Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 92) – ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ερωτήσεις σελ. 92)

Απαντήσεις στις 12 ερωτήσεις του κεφαλαίου 8.

Ερώτηση 1 — Εξωκυττάριο υγρό

Ερώτηση: Σε τι διακρίνεται το εξωκυττάριο υγρό;

Απάντηση:

• Το εξωκυττάριο υγρό είναι το υγρό που περιβάλλει όλα τα κύτταρα του οργανισμού — το άμεσο περιβάλλον τους — και αποτελεί το 20% του βάρους του σώματος. Διακρίνεται σε μεσοκυττάριο υγρό και πλάσμα (σελ. 85).
• Από το μεσοκυττάριο υγρό τα κύτταρα παίρνουν τις θρεπτικές ουσίες και σε αυτό αποβάλλουν τις άχρηστες· η σύστασή του (μεσοκυττάριου και πλάσματος) παραμένει σταθερή χάρη σε μηχανισμούς απομάκρυνσης-ανεφοδιασμού, με τη συνεργασία κυκλοφορικού, αναπνευστικού, πεπτικού και ουροποιητικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε μεσοκυττάριο υγρό και πλάσμα (20% του βάρους του σώματος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ολική ποσότητα νερού

Ερώτηση: Ποια είναι η ολική ποσότητα νερού του σώματος; Πόσο από αυτό είναι ενδοκυττάριο και πόσο εξωκυττάριο;

Απάντηση:

• Η ολική ποσότητα νερού του σώματος ενός ενήλικα αποτελεί το 45-60% του βάρους του σώματός του. Από αυτό, το 30-40% είναι ενδοκυττάριο (το κυτταρόπλασμα όλων των κυττάρων — η σύστασή του διαφέρει από ιστό σε ιστό) και το 20% εξωκυττάριο (μεσοκυττάριο υγρό + πλάσμα) (σελ. 86).
• Το νερό είναι το βασικότερο συστατικό του οργανισμού: όλα τα κύτταρα βρίσκονται σε υδάτινο περιβάλλον — διάλυμα νερού και ηλεκτρολυτών σταθερής σύστασης. Ένας ενήλικας χρειάζεται 2-3 λίτρα νερού την ημέρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 45-60% του βάρους του σώματος· 30-40% ενδοκυττάριο (κυτταρόπλασμα), 20% εξωκυττάριο (μεσοκυττάριο + πλάσμα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Αίτια αφυδάτωσης

Ερώτηση: Ποια είναι τα αίτια της αφυδάτωσης;

Απάντηση:

• Η αφυδάτωση — η πιο συχνή διαταραχή νερού — είναι αποτέλεσμα μειωμένης πρόσληψης νερού ή αυξημένων απωλειών. Αίτια (σελ. 87):
• • Μειωμένη πρόσληψη νερού
  • Έντονη εφίδρωση (αύξηση θερμοκρασίας περιβάλλοντος ή έντονη άσκηση)
  • Πυρετός (αύξηση της αδήλου αναπνοής)
  • Άποιος διαβήτης (απώλεια νερού από πολυουρία)
  • Διάρροια
  • Έμετοι
  • Εκτεταμένα εγκαύματα

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μειωμένη πρόσληψη, έντονη εφίδρωση, πυρετός, άποιος διαβήτης, διάρροια, έμετοι, εκτεταμένα εγκαύματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Κλινική εικόνα-θεραπεία αφυδάτωσης

Ερώτηση: Ποια είναι η κλινική εικόνα και η θεραπεία της αφυδάτωσης;

Απάντηση:

• Κλινική εικόνα (σελ. 87-88): αρχικά έντονη δίψα, στη συνέχεια ξηροστομία, μείωση της ποσότητας των ούρων (ολιγουρία), πτώση της αρτηριακής πίεσης και ταχυκαρδία. Καθώς εξελίσσεται, εμφανίζονται συμπτώματα από το νευρικό σύστημα: ψευδαισθήσεις, παραλήρημα, σπασμοί, έως και κώμα, που οδηγεί στον θάνατο.
• Θεραπεία: χορήγηση υγρών με τη μορφή ενδοφλέβιων διαλυμάτων. Σημασία έχει ο ρυθμός χορήγησης: ασθενείς με καρδιολογικά ή νεφρολογικά προβλήματα κινδυνεύουν από απότομη υπερφόρτωση του κυκλοφορικού, που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή κάμψη και θάνατο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δίψα → ξηροστομία, ολιγουρία, υπόταση, ταχυκαρδία → ψευδαισθήσεις, παραλήρημα, σπασμοί, κώμα· θεραπεία: ενδοφλέβια υγρά με προσεκτικό ρυθμό (καρδιοπαθείς-νεφροπαθείς).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Ηλεκτρολύτες

Ερώτηση: Τι είναι ηλεκτρολύτες;

Απάντηση:

• Ηλεκτρολύτες είναι ουσίες φορτισμένες ηλεκτρικά — δηλαδή ιόντα. Το φορτίο τους μπορεί να είναι θετικό (+) ή αρνητικό (−): π.χ. το νάτριο είναι θετικά φορτισμένο ιόν όταν διαλύεται στο νερό, ενώ το χλώριο αρνητικά (σελ. 88).
• Παράδειγμα: το μαγειρικό αλάτι (χλωριούχο νάτριο, NaCl), όταν διαλυθεί στο νερό, δίνει διάλυμα με νάτριο και χλώριο σε μορφή ιόντων — Na⁺ και Cl⁻. Οι ηλεκτρολύτες, μαζί με το νερό, συνθέτουν το σταθερό υδάτινο περιβάλλον των κυττάρων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρικά φορτισμένες ουσίες (ιόντα) με θετικό ή αρνητικό φορτίο — π.χ. NaCl στο νερό → Na⁺ και Cl⁻.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Κυριότεροι ηλεκτρολύτες

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι ηλεκτρολύτες;

Απάντηση:

• Οι κυριότεροι ηλεκτρολύτες είναι το νάτριο (Na), το κάλιο (K), το χλώριο (Cl), το ασβέστιο (Ca), το μαγνήσιο (Mg) και ο φώσφορος (P) (σελ. 88).
• Από αυτούς, το κάλιο και το νάτριο είναι θεμελιώδους σημασίας για τη λειτουργία των κυτταρικών μεμβρανών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νάτριο, κάλιο, χλώριο, ασβέστιο, μαγνήσιο, φώσφορος· κάλιο-νάτριο θεμελιώδη για τις κυτταρικές μεμβράνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Ενδο-/εξωκυττάριος ηλεκτρολύτης

Ερώτηση: Ποιος ηλεκτρολύτης βρίσκεται σε μεγαλύτερη πυκνότητα στο ενδοκυττάριο υγρό και ποιος στο εξωκυττάριο;

Απάντηση:

• Το κάλιο είναι ο ηλεκτρολύτης που βρίσκεται κυρίως στο ενδοκυττάριο υγρό, ενώ το νάτριο βρίσκεται σε μεγαλύτερη πυκνότητα στο εξωκυττάριο υγρό (σελ. 88).
• Αυτή η κατανομή διατηρείται από τη λειτουργία των κυτταρικών μεμβρανών και εξηγεί γιατί οι διαταραχές του καλίου (ενδοκυττάριου ιόντος) επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των μυϊκών κυττάρων και του μυοκαρδίου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδοκυττάριο: κάλιο (K)· εξωκυττάριο: νάτριο (Na).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Υπο-/υπερνατριαιμία

Ερώτηση: Τι είναι υπονατριαιμία και τι υπερνατριαιμία;

Απάντηση:

• Υπονατριαιμία είναι η ελάττωση της συγκέντρωσης του νατρίου στον ορό του αίματος. Οφείλεται σε μειωμένη πρόσληψη ή αυξημένες απώλειες νατρίου (έμετοι, διάρροιες, εγκαύματα, έντονη εφίδρωση, φάρμακα που δρουν στους νεφρούς) (σελ. 88-89).
• Υπερνατριαιμία είναι η αύξηση της συγκέντρωσης του νατρίου στον ορό. Οφείλεται σε κατακράτηση νατρίου από τους νεφρούς (παθολογικές καταστάσεις) ή σε αυξημένη απώλεια νερού. Εκδηλώνεται με μείωση της αρτηριακής πίεσης, πολυουρία, ταχυκαρδία, νευρολογικά συμπτώματα· θεραπεύεται με ενδοφλέβιο διάλυμα γλυκόζης και διουρητικά (σελ. 89).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπονατριαιμία: ελάττωση Na ορού (μειωμένη πρόσληψη ή απώλειες — έμετοι, διάρροιες, εγκαύματα, εφίδρωση)· υπερνατριαιμία: αύξηση Na ορού (νεφρική κατακράτηση ή απώλεια νερού) — πολυουρία, θεραπεία γλυκόζη + διουρητικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Υπο-/υπερκαλιαιμία

Ερώτηση: Τι είναι υποκαλιαιμία και τι υπερκαλιαιμία;

Απάντηση:

• Υποκαλιαιμία είναι η ελάττωση της συγκέντρωσης του καλίου στον ορό του αίματος. Οφείλεται σε γαστρεντερικές διαταραχές (έμετοι, διάρροιες) ή νεφρικές παθήσεις· πολύ συχνή αιτία στους χειρουργικούς ασθενείς είναι η παραμονή ρινογαστρικού καθετήρα (Levin), γιατί τα γαστρικά υγρά που απομακρύνονται είναι πλούσια σε κάλιο (σελ. 89).
• Υπερκαλιαιμία είναι η αύξηση της συγκέντρωσης του καλίου στον ορό. Οφείλεται σε αναπνευστικές και νεφρικές παθήσεις, σε μη ρυθμισμένο διαβήτη ή σε βαριά τραύματα όπως τα εκτεταμένα εγκαύματα. Εκδηλώνεται με μυϊκή αδυναμία, ναυτία, έμετο και αρρυθμία που φτάνει έως τη μαρμαρυγή· η θεραπεία είναι πολύπλοκη και σε βαριές καταστάσεις χρειάζεται αιμοκάθαρση (σελ. 89-90).
• Οι διαταραχές του καλίου είναι επικίνδυνες για τη ζωή, γιατί προκαλούν προβλήματα στη λειτουργία του μυοκαρδίου και μπορούν να οδηγήσουν σε θάνατο αν μείνουν ανεξέλεγκτες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποκαλιαιμία: ελάττωση K ορού (έμετοι-διάρροιες, νεφρικά, Levin)· υπερκαλιαιμία: αύξηση K ορού (νεφρικά-αναπνευστικά, αρρύθμιστος διαβήτης, εγκαύματα) — αρρυθμία έως μαρμαρυγή, αιμοκάθαρση· επικίνδυνες για το μυοκάρδιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Υπ-/υπερασβεστιαιμία

Ερώτηση: Τι είναι υπασβεστιαιμία και τι υπερασβεστιαιμία;

Απάντηση:

• Υπασβεστιαιμία είναι η μείωση της συγκέντρωσης του ασβεστίου στον ορό του αίματος. Οφείλεται σε παθήσεις των παραθυρεοειδών αδένων και σε νεφρική ανεπάρκεια. Κλινικά εκδηλώνεται με σπασμούς, κυρίως των άνω άκρων, και συγχυτικά φαινόμενα· θεραπεύεται με χορήγηση ασβεστίου (σελ. 90).
• Υπερασβεστιαιμία είναι η αύξηση της συγκέντρωσης του ασβεστίου στον ορό. Οφείλεται κυρίως σε παθήσεις των παραθυρεοειδών αδένων (υπερπαραθυρεοειδισμός — βλ. κεφ. 25).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπασβεστιαιμία: μείωση Ca ορού (παραθυρεοειδείς, νεφρική ανεπάρκεια) — σπασμοί άνω άκρων, σύγχυση, θεραπεία ασβέστιο· υπερασβεστιαιμία: αύξηση Ca ορού, κυρίως από παθήσεις παραθυρεοειδών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Υπονατριαιμία — εκδηλώσεις, θεραπεία

Ερώτηση: Πώς εκδηλώνεται η υπονατριαιμία και πώς θεραπεύεται;

Απάντηση:

• Η υπονατριαιμία εκδηλώνεται με μείωση της αρτηριακής πίεσης, ναυτία, μυϊκή αδυναμία, πονοκέφαλο και συγχυτικά φαινόμενα (σελ. 89).
• Θεραπεύεται με τη χορήγηση νατρίου από το στόμα ή μέσω ενδοφλέβιων διαλυμάτων εμπλουτισμένων με νάτριο (π.χ. φυσιολογικός ορός NaCl 0,9%), και με αντιμετώπιση της αιτίας των απωλειών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μείωση πίεσης, ναυτία, μυϊκή αδυναμία, πονοκέφαλος, σύγχυση· θεραπεία: νάτριο από το στόμα ή ενδοφλέβια διαλύματα με νάτριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Υποκαλιαιμία — εκδηλώσεις, θεραπεία

Ερώτηση: Πώς εκδηλώνεται η υποκαλιαιμία και πώς θεραπεύεται;

Απάντηση:

• Η υποκαλιαιμία εκδηλώνεται με μυϊκή αδυναμία, πολυουρία και έκτακτες συστολές στην καρδιά (σελ. 89).
• Η θεραπεία συνίσταται στη χορήγηση καλίου (από το στόμα ή ενδοφλέβια, σε διαλύματα εμπλουτισμένα με κάλιο), με παρακολούθηση του καρδιακού ρυθμού — οι διαταραχές καλίου επηρεάζουν το μυοκάρδιο. Ιδιαίτερη προσοχή στους χειρουργικούς ασθενείς με ρινογαστρικό καθετήρα Levin.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυϊκή αδυναμία, πολυουρία, έκτακτες συστολές· θεραπεία: χορήγηση καλίου με παρακολούθηση της καρδιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης: