Λύσεις — Κεφάλαιο 27: Μ. Μερκούρη, «Πόσο απειλείται ο πολιτισμός από τα Μ.Μ.Ε.» (σελ. 148) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 27: Μ. Μερκούρη, «Πόσο απειλείται ο πολιτισμός από τα Μ.Μ.Ε.» (σελ. 148) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 27: Μ. Μερκούρη, «Πόσο απειλείται ο πολιτισμός από τα Μ.Μ.Ε.» (σελ. 148)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 148): οι μηχανισμοί των ΜΜΕ και η προβολή του πολιτισμού ισχυρών κρατών, η προϋπόθεση της παιδείας, η ερμηνεία λέξεων από τα συνθετικά τους και ο πίνακας τρόπων σύνδεσης.

Μηχανισμοί των ΜΜΕ και προβολή του πολιτισμού ισχυρών κρατών

Ερώτηση: Ποιους πολιτικούς και οικονομικούς μηχανισμούς χρησιμοποιούν τα Μ.Μ.Ε. για εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους; Με ποιο τρόπο λειτουργούν οι μηχανισμοί αυτοί ειδικά στην προβολή του πολιτισμού ισχυρών κρατών;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 143): «...έδωσαν νέα πανίσχυρα όπλα σε δυνάμεις που επιδιώκουν την εξουσία και την ικανοποίηση της πλεονεξίας... ώστε να μην μετατρέψουν το αγαθό της ενημέρωσης σε μέσο προπαγάνδας και παραπληροφόρησης ή σε όργανο χειραγώγησης».
Αυτούσιο (σελ. 144): «...πώς αντιμετωπίζεται η ανισότητα όρων ανταγωνισμού και η συγκέντρωση της δύναμης σε λίγα κέντρα;... υπάρχουν και τα συμφέροντα που πάντα κυριαρχούν».
Αυτούσιο (σελ. 144-145): «H εθνικότητα του δημιουργού προβάλλει πολιτιστικά μια χώρα. H γλώσσα... μπορεί να γίνει και μέσο χειραγώγησης και εξουσίας... η μουσική ροκ... μπορεί ταυτόχρονα να σημαίνει έμμεση αποικιοκρατική εκμετάλλευση όχι μόνο για κερδοσκοπικούς σκοπούς αλλά και για ηγεμονία επί των εθνών».
Αυτούσιο (σελ. 145): «...αφού ουδέποτε σχεδόν φθάνει να ακουστεί από το παγκόσμιο ακροατήριο, και κυρίως αφού ουδέποτε παράγεται μαζικά ώστε να εδραιωθεί ως άκουσμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολιτικοί και οικονομικοί μηχανισμοί: Τα ΜΜΕ, και ιδιαίτερα η τηλεόραση, έγιναν «πανίσχυρα όπλα» για όσους επιδιώκουν την εξουσία και την πλεονεξία. Όσοι τα ελέγχουν (κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, ιδιοκτήτες σταθμών και εφημερίδων) έχουν πάντα συμφέροντα και μπορούν να μετατρέψουν την ενημέρωση σε προπαγάνδα, παραπληροφόρηση, χειραγώγηση και «εξανδραποδισμό» των δεκτών. Η ανισότητα των όρων ανταγωνισμού και η συγκέντρωση της δύναμης σε λίγα κέντρα τούς επιτρέπουν να επιβάλλουν ό,τι εξυπηρετεί τα κέρδη τους. Επιπλέον, η επιλογή των ειδήσεων είναι μηχανισμός ελέγχου: βλέπουμε «αυτά που βλέπουν ή θέλουν να βλέπουμε κάποια τηλεοπτικά δίκτυα» (πόλεμος του Κόλπου, Γιουγκοσλαβία), ενώ άλλοι πόλεμοι αγνοούνται, και μας δίνονται «καθημερινές δόσεις σε αίμα και βιαιότητες».

Στην προβολή του πολιτισμού ισχυρών κρατών: (α) Η μετάδοση ενός καλλιτεχνικού προγράμματος κρύβει ιδιοτέλειες πέρα από το κέρδος: το μήνυμα του έργου υπηρετεί ιδέες και συμφέροντα και η εθνικότητα του δημιουργού προβάλλει πολιτιστικά μια χώρα. (β) Η γλώσσα — π.χ. η αγγλική — από εργαλείο επικοινωνίας γίνεται «όπλο επιβολής ακόμα και υποδούλωσης». (γ) Η μουσική ροκ με αγγλικούς στίχους, που γοητεύει τη νεολαία όλου του κόσμου, σημαίνει «έμμεση αποικιοκρατική εκμετάλλευση» για κέρδος και για ηγεμονία επί των εθνών. (δ) Με τη μαζική παραγωγή και προβολή ακούμε καθημερινά για τον Μάικλ Τζάκσον, τους Μπητλς, τα μιούζικαλ του Άντριου Λόυντ Βέμπερ, ενώ ένας δημιουργός από την Εσθονία, τη Μογγολία, την Κένυα ή οι σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες σχεδόν ποτέ δεν φτάνουν στο παγκόσμιο ακροατήριο.

Η σημαντικότερη προϋπόθεση για ορθή στάση απέναντι στα ΜΜΕ

Ερώτηση: Ποια είναι κατά τη συγγραφέα, η σημαντικότερη προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ορθής στάσης απέναντι στα μηνύματα των ΜΜΕ;

Απάντηση:

Αυτούσιο (σελ. 147): «Όμως προϋπόθεση για μια διασφαλιστική και υγιή ισορροπία είναι η συμπεριφορά και η αντίδραση των αποδεκτών των πληροφοριών και των πολιτιστικών μηνυμάτων. Και αυτό εξαρτάται από την παιδεία που παρέχεται από την οικογένεια και το εκπαιδευτικό σύστημα».

Σύνοψη: Η σημαντικότερη προϋπόθεση είναι η συμπεριφορά και η αντίδραση των ίδιων των αποδεκτών των πληροφοριών και των πολιτιστικών μηνυμάτων — και αυτή εξαρτάται από την παιδεία που παρέχουν η οικογένεια και το εκπαιδευτικό σύστημα. Με την παιδεία ο δέκτης παύει να είναι απλώς «παθητικός ακροατής και θεατής» και μπορεί να σκεφτεί και να αντιδράσει κριτικά.

Ερμηνεία λέξεων με βάση τα συνθετικά τους

Ερώτηση: Χειραγώγηση, απροκατάληπτη, ενημέρωση, αποδέκτης. Να βρεις την ερμηνεία των λέξεων με βάση τα συνθετικά τους και να τις χρησιμοποιήσεις σε προτάσεις σχετικές με τα Μ.Μ.Ε. και το ρόλο τους σήμερα.

Απάντηση:

Στο κείμενο (σελ. 143-147): «σε όργανο χειραγώγησης», «την πλήρη και απροκατάληπτη ενημέρωση», «των αποδεκτών των πληροφοριών».
Συνθετικά: χειρ-αγώγηση (χειρ + άγω)· α-προ-κατάληπτη (α- στερητικό + προ + καταλαμβάνω)· εν-ημέρωση (εν + ημέρα)· απο-δέκτης (από + δέχομαι).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερμηνεία:

χειραγώγηση (χειρ + άγω = οδηγώ από το χέρι): η καθοδήγηση κάποιου σαν να τον κρατάμε από το χέρι· μεταφορικά, ο έλεγχος της σκέψης και της συμπεριφοράς των άλλων, χωρίς αυτοί να το αντιλαμβάνονται.
απροκατάληπτη (α- στερητικό + προ = από πριν + καταλαμβάνω): αυτή που δεν έχει «καταληφθεί» από πριν από κάποια γνώμη· αμερόληπτη, χωρίς προκαταλήψεις.
ενημέρωση (εν + ημέρα): η πληροφόρηση που κάνει κάποιον «ενήμερο», δηλαδή να γνωρίζει τα τρέχοντα, τα «της ημέρας».
αποδέκτης (από + δέχομαι): αυτός που δέχεται κάτι, εδώ ένα μήνυμα ή μια πληροφορία.

Ενδεικτικές προτάσεις: (1) Η συνεχής προβολή του ίδιου μηνύματος μπορεί να οδηγήσει στη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. (2) Ένας σοβαρός δημοσιογράφος οφείλει να δίνει απροκατάληπτη εικόνα των γεγονότων. (3) Η σωστή ενημέρωση του πολίτη είναι προϋπόθεση της δημοκρατίας. (4) Ο αποδέκτης των τηλεοπτικών μηνυμάτων πρέπει να τα κρίνει και όχι να τα δέχεται παθητικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι προτάσεις είναι ενδεικτικές· γίνεται δεκτή κάθε σωστή χρήση των λέξεων σε σχέση με τα ΜΜΕ.

Πίνακας με τους τρόπους σύνδεσης προτάσεων και παραγράφων

Ερώτηση: Να προσέξεις τον τρόπο σύνδεσης των προτάσεων αλλά και των παραγράφων του κειμένου και να φτιάξεις έναν πίνακα στο οποίο θα κατατάξεις σε κατηγορίες τους τρόπους σύνδεσης που χρησιμοποιεί η συγγραφέας.

Απάντηση:

Βοήθεια του βιβλίου (σελ. 149): σύνδεση με συνδετικές λέξεις/φράσεις (χρονική, αντιθετική, προσθετική, έμφαση), με την κατακλείδα της προηγούμενης παραγράφου ως «γέφυρα», με λέξεις-κλειδιά, με ερώτηση.
Αυτούσιο (σελ. 143): «Όμως ουδέν καλόν αμιγές κακού... Διότι τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας...», «...είναι άγιοι. / Και επειδή κατά τη χριστιανική παραδοχή «ουδείς αναμάρτητος»...».
Αυτούσιο (σελ. 144): «Οι άνθρωποι που τα χειρίζονται... / Ποιος χειρίζεται τα μέσα μαζικής επικοινωνίας; Μα σήμερα πολλοί.», «Πόσο ισχύει αυτό;», «Το ίδιο ισχύει και για τον όποιο ιδιοκτήτη...», «Ένα παράδειγμα από το χώρο που γνωρίζω καλύτερα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικός πίνακας:

Κατηγορία	Παραδείγματα από το κείμενο
Αντιθετική σύνδεση	«Όμως ουδέν καλόν αμιγές κακού», «Όμως αυτή καθαυτή η γλώσσα», «Όμως αυτή η αναγγελία», «Όμως εκείνοι οι άνθρωποι», «Όμως προϋπόθεση», «αλλά», «ενώ», «μολονότι»
Αιτιολογική σύνδεση	«Διότι τα σύγχρονα μέσα», «Και επειδή κατά τη χριστιανική παραδοχή», «αφού ένα τέτοιο επίτευγμα», «αφού ουδέποτε»
Προσθετική σύνδεση	«Και έκαναν βασιμότερη», «Και αυτό είναι καλό», «Και μας υποχρεώνουν», «Και πόσο ευαίσθητοι», «Και αυτό εξαρτάται»
Υποθετική - συμπερασματική	«Αν η παρατήρησή μου είναι σωστή, τότε», «Έτσι μόνο υπάρχει ελπίδα», «ώστε να μη διαλύσει»
Αναλογία - ομοιότητα	«Το ίδιο ισχύει και για τον όποιο ιδιοκτήτη», «Το ίδιο ασφαλώς ισχύει και για τα ποιήματα»
Παράδειγμα	«Ένα παράδειγμα από το χώρο που γνωρίζω καλύτερα», «λόγου χάριν», «λ.χ.»
Έμφαση - κλιμάκωση	«Στην ουσία», «Ακόμα και οι πιο ευαίσθητοι σοφοί», «Ακόμα και στο Σεράγεβο», «Εγώ θα περιορισθώ σε μια μόνο επισήμανση»
Χρονική σύνδεση	«Την ίδια ώρα που και αλλού γίνονται μάχες», «τα τελευταία περίπου 20 χρόνια»
Σύνδεση με ερώτηση	«Ποιος χειρίζεται τα μέσα μαζικής επικοινωνίας;», «Πόσο ισχύει αυτό;», «Τι ακριβώς έγινε στον πόλεμο του Κόλπου;», «Πόσο ενημερωμένοι είμαστε άραγε...;»
Κατακλείδα ως «γέφυρα»	«...οι ελέγχοντες τα μέσα επικοινωνίας είναι άγιοι.» → «Και επειδή... «ουδείς αναμάρτητος»»
Λέξεις-κλειδιά	«Οι άνθρωποι που τα χειρίζονται» → «Ποιος χειρίζεται τα μέσα»· «ποιος ελέγχει τα μέσα επικοινωνίας» → «Ποιος χειρίζεται»· «συμφέροντα» (επαναλαμβάνεται από παράγραφο σε παράγραφο)

Παρατήρηση: η συγγραφέας προτιμά το αντιθετικό «Όμως» για να περνά από το θετικό στο αρνητικό, και τις ερωτήσεις, που ταιριάζουν σε ομιλία προς ακροατήριο.

Κριτήρια αξιολόγησης: