Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Μ. Κουμανταρέας, «Τα μηχανάκια» (σελ. 31) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Μ. Κουμανταρέας, «Τα μηχανάκια» (σελ. 31)

Λύσεις των ερωτήσεων Α. Ανάγνωση-κατανόηση (2) και Β. Προσέγγιση της γλώσσας (2) της σελ. 31: τα συναισθήματα του Αναστάση, η στάση των θαμώνων, τα συνθετικά πέντε σύνθετων λέξεων, υποκοριστικά και μεγεθυντικά.

Πώς νιώθει ο Αναστάσης όταν παίζει «φλιμπεράκια»

Ερώτηση: 1. Πώς νιώθει ο Αναστάσης όταν παίζει «φλιμπεράκια»;

Απάντηση:

• Ένταση και έκπληξη: «Τα μάτια του Αναστάση πετάχτηκαν έξω» (σελ. 28)· «Τα χέρια του Αναστάση τρέμανε, η ανάσα του είχε κοπεί, το κεφάλι του γύριζε» (σελ. 29).
• Υπερένταση: «ένιωσε τους μυς του να τεντώνονται σα σχοινί που πηγαίνει να σπάσει» (σελ. 29).
• Πλήρης απορρόφηση: «Ένα σύννεφο ήρθε να σταθεί μπροστά στον Αναστάση. Έπαιζε κουφά, τυφλά, δεν ήξερε να πει πόσες ώρες» (σελ. 29).
• Μέθη της νίκης: «γινόταν ποτέ να το αφήσει στη μέση;»· «Ήταν σαν να είχε πιει κάμποσα κιλά κρασί» (σελ. 30).
• Η προσωποποιημένη μπίλια καθρεφτίζει τα συναισθήματά του: «με την ψυχή στο στόμα», «τρομοκρατημένη», «ζαλισμένη», «απελπισμένη» (σελ. 28-29).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν παίζει, ο Αναστάσης βρίσκεται σε κατάσταση έντονης υπερδιέγερσης και αγωνίας: τα μάτια του «πετάγονται έξω», τα χέρια του τρέμουν, η ανάσα του κόβεται, το κεφάλι του γυρίζει και οι μυς του τεντώνονται «σα σχοινί που πηγαίνει να σπάσει». Απορροφάται ολοκληρωτικά: παίζει «κουφά, τυφλά», χάνει την αίσθηση του χρόνου και του περιβάλλοντος. Η νίκη του δίνει μέθη και ευφορία («σαν να είχε πιει κάμποσα κιλά κρασί») και δεν θέλει να σταματήσει στο «απόγειο του παιχνιδιού». Τα συναισθήματά του (αγωνία, τρόμος, ζάλη, απελπισία) μεταφέρονται στην προσωποποιημένη μπίλια. Είναι μια σχεδόν εξαρτητική σχέση με το παιχνίδι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αναφέρονται η σωματική ένταση, η απορρόφηση/απώλεια αίσθησης του χρόνου και η μέθη της νίκης, με φράσεις του κειμένου.

Η στάση των άλλων θαμώνων απέναντι στον Αναστάση

Ερώτηση: 2. Ποια στάση έχουν οι άλλοι θαμώνες απέναντι στον Αναστάση που κερδίζει;

Απάντηση:

• Το πλήθος συμμετέχει: «είχε μαζευτεί ένας κόσμος που φώναζε ρυθμικά με το μηχανάκι, που αγκομαχούσε μαζί του, που ίδρωνε με τον Αναστάση. Άλλος τον χτυπούσε στην πλάτη, κι άλλος του φώναζε «μπράβο μπαγάσα» και «δόστου»» (σελ. 29).
• Οι «ειδικοί» σχολιάζουν και στοιχηματίζουν: «Δεν είναι μικρό πράγμα να παίρνεις εννιά παρτίδες στη σειρά!»· «Στοίχημα πως θα πάει για δέκατη!» (σελ. 29)· «Τύχη βουνό!» (σελ. 30).
• Ο καταστηματάρχης ανησυχεί: «Ένας τέτοιος ακόμα και θα μου κλείσει το μαγαζί», βάζοντας νευρικά το χέρι στην τσέπη (σελ. 29-30).
• Θαυμασμός στην έξοδο: «πέρασε μέσα από τον κόσμο που τον έτρωγε με τα μάτια» (σελ. 30).
• Η «φωνή» (ο Μάκης) τον επαινεί, τον καθοδηγεί και τον σταματά: «Στοπ!… Αύριο πάλι» (σελ. 29-30).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι θαμώνες ζουν με ενθουσιασμό την επιτυχία του Αναστάση σαν θέαμα και ταυτίζονται μαζί του: φωνάζουν ρυθμικά, αγκομαχούν και ιδρώνουν μαζί του, τον χτυπούν φιλικά στην πλάτη και τον επευφημούν («μπράβο μπαγάσα», «δόστου», «Τύχη βουνό!»). Οι πιο «μπασμένοι» σχολιάζουν τις εννιά συνεχόμενες παρτίδες και βάζουν στοιχήματα για τη δέκατη. Όταν φεύγει, «τον έτρωγε με τα μάτια» (θαυμασμός, ίσως και ζήλια). Αντίθετη είναι η στάση του καταστηματάρχη, που ανησυχεί για τα κέρδη του και φοβάται ότι ένας τέτοιος παίκτης «θα του κλείσει το μαγαζί». Ο Μάκης, έμπειρος τζογαδόρος, τον επαινεί και τον σταματά στο αποκορύφωμα, για να τον πάρει μαζί του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να διακρίνονται: ενθουσιασμός και θαυμασμός του πλήθους, ανησυχία του καταστηματάρχη, στάση του Μάκη.

Τα συνθετικά πέντε σύνθετων λέξεων του κειμένου

Ερώτηση: 1. «μισάνοιχτο», «προσθαφαίρεση», «καταστηματάρχης», «φεγγοβολή», «ιπποδρόμιο» : Ποιες λέξεις συντίθενται για να σχηματιστεί κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις;

Απάντηση:

• μισάνοιχτο (σελ. 28) = μισός (μισο-) + ανοιχτός (ανοίγω).
• προσθαφαίρεση (σελ. 29) = πρόσθεση + αφαίρεση.
• καταστηματάρχης (σελ. 30) = κατάστημα + άρχω (-άρχης: αυτός που άρχει, διευθύνει).
• φεγγοβολή (σελ. 28) = φέγγος + βολή (βάλλω: ρίχνω) → «ρίξιμο φωτός», λάμψη.
• ιπποδρόμιο (σελ. 30) = ίππος + δρόμος (με παραγωγική κατάληξη -ιο: τόπος).

Σύνοψη: μισάνοιχτο: μισός + ανοιχτός · προσθαφαίρεση: πρόσθεση + αφαίρεση · καταστηματάρχης: κατάστημα + άρχω · φεγγοβολή: φέγγος + βολή (βάλλω) · ιπποδρόμιο: ίππος + δρόμος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Στο «μισάνοιχτο» γίνεται δεκτό και μισός + ανοίγω.
• Στο «ιπποδρόμιο» η κατάληξη -ιο είναι παραγωγική (ιππόδρομος → ιπποδρόμιο).

Υποκοριστικά και μεγεθυντικά

Ερώτηση: 2. Η κατάληξη -άκι προστίθεται σε μια λέξη για να δηλώσει κυρίως μικρό μέγεθος ή οικειότητα, π.χ., «αστεράκι», «παραθυράκι», «φλιμπεράκι», «μηχανάκι». Να γράψεις πέντε λέξεις οι οποίες να φέρουν κατάληξη που σημαίνει μικρό μέγεθος (υποκοριστικά) και πέντε που να σημαίνουν μεγάλο μέγεθος (μεγεθυντικά).

Απάντηση:

• Υποκοριστικά του κειμένου (σελ. 28-30, 31): αστεράκι, παραθυράκι, φλιμπεράκι, μηχανάκι.
• Πέντε υποκοριστικά με διαφορετικές καταλήξεις: σπιτάκι (-άκι), βαρκούλα (-ούλα), κουκλίτσα (-ίτσα), αστερίσκος (-ίσκος), κοριτσούδι (-ούδι).
• Πέντε μεγεθυντικά: φωνάρα (-άρα), σπιταρόνα (-αρόνα), παίδαρος (-αρος), άντρακλας (-ακλας), γυναικάρα (-άρα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποκοριστικά: σπιτάκι, βαρκούλα, κουκλίτσα, αστερίσκος, κοριτσούδι. Μεγεθυντικά: φωνάρα, σπιταρόνα, παίδαρος, άντρακλας, γυναικάρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η άσκηση έχει πολλές σωστές απαντήσεις· ελέγχεται ότι κάθε λέξη φέρει πράγματι υποκοριστική ή μεγεθυντική κατάληξη.
• Τα μεγεθυντικά συχνά έχουν και ειρωνική ή θαυμαστική απόχρωση.