Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Ν. Κοπελιάδης, «Το παιδί και ο υπολογιστής» (σελ. 65, 68) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Ν. Κοπελιάδης, «Το παιδί και ο υπολογιστής» (σελ. 65, 68)

Λύσεις των ερωτήσεων Α. Ανάγνωση-κατανόηση (2, σελ. 65) και Β. Προσέγγιση της γλώσσας (2, σελ. 68): τα επιχειρήματα του συγγραφέα, η «άλλη όψη του νομίσματος», οι παρελθοντικοί χρόνοι, το λεξιλόγιο του υπολογιστή.

Τα επιχειρήματα του συγγραφέα για υγεία και κοινωνικότητα

Ερώτηση: 1. Με ποια επιχειρήματα ο συγγραφέας ανακρούει τους ισχυρισμούς ότι κινδυνεύει η σωματική και πνευματική υγεία των παιδιών καθώς και η κοινωνικότητά τους από τη χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή; Να κρίνετε τα επιχειρήματά του συζητώντας χωρισμένοι στην τάξη σε δύο ομάδες: όσοι δέχονται την επιχειρηματολογία του και όσοι την απορρίπτουν.

Απάντηση:

• Κοινωνικότητα: «Ο υπολογιστής, όπως η τηλεόραση, το διάβασμα και τόσες άλλες ασχολίες, είναι συνήθως μοναχική ασχολία. Ελάχιστοι γονείς ανησυχούν αν το παιδί τους διαβάζει με τις ώρες… πρέπει ν’ ανησυχήσουμε μόνο αν… παραμελούν άλλες δραστηριότητες εξίσου σημαντικές» (σελ. 62).
• Σωματική υγεία: οι «ακτινοβολίες» του «είναι πολύ πιο ακίνδυνες και πιο χαμηλές από άλλα αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως η τηλεόραση, το σεσουάρ και η ηλεκτρική σκούπα, πόσο μάλλον το κινητό τηλέφωνο»· οι κίνδυνοι προέρχονται από «οθόνες, με μικρή και κακή απεικόνιση… είτε από κακή θέση και στάση εργασίας, όπως ακριβώς συμβαίνει με το θρανίο» (σελ. 63).
• Πνευματική υγεία: «Ο κίνδυνος υπάρχει, αλλά είναι πολύ μικρότερος από την αποβλάκωση των περισσότερων τηλεοπτικών εκπομπών, περιοδικών και κόμικ… με την κατάλληλη γονική καθοδήγηση, μπορεί να αποδειχθεί σε σοβαρό εργαλείο μάθησης» (σελ. 63).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοινωνικότητα: ο υπολογιστής είναι μοναχική ασχολία, όπως η τηλεόραση και το διάβασμα, που δεν μας τρομάζουν. Υπάρχει πρόβλημα μόνο όταν το παιδί παραμελεί άλλες εξίσου σημαντικές δραστηριότητες: το παιχνίδι με άλλα παιδιά, το τρέξιμο, τις βόλτες, τον κινηματογράφο. Σωματική υγεία: οι ακτινοβολίες του υπολογιστή είναι πιο χαμηλές και ακίνδυνες από της τηλεόρασης, του σεσουάρ, της σκούπας και ιδίως του κινητού. Οι πραγματικοί κίνδυνοι (μάτια, στάση σώματος) οφείλονται σε κακές οθόνες και κακή στάση εργασίας, όπως και στο θρανίο. Πνευματική υγεία: ο κίνδυνος αποβλάκωσης είναι πολύ μικρότερος από των τηλεοπτικών εκπομπών, των περιοδικών και των κόμικ, και με γονική καθοδήγηση ο υπολογιστής γίνεται εργαλείο μάθησης, ανάπτυξης δεξιοτήτων και ανακλαστικών. Για τη συζήτηση στην τάξη: όσοι δέχονται τα επιχειρήματα θα τονίσουν ότι είναι λογικά και στηρίζονται στη σύγκριση με αποδεκτές ασχολίες και στο μέτρο. Όσοι τα απορρίπτουν θα παρατηρήσουν ότι η σύγκριση («δεν είναι χειρότερος από την τηλεόραση») δεν αποδεικνύει ότι ο υπολογιστής είναι ακίνδυνος, ότι κάποιες διατυπώσεις είναι υπερβολικές (το κινητό «μας ψήνει τον εγκέφαλο σαν φούρνος μικροκυμάτων») και ότι δεν δίνονται επιστημονικά στοιχεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να παρουσιάζονται τα επιχειρήματα και για τους τρεις τομείς (κοινωνικότητα, σωματική, πνευματική υγεία).
• Η κρίση σε δύο ομάδες είναι δραστηριότητα τάξης· δεκτή κάθε τεκμηριωμένη θέση (π.χ. η αδυναμία των επιχειρημάτων που στηρίζονται μόνο σε σύγκριση).

Η «άλλη όψη του νομίσματος»: οι αρνητικές πλευρές του υπολογιστή

Ερώτηση: 2. Πολλοί στην τάξη σου υποστηρίζουν ότι το κείμενο είναι «κάπως μονόπλευρο», γιατί τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ του υπολογιστή. Διαβάστε και συζητήστε τα παρακάτω κείμενα που θίγουν τις αρνητικές πλευρές του υπολογιστή, δηλαδή την άλλη όψη του νομίσματος. (1. Η ευφυία μιας μπουλντόζας, 2. Ο «κακός λύκος» παραφυλάει στο Internet)

Απάντηση:

• Κείμενο 1: «Για τον Τσόμσκι η νίκη του Deep Blue αντιπροσωπεύει απλά την «ωμή δύναμη» ενός μηχανήματος» (σελ. 66)· Μίτσι: «ο Deep Blue έχει πολύ λίγη ευφυία. Δεν μαθαίνει από την εμπειρία. Δεν μπορεί να διακρίνει μεταξύ μιας κίνησης με νόημα και μιας ανοησίας» (σελ. 66).
• Κείμενο 2: τα παιδιά «Μπορούν, όμως, εξίσου εύκολα να βρουν ηλεκτρονικές σελίδες ρατσιστικού μένους ή αναλυτικές οδηγίες για την κατασκευή βομβών… Ή ένα site σκληρού πορνό» (σελ. 66)· «Όλη η κουλτούρα της κοινωνίας μας, με τα σκουπίδια της μαζί, βρίσκεται εκεί… Μέσα στο Ιντερνέτ ανθούν εκατομμύρια λουλούδια κι άλλα τόσα ζιζάνια» (σελ. 67).
• Σε αντίθεση, το βασικό κείμενο θεωρεί ότι στο Ίντερνετ «είναι πολύ πιο δύσκολη η πρόσβαση σε αυτό το υλικό» και ότι εμποδίζεται «με ειδικά προγράμματα» (σελ. 64).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δύο κείμενα δείχνουν όσα το βασικό κείμενο υποτιμά. Το πρώτο («Η ευφυία μιας μπουλντόζας») αμφισβητεί την «ευφυΐα» των υπολογιστών. Η νίκη του Deep Blue επί του Κασπάροφ δεν αποδεικνύει ότι οι μηχανές σκέφτονται: για τον Τσόμσκι είναι «ωμή δύναμη» υπολογισμών, όπως μια μπουλντόζα σηκώνει περισσότερο βάρος από έναν αθλητή. Για τον Μίτσι ο Deep Blue δεν μαθαίνει από την εμπειρία, δεν διακρίνει το νόημα από την ανοησία και δεν κατανοεί το παιχνίδι. Άρα η εμπιστοσύνη στον υπολογιστή ως «νοήμονα» βοηθό έχει όρια. Το δεύτερο («Ο «κακός λύκος» παραφυλάει στο Internet») τονίζει τους κινδύνους του Ίντερνετ για τους εφήβους: εκτός από γνώση, εκεί βρίσκουν εξίσου εύκολα ρατσιστικό μίσος, οδηγίες για βόμβες, πλαστά χρήματα, διαρρήξεις, πορνογραφία, όπως έδειξε η σφαγή στο Λίτλτον. Στο Ίντερνετ «ανθούν εκατομμύρια λουλούδια κι άλλα τόσα ζιζάνια». Έτσι φαίνεται ότι το βασικό κείμενο είναι πράγματι μονόπλευρο: υποτιμά τον κίνδυνο του ακατάλληλου περιεχομένου και αποσιωπά τα όρια της «νοημοσύνης» των μηχανών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η εκφώνηση ζητά ανάγνωση και συζήτηση· η λύση δίνει ενδεικτικά τα σημεία που θα αναδειχθούν.
• Να παρουσιάζονται οι αρνητικές πλευρές και των δύο κειμένων και η σύνδεσή τους με τη μονομέρεια του βασικού κειμένου.

Καταλήξεις παρατατικού, αορίστου και υπερσυντελίκου

Ερώτηση: 1. Στα ρήματα, που ακολουθούν να γράψεις τις καταλήξεις στους παρελθοντικούς χρόνους (Παρατατικό, Αόριστο, Υπερσυντέλικο). (Ρήματα: βασανίζει (βασάνιζε, βασάνισε, είχε βασανίσει), διαβάζει, παραμένουν, βλάπτει, προέρχονται, γελιόμαστε, χρειάζονται, αντικαθίσταται). Να χρησιμοποιήσεις τρεις από τους νέους τύπους (ένα για κάθε χρόνο) σε προτάσεις που θα αναφέρονται στη σχέση των νέων με τον υπολογιστή.

Απάντηση:

• Υπόδειγμα του βιβλίου (σελ. 68): βασανίζει → βασάνιζε (παρατ.), βασάνισε (αόρ.), είχε βασανίσει (υπερσ.)· ο αριθμός και το πρόσωπο διατηρούνται.
• διαβάζει → διάβαζε · διάβασε · είχε διαβάσει.
• παραμένουν → παρέμεναν · παρέμειναν · είχαν παραμείνει.
• βλάπτει → έβλαπτε · έβλαψε · είχε βλάψει.
• προέρχονται → προέρχονταν · προήλθαν · είχαν προέλθει.
• γελιόμαστε → γελιόμασταν · γελαστήκαμε · είχαμε γελαστεί.
• χρειάζονται → χρειάζονταν · χρειάστηκαν · είχαν χρειαστεί.
• αντικαθίσταται → αντικαθίστατο (και αντικαθιστούνταν) · αντικαταστάθηκε · είχε αντικατασταθεί.
• Ενδεικτικές προτάσεις: «Ο αδερφός μου διάβαζε κάθε βράδυ ειδήσεις στον υπολογιστή.» (παρατ.) · «Πολλοί νέοι χρειάστηκαν τον υπολογιστή για τα μαθήματα από απόσταση.» (αόρ.) · «Οι γονείς μου είχαν γελαστεί, όταν πίστεψαν ότι ο υπολογιστής θα με κάνει αντικοινωνικό.» (υπερσ.)

Σύνοψη: διαβάζει: διάβαζε, διάβασε, είχε διαβάσει · παραμένουν: παρέμεναν, παρέμειναν, είχαν παραμείνει · βλάπτει: έβλαπτε, έβλαψε, είχε βλάψει · προέρχονται: προέρχονταν, προήλθαν, είχαν προέλθει · γελιόμαστε: γελιόμασταν, γελαστήκαμε, είχαμε γελαστεί · χρειάζονται: χρειάζονταν, χρειάστηκαν, είχαν χρειαστεί · αντικαθίσταται: αντικαθίστατο (αντικαθιστούνταν), αντικαταστάθηκε, είχε αντικατασταθεί. Οι προτάσεις δίνονται ενδεικτικά παραπάνω.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι ρηματικοί τύποι πρέπει να κρατούν το πρόσωπο και τον αριθμό του δοσμένου τύπου.
• Στα «παραμένω», «προέρχομαι» η αύξηση γίνεται εσωτερική (παρ-έ-μενα, προ-ή-λθαν).
• Οι προτάσεις είναι ελεύθερες· ελέγχεται η σωστή χρήση ενός τύπου από κάθε χρόνο.

Λέξεις για τη λειτουργία και τη χρήση του υπολογιστή

Ερώτηση: 2. Να βρεις στο πρώτο κείμενο λέξεις που συνδέονται με τη λειτουργία και τη χρήση του υπολογιστή. Να γράψεις και άλλες σχετικές που γνωρίζεις και δεν υπάρχουν στο κείμενο.

Απάντηση:

• Στο πρώτο κείμενο (σελ. 62-65): υπολογιστής, εντολές, (έγχρωμες) εικόνες, παιχνίδια, ακτινοβολίες, οθόνες, απεικόνιση, φορητοί (υπολογιστές), εποπτικό εργαλείο, αναζήτηση και λήψη (της γνώσης), αλληλεπιδραστική, μηχανικός υπολογιστών ή λογισμικού, πληκτρολογεί, Ίντερνετ, πρόσβαση, (ειδικά) προγράμματα, συνδεδεμένο (στο Ίντερνετ).
• Άλλες σχετικές λέξεις (εκτός κειμένου, πολλές στη διαφήμιση της σελ. 69): πληκτρολόγιο, ποντίκι, σκληρός δίσκος, μνήμη, επεξεργαστής, κάρτα γραφικών, κάρτα ήχου, εκτυπωτής, αρχείο, φάκελος, εφαρμογή, ιστοσελίδα, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κωδικός πρόσβασης, αποθήκευση, κατέβασμα, ανανέωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λέξεις του κειμένου: υπολογιστής, εντολές, εικόνες, παιχνίδια, ακτινοβολίες, οθόνες, απεικόνιση, φορητοί, εποπτικό εργαλείο, αναζήτηση και λήψη γνώσης, αλληλεπιδραστική, λογισμικό, πληκτρολογώ, Ίντερνετ, πρόσβαση, προγράμματα, συνδεδεμένος. Άλλες σχετικές λέξεις: πληκτρολόγιο, ποντίκι, σκληρός δίσκος, μνήμη, επεξεργαστής, κάρτα γραφικών, εκτυπωτής, αρχείο, φάκελος, εφαρμογή, ιστοσελίδα, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κωδικός πρόσβασης, αποθήκευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το πρώτο σκέλος ελέγχεται πάνω στο κείμενο· το δεύτερο είναι ανοιχτό (κάθε σωστός όρος πληροφορικής γίνεται δεκτός).