Λύσεις — Κεφάλαιο 22: «Δυο καθημερινές ειδήσεις» (σελ. 130) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 22: «Δυο καθημερινές ειδήσεις» (σελ. 130) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 22: «Δυο καθημερινές ειδήσεις» (σελ. 130)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 130): Α.1-Α.2 (τα γεγονότα με χρονική σειρά, ποιο γεγονός προβάλλεται ως είδηση), Β.1 (ονομαστική και αιτιατική στα ουδέτερα), Β.2 (διάγραμμα της είδησης). Οι ερωτήσεις Γ (παραγωγή λόγου) δεν περιλαμβάνονται.

Τα γεγονότα με χρονική σειρά

Ερώτηση: Να απομονώσεις τα γεγονότα που αναφέρονται στα κείμενα και να τα αναφέρεις με τη χρονική σειρά που συνέβησαν.

Απάντηση:

1η είδηση (σελ. 128): «με τον οποίο έχουν χωρίσει πριν από τρία χρόνια», «έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψής της από την πολωνική αστυνομία, με την κατηγορία ότι ενέχεται στη δολοφονία του πρώην συζύγου της», «Ο νυν σύζυγός της την πήρε και την έφερε στην Ελλάδα», «απειλούσε να αυτοκτονήσει μαζί με τα τρία παιδιά της», «οι αστυνομικοί που είχαν περικυκλώσει το σπίτι της, φοβούνταν να κάνουν επέμβαση», «ήταν σε εξέλιξη ως αργά τη νύχτα».
2η είδηση (σελ. 128-129): «ένα περίεργο βουητό που τον ταλαιπωρούσε τα τρία τελευταία χρόνια», «κάπνιζε καθημερινά 3-4 πακέτα», «Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας, γύρω στις 2 το πρωί, σηκώθηκα για να ποτίσω τα καρπούζια μου», «είδα επάνω μου ένα περίεργο τριγωνικό αντικείμενο», «Κοντοστάθηκα και σταυροκοπήθηκα, ο φακός μου έσβησε [...] «Είμαι ο Παντοδύναμος»», «από τις 2 έως τις 6 το πρωί», «Στις 6 ακριβώς, ακούστηκε ένας ήχος σαν κελάηδημα χιλιάδων πουλιών και όλα χάθηκαν», «Οι ιερείς που συρρέουν στον τόπο του συμβάντος μιλούν για θαύμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1η είδηση: (1) Πριν από τρία χρόνια η Πολωνή χωρίζει από τον πρώην σύζυγό της. (2) Ο πρώην σύζυγος δολοφονείται και η πολωνική αστυνομία εκδίδει ένταλμα σύλληψης με την κατηγορία ότι εκείνη ενέχεται στη δολοφονία. (3) Ο νυν σύζυγός της τη φέρνει στην Ελλάδα (Βαρθολομιό Ηλείας). (4) Η γυναίκα απειλεί να αυτοκτονήσει μαζί με τα τρία παιδιά της (17, 5 και 2 ετών), αν δεν επικοινωνήσει με τον Πολωνό πρεσβευτή και τη σύζυγο του Πολωνού προέδρου. (5) Οι αστυνομικοί περικυκλώνουν το σπίτι αλλά δεν επεμβαίνουν, για να μην τραυματιστούν τα παιδιά· το «θρίλερ» συνεχίζεται ως αργά τη νύχτα. 2η είδηση: (1) Για τρία χρόνια ο αγρότης ταλαιπωρείται από βουητό στο αυτί (βλάβη στον λαβύρινθο) και καπνίζει 3-4 πακέτα τη μέρα. (2) Το βράδυ της Δευτέρας προς Τρίτη, γύρω στις 2 το πρωί, σηκώνεται να ποτίσει τα καρπούζια και πηγαίνει με το μοτοποδήλατο στα χωράφια. (3) Βλέπει ένα τριγωνικό φωτεινό αντικείμενο με χρυσαφένια δέσμη φωτός, σταυροκοπιέται, ο φακός του σβήνει και ακούει μια φωνή: «Είμαι ο Παντοδύναμος». (4) Ζητά να κόψει το τσιγάρο και συνομιλεί από τις 2 έως τις 6 το πρωί. (5) Στις 6 ακούγεται ήχος σαν κελάηδημα χιλιάδων πουλιών και όλα χάνονται· νιώθει «άλλος άνθρωπος». (6) Κόβει τελείως το κάπνισμα και σταματά το βουητό. (7) Η ιστορία προκαλεί αναστάτωση: ιερείς μιλούν για θαύμα, κάτοικοι για οπτασία ή εξωγήινους· ο αγρότης τη διηγείται στην εφημερίδα («Ε») και συγχωριανοί-συγγενείς βεβαιώνουν ότι λέει αλήθεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στην 1η είδηση η σειρά των βημάτων 2 και 3 (δολοφονία-ένταλμα / έλευση στην Ελλάδα) δεν δηλώνεται ρητά· δεκτή και η αντίστροφη σειρά αν αιτιολογείται.
Η «περασμένη Τρίτη» της είδησης και η «περασμένη Δευτέρα» του αγρότη συμβιβάζονται: το γεγονός έγινε στις 2-6 το πρωί, δηλαδή τα ξημερώματα της Τρίτης.

Ποιο γεγονός προβάλλεται ως είδηση και γιατί

Ερώτηση: Ποιο από τα γεγονότα που αναφέρονται στα κείμενα διαλέγει ο δημοσιογράφος να προβάλει ως είδηση και για ποιους λόγους;

Απάντηση:

1η είδηση — τίτλος (σελ. 128): «Με «ομήρους» τα παιδιά της»· πρώτη περίοδος: «Θρίλερ με 42χρονη Πολωνή μετανάστρια ήταν σε εξέλιξη ως αργά τη νύχτα».
2η είδηση — τίτλος (σελ. 128): «Είδα τον Παντοδύναμο κι έκοψα το τσιγάρο»· πρώτη παράγραφος: «Μια μυστηριώδης ιστορία [...] έχει προκαλέσει ερωτηματικά και αναστάτωση στους κατοίκους»· «εξωγήινους(!)», «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου», «X-File ιστορίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην 1η είδηση ο δημοσιογράφος προβάλλει όχι τη δολοφονία στην Πολωνία ή το ένταλμα σύλληψης, αλλά την απειλή της μητέρας να αυτοκτονήσει μαζί με τα παιδιά της, την οποία ονομάζει «θρίλερ» και παρουσιάζει στον τίτλο με τα παιδιά ως «ομήρους». Το επιλέγει επειδή είναι το πιο δραματικό, πρόσφατο και τοπικό (Ηλεία) γεγονός, με έντονο ανθρώπινο ενδιαφέρον (κινδυνεύουν παιδιά) και αγωνία για την έκβαση. Στη 2η είδηση προβάλλει τον ισχυρισμό του αγρότη ότι είδε τον Παντοδύναμο και ότι έτσι έκοψε το τσιγάρο — τον βάζει στον τίτλο σε ευθύ λόγο. Το επιλέγει επειδή είναι ασυνήθιστο, μυστηριώδες και εντυπωσιακό, συνδυάζει το θρησκευτικό με το καθημερινό (το κάπνισμα) και προκαλεί περιέργεια και αναστάτωση. Και στις δύο περιπτώσεις κριτήρια είναι το εντυπωσιακό, το δραματικό ή το παράδοξο, η εγγύτητα στο κοινό της εφημερίδας και η δυνατότητα να τραβήξει τον αναγνώστη.

Ονομαστική και αιτιατική στα ουδέτερα

Ερώτηση: Ο X. τραυματίζει το παιδί Το παιδί τραυματίζεται Ο X. χρωματίζει το δάπεδο Το δάπεδο χρωματίζεται. Πότε το ουδέτερο των φράσεων τίθεται σε πτώση ονομαστική και πότε σε αιτιατική; Ποιο είναι το κριτήριο για να διακρίνουμε την πτώση στην περίπτωση των ουδετέρων; Να απαντήσεις αναζητώντας τα ουσιαστικά ουδετέρου γένους των κειμένων.

Απάντηση:

«Ο Χ. τραυματίζει το παιδί» / «Ο Χ. χρωματίζει το δάπεδο»: ενεργητική φωνή, το ουδέτερο είναι αντικείμενο → αιτιατική.
«Το παιδί τραυματίζεται» / «Το δάπεδο χρωματίζεται»: παθητική φωνή, το ουδέτερο είναι υποκείμενο → ονομαστική.
Ουδέτερα των κειμένων σε ονομαστική (υποκείμενα) (σελ. 128-129): «Θρίλερ [...] ήταν σε εξέλιξη», «έχει εκδοθεί ένταλμα», «για να μην τραυματιστούν τα παιδιά», «το παράξενο τριγωνικό φωτεινό αντικείμενο [...] δεν ήταν», «να θεραπευτεί το αυτί του», «όλα χάθηκαν», «ένα περίεργο βουητό [...] και κείνο σταμάτησε».
Ουδέτερα σε αιτιατική (σελ. 128-129): αντικείμενα — «είχαν περικυκλώσει το σπίτι της», «δεν έχει κάποιο όπλο», «έκοψα το τσιγάρο», «διάλεξαν τυχαία το χωριό τους», «να ποτίσω τα καρπούζια μου», «Πλησίασα το μοτοποδήλατό μου», «είδα [...] ένα περίεργο τριγωνικό αντικείμενο», «φώτιζε το έδαφος», «κάπνιζε καθημερινά 3-4 πακέτα τσιγάρα», «έκοψε τελείως το κάπνισμα»· με πρόθεση — «μαζί με τα τρία παιδιά της», «στο χωριό Άνω Κουρτέσι», «στα χωράφια»· χρόνου — «Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας», «τα τρία τελευταία χρόνια», «εκείνο το βράδυ».

Σύνοψη: Στα ουδέτερα η ονομαστική και η αιτιατική έχουν την ίδια μορφή, γι' αυτό κριτήριο για την πτώση είναι η συντακτική λειτουργία της λέξης στην πρόταση. Το ουδέτερο είναι σε ονομαστική όταν είναι υποκείμενο του ρήματος — όπως στις φράσεις με παθητική φωνή «Το παιδί τραυματίζεται», «Το δάπεδο χρωματίζεται» — και σε αιτιατική όταν είναι αντικείμενο — όπως με την ενεργητική φωνή «Ο Χ. τραυματίζει το παιδί», «Ο Χ. χρωματίζει το δάπεδο» — ή όταν συνοδεύει πρόθεση ή δηλώνει χρόνο. Από τα κείμενα: σε ονομαστική (υποκείμενα) «Θρίλερ», «ένταλμα», «τα παιδιά» (να μην τραυματιστούν), «το [...] αντικείμενο» (δεν ήταν), «το αυτί», «όλα», «βουητό»· σε αιτιατική (αντικείμενα, με πρόθεση, χρόνου) «το σπίτι», «όπλο», «το τσιγάρο», «το χωριό», «τα καρπούζια», «το μοτοποδήλατο», «ένα [...] αντικείμενο» (είδα), «το έδαφος», «πακέτα», «το κάπνισμα», «μαζί με τα τρία παιδιά», «στα χωράφια», «Το βράδυ», «τα τρία τελευταία χρόνια».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στο «τα παιδιά» το ίδιο ουσιαστικό εμφανίζεται και σε αιτιατική (μαζί με τα παιδιά) και σε ονομαστική (να μην τραυματιστούν τα παιδιά) — καλό παράδειγμα ότι κρίνει η λειτουργία, όχι η μορφή.

Διάγραμμα της είδησης «Είδα τον Παντοδύναμο...»

Ερώτηση: Να φτιάξεις το διάγραμμα της είδησης «Είδα τον Παντοδύναμο...», αφού μελετήσεις τη δομή κάθε παραγράφου της είδησης αυτής.

Απάντηση:

Τίτλος (σελ. 128): «Είδα τον Παντοδύναμο κι έκοψα το τσιγάρο» — σε ευθύ λόγο του πρωταγωνιστή· τόπος προέλευσης: ΠΥΡΓΟΣ.
1η παράγραφος (σελ. 128): «Μια μυστηριώδης ιστορία, που διαδραματίστηκε την περασμένη Τρίτη στο χωριό Άνω Κουρτέσι Ηλείας, έχει προκαλέσει ερωτηματικά και αναστάτωση στους κατοίκους» — τι, πότε, πού.
2η παράγραφος (σελ. 128): «Οι ιερείς [...] μιλούν για θαύμα, ορισμένοι εκ των κατοίκων κάνουν λόγο για περίεργη οπτασία και άλλοι μιλούν για... εξωγήινους(!)» — οι αντιδράσεις.
3η παράγραφος (σελ. 128): «Ο πρωταγωνιστής [...] ένας 42άχρονος αγρότης, ο Δημήτριος Έλληνας, ισχυρίζεται ότι [...] ήταν [...] ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος τον βοήθησε να κόψει το τσιγάρο και να θεραπευτεί το αυτί του» — ποιος και ο ισχυρισμός του.
4η παράγραφος (σελ. 128-129): «Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας, γύρω στις 2 το πρωί [...] Μια απέραντη γαλήνη με κυρίεψε» [...] «έκοψε τελείως το κάπνισμα, ενώ ένα περίεργο βουητό [...] σταμάτησε» — η αφήγηση του ίδιου σε ευθύ λόγο και το αποτέλεσμα.
5η παράγραφος (σελ. 129): «Λέει αλήθεια. Δεν είναι ψεύτης [...] δήλωσαν κατηγορηματικά οι συγχωριανοί του και οι συγγενείς του» — μαρτυρίες.
Ανεστραμμένη πυραμίδα (σελ. 131): τίτλος = σύνοψη· δύο πρώτες παράγραφοι = δημοσιογραφική περίληψη· υπόλοιπες = ανάπτυξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διάγραμμα: Τίτλος: «Είδα τον Παντοδύναμο κι έκοψα το τσιγάρο» (σύνοψη του γεγονότος σε ευθύ λόγο του πρωταγωνιστή)· τόπος: ΠΥΡΓΟΣ. Α. Δημοσιογραφική περίληψη — παρ. 1: μυστηριώδης ιστορία, την περασμένη Τρίτη, στο Άνω Κουρτέσι Ηλείας, που προκάλεσε ερωτηματικά και αναστάτωση (τι-πότε-πού)· παρ. 2: οι ερμηνείες — θαύμα (ιερείς), οπτασία, εξωγήινοι (κάτοικοι). Β. Ανάπτυξη — παρ. 3: ο πρωταγωνιστής (42χρονος αγρότης Δημήτριος Έλληνας) και ο ισχυρισμός του: το φωτεινό αντικείμενο ήταν ο Θεός, που τον βοήθησε να κόψει το τσιγάρο και να θεραπευτεί το αυτί του (ποιος)· παρ. 4: η λεπτομερής αφήγησή του σε ευθύ λόγο με χρονολογική σειρά (2 το πρωί, πότισμα, το τριγωνικό αντικείμενο, η φωνή, η συνομιλία ως τις 6, το κελάηδημα, η γαλήνη) και το αποτέλεσμα (έκοψε 3-4 πακέτα, σταμάτησε το βουητό) (πώς)· παρ. 5: οι μαρτυρίες συγχωριανών και συγγενών που βεβαιώνουν την αξιοπιστία του. Η δομή ακολουθεί την ανεστραμμένη πυραμίδα: από το γενικό (τίτλος, περίληψη) στο ειδικό (λεπτομέρειες, μαρτυρίες).

Κριτήρια αξιολόγησης: