Λύσεις — Κεφάλαιο 6: M. Vargas Llosa, «Η άδεια ηδονή του ποδοσφαίρου» (σελ. 44) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: M. Vargas Llosa, «Η άδεια ηδονή του ποδοσφαίρου» (σελ. 44)

Λύσεις των ερωτήσεων Α. Ανάγνωση-κατανόηση (2) και Β. Προσέγγιση της γλώσσας (2) της σελ. 44: η θεωρία του ντα Μάτα, η γοητεία του ποδοσφαίρου, οι δύο ενότητες του κειμένου, τα ουσιαστικά σε -ότητα.

Η βασική ιδέα της διάλεξης για το ποδόσφαιρο

Ερώτηση: 1. Να παρουσιάσεις σε λίγες γραμμές τη βασική ιδέα της διάλεξης για το ποδόσφαιρο που είχε παρακολουθήσει ο συγγραφέας.

Απάντηση:

• «ο επιστήμων εξηγούσε ότι η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου εκφράζει μια έμφυτη επιθυμία για νομιμότητα, ισότητα και ελευθερία» (σελ. 40).
• «το κοινό θεωρεί το ποδόσφαιρο ένα είδος πρότυπης κοινωνίας - μιας κοινωνίας που διέπεται από σαφείς και απλούς νόμους… οι οποίοι, αν παραβιαστούν, θα σημάνουν την άμεση τιμωρία των ενόχων» (σελ. 40).
• «Το γήπεδο ποδοσφαίρου είναι χώρος ισότητας που αποκλείει την ύπαρξη ευνοιοκρατίας και προνομίων» (σελ. 40)· ο παίκτης ασκεί την ελευθερία «να κάνουν ό,τι τους αρέσει εφόσον αυτό δεν απαγορεύεται από κανόνες που όλοι αποδέχονται» (σελ. 40-41).
• «η ασυνείδητη νοσταλγία για έναν κόσμο που σε αντίθεση με αυτόν στον οποίο ζουν… τους προσφέρει αρμονία, δικαιοσύνη και ισότητα» (σελ. 41).

Σύνοψη: Ο Βραζιλιάνος ανθρωπολόγος Ρομπέρτο ντα Μάτα υποστήριζε ότι το ποδόσφαιρο είναι δημοφιλές γιατί εκφράζει μια έμφυτη ανθρώπινη επιθυμία για νομιμότητα, ισότητα και ελευθερία. Το κοινό το βλέπει σαν μια πρότυπη κοινωνία: οι νόμοι του είναι σαφείς και απλοί, κάθε παράβαση τιμωρείται αμέσως, δεν υπάρχουν προνόμια και ευνοιοκρατία, και ο καθένας κρίνεται μόνο για την ικανότητα και την αποτελεσματικότητά του. Ο παίκτης είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει μέσα σε κανόνες που όλοι αποδέχονται. Γι’ αυτό τα πλήθη αγαπούν το ποδόσφαιρο: νοσταλγούν, χωρίς να το συνειδητοποιούν, έναν κόσμο αρμονίας, δικαιοσύνης και ισότητας, αντίθετο από τον άδικο και βίαιο κόσμο στον οποίο ζουν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αναφέρονται οι τρεις έννοιες (νομιμότητα, ισότητα, ελευθερία) και η ιδέα της «πρότυπης κοινωνίας».
• Συντομία, όπως ζητά η εκφώνηση («σε λίγες γραμμές»).

Η γοητεία του ποδοσφαίρου κατά τον συγγραφέα

Ερώτηση: 2. Ποια είναι, σύμφωνα με το συγγραφέα, η γοητεία του ποδοσφαίρου;

Απάντηση:

• «Το ποδόσφαιρο μπορεί απλώς να προσφέρει στους ανθρώπους αυτό που με δυσκολία έχουν: μια ευκαιρία να διασκεδάσουν, να ενθουσιαστούν, να νιώσουν έντονες συγκινήσεις που σπανίως τους προσφέρει η ρουτίνα της καθημερινότητας» (σελ. 42).
• «αυτό που χαρακτηρίζει τη διασκέδαση… είναι το ότι είναι εφήμερη, μη υπερβατική και αβλαβής» (σελ. 42).
• «Ο αθλητισμός… είναι η αγάπη για τη μορφή, ένα θέαμα που δεν υπερβαίνει τη φυσική, την αισθητηριακή, τη στιγμιαία συγκίνηση… δεν εμπλουτίζει ούτε φτωχαίνει τη γνώση. Αυτή είναι και η γοητεία του, είναι συναρπαστικό και κενό» (σελ. 43).
• «Γι’ αυτό ακριβώς έξυπνοι και ανόητοι, καλλιεργημένοι και ακαλλιέργητοι μπορούν να απολαύσουν εξίσου το ποδόσφαιρο» (σελ. 43).

Σύνοψη: Για τον Vargas Llosa η γοητεία του ποδοσφαίρου είναι απλή: προσφέρει στους ανθρώπους ευκαιρία να διασκεδάσουν, να ενθουσιαστούν και να νιώσουν έντονες συγκινήσεις, που σπάνια τους δίνει η ρουτίνα της καθημερινότητας. Η διασκέδαση αυτή είναι εφήμερη, μη υπερβατική και αβλαβής: σβήνει μαζί με το παιχνίδι και, σε αντίθεση με ένα βιβλίο ή ένα έργο, σπάνια αφήνει ίχνη στη μνήμη· ούτε εμπλουτίζει ούτε φτωχαίνει τη γνώση. Είναι «αγάπη για τη μορφή», καθαρή αισθητηριακή και στιγμιαία συγκίνηση. Το ποδόσφαιρο, λέει, είναι «συναρπαστικό και κενό», και γι’ αυτό μπορούν να το απολαύσουν εξίσου όλοι, έξυπνοι και ανόητοι, καλλιεργημένοι και ακαλλιέργητοι. Από εδώ βγαίνει και ο τίτλος «Η άδεια ηδονή του ποδοσφαίρου».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κεντρικά σημεία: διασκέδαση και έντονη συγκίνηση· εφήμερη, αβλαβής, «συναρπαστική και κενή» απόλαυση· προσιτή σε όλους.
• Σύνδεση με τον τίτλο («άδεια ηδονή»).

Οι δύο ενότητες του κειμένου και οι τίτλοι τους

Ερώτηση: 1. Το κείμενο χωρίζεται εμφανώς σε δύο ενότητες. Να τις προσδιορίσεις και να δώσεις από έναν τίτλο στην κάθε μία.

Απάντηση:

• 1η ενότητα: «Πριν από μερικά χρόνια παρακολούθησα…» έως «…παίζουν πάντα έναν ρόλο, αναπόφευκτο και ανυπολόγιστο» (σελ. 40-41): η θεωρία του ντα Μάτα και η επιφύλαξη του συγγραφέα.
• 2η ενότητα: «Γράφω αυτές τις γραμμές καθισμένος σε μια κερκίδα του γηπέδου Nou Camp…» έως «…Ας διασκεδάσουμε και λίγο» (σελ. 41-43): η ατμόσφαιρα του αγώνα και η δική του εξήγηση (το ποδόσφαιρο ως διασκέδαση).
• Το όριο σημαδεύεται από την αλλαγή χρόνου και τόπου: από την ανάμνηση της διάλεξης («Πριν από μερικά χρόνια») περνάμε στο παρόν της γραφής («Γράφω αυτές τις γραμμές»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1η ενότητα (σελ. 40-41, «Πριν από μερικά χρόνια…» έως «…αναπόφευκτο και ανυπολόγιστο»): «Το ποδόσφαιρο ως πρότυπη κοινωνία: μια ωραία αλλά ελλιπής θεωρία». 2η ενότητα (σελ. 41-43, «Γράφω αυτές τις γραμμές…» έως το τέλος): «Το ποδόσφαιρο ως διασκέδαση: η “άδεια ηδονή” του θεάματος». Η πρώτη παρουσιάζει και κρίνει τη θεωρία του ανθρωπολόγου· η δεύτερη, με αφετηρία την ατμόσφαιρα στο Nou Camp, δίνει την προσωπική εξήγηση του συγγραφέα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το όριο των ενοτήτων είναι σαφές (αλλαγή χρόνου: παρελθόν της διάλεξης → παρόν της γραφής)· οι τίτλοι είναι ελεύθεροι, αρκεί να αποδίδουν το περιεχόμενο κάθε ενότητας.

Ουσιαστικά σε -ότητα και τα επίθετα από τα οποία παράγονται

Ερώτηση: 2. Να υπογραμμίσεις όλα τα ουσιαστικά του κειμένου που λήγουν σε -ότητα, να τα μεταφέρεις σε μια στήλη στο τετράδιό σου και να γράψεις δίπλα στο καθένα το επίθετο από το οποίο παράγεται.

Απάντηση:

• σελ. 40: δημοτικότητα, νομιμότητα, ισότητα, ικανότητα, εφευρετικότητα, αποτελεσματικότητα.
• σελ. 41: ισότητα (ξανά), ανθρωπότητα, πραγματικότητα.
• σελ. 42: δημοτικότητα (ξανά), καθημερινότητα.
• Παραγωγή: θέμα επιθέτου + -ότητα (πρβλ. κατάλληλος – καταλληλ-ότητα, σελ. 25).

Σύνοψη: δημοτικότητα ← δημοτικός · νομιμότητα ← νόμιμος · ισότητα ← ίσος · ικανότητα ← ικανός · εφευρετικότητα ← εφευρετικός · αποτελεσματικότητα ← αποτελεσματικός · πραγματικότητα ← πραγματικός · καθημερινότητα ← καθημερινός · ανθρωπότητα ← ανθρώπινος (ιστορικά από το ουσιαστικό άνθρωπος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το «ανθρωπότητα» είναι ειδική περίπτωση: δεν παράγεται από επίθετο με τον συνήθη τρόπο· δεκτή και η απάντηση «από το ουσιαστικό άνθρωπος».
• Το «Ενότητα» (σελ. 40-43) είναι μόνο η υποσέλιδη ένδειξη του βιβλίου, όχι λέξη του κειμένου.