Λύσεις — Κεφάλαιο 25: Το σήριαλ της καθημερινότητας (σελ. 138) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 25: Το σήριαλ της καθημερινότητας (σελ. 138)

Λύσεις των 3 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 138): η αρνητική άποψη για την τηλεόραση, η σημασία πέντε λέξεων του κειμένου και οι λέξεις που αρχίζουν με πρόθεση.

Θετική ή αρνητική η άποψη για την τηλεόραση

Ερώτηση: Είναι θετική ή αρνητική η άποψη που εκφράζεται στο κείμενο για την τηλεόραση και πού φαίνεται αυτό (να απαντήσεις με στοιχεία από το κείμενο).

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 137): «Υποκατάστατο της οικογενειακής εστίας... ένας πανίσχυρος και ισοπεδωτικός ιδεολογικός μηχανισμός».
• Αυτούσιο (σελ. 137): «το μεγάλο κοινό που καθηλωμένο παρακολουθεί παθητικά τη γυάλινη οθόνη... πλασματικές καταστάσεις... εικαστική και πλαστική δυσμορφία... κακόγουστο σήριαλ».
• Αυτούσιο (σελ. 137): «Η τηλεόραση δεν πραγματοποιεί απλώς και μόνο... κακογουστιά (κιτς). Διαμορφώνει κυρίως... προτείνει προς μίμηση και αναπαραγωγή ένα πλαστό πρότυπο».

Σύνοψη: Η άποψη του κειμένου για την τηλεόραση είναι αρνητική. Αυτό φαίνεται:

1. Από τους χαρακτηρισμούς της τηλεόρασης: είναι «υποκατάστατο της οικογενειακής εστίας» και της «κοινωνικής συναναστροφής», δηλαδή παίρνει τη θέση των ανθρώπινων σχέσεων· είναι «πανίσχυρος και ισοπεδωτικός ιδεολογικός μηχανισμός».
2. Από την περιγραφή του προγράμματος: «άκριτη διαδοχή» ρεπορτάζ, διαφημίσεων, σήριαλ κ.λπ., που «παραγεμίζουν» το πρόγραμμα.
3. Από την εικόνα του κοινού: «καθηλωμένο παρακολουθεί παθητικά τη γυάλινη οθόνη».
4. Από την κριτική της αισθητικής: «πλασματικές καταστάσεις», «εικαστική και πλαστική δυσμορφία», «κακόγουστο σήριαλ», «κάτι μεταξύ συμβατικότητας και υπερβολής», «κοινότοπου λόγου, φορτωμένου σκηνικού, επιτηδευμένης κίνησης και άστοχου ήχου».
5. Από τη μεταφορά «Η ζωή δεν αποκαλύπτεται, περιχύνεται απλώς με ένα σιρόπι προς βρώσιν και τέρψιν»: η τηλεόραση δεν δείχνει την αλήθεια.
6. Από το συμπέρασμα: η τηλεόραση παράγει «κακογουστιά (κιτς)», «επηρεάζει μια στάση ζωής» και «προτείνει προς μίμηση... ένα πλαστό πρότυπο».

Η μόνη παραχώρηση είναι ότι «δεν είναι... καθεαυτά απωθητικά πολλά από τα επιμέρους τηλεοπτικά προγράμματα»· όμως και εδώ ο συγγραφέας κατηγορεί «τη ροή και την εναλλαγή τους», που γεννά «τη σύγχυση και το αίσθημα του παράταιρου». Η συνολική εικόνα μένει αρνητική.

Σημασία λέξεων του κειμένου και χρήση τους σε προτάσεις

Ερώτηση: υποκατάστατο, καθηλωμένο, εικαστική, δυσμορφία, τέρψιν. Να βρεις τη σημασία των λέξεων με τη βοήθεια λεξικού και να αντιγράψεις στο τετράδιό σου ακριβώς τα λήμματα. Στη συνέχεια να επιλέξεις τρεις από τις παραπάνω λέξεις και να τις χρησιμοποιήσεις σε ισάριθμες προτάσεις (μία για κάθε λέξη).

Απάντηση:

• Στο κείμενο (σελ. 137): «Υποκατάστατο της οικογενειακής εστίας», «το μεγάλο κοινό που καθηλωμένο παρακολουθεί», «παρουσιάζουν εικαστική και πλαστική δυσμορφία», «σιρόπι προς βρώσιν και τέρψιν».
• Σημασίες (με βάση το λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής): υποκατάστατο (το) = κάτι που χρησιμοποιείται στη θέση άλλου, συνήθως κατώτερης ποιότητας· καθηλωμένος (μτχ. του καθηλώνω) = που έχει ακινητοποιηθεί σε μια θέση· μτφ. προσηλωμένος, που δεν μπορεί να αποσπαστεί· εικαστικός = που ανήκει ή αναφέρεται στις εικαστικές τέχνες (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική κ.ά.), στη μορφή και την εικόνα· δυσμορφία (η) = η άσχημη, κακή μορφή, η παραμόρφωση· τέρψις (λόγιος τύπος, αιτ. τέρψιν· νεοελλ. η τέρψη) = η ευχαρίστηση, η απόλαυση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σημασίες: υποκατάστατο = αυτό που μπαίνει στη θέση κάποιου άλλου (εδώ η τηλεόραση στη θέση της οικογενειακής ζωής)· καθηλωμένο = ακινητοποιημένο, προσηλωμένο (εδώ το κοινό μπροστά στην οθόνη)· εικαστική = σχετική με τις εικαστικές τέχνες, με την εικόνα και τη μορφή· δυσμορφία = άσχημη, κακή μορφή· τέρψιν = (για) ευχαρίστηση, απόλαυση.

Ενδεικτικές προτάσεις: (1) Η ζαχαρίνη χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ζάχαρης. (2) Οι θεατές έμειναν καθηλωμένοι στις θέσεις τους ως το τέλος της ταινίας. (3) Στην εικαστική έκθεση του σχολείου παρουσιάστηκαν πίνακες και γλυπτά των μαθητών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η εκφώνηση ζητά αντιγραφή «ακριβώς» των λημμάτων του λεξικού που θα χρησιμοποιήσει ο μαθητής· εδώ δίνεται η σημασία κάθε λέξης, όχι αυτούσιο λήμμα συγκεκριμένου λεξικού.
• Οι προτάσεις είναι ενδεικτικές· γίνεται δεκτή κάθε πρόταση όπου η λέξη χρησιμοποιείται με τη σωστή σημασία.

Λέξεις του κειμένου που αρχίζουν με πρόθεση

Ερώτηση: Να επαναλάβεις από τη Γραμματική της ΝΕ το κεφάλαιο περί Προθέσεων. Στη συνέχεια να βρεις, να υπογραμμίσεις και να μεταφέρεις σε μια στήλη στο τετράδιό σου, όλες τις λέξεις του κειμένου που αρχίζουν με πρόθεση. Σε μια διπλανή στήλη να γράψεις μόνο την πρόθεση με την οποία αρχίζει η λέξη της 1ης στήλης.

Απάντηση:

• Προθέσεις-συνθετικά: ανά, από, διά, εκ (εξ), εν, επί, κατά, μετά, παρά, περί, πρό, πρός, σύν, υπέρ, υπό, αντί, αμφί· μπροστά σε φωνήεν χάνουν το τελικό τους φωνήεν (κατ-, απ-, επ-) και μπροστά σε ορισμένα σύμφωνα αλλάζουν μορφή (συγ-, συμ-, εγ-, εμ-).
• 1η παράγραφος (σελ. 137): Υποκατάστατο, επέκταση, συναναστροφής, συγχρόνως, εγχώριες, συνδυασμό, διαδοχή, διαφημίσεων, διαλειμμάτων, εκπομπών, παραγεμίζουν, προβάλλει, καθηλωμένο, παρακολουθεί, αναπαριστούν, ενδυματολογικές, επινοήσεις, παρουσιάζουν, προτείνουν, συμπεριφορές, μετατρέψουν, καθημερινότητα, συμβατικότητας, υπερβολής, αποκαλύπτεται, περιχύνεται, αποτύπωση, αποδώσει, εντυπώσεις, συνδυασμό, επιτηδευμένης, διαδοχή, επεισοδίου.
• 2η παράγραφος (σελ. 137): καθεαυτά, απωθητικά, επιμέρους, εναλλαγή, σύγχυση, παράταιρου, περιπτώσεων, διαμορφώνει, αναφοράς, αποφασιστικά, επηρεάζει, προτείνει, αναπαραγωγή, πρότυπο.

Σύνοψη: Λέξη → πρόθεση:

• υποκατάστατο → υπό (και κατά)
• επέκταση → επί (και εκ)
• συναναστροφής → σύν (και ανά)
• συγχρόνως → σύν
• εγχώριες → εν
• συνδυασμό → σύν
• διαδοχή, διαφημίσεων, διαλειμμάτων, διαμορφώνει → διά
• εκπομπών → εκ
• παραγεμίζουν, παρακολουθεί, παρουσιάζουν, παράταιρου → παρά
• προβάλλει, προτείνουν, προτείνει, πρότυπο → πρό
• καθηλωμένο, καθημερινότητα, καθεαυτά → κατά
• αναπαριστούν, αναπαραγωγή → ανά (και παρά)
• αναφοράς → ανά
• ενδυματολογικές, εντυπώσεις, εναλλαγή → εν
• επινοήσεις, επιτηδευμένης, επεισοδίου, επιμέρους, επηρεάζει → επί
• συμπεριφορές → σύν (και περί)
• συμβατικότητας, σύγχυση → σύν
• μετατρέψουν → μετά
• υπερβολής → υπέρ
• αποκαλύπτεται → από (και κατά)
• αποτύπωση, αποδώσει, απωθητικά, αποφασιστικά → από
• περιχύνεται, περιπτώσεων → περί

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Στις λέξεις με δύο προθέσεις (υποκατάστατο, επέκταση, συναναστροφή, αναπαριστώ, αναπαραγωγή, συμπεριφορά, αποκαλύπτω) η λέξη «αρχίζει» με την πρώτη πρόθεση· η δεύτερη σημειώνεται σε παρένθεση.
• Η πρόθεση αλλάζει μορφή μέσα στη σύνθετη λέξη: κατά → καθ- (καθηλωμένο), σύν → συγ-/συμ- (συγχρόνως, συμβατικότητα), εν → εγ- (εγχώριες), από → απ- (απωθητικά).
• Το «κατ'» της φράσης «κατ' επέκταση» είναι η ίδια η πρόθεση (κατά) σε έκθλιψη, όχι σύνθετη λέξη.