Λύσεις — Κεφάλαιο 26: Δύο κείμενα για τις ειδήσεις στην τηλεόραση (σελ. 142) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 26: Δύο κείμενα για τις ειδήσεις στην τηλεόραση (σελ. 142)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 142): οι ειδήσεις «για τους πάντες», τα θέματα των ειδήσεων των οκτώ και οι επιπτώσεις τους, παράγωγα από το β΄ συνθετικό, ειρωνεία και σαρκασμός στο δεύτερο κείμενο.

Χαρακτηριστικά και αποτελέσματα των ειδήσεων «για τους πάντες»

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των ειδήσεων «για τους πάντες» και ποια τα αποτελέσματά τους; (να απαντήσεις με βάση το κείμενο)

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 139): «Οι ειδήσεις omnibus είναι ειδήσεις οι οποίες δεν πρέπει, όπως λέγεται, να σοκάρουν κανέναν, με τις οποίες δε διακυβεύεται κάτι, οι οποίες δε διχάζουν, οι οποίες επιτυγχάνουν τη συναίνεση, οι οποίες ενδιαφέρουν όλο τον κόσμο αλλά με τρόπο τέτοιο ώστε να μη θίγουν τίποτε το σημαντικό».
• Αυτούσιο (σελ. 139-140): «...απορροφά χρόνο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να ειπωθεί κάτι άλλο... αυτά τα τόσο ευτελή πράγματα είναι στην πραγματικότητα πολύ σημαντικά εφόσον κατορθώνουν να αποκρύψουν πολύτιμα πράγματα».
• Αυτούσιο (σελ. 140): «...παρακάμπτονται πολλές ουσιαστικές πληροφορίες τις οποίες θα έπρεπε να διαθέτει ο πολίτης προκειμένου να ασκήσει τα δημοκρατικά δικαιώματά του».

Σύνοψη: Χαρακτηριστικά: Οι ειδήσεις «για τους πάντες» (omnibus) ενδιαφέρουν από τη φύση τους όλο τον κόσμο· δεν πρέπει να σοκάρουν κανέναν· με αυτές δεν διακυβεύεται τίποτα· δεν διχάζουν· επιτυγχάνουν τη συναίνεση· ενδιαφέρουν όλους, αλλά χωρίς να θίγουν τίποτε το σημαντικό. Η μικρο-είδηση είναι ένα «στοιχειώδες, υποτυπώδες προϊόν της πληροφόρησης» χωρίς συνέπειες.

Αποτελέσματα: (α) Λειτουργούν ως ειδήσεις αντιπερισπασμού: όπως οι ταχυδακτυλουργοί, αποσπούν την προσοχή του κοινού από άλλα, ουσιαστικά θέματα. (β) Απορροφούν τον πολύτιμο τηλεοπτικό χρόνο, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να ειπωθεί κάτι άλλο. (γ) Έτσι αποκρύπτουν πολύτιμα πράγματα. (δ) Επειδή πολλοί άνθρωποι έχουν την τηλεόραση ως μοναδική πηγή πληροφοριών (η τηλεόραση έχει «ένα είδος μονοπωλίου στη διαμόρφωση των εγκεφάλων»), παρακάμπτονται ουσιαστικές πληροφορίες που χρειάζεται ο πολίτης για να ασκήσει τα δημοκρατικά δικαιώματά του.

Τα θέματα των ειδήσεων των οκτώ και σύγκριση των επιπτώσεων

Ερώτηση: Ποια θέματα προτιμούν να προβάλλουν τα τηλεοπτικά δίκτυα στις ειδήσεις των οκτώ; Να τα εντοπίσεις στο δεύτερο κείμενο και μετά να συγκρίνεις τα δύο κείμενα, ως προς τις επιπτώσεις αυτών των ειδήσεων.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 140): «...ένα «καυτό», γευστικό θέαμα με τις πολιτικές του πτυχές, αλλά με στοιχεία ίντριγκας, με τα εφέ της τραγικότητας από το ημερήσιο τροχαίο ή το έγκλημα, εγχώριο ή εισαγωγής».
• Αυτούσιο (σελ. 140): «Οι κόντρες των πολιτικών, οι αντιθέσεις, οι ίντριγκες, οι ομάδες των πέντε, των δέκα, των δεκαπέντε, οι διαφωνούντες, οι «δειπνοσοφιστές», οι αθυρόστομοι της Βουλής, οι «μαχητές» των παραθύρων».
• Αυτούσιο (σελ. 140-141): «...η αποσπασματικότητα της εμφάνισης και η δοσολογία... δύσκολα αφήνει περιθώρια στη σκέψη του κοινού να προχωρήσει στη σύνθεση και την ερμηνεία τους. Πάντως η πολιτική-θέαμα, ο έρωτας-θέαμα, τα διαζύγια-θέαμα, η μητρική αγάπη-θέαμα, ο πόνος-θέαμα, το αίμα, η καταστροφή καταναλώνονται με πάθος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέματα των ειδήσεων των οκτώ (2ο κείμενο): η πολιτική, αλλά με ίντριγκα και κόντρες (αντιθέσεις, ομάδες, διαφωνούντες, «δειπνοσοφιστές», αθυρόστομοι της Βουλής, «μαχητές» των παραθύρων)· τα «εφέ της τραγικότητας», δηλαδή τα καθημερινά τροχαία και τα εγκλήματα, ελληνικά ή ξένα· γενικά ό,τι μπορεί να γίνει θέαμα: ο έρωτας, τα διαζύγια, η μητρική αγάπη, ο πόνος, το αίμα, η καταστροφή.

Σύγκριση των επιπτώσεων: Και τα δύο κείμενα θεωρούν ότι οι ειδήσεις αυτές δεν ενημερώνουν ουσιαστικά το κοινό. Ο Μπουρντιέ τονίζει ότι οι ειδήσεις ποικίλης ύλης και οι ειδήσεις omnibus αποσπούν την προσοχή (αντιπερισπασμός), απορροφούν τον χρόνο και αποκρύπτουν πολύτιμα πράγματα, με αποτέλεσμα ο πολίτης να στερείται πληροφορίες που του χρειάζονται για να ασκήσει τα δημοκρατικά δικαιώματά του. Το δεύτερο κείμενο τονίζει ότι η αποσπασματικότητα και η δοσολογία της τηλεοπτικής σκηνοθεσίας εμποδίζουν το κοινό να συνθέσει και να ερμηνεύσει τα γεγονότα, και ότι όλα — από την πολιτική ως τον πόνο — γίνονται θέαμα που καταναλώνεται με πάθος. Ο πρώτος μιλά σε επιστημονικό, αναλυτικό ύφος για τη δημοκρατία· το δεύτερο, με ειρωνεία, για τη μετατροπή της ενημέρωσης σε θέαμα.

Παράγωγα από το β΄ συνθετικό και χρήση σε προτάσεις

Ερώτηση: Τηλεοπτικός, δημοσιογραφία, μονοπώλιο, παρακάμπτω, απομακρύνω: Να γράψεις δύο παράγωγα από το β΄ συνθετικό των λέξεων και να χρησιμοποιήσεις τις παραπάνω λέξεις σε προτάσεις σχετικά με τον ρόλο της τηλεόρασης.

Απάντηση:

• Ανάλυση σε συνθετικά: τηλε-οπτικός (β΄ συνθ.: όψη / οπτικός), δημοσιο-γραφία (γράφω / γραφή), μονο-πώλιο (πωλώ), παρα-κάμπτω (κάμπτω), απο-μακρύνω (μακρύνω, από το μακρύς).
• Στο κείμενο (σελ. 139-140): «τηλεοπτικών δελτίων», «σοβαρής έντυπης δημοσιογραφίας», «ένα είδος μονοπωλίου», «παρακάμπτονται πολλές ουσιαστικές πληροφορίες», «είχε κατορθώσει να απομακρύνει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παράγωγα από το β΄ συνθετικό:

• τηλεοπτικός (όψη/οπτικός): οπτική, οπτικοποίηση (και όψη, οπτικός)
• δημοσιογραφία (γράφω): γραφή, γραφείο (και γράψιμο, γραφικός)
• μονοπώλιο (πωλώ): πώληση, πωλητής
• παρακάμπτω (κάμπτω): κάμψη, καμπτήρας (και ακαμψία)
• απομακρύνω (μακρύνω/μακρύς): μάκρος, μακρινός (και μάκρεμα)

Ενδεικτικές προτάσεις για τον ρόλο της τηλεόρασης: (1) Τα τηλεοπτικά δελτία προτιμούν συχνά το θέαμα από την ουσιαστική ενημέρωση. (2) Η σοβαρή δημοσιογραφία οφείλει να ελέγχει την εξουσία και όχι να κυνηγά την τηλεθέαση. (3) Για πολλούς ανθρώπους η τηλεόραση έχει μονοπώλιο στην πληροφόρηση, γιατί δεν διαβάζουν εφημερίδες. (4) Όταν τα δελτία γεμίζουν με μικρο-ειδήσεις, παρακάμπτουν τα σημαντικά προβλήματα της κοινωνίας. (5) Η υπερβολική προβολή της βίας απομακρύνει τον θεατή από την κριτική σκέψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Γίνεται δεκτό κάθε σωστό παράγωγο του β΄ συνθετικού· οι προτάσεις είναι ενδεικτικές.

Σαρκασμός και ειρωνεία στο δεύτερο κείμενο

Ερώτηση: Να εντοπίσεις στοιχεία σαρκασμού και ειρωνείας στο δεύτερο κείμενο. Να προσέξεις με ποιο τρόπο αποδίδονται τα αισθήματα αυτά στο κείμενο.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 140): «Μοιάζει με μάχη... Μάχη της οποίας οι «συγκρούσεις» έχουν προαναγγελθεί με τρέιλερ, που διαφημίζουν τα πιο αιχμηρά όπλα της κάθε ομάδας κρούσης».
• Αυτούσιο (σελ. 140): «...για ένα «καυτό», γευστικό θέαμα... με τα εφέ της τραγικότητας από το ημερήσιο τροχαίο ή το έγκλημα, εγχώριο ή εισαγωγής».
• Αυτούσιο (σελ. 140-141): «Κάθε βράδυ στις 8:00 περίπου η Δημοκρατία γιορτάζει τη μεγάλη της τηλεθέαση... οι «δειπνοσοφιστές», οι αθυρόστομοι της Βουλής, οι «μαχητές» των παραθύρων... το κοκτέιλ της ενημέρωσης... η πολιτική-θέαμα, ο έρωτας-θέαμα... καταναλώνονται με πάθος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στοιχεία ειρωνείας και σαρκασμού:

1. Τα δελτία παρουσιάζονται ως «μάχη» με «συγκρούσεις», «τρέιλερ», «αιχμηρά όπλα» και «ομάδες κρούσης»: τα κανάλια ανταγωνίζονται για την τηλεθέαση σαν να πολεμούν.
2. Η είδηση γίνεται φαγητό: «καυτό», «γευστικό θέαμα»· και ποτό: «το κοκτέιλ της ενημέρωσης».
3. Η τραγωδία γίνεται εμπόρευμα: «τα εφέ της τραγικότητας από το ημερήσιο τροχαίο ή το έγκλημα, εγχώριο ή εισαγωγής».
4. «Η Δημοκρατία γιορτάζει τη μεγάλη της τηλεθέαση»: μια μεγάλη αξία μπαίνει δίπλα στην ασήμαντη τηλεθέαση — πικρή ειρωνεία.
5. Οι πολιτικοί χαρακτηρίζονται «δειπνοσοφιστές», «αθυρόστομοι της Βουλής», «μαχητές» των παραθύρων: σαρκαστικοί χαρακτηρισμοί.
6. «Η δοσολογία» της τηλεοπτικής σκηνοθεσίας: η ενημέρωση δίνεται σαν φάρμακο.
7. Η κατάληξη «η πολιτική-θέαμα, ο έρωτας-θέαμα, τα διαζύγια-θέαμα, η μητρική αγάπη-θέαμα, ο πόνος-θέαμα... καταναλώνονται με πάθος»: όλα, ακόμα και ο πόνος, γίνονται θέαμα προς κατανάλωση.

Πώς αποδίδονται: με μεταφορές (πόλεμος, φαγητό-ποτό, φάρμακο, εμπόριο)· με εισαγωγικά σε λέξεις που χρησιμοποιούνται ειρωνικά («συγκρούσεις», «καυτό», «δειπνοσοφιστές», «μαχητές»)· με αντιθέσεις ανάμεσα σε σοβαρές έννοιες και ασήμαντη πραγματικότητα (Δημοκρατία-τηλεθέαση)· με σύνθετες λέξεις με παύλα («-θέαμα») σε συσσώρευση, που δείχνει ότι τα πάντα γίνονται θέαμα· με χαρακτηρισμούς των προσώπων που τα γελοιοποιούν.