Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Π. Μπουκάλας, «Πλαστικά παραμύθια εισαγωγής» (σελ. 51) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Π. Μπουκάλας, «Πλαστικά παραμύθια εισαγωγής» (σελ. 51)

Λύσεις των ερωτήσεων Α. Ανάγνωση-κατανόηση (2) και Β. Προσέγγιση της γλώσσας (3) της σελ. 51: η θέση του συγγραφέα, τα δύο «μη ασήμαντα» στοιχεία, οι μεταφορές «υποσιτίζεται» και «πολτοποιούνται», το επίθετο «πλαστικά», σύνθετα με παρά και εις.

Η θέση του συγγραφέα για τους σύγχρονους μύθους

Ερώτηση: 1. Είναι θετική ή αρνητική η θέση του συγγραφέα για τους σύγχρονους μύθους και πού φαίνεται αυτό;

Απάντηση:

• Ο στόχος των σύγχρονων παραμυθιών: «να πλανέψουν, να μαγέψουν, να αποβλακώσουν» (σελ. 47)· οι «εξαμβλωματικοί Πάουερ Ρέιντζερς» (σελ. 47).
• Η εμπορευματοποίηση: «να τη μετασκευάσει σε μύθο οικουμενικής καταναλώσεως, να εφοδιάσει δηλαδή το μυαλουδάκι των παιδιών με νέα κλισεδάκια και την αγορά με δεκάδες παραποκαχόντεια είδη» (σελ. 48)· «Μια ακμαιότατη βιομηχανία ψευδαισθήσεων και πλαστικής τρυφερότητας» (σελ. 48).
• Η ομοιομορφία και ο μονόδρομος: «επιβάλλονται οικουμενικώς είδωλα, πρότυπα, καταναλωτικές συνήθειες… Επιστροφή και ανάδραση δεν υπάρχει» (σελ. 49).
• Η κατακλείδα: «Ήδη η φαντασία τους υποσιτίζεται και οι διαφορές τους πολτοποιούνται. Ώστε να καταστεί εύκολος ο τηλεχειρισμός τους, όπως και των γονιών τους» (σελ. 50).

Σύνοψη: Η θέση του συγγραφέα είναι σαφώς αρνητική. Φαίνεται: (α) από την αρχή, όπου αντιπαραβάλλει τους μύθους, που ερμήνευαν τον κόσμο, με τα σύγχρονα παραμύθια, που στοχεύουν «να πλανέψουν, να μαγέψουν, να αποβλακώσουν»· (β) από την περιγραφή της Ντίσνεϋ, που μετασκευάζει την ιστορία της Ποκαχόντας σε «μύθο οικουμενικής καταναλώσεως», και της αγοράς γύρω της, «μια ακμαιότατη βιομηχανία ψευδαισθήσεων και πλαστικής τρυφερότητας»· (γ) από την ειρωνεία του ύφους (υποκοριστικά όπως «κλισεδάκια», «μυαλουδάκι», «ψευτομπιζουδάκια», χαρακτηρισμοί όπως «εξαμβλωματικούς»)· (δ) από την κριτική στην ταχύτητα και στον μονόδρομο με τον οποίο επιβάλλονται τα αμερικανικά πρότυπα· (ε) από την κατακλείδα, όπου η φαντασία των παιδιών «υποσιτίζεται», οι διαφορές τους «πολτοποιούνται» και γίνονται εύκολα αντικείμενο «τηλεχειρισμού».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σαφής απάντηση (αρνητική) και τουλάχιστον τρία τεκμήρια από διαφορετικά σημεία του κειμένου.
• Αναφορά στην ειρωνεία του ύφους ως ένδειξη της στάσης του.

Τα δύο στοιχεία που δεν είναι «ασήμαντα»

Ερώτηση: 2. Ποια είναι τα δύο στοιχεία που δεν μπορεί, κατά τον συγγραφέα, να θεωρηθούν «πολιτικώς και κοινωνικώς ασήμαντα» σε σχέση με τα σύγχρονα είδωλα - πρότυπα;

Απάντηση:

• «δεν είναι κοινωνικώς και πολιτισμικώς ασήμαντα δύο τινά: πρώτον, η απέραντη ευκολία και η απίστευτη ταχύτητα με την οποία επιβάλλονται οικουμενικώς είδωλα, πρότυπα, καταναλωτικές συνήθειες και μοντέλα σκέψης και αξιολόγησης των ανθρωπίνων και δεύτερον ο μονόδρομος που ακολουθούν οι σχετικές διαδικασίες: από την αμερικανική μητρόπολη προς την περιφέρεια προς τις πολιτισμικές αποικίες. Επιστροφή και ανάδραση δεν υπάρχει, πιθανόν ούτε δυνατότητα διαφυγής» (σελ. 49).

Σύνοψη: Πρώτον, η απέραντη ευκολία και η απίστευτη ταχύτητα με την οποία επιβάλλονται σε όλο τον κόσμο είδωλα, πρότυπα, καταναλωτικές συνήθειες και μοντέλα σκέψης και αξιολόγησης. Δεύτερον, ο μονόδρομος που ακολουθεί αυτή η διαδικασία: τα πρότυπα πηγαίνουν από την αμερικανική μητρόπολη προς την περιφέρεια, τις «πολιτισμικές αποικίες», χωρίς επιστροφή και ανάδραση, και πιθανόν χωρίς δυνατότητα διαφυγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η εκφώνηση γράφει «πολιτικώς και κοινωνικώς ασήμαντα», ενώ στο κείμενο (σελ. 49) τυπώνεται «κοινωνικώς και πολιτισμικώς ασήμαντα»· πρόκειται για το ίδιο σημείο.
• Και τα δύο στοιχεία (ταχύτητα-ευκολία επιβολής, μονόδρομος) πρέπει να αναφέρονται.

Κυριολεκτική και μεταφορική σημασία των «υποσιτίζεται», «πολτοποιούνται»

Ερώτηση: 1. «η φαντασία τους υποσιτίζεται», «οι διαφορές τους πολτοποιούνται»: Η χρήση των ρημάτων δεν είναι κυριολεκτική. Να βρεις την κυριολεκτική σημασία τους και να δικαιολογήσεις τη μεταφορική χρήση τους στο κείμενο.

Απάντηση:

• Το χωρίο: «Ήδη η φαντασία τους υποσιτίζεται και οι διαφορές τους πολτοποιούνται. Ώστε να καταστεί εύκολος ο τηλεχειρισμός τους» (σελ. 50).
• υποσιτίζομαι (υπο- + σιτίζομαι, από το σίτος = σιτάρι, τροφή): κυριολεκτικά τρέφομαι λιγότερο από όσο χρειάζομαι, παθαίνω υποσιτισμό.
• πολτοποιούμαι (πολτός + ποιώ): κυριολεκτικά γίνομαι πολτός, λιώνω και χάνω το σχήμα και τη συνοχή μου (π.χ. πολτοποιούνται τα φρούτα, το χαρτί).
• Τα έτοιμα πρότυπα, τα κλισέ και τα ίδια προϊόντα για όλα τα παιδιά του κόσμου (σελ. 48-49).

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Υποσιτίζεται» κυριολεκτικά σημαίνει «τρέφεται ανεπαρκώς». Στο κείμενο η φαντασία παρουσιάζεται σαν οργανισμός που χρειάζεται «τροφή». Επειδή τα παιδιά καταναλώνουν έτοιμες, τυποποιημένες ιστορίες και κλισέ, η φαντασία τους δεν δουλεύει, δεν τρέφεται με δικά της ερεθίσματα και μένει φτωχή, ατροφική. «Πολτοποιούνται» κυριολεκτικά σημαίνει «γίνονται πολτός, λιώνουν». Μεταφορικά, οι διαφορές ανάμεσα στα παιδιά (ατομικές, εθνικές, πολιτισμικές) ισοπεδώνονται, σαν να λιώνουν και να ανακατεύονται σε μια ομοιόμορφη μάζα: όλα τα παιδιά του κόσμου θέλουν τα ίδια, ξέρουν τα ίδια, αγοράζουν τα ίδια. Οι δύο μεταφορές, παρμένες από τον χώρο της τροφής και της επεξεργασίας της ύλης, κάνουν παραστατική και σκληρή την καταγγελία. Προετοιμάζουν και τον «τηλεχειρισμό»: παιδιά με φτωχή φαντασία και χωρίς διαφορές χειραγωγούνται εύκολα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστή κυριολεκτική σημασία των δύο ρημάτων.
• Αιτιολόγηση της μεταφοράς με σύνδεση με το περιεχόμενο του κειμένου (τυποποίηση, ομοιομορφία, χειραγώγηση).

Το επίθετο «πλαστικά» του τίτλου και η μεταφορική του χρήση

Ερώτηση: 2. Να σχολιάσεις τη χρήση και τη σημασία του επιθέτου «πλαστικά» στον τίτλο του κειμένου και στη συνέχεια να γράψεις τρεις φράσεις με μεταφορική χρήση του επιθέτου πλαστικός.

Απάντηση:

• Κυριολεκτική σύνδεση: τα προϊόντα που συνοδεύουν τα παραμύθια· η αγορά θα σπεύσει «να πλασάρουν πλαστικοποιημένη τη σκηνή της Ινδιανούλας, το βαρκάκι της, τα ζωάκια» (σελ. 48).
• Μεταφορική σύνδεση: «Μια ακμαιότατη βιομηχανία ψευδαισθήσεων και πλαστικής τρυφερότητας» (σελ. 48)· «μύθο οικουμενικής καταναλώσεως» (σελ. 48).
• Ενδεικτικές φράσεις με μεταφορική χρήση: «Μας υποδέχτηκε με ένα πλαστικό χαμόγελο.» (ψεύτικο, προσποιητό) · «Η πλαστική ευγένεια του πωλητή δεν με έπεισε.» (επιτηδευμένη, μη ειλικρινής) · «Ζούμε σε έναν πλαστικό κόσμο βιτρινών και διαφημίσεων.» (τεχνητό, χωρίς γνησιότητα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον τίτλο το «πλαστικά» λειτουργεί διπλά. Κυριολεκτικά, τα σύγχρονα παραμύθια συνοδεύονται από ένα πλήθος πλαστικών προϊόντων (κούκλες, παιγνιδάκια, πλαστικοποιημένες σκηνές, ζωάκια) και γίνονται αφορμή για κατανάλωση. Μεταφορικά, τα ίδια τα παραμύθια είναι τεχνητά, ψεύτικα, τυποποιημένα, μαζικής βιομηχανικής παραγωγής, χωρίς γνησιότητα και βάθος, όπως η «πλαστική τρυφερότητα» που πουλά η βιομηχανία των ψευδαισθήσεων. Μαζί με το «εισαγωγής» (εισαγόμενα σαν εμπόρευμα) ο τίτλος δείχνει από την αρχή την ειρωνική και αρνητική στάση του συγγραφέα. Φράσεις με μεταφορική χρήση: «πλαστικό χαμόγελο», «πλαστική ευγένεια», «πλαστικός κόσμος».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να επισημαίνεται και η κυριολεκτική και η μεταφορική σημασία στον τίτλο.
• Οι φράσεις είναι ελεύθερες· ελέγχεται ότι το «πλαστικός» χρησιμοποιείται μεταφορικά (= ψεύτικος, τεχνητός, προσποιητός).

Λέξεις με τις προθέσεις παρά και εις

Ερώτηση: 3. «παραμύθια εισαγωγής»: Να γράψεις δέκα λέξεις (πέντε ονόματα, πέντε ρήματα) που να αρχίζουν με την πρόθεση παρά και άλλες δέκα που να αρχίζουν με την πρόθεση εις.

Απάντηση:

• Στον τίτλο: παρα-μύθια (παρά + μύθος), εισ-αγωγής (εις + αγωγή, από το εισ-άγω) (σελ. 47).
• παρά — ονόματα: παράθυρο, παράδοση, παράπονο, παράνομος, παρατήρηση.
• παρά — ρήματα: παρακολουθώ, παραδίνω, παραλείπω, παραγγέλνω, παραμένω.
• εις — ονόματα: είσοδος, εισιτήριο, εισβολή, εισφορά, εισόδημα.
• εις — ρήματα: εισάγω, εισπράττω, εισπνέω, εισβάλλω, εισχωρώ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) παρά: παράθυρο, παράδοση, παράπονο, παράνομος, παρατήρηση (ονόματα)· παρακολουθώ, παραδίνω, παραλείπω, παραγγέλνω, παραμένω (ρήματα). εις: είσοδος, εισιτήριο, εισβολή, εισφορά, εισόδημα (ονόματα)· εισάγω, εισπράττω, εισπνέω, εισβάλλω, εισχωρώ (ρήματα). Η πρόθεση εις εμφανίζεται ως εισ- (εισάγω) ή ει- (είσοδος < εις + οδός), η παρά ως παρα- ή παρ- (παρορμώ).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πολλές σωστές απαντήσεις· ελέγχεται ότι το α΄ συνθετικό είναι πράγματι η πρόθεση (όχι π.χ. «εικόνα», «ειρήνη», που δεν περιέχουν το εις).
• Ως «ονόματα» μετρούν ουσιαστικά και επίθετα.