεπανοκυτταρική αναιμία).
  • Κακώσεις σπληνός (ρήξη — συνήθως τροχαία, με εικόνα καταπληξίας από τη μεγάλη αιμορραγία· άμεση επέμβαση).
  • Ανεύρυσμα σπληνικής αρτηρίας.
  • Κύστεις σπληνός.
  • Άλλες σπάνιες νόσοι και σύνδρομα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματολογικά νοσήματα (λεμφώματα-σταδιοποίηση Hodgkin, λευχαιμίες, αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, δρεπανοκυτταρική), κακώσεις-ρήξη σπληνός, ανεύρυσμα σπληνικής αρτηρίας, κύστεις, σπάνιες νόσοι· επιπτώσεις στα παιδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης: