Λύσεις — Κεφάλαιο 21: Π. Κοέλιο, «Το μυστικό της ευτυχίας» (σελ. 125) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 21: Π. Κοέλιο, «Το μυστικό της ευτυχίας» (σελ. 125)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 125): Α.1-Α.3 (θεματικό κέντρο και ενότητες, ο σοφός, ο τρόπος διδασκαλίας του), Β.1 (προτάσεις βούλησης ή σκοπού). Οι ερωτήσεις Γ (παραγωγή λόγου) δεν περιλαμβάνονται.

Θεματικό κέντρο, νοηματικές ενότητες, πλαγιότιτλοι και τίτλος

Ερώτηση: Αφού διαβάσεις όλο το κείμενο, να εντοπίσεις το θεματικό κέντρο και τις νοηματικές ενότητες. Στη συνέχεια να δώσεις ένα πλαγιότιτλο για κάθε ενότητα και έναν τίτλο για όλο το κείμενο.

Απάντηση:

• 1η ενότητα (σελ. 123): «Κάποιος έμπορος έστειλε το γιο του [...] Εκεί κατοικούσε ο σοφός που το αγόρι αναζητούσε».
• 2η ενότητα (σελ. 123): «Αντί όμως να συναντήσει έναν άγιο άνθρωπο [...] ώσπου να φτάσει η σειρά του να τον δεχτεί».
• 3η ενότητα (σελ. 123): «Ο σοφός άκουσε προσεχτικά [...] προσέχοντας να μη χυθεί το λάδι».
• 4η ενότητα (σελ. 123-124): «Το αγόρι άρχισε ν' ανεβαίνει [...] Δεν μπορείς να εμπιστεύεσαι έναν άνθρωπο, αν δεν γνωρίζεις το σπίτι του».
• 5η ενότητα (σελ. 124): «Το αγόρι, πιο ήρεμο τώρα πια [...] το αγόρι κατάλαβε ότι είχαν χυθεί».
• 6η ενότητα (σελ. 124): «Να, λοιπόν, η συμβουλή [...] τις δυο σταγόνες λαδιού στο κουτάλι».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θεματικό κέντρο: ένας σοφός οδηγεί έναν νέο, μέσα από μια δοκιμασία με ένα κουτάλι με δύο σταγόνες λάδι, να ανακαλύψει ότι η ευτυχία βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στη χαρά για τα θαύματα του κόσμου και στη φροντίδα για τις υποχρεώσεις μας. Ενότητες και ενδεικτικοί πλαγιότιτλοι: 1. «Το ταξίδι στην έρημο για τον σοφό»· 2. «Ένα παλάτι γεμάτο ζωή αντί για έναν άγιο»· 3. «Η δοκιμασία με το κουτάλι»· 4. «Η πρώτη βόλτα: το λάδι σώθηκε, τα θαύματα χάθηκαν»· 5. «Η δεύτερη βόλτα: τα θαύματα φάνηκαν, το λάδι χύθηκε»· 6. «Η συμβουλή του σοφού». Ενδεικτικός τίτλος για όλο το κείμενο: «Δύο σταγόνες λάδι» ή «Η ισορροπία της ευτυχίας».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η διαίρεση, οι πλαγιότιτλοι και ο τίτλος είναι ενδεικτικοί· δεκτοί όσοι αποδίδουν με ακρίβεια το περιεχόμενο.

Πώς φανταζόταν το αγόρι τον σοφό και τι βρήκε

Ερώτηση: Πώς φανταζόταν το αγόρι τον σοφό και τι είδους άνθρωπο βρήκε τελικά; Να απαντήσεις συγκεντρώνοντας τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις του κειμένου.

Απάντηση:

• Η προσδοκία (σελ. 123): «Αντί όμως να συναντήσει έναν άγιο άνθρωπο».
• Η πραγματικότητα (σελ. 123): «ο ήρωάς μας μπήκε σε μια αίθουσα γεμάτη κίνηση, έμποροι μπαινόβγαιναν, άνθρωποι συζητούσαν στις γωνίες, μια μικρή ορχήστρα έπαιζε απαλές μελωδίες και υπήρχε ένα πλούσιο τραπέζι στρωμένο με τα πιο νόστιμα φαγητά [...] Ο σοφός συζητούσε με όλους».
• Το παλάτι του (σελ. 124): «τα περσικά χαλιά που έχω στην τραπεζαρία μου», «τον κήπο που ο αρχικηπουρός έκανε δέκα ολόκληρα χρόνια να τον φτιάξει», «τις θαυμάσιες περγαμηνές της βιβλιοθήκης μου», «όλα τα έργα τέχνης», «με τι γούστο κάθε έργο τέχνης ήταν τοποθετημένο».
• Ο χαρακτήρας του (σελ. 123-124): «Ο σοφός άκουσε προσεχτικά», «Δεν μπορείς να εμπιστεύεσαι έναν άνθρωπο, αν δεν γνωρίζεις το σπίτι του», «ο σοφότερος των σοφών».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αγόρι φανταζόταν τον σοφό σαν «έναν άγιο άνθρωπο» — δηλαδή έναν ασκητή, απομονωμένο από τον κόσμο, που ζει λιτά και αφιερωμένος στην προσευχή. Βρήκε αντίθετα έναν άνθρωπο κοσμικό και κοινωνικό, που ζει σε ένα παλάτι-κάστρο «σε μια αίθουσα γεμάτη κίνηση», με εμπόρους που «μπαινόβγαιναν», ανθρώπους που «συζητούσαν στις γωνίες», «μια μικρή ορχήστρα» με «απαλές μελωδίες» και «ένα πλούσιο τραπέζι στρωμένο με τα πιο νόστιμα φαγητά»· ο σοφός «συζητούσε με όλους». Είναι άνθρωπος που χαίρεται την ομορφιά και την τέχνη (περσικά χαλιά, κήπος δέκα χρόνων, «θαυμάσιες περγαμηνές», έργα τέχνης τοποθετημένα «με γούστο»), αλλά και πολυάσχολος, προσεκτικός ακροατής («άκουσε προσεχτικά») και σοφός παιδαγωγός, «ο σοφότερος των σοφών».

Ο τρόπος με τον οποίο ο σοφός οδηγεί το παιδί

Ερώτηση: Να παρουσιάσεις τον τρόπο με τον οποίο ο σοφός οδηγεί το παιδί να βρει το μυστικό της ευτυχίας.

Απάντηση:

• Αναβολή-δοκιμασία (σελ. 123): «του απάντησε όμως ότι εκείνη τη στιγμή δεν είχε καιρό να του εξηγήσει [...] Πρότεινε στο αγόρι να κάνει μια βόλτα μέσα στο παλάτι του [...] Καθώς περπατάς, κράτα αυτό το κουτάλι, προσέχοντας να μη χυθεί το λάδι».
• Ερωτήσεις μετά την 1η βόλτα (σελ. 124): «κοίταξες καθόλου τα περσικά χαλιά [...]; Είδες τον κήπο [...]; Πρόσεξες τις θαυμάσιες περγαμηνές [...];» — «Πήγαινε πίσω, λοιπόν, για να γνωρίσεις τα θαύματα του κόσμου μου».
• Ερώτηση μετά τη 2η βόλτα (σελ. 124): «Πού είναι όμως οι σταγόνες λαδιού που σου είχα εμπιστευτεί;».
• Σύνοψη (σελ. 124): «Να, λοιπόν, η συμβουλή που έχω να σου δώσω [...] Το μυστικό της ευτυχίας βρίσκεται στο να κοιτάζεις τα θαύματα του κόσμου, χωρίς να ξεχάσεις ποτέ τις δυο σταγόνες λαδιού στο κουτάλι».

Σύνοψη: Ο σοφός δεν δίνει αμέσως έτοιμη απάντηση· οδηγεί το παιδί να ανακαλύψει μόνο του το μυστικό μέσα από βιωματική μάθηση σε στάδια: (α) αναβάλλει την εξήγηση και του αναθέτει μια δοκιμασία — να περιηγηθεί στο παλάτι κρατώντας ένα κουτάλι με δύο σταγόνες λάδι χωρίς να τις χύσει· (β) μετά την πρώτη βόλτα, με ερωτήσεις για τα περσικά χαλιά, τον κήπο και τις περγαμηνές, του δείχνει ότι, προσέχοντας μόνο το λάδι, έχασε όλη την ομορφιά γύρω του, και τον στέλνει ξανά «για να γνωρίσεις τα θαύματα του κόσμου μου»· (γ) μετά τη δεύτερη βόλτα, με την ερώτηση «Πού είναι όμως οι σταγόνες λαδιού;», του δείχνει ότι, θαυμάζοντας μόνο, ξέχασε την ευθύνη του· (δ) στο τέλος συνοψίζει την εμπειρία σε μια συμβουλή: η ευτυχία είναι η ισορροπία ανάμεσα στα δύο. Έτσι το δίδαγμα γίνεται κτήμα του παιδιού, γιατί το έζησε.

Προτάσεις που εκφράζουν βούληση ή σκοπό

Ερώτηση: Στις παρακάτω περιόδους να διακρίνεις τις προτάσεις που εκφράζουν βούληση ή σκοπό. α. Κάποιος έμπορος έστειλε το γιο του να μάθει το μυστικό της ευτυχίας. β. Αντί όμως να συναντήσει έναν άγιο άνθρωπο, ο ήρωάς μας μπήκε σε μια αίθουσα γεμάτη κίνηση. γ. Το αγόρι έπρεπε να περιμένει δυο ώρες. δ. Άρχισε ν' ανεβαίνει και να κατεβαίνει τις σκάλες του παλατιού. ε. Πήγαινε πίσω, λοιπόν, να γνωρίσεις τα θαύματα του κόσμου μου. στ. Το αγόρι επέστρεψε χωρίς να χύσει το λάδι.

Απάντηση:

• Βοήθεια (σελ. 126): τα ρήματα βούλησης ή σκοπού δέχονται συμπλήρωμα — όνομα («θέλει φαγητό») ή πρόταση («θέλει να φάει»).
• α. «να μάθει το μυστικό της ευτυχίας» — δηλώνει τον σκοπό της αποστολής (γιατί τον έστειλε;) → τελική (σκοπού).
• β. «Αντί [...] να συναντήσει έναν άγιο άνθρωπο» — βουλητική πρόταση με την πρόθεση «αντί»· δηλώνει αντικατάσταση, όχι σκοπό.
• γ. «να περιμένει δυο ώρες» — συμπλήρωμα (υποκείμενο) του απρόσωπου «έπρεπε» → βουλητική.
• δ. «ν' ανεβαίνει» και «να κατεβαίνει τις σκάλες του παλατιού» — συμπληρώματα (αντικείμενα) του «άρχισε» → βουλητικές.
• ε. «να γνωρίσεις τα θαύματα του κόσμου μου» — δηλώνει τον σκοπό της επιστροφής → τελική (σκοπού)· στο κείμενο: «για να γνωρίσεις» (σελ. 124).
• στ. «χωρίς να χύσει το λάδι» — βουλητική πρόταση με την πρόθεση «χωρίς»· δηλώνει τρόπο, όχι σκοπό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκοπό εκφράζουν: α. «να μάθει το μυστικό της ευτυχίας» και ε. «να γνωρίσεις τα θαύματα του κόσμου μου» (τελικές). Βούληση (βουλητικές προτάσεις-συμπληρώματα) εκφράζουν: γ. «να περιμένει δυο ώρες» (υποκείμενο του «έπρεπε») και δ. «ν' ανεβαίνει» και «να κατεβαίνει τις σκάλες του παλατιού» (αντικείμενα του «άρχισε»). Οι β. «Αντί [...] να συναντήσει έναν άγιο άνθρωπο» και στ. «χωρίς να χύσει το λάδι» είναι προτάσεις με «να» μετά από πρόθεση· δεν δηλώνουν σκοπό, αλλά αντικατάσταση (β) και τρόπο (στ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι β και στ, κατά τη σχολική γραμματική, χαρακτηρίζονται βουλητικές που συνοδεύουν πρόθεση· δεκτή και η απάντηση ότι «δεν εκφράζουν ούτε βούληση ούτε σκοπό», αρκεί να εξηγείται ότι δηλώνουν αντικατάσταση/τρόπο.