Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ερωτήσεις σελ. 128) – ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ερωτήσεις σελ. 128)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του κεφαλαίου 11.

Ερώτηση 1 — Κατηγορίες-χαρακτηριστικά

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα νεοπλάσματα; Ποια τα χαρακτηριστικά τους;

Απάντηση:

• Τα νεοπλάσματα (όγκοι) — αποτέλεσμα ανώμαλης ανάπτυξης ιστών — διακρίνονται σε καλοήθη και κακοήθη· όλα συμπεριφέρονται ως παράσιτα, αντλώντας θρεπτικά συστατικά σε βάρος των υγιών κυττάρων (σελ. 115).

• Καλοήθη (σελ. 116):

  1. Αναπτύσσονται με αργό ρυθμό, συχνά παραμένουν στάσιμα.
  2. Πιέζουν τους γύρω ιστούς χωρίς να τους διηθούν· έχουν σαφή όρια και συχνά κάψα.
  3. Μετά ολοκληρωτική αφαίρεση δεν ξαναεμφανίζονται.
  4. Το κυριότερο: δεν κάνουν μεταστάσεις.

  Κακοήθη:

  1. Αναπτύσσονται με γρήγορο ρυθμό, χωρίς να μένουν στάσιμα.
  2. Δεν έχουν σαφή όρια, αυξάνονται πιέζοντας και διηθώντας τους γύρω ιστούς.
  3. Διαβρώνουν τα φυσιολογικά κύτταρα → έλκη και νεκρώσεις.
  4. Το κυριότερο: δίνουν μεταστάσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλοήθη (αργά, σαφή όρια-κάψα χωρίς διήθηση, δεν υποτροπιάζουν, χωρίς μεταστάσεις) και κακοήθη (γρήγορα, χωρίς όρια-διηθούν, έλκη-νεκρώσεις, μεταστάσεις).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ονομασία

Ερώτηση: Ανάλογα με ποιους παράγοντες παίρνουν το όνομά τους τα νεοπλάσματα;

Απάντηση:

• Τα νεοπλάσματα παίρνουν το όνομά τους ανάλογα με (σελ. 116-117):
  1. Τον ιστό της προέλευσής τους, και
  2. Τη βιολογική τους συμπεριφορά (καλοήθη ή κακοήθη).
• Παραδείγματα: ινώδης συνδετικός ιστός → ίνωμα / ινοσάρκωμα· χόνδρος → χόνδρωμα / χονδροσάρκωμα· οστό → οστέωμα / οστεοσάρκωμα· λείος μυς → λειομύωμα / λειομυοσάρκωμα· γραμμωτός μυς → ραβδομύωμα / ραβδομυοσάρκωμα· αδενικό επιθήλιο → αδένωμα / αδενοκαρκίνωμα· πλακώδες-μεταβατικό επιθήλιο → θήλωμα / καρκίνωμα· λεμφαγγεία → λεμφαγγείωμα / λεμφαγγειοσάρκωμα· αιμοφόρα αγγεία → αιμαγγείωμα / αιμαγγειοσάρκωμα. Ειδικά νεοπλάσματα με δική τους ονομασία: γλοίωμα, μελάνωμα, τεράτωμα, νεφροβλάστωμα, λέμφωμα Hodgkin, νόσος Paget.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον ιστό προέλευσης και τη βιολογική συμπεριφορά (καλόηθες -ωμα / κακόηθες -σάρκωμα ή -καρκίνωμα)· ειδικές ονομασίες (γλοίωμα, μελάνωμα, τεράτωμα κ.ά.).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Διήθηση-μετάσταση

Ερώτηση: Τι είναι διήθηση και τι μετάσταση των κακοήθων όγκων;

Απάντηση:

• Διήθηση: καθώς ο όγκος αυξάνεται, «κατατρώει» τους γύρω ιστούς — μπορεί να καταστρέψει ολόκληρα όργανα και να επεκταθεί σε διπλανά όργανα και ιστούς. Αυτή η επεκτατική αύξηση του όγκου ονομάζεται διήθηση (σελ. 117-118).
• Μετάσταση: η επέκταση της κακοήθειας με τη δημιουργία όγκων σε άλλα, απομακρυσμένα όργανα· οι όγκοι αυτοί ονομάζονται μεταστατικοί. Τόσο η διήθηση όσο και η μετάσταση είναι χαρακτηριστικά της κακοήθειας των όγκων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διήθηση: επεκτατική αύξηση που καταστρέφει τους γύρω ιστούς-όργανα. Μετάσταση: δημιουργία όγκων σε απομακρυσμένα όργανα (μεταστατικοί όγκοι)· και οι δύο χαρακτηριστικά κακοήθειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Τρόποι διασποράς

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι τρόποι διασποράς των κακοήθων νεοπλασμάτων; (ονομαστικά).

Απάντηση:

• Ένας κακοήθης όγκος επεκτείνεται (σελ. 118):
  1. Κατά συνέχεια ιστών (με διήθηση των γειτονικών ιστών-οργάνων).
  2. Με την αιματική οδό (διήθηση τοιχώματος αγγείων, συνήθως φλεβών → κυκλοφορία → οπουδήποτε).
  3. Με τη λεμφική οδό (λεμφαγγεία, με ενδιάμεσο σταθμό τα λεμφογάγγλια) — ο πιο συνήθης τρόπος διασποράς.
  4. Με εμφύτευση (κύτταρα που αποσπώνται μέσα σε κοιλότητες — περιτοναϊκή, υπεζωκοτική — και δημιουργούν διάσπαρτους όγκους).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά συνέχεια ιστών, αιματική οδός, λεμφική οδός (συχνότερη), εμφύτευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Σταδιοποίηση

Ερώτηση: Με ποιο σύστημα γίνεται η σταδιοποίηση των κακοήθων όγκων σήμερα;

Απάντηση:

• Με το σύστημα Τ.Ν.Μ.: η σταδιοποίηση γίνεται με βάση το μέγεθος του όγκου (T, Tumor), την παρουσία λεμφαδένων διηθημένων από τον όγκο (N, Nodes) και την παρουσία απομακρυσμένων μεταστάσεων (M, Metastasis) (σελ. 118-119).
• Τρία βασικά στάδια: Στάδιο I — T1 N0 M0 (περιορισμένος όγκος, χωρίς λεμφαδένες, χωρίς μεταστάσεις)· Στάδιο II — T1 N1 M0 (όγκος με λεμφαδένες, χωρίς μεταστάσεις)· Στάδιο III — T1 N1 M1 (όγκος με λεμφαδένες και μεταστάσεις). Διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθος (T1-T4), τον αριθμό λεμφαδένων (N1-N3) και τις μεταστάσεις (π.χ. M2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το σύστημα ΤΝΜ (T μέγεθος, N λεμφαδένες, M μεταστάσεις)· στάδια I T1N0M0, II T1N1M0, III T1N1M1.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Κλινικές εκδηλώσεις

Ερώτηση: Ποιες είναι οι πιο συνήθεις κλινικές εκδηλώσεις του καρκίνου;

Απάντηση:

• Η πρώιμη διάγνωση είναι αποφασιστική αλλά δύσκολη, γιατί τα συμπτώματα ποικίλλουν. Συνήθεις κλινικές εκδηλώσεις (σελ. 119-120):
  • Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου.
  • Αλλαγή στις συνήθειες της ουροδόχου κύστης.
  • Ασυνήθης αιμορραγία (πεπτικό, μήτρα).
  • Ασυνήθης έκκριση (μαστός).
  • Ογκίδιο που ψηλαφάται.
  • Πληγή που δεν επουλώνεται.
  • Ασυνήθης όψη ενός σημείου (μαστός).
  • Δυσπεψία.
  • Δυσκολία στην κατάποση.
  • Αλλαγή της όψης μιας «ελιάς».
  • Επίμονος (ξηρός) βήχας και βράχνιασμα.
• Σε προχωρημένη νόσο: αδυναμία, απώλεια βάρους, αναιμία, πόνος, διόγκωση κοιλιάς — ανάλογα με στάδιο και εντόπιση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλλαγή συνηθειών εντέρου-κύστης, ασυνήθης αιμορραγία-έκκριση, ψηλαφητό ογκίδιο, μη επουλούμενη πληγή, ασυνήθης όψη, δυσπεψία, δυσκαταποσία, αλλαγή ελιάς, επίμονος βήχας-βράχνιασμα· αργότερα αδυναμία, απώλεια βάρους, αναιμία, πόνος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Θεραπεία

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι τρόποι, στους οποίους βασίζεται η θεραπεία του καρκίνου σήμερα;

Απάντηση:

• Η θεραπεία του καρκίνου σήμερα βασίζεται σε τρεις βασικούς τρόπους: χειρουργική θεραπεία (αφαίρεση του όγκου), χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία — συχνά σε συνδυασμό για το καλύτερο αποτέλεσμα (σελ. 121).
• • Ακτινοθεραπεία: μόνη ή με χειρουργική επέμβαση· ιονίζουσες ακτινοβολίες απορροφώνται από τα καρκινικά κύτταρα και τα καταστρέφουν.
  • Χημειοθεραπεία: φάρμακα που δρουν στα καρκινικά κύτταρα αλλά και στα υγιή → παρενέργειες (ναυτία, έμετος, διάρροια, τριχόπτωση)· συνήθως σε συνδυασμό με χειρουργείο· σε ορισμένους καρκίνους πολύ καλά αποτελέσματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χειρουργική αφαίρεση, χημειοθεραπεία (φάρμακα — παρενέργειες στα υγιή κύτταρα) και ακτινοθεραπεία (ιονίζουσες ακτινοβολίες), συχνά σε συνδυασμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Παράγοντες καρκινογένεσης

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι πιο γνωστοί παράγοντες καρκινογένεσης;

Απάντηση:

• Μόνο για την ακτινοβολία είναι γνωστός ο ακριβής μηχανισμός. Οι πιο γνωστοί παράγοντες (σελ. 121-123):
  1. Ακτινοβολίες: ιονίζουσες (καρκίνος δέρματος, άλλων οργάνων, λευχαιμίες)· υπεριώδης → καρκίνος δέρματος, μελανώματα («τρύπα του όζοντος»).
  2. Χημικοί παράγοντες: βιομηχανικά προϊόντα, παράγωγα μικροβίων-μυκήτων (αφλατοξίνη), μέταλλα (αρσενικό), πρόσθετα τροφών, φάρμακα (κυκλοφωσφαμίδη).
  3. Κάπνισμα: καρκίνος λάρυγγα, πνεύμονα, στοματικής κοιλότητας, φάρυγγα κ.ά.
  4. Οινοπνευματώδη και καφές σε κατάχρηση: ανώτερο πεπτικό-ήπαρ / πάγκρεας-ουροδόχος κύστη.
  5. Λοιμώδεις παράγοντες: ογκογόνοι ιοί.
  6. Διαιτητικοί παράγοντες: έλλειψη φυτικών ινών (παχύ έντερο), επεξεργασμένες-συντηρημένες τροφές με καρυκεύματα (πεπτικό), πολλά ζωικά λιπαρά (παχύ έντερο).
  7. Γενετικοί παράγοντες: κληρονομική προδιάθεση (οικογενής πολυποδίαση → καρκίνος παχέος εντέρου, καρκίνος μαστού σε κόρες πασχουσών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακτινοβολίες (ιονίζουσες, υπεριώδης), χημικοί (αφλατοξίνη, αρσενικό, πρόσθετα, φάρμακα), κάπνισμα, κατάχρηση αλκοόλ-καφέ, ογκογόνοι ιοί, διαιτητικοί (λίγες φυτικές ίνες, ζωικά λιπαρά), γενετικοί (πολυποδίαση, μαστός).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Μέτρα πρόληψης

Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέτρα, που πρέπει να εφαρμόζονται, προκειμένου να μειωθεί το ποσοστό εμφάνισης του καρκίνου;

Απάντηση:

• Η πρόληψη βασίζεται στην αποφυγή των παραγόντων που συμβάλλουν στον καρκίνο και στην υιοθέτηση προστατευτικών συνηθειών. Τα κυριότερα μέτρα (σελ. 123):
  • Αποφυγή του καπνίσματος.
  • Αποφυγή της κατάχρησης οινοπνευματωδών και καφέ.
  • Λήψη φυτικών ινών με τη διατροφή (προστατευτικές).
  • Αποφυγή ζωικών λιπαρών και μεγάλων ποσοτήτων ζωικών πρωτεϊνών.
  • Αποφυγή υπέρμετρης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία.
  • Διατροφή με φρούτα και λαχανικά (φυτικές ίνες + βιταμίνες που προστατεύουν από την καρκινογένεση).
• Συμπερασματικά, τρεις άξονες: 1. αποφυγή καταχρήσεων (οινοπνευματώδη, καφές, κάπνισμα), 2. υγιεινές διατροφικές συνήθειες, 3. αποφυγή υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο. Επιπλέον, προσυμπτωματικές εξετάσεις (test Παπανικολάου, αυτοεξέταση μαστών) και έγκαιρη επίσκεψη στον γιατρό για κάθε αλλαγή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι κάπνισμα, όχι κατάχρηση αλκοόλ-καφέ, φυτικές ίνες, αποφυγή ζωικών λιπαρών-πρωτεϊνών, αποφυγή υπέρμετρου ήλιου, φρούτα-λαχανικά· 3 άξονες: καταχρήσεις, διατροφή, ήλιος· προσυμπτωματικός έλεγχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Test Παπανικολάου

Ερώτηση: Ποια εξέταση βοηθά στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας; Κάθε πότε πρέπει να γίνεται;

Απάντηση:

• Το «test Παπανικολάου» (Παπ-τεστ) — εξέταση που ανιχνεύει την καρκινογένεση σε προκαρκινική ή προσυμπτωματική φάση — έχει τεράστια σημασία για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (σελ. 124).
• Μετά το 20ό έτος της ηλικίας της, κάθε γυναίκα πρέπει να υποβάλλεται σε test Παπανικολάου και γυναικολογική εξέταση μία φορά τον χρόνο· στην ίδια εξέταση ελέγχονται και οι μαστοί από τον γιατρό, ενώ αυτοεξέταση μαστών γίνεται μία φορά τον μήνα. Αν υπάρχουν ειδικοί λόγοι, τα διαστήματα μειώνονται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το test Παπανικολάου· από το 20ό έτος, μία φορά τον χρόνο μαζί με γυναικολογική εξέταση και έλεγχο μαστών (αυτοεξέταση μηνιαία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Ψυχολογική υποστήριξη

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι της θεραπευτικής ομάδας, όσον αφορά στην ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς;

Απάντηση:

• Ο άρρωστος και η οικογένειά του βιώνουν έντονα συναισθήματα (εξαρτώνται από προσωπικότητα, ηλικία, φύλο, οικογενειακές σχέσεις, εμπιστοσύνη στο προσωπικό, πρόγνωση, οικονομικά)· η οικογένεια αντιμετωπίζει την απειλή της ζωής και την απώλεια της ισορροπίας-αλλαγή ρόλων, και παίζει τον κύριο υποστηρικτικό ρόλο — δεν πρέπει να παραμελείται. Στόχοι της θεραπευτικής ομάδας (σελ. 125):
• 1. Να βοηθήσει τον άρρωστο να κατανοήσει ότι τα συναισθήματα που βιώνει είναι φυσιολογικά και όχι παράλογα.
  2. Να τον ενθαρρύνει να εκφραστεί ελεύθερα (και να ξεσπάσει, π.χ. σε κλάματα).
  3. Να τον βοηθήσει να αποδεχτεί ότι το μέλλον του είναι αβέβαιο μπροστά στην εξέλιξη του καρκίνου.
  4. Να τον προετοιμάσει και να τον βοηθήσει να προσαρμοστεί σε πιθανή αλλαγή της εμφάνισής του (π.χ. μαστεκτομή).
  5. Να ενθαρρύνει το οικογενειακό περιβάλλον να βρει αποτελεσματικότερους τρόπους επικοινωνίας μεταξύ τους και με τον άρρωστο.
• Η επικοινωνία ξεκινά από την επίλυση αποριών για τη λειτουργία του τμήματος και συνεχίζεται με ενημέρωση για τα στάδια της θεραπείας, ανάλογη του επιπέδου και του ψυχισμού του αρρώστου· η κακή προετοιμασία-πληροφόρηση αυξάνει το άγχος και χάνεται η εμπιστοσύνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να κατανοήσει ότι τα συναισθήματά του είναι φυσιολογικά, να εκφράζεται ελεύθερα, να αποδεχτεί το αβέβαιο μέλλον, να προσαρμοστεί σε αλλαγή εμφάνισης (μαστεκτομή), να ενθαρρυνθεί η επικοινωνία της οικογένειας· ενημέρωση ανάλογη με επίπεδο-ψυχισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης: