Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Σ. Σαρρή, «Τα Graffiti των θρανίων» (σελ. 25) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Σ. Σαρρή, «Τα Graffiti των θρανίων» (σελ. 25)

Λύσεις των ερωτήσεων Α. Ανάγνωση-κατανόηση (2) και Β. Προσέγγιση της γλώσσας (2) της σελ. 25: τα θέματα και το νόημα των Graffiti, η σημασία τεσσάρων λέξεων του κειμένου, ρηματικά θέματα και παράγωγα σε -ση.

Τα θέματα των Graffiti των σχολικών θρανίων

Ερώτηση: 1. Σε ποια θέματα αναφέρονται τα Graffiti των σχολικών θρανίων;

Απάντηση:

• «Τα περισσότερα Graffiti έχουν κύριο θέμα τους τον έρωτα, την αγάπη, τη φιλία και τη λατρεία για κάποια ποδοσφαιρική ομάδα ή κάποιο γνωστό ποδοσφαιριστή ή δημοφιλή τραγουδιστή» (σελ. 19).
• Ερωτικοί στίχοι από λαϊκά άσματα ή προσωπικά δημιουργήματα· συναισθήματα: «Αγάπη, έρωτας, μίσος, πάθος, εκδίκηση, απιστία, προδοσία ή απλώς αδιαφορία» (σελ. 19-20).
• Θαυμασμός για ομάδες ποδοσφαίρου ή μπάσκετ και παίκτες· αγάπη για τραγουδιστές και νεανικά συγκροτήματα, με στίχους στα ελληνικά ή στα αγγλικά (σελ. 20).
• Όνομα, ταυτότητα, επιθυμίες, καλλιτεχνικές προτιμήσεις, χόμπυ, συμπάθειες-αντιπάθειες, πολιτικές ιδέες, οικογενειακή κατάσταση· αντίθεση στο κατεστημένο (σελ. 20).
• Οριοθέτηση του θρανίου, σχόλια για συμμαθητές ή καθηγητές, δύσκολα σημεία του μαθήματος για εξέταση ή αντιγραφή, αλληλογραφία, δηλώσεις αιώνιας φιλίας, εικαστικά (καρδιές, πρόσωπα, ζώα, λουλούδια, σκίτσα) (σελ. 20-21).

Σύνοψη: Τα Graffiti των θρανίων αναφέρονται κυρίως: (α) στον έρωτα, την αγάπη και τη φιλία, με ερωτικούς στίχους από λαϊκά τραγούδια ή δικούς τους (αγάπη, μίσος, πάθος, εκδίκηση, απιστία, προδοσία, αδιαφορία)· (β) στον αθλητισμό, με θαυμασμό για ομάδες ποδοσφαίρου και μπάσκετ και λατρεία για παίκτες, συχνά με φανατισμό· (γ) στη μουσική, με αγάπη για τραγουδιστές και συγκροτήματα και στίχους στα ελληνικά ή στα αγγλικά· (δ) στην ταυτότητα του μαθητή: όνομα, επιθυμίες, προτιμήσεις, χόμπυ, συμπάθειες-αντιπάθειες, πολιτικές ιδέες, οικογενειακή κατάσταση· (ε) στην αμφισβήτηση του κατεστημένου· (στ) στη σχολική καθημερινότητα: οριοθέτηση θρανίου, σχόλια για συμμαθητές και καθηγητές, «σκονάκια», αλληλογραφία· (ζ) σε εικαστικά: λαβωμένες καρδιές, πρόσωπα, ζώα, λουλούδια, γεωμετρικά σχέδια, τοπία, σκίτσα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να καλύπτονται οι κύριες θεματικές κατηγορίες (έρωτας-φιλία, αθλητισμός, μουσική, προσωπική ταυτότητα, αμφισβήτηση, σχολική ζωή, εικαστικά).

Τι θέλουν να εκφράσουν οι μαθητές με τα Graffiti

Ερώτηση: 2. Τι θέλουν να εκφράσουν οι μαθητές μέσα από τα Graffiti των θρανίων;

Απάντηση:

• «Σίγουρα τα Graffiti αποτελούν έναν τρόπο έκφρασης και επικοινωνίας, ακόμη και εκτόνωσης των μαθητών» (σελ. 21).
• «τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματά τους, τον ψυχικό τους κόσμο, τη διάθεση της στιγμής, τις επιθυμίες, τα όνειρα και τις ελπίδες τους. Καταθέτουν τις σκέψεις τους, τη φιλοσοφία τους για τη ζωή και τον κόσμο, τη γνώμη τους για το σχολείο και φανερώνουν τα κοινωνικά τους πρότυπα» (σελ. 21).
• «πολλά παιδιά διαμαρτύρονται για την υπάρχουσα κατάσταση ζητώντας έναν όμορφο κόσμο ειρήνης, αγάπης και φιλίας», άλλα έχουν «την αρχέγονη επιθυμία του ανθρώπου να διαιωνίσει το όνομά του… αλλά κι από ένα αίσθημα πρόσκαιρης ιδιοκτησίας» (σελ. 21-22).

Σύνοψη: Μέσα από τα Graffiti οι μαθητές εκφράζονται, επικοινωνούν και εκτονώνονται, ιδίως όταν έχουν κουραστεί από τα μαθήματα. Εκφράζουν τα συναισθήματά τους, τον ψυχικό τους κόσμο, τη διάθεση της στιγμής, τις επιθυμίες, τα όνειρα και τις ελπίδες τους. Καταθέτουν τις σκέψεις τους, τη φιλοσοφία τους για τη ζωή και τον κόσμο και τη γνώμη τους για το σχολείο. Φανερώνουν τα κοινωνικά τους πρότυπα, συχνά αρνητικά, επηρεασμένα από την καταναλωτική-ατομιστική κοινωνία των μεγάλων. Πολλοί διαμαρτύρονται για την υπάρχουσα κατάσταση και ζητούν έναν κόσμο ειρήνης, αγάπης και φιλίας. Άλλοι απλώς θέλουν να διαιωνίσουν το όνομά τους ή νιώθουν ένα αίσθημα πρόσκαιρης ιδιοκτησίας. Με λίγα λόγια, δίνουν «το στίγμα της εποχής τους αλλά και της ψυχής τους».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αναφορά στην τριπλή λειτουργία: έκφραση, επικοινωνία, εκτόνωση.
• Αναφορά στο περιεχόμενο της έκφρασης (συναισθήματα, σκέψεις, πρότυπα, διαμαρτυρία, διαιώνιση ονόματος).

Η σημασία των λέξεων ανεξίτηλα, εικαστικά, κυρώσεις, Graffiti

Ερώτηση: 1. «ανεξίτηλα», «εικαστικά», «κυρώσεις», «Graffiti»: Με τη βοήθεια λεξικού να βρεις τη σημασία των λέξεων. Να αναφέρεις το λεξικό που χρησιμοποίησες και να αντιγράψεις ό,τι ακριβώς αναφέρει για την κάθε λέξη. Στη συνέχεια να χρησιμοποιήσεις τις λέξεις σε δικές σου προτάσεις (μία πρόταση για την κάθε λέξη).

Απάντηση:

• Τα συμφραζόμενα στο κείμενο: «άλλα διατηρούνται μόνιμα και ανεξίτηλα» (σελ. 21)· «Τέλος υπάρχουν και εικαστικά: πολλοί προτιμούν να ζωγραφίζουν…» (σελ. 21)· «ή ακόμη και τις κυρώσεις για τη φθορά των θρανίων τους» (σελ. 21)· «τα Graffiti των σχολικών θρανίων» (σελ. 19).
• ανεξίτηλος, -η, -ο: αυτός που δεν μπορεί να σβηστεί ή να ξεθωριάσει (στερητικό α- + εξίτηλος· μεταφορικά: που δεν ξεχνιέται).
• εικαστικός, -ή, -ό: αυτός που αναφέρεται στις τέχνες της εικόνας (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική κ.ά.)· τα εικαστικά: έργα ή δημιουργίες εικαστικής τέχνης (εδώ: σχέδια και ζωγραφιές πάνω στο θρανίο).
• κύρωση, η: η ποινή ή το μέτρο που επιβάλλεται για παράβαση κανόνα (και, σε άλλη σημασία, η επίσημη επικύρωση μιας πράξης)· εδώ: οι ποινές για τη φθορά των θρανίων.
• graffiti (ιταλ., πληθ. του graffito): επιγραφές, συνθήματα ή σχέδια που γράφονται ή ζωγραφίζονται σε τοίχους και άλλες επιφάνειες δημόσιων χώρων.
• Ενδεικτικές προτάσεις: «Η πρώτη μέρα στο σχολείο έμεινε ανεξίτηλη στη μνήμη μου.» · «Η έκθεση παρουσιάζει τα εικαστικά των μαθητών του σχολείου.» · «Ο νόμος προβλέπει αυστηρές κυρώσεις για όσους ρυπαίνουν το περιβάλλον.» · «Τα graffiti στον σταθμό του τρένου έδιναν χρώμα στη γκρίζα γειτονιά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) ανεξίτηλα: που δεν σβήνουν, μόνιμα (μεταφ. αξέχαστα)· εικαστικά: έργα των εικαστικών τεχνών, εδώ ζωγραφιές και σχέδια στο θρανίο· κυρώσεις: ποινές για παράβαση κανόνα· Graffiti: επιγραφές, συνθήματα ή σχέδια σε τοίχους και επιφάνειες δημόσιων χώρων (εδώ στα θρανία). Οι ορισμοί δίνονται σε απόδοση: ο μαθητής αντιγράφει αυτολεξεί το λήμμα του λεξικού που χρησιμοποίησε (π.χ. Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών) και γράφει δικές του προτάσεις, όπως οι ενδεικτικές παραπάνω.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η αυτολεξεί αντιγραφή εξαρτάται από το λεξικό του μαθητή· ελέγχεται ότι η σημασία συμφωνεί με τη χρήση της λέξης στο κείμενο.
• Οι προτάσεις είναι ελεύθερες· ελέγχεται η σωστή χρήση και σημασία κάθε λέξης.

Ρηματικό θέμα και παράγωγα ουσιαστικά σε -ση

Ερώτηση: 2. δημοσιευτεί, εκπλαγούμε, καλύπτουν, θεοποιούν, ηρωοποιούν, προτιμούν, διατηρούνται, ζητώντας, παρακολουθούν, καταθέτουν: Να βρεις το ρήμα από το οποίο προέρχονται οι παραπάνω ρηματικοί τύποι, να προσδιορίσεις το θέμα του και στη συνέχεια να γράψεις παράγωγα, από το ρηματικό θέμα, ουσιαστικά που να λήγουν σε -ση. Π.χ. ζητώντας - ζητώ -ζήτη-ση.

Απάντηση:

• Κανόνας (σελ. 25): το παραγωγικό στοιχείο προστίθεται στο θέμα της λέξης, π.χ. διανυκτερεύω – διανυκτέρευ-ση, βελτιώνω – βελτίω-ση.
• δημοσιευτεί → δημοσιεύω, θέμα δημοσιευ- → δημοσίευ-ση.
• εκπλαγούμε → εκπλήσσομαι (εκπλήττομαι), θέμα εκπληγ-/εκπλαγ- → έκπληξη (εκπληγ- + -ση: γ + σ = ξ).
• καλύπτουν → καλύπτω, θέμα καλυπ- (καλυφ-) → κάλυψη (π + σ = ψ).
• θεοποιούν → θεοποιώ, θέμα θεοποιη- → θεοποίη-ση.
• ηρωοποιούν → ηρωοποιώ, θέμα ηρωοποιη- → ηρωοποίη-ση.
• προτιμούν → προτιμώ, θέμα προτιμη- → προτίμη-ση.
• διατηρούνται → διατηρώ (διατηρούμαι), θέμα διατηρη- → διατήρη-ση.
• ζητώντας → ζητώ, θέμα ζητη- → ζήτη-ση (παράδειγμα του βιβλίου).
• παρακολουθούν → παρακολουθώ, θέμα παρακολουθη- → παρακολούθη-ση.
• καταθέτουν → καταθέτω, θέμα καταθε- → κατάθε-ση.

Σύνοψη: δημοσιεύω → δημοσίευση · εκπλήσσομαι → έκπληξη · καλύπτω → κάλυψη · θεοποιώ → θεοποίηση · ηρωοποιώ → ηρωοποίηση · προτιμώ → προτίμηση · διατηρώ → διατήρηση · ζητώ → ζήτηση · παρακολουθώ → παρακολούθηση · καταθέτω → κατάθεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Στα «έκπληξη» και «κάλυψη» το σ της κατάληξης -ση συγχωνεύεται με το τελικό σύμφωνο του θέματος (γ + σ = ξ, π + σ = ψ).
• Το θέμα δίνεται εδώ στη μορφή που δέχεται την κατάληξη (θέμα αορίστου/παραγωγής).