Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Β. Μουλόπουλος, «Οι δολοφόνοι του πλανήτη» (σελ. 101) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 16: Β. Μουλόπουλος, «Οι δολοφόνοι του πλανήτη» (σελ. 101)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων του βιβλίου (σελ. 101): Α.1-Α.2 (αφορμή-θέμα, απαισιοδοξία και ευθύνες), Β.1 (καταγγελτικό ύφος), Β.2 (αντικατάσταση μεταφορών). Οι ερωτήσεις Γ (παραγωγή λόγου) δεν περιλαμβάνονται.

Αφορμή και θέμα του άρθρου

Ερώτηση: Με ποια αφορμή γράφτηκε το άρθρο και ποιο είναι το θέμα του;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 99): «Ήταν όλοι τους εκεί: 2.200 αντιπρόσωποι από 200 χώρες του πλανήτη, πλήθος ηχηρών ονομάτων της επιστήμης και εκατοντάδες μέλη οικολογικών οργανώσεων, σε ένα χολιγουντιανό χάπενινγκ για τη σωτηρία της Γης από το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Όλος ο παγκόσμιος θίασος επί σκηνής στο Κιότο (Ιαπωνία)».
• Αυτούσιο (σελ. 99): «σε μια ακόμη Παγκόσμια Σύνοδο για το Περιβάλλον, χωρίς αποτέλεσμα [...] οι άρχοντες της Γης, συνειδητά ή ασυνείδητα, οδηγούν, με αβάσταχτη ελαφρότητα, τον πλανήτη [...] προς το τέλος του».

Σύνοψη: Αφορμή ήταν η Παγκόσμια Σύνοδος για το Περιβάλλον στο Κιότο της Ιαπωνίας (2.200 αντιπρόσωποι από 200 χώρες), που συγκλήθηκε για τη σωτηρία της Γης από το φαινόμενο του θερμοκηπίου και έληξε χωρίς αποτέλεσμα. Θέμα του άρθρου είναι η καταγγελία των αρχόντων του πλανήτη, που με αβάσταχτη ελαφρότητα οδηγούν τη Γη στην καταστροφή, και οι τρομακτικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και της λεηλασίας του πλανήτη από τον άνθρωπο.

Απαισιοδοξία του συντάκτη και απόδοση ευθυνών

Ερώτηση: Είναι ο συντάκτης αισιόδοξος ή απαισιόδοξος για το μέλλον του πλανήτη; Πού φαίνεται αυτό; Σε ποιους αποδίδει ευθύνες;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 99): «Το κλίμα αλλάζει. Κάτι φοβερό συμβαίνει ... Οι ελάχιστοι εναπομείναντες σκεπτόμενοι πολίτες [...] φωνάζουν αλλά δεν υπάρχει κανείς να τους ακούσει».
• Αυτούσιο (σελ. 100): «Τα σενάρια για το προσεχές μέλλον είναι καταστροφικά [...] Ο καυστήρας της Γης υπερθερμαίνεται και είναι έτοιμος να εκραγεί».
• Αυτούσιο (σελ. 100): «Τα δάση πεθαίνουν, οι θάλασσες πεθαίνουν, τα ζώα πεθαίνουν. Και τα ανθρώπινα όντα πρέπει να ετοιμάζονται να ζήσουν μόνα τους, αυτόχειρες κατακτητές ενός πλανήτη που πλησιάζει στο τέλος του».
• Ευθύνες (σελ. 99-100): «οι άρχοντες του πλανήτη, αν δεν είναι συνειδητοί εγκληματίες, είναι βλάκες»· ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, «μεγαλύτερου παραγωγού ρυπογόνων ουσιών»· «μια αλλοτριωμένη ανθρωπότητα [...] καθοδηγούμενη από εκφυλισμένους σαδιστές ηγέτες»· «εμείς εξακολουθούμε να βλαστημάμε τον καιρό όταν βρέχει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συντάκτης είναι βαθιά απαισιόδοξος. Αυτό φαίνεται: στον τίτλο («Οι δολοφόνοι του πλανήτη»)· στη διαπίστωση ότι η Σύνοδος έγινε «χωρίς αποτέλεσμα» και ότι κανείς δεν ακούει τους λίγους σκεπτόμενους πολίτες· στα «καταστροφικά» σενάρια (λιώσιμο πάγων, πλημμύρες, πείνα, ο «καυστήρας» της Γης έτοιμος να εκραγεί)· και κυρίως στην κατακλείδα, όπου τα δάση, οι θάλασσες και τα ζώα «πεθαίνουν» και οι άνθρωποι μένουν «αυτόχειρες κατακτητές» ενός πλανήτη που τελειώνει. Ακόμη και την καθησυχαστική άποψη γεωλόγων και αστροφυσικών την παρακάμπτει. Ευθύνες αποδίδει κυρίως στους άρχοντες-ηγέτες του πλανήτη (συνειδητούς εγκληματίες ή βλάκες, «εκφυλισμένους σαδιστές»), ιδιαίτερα στις ΗΠΑ ως μεγαλύτερο παραγωγό ρύπων, αλλά και στην «αλλοτριωμένη ανθρωπότητα», δηλαδή σε όλους εμάς που αδιαφορούμε.

Το καταγγελτικό ύφος του άρθρου

Ερώτηση: Το δημοσιογραφικό αυτό κείμενο είναι γραμμένο σε καταγγελτικό ύφος. α) Ποιά στοιχεία προσδιορίζουν το ύφος αυτό; β) Πιστεύεις ότι είναι αποτελεσματικός ένας τέτοιος λόγος; Γιατί;

Απάντηση:

• Απαξιωτικές λέξεις (σελ. 99-100): «δολοφόνοι», «συνειδητοί εγκληματίες», «βλάκες», «ηλίθιος», «εκφυλισμένους σαδιστές ηγέτες», «παρανοϊκής ανάπτυξης».
• Ειρωνεία σε παρενθέσεις (σελ. 99): «Οι καλοί (υπάρχουν και τέτοιοι), οι κακοί (οι περισσότεροι)», «η αφρόκρεμα (υποτίθεται)», «στον ρόλο του πράσινου ιππότη».
• Θεατρική μεταφορά (σελ. 99): «χολιγουντιανό χάπενινγκ», «θίασος επί σκηνής», «να απαγγέλλουν τους ρόλους τους», «γκεστ σταρ», «θεατές της παράστασης».
• Επαναλήψεις-ασύνδετο (σελ. 99-100): «Ήταν όλοι τους εκεί» (δύο φορές), «Τα δάση πεθαίνουν, οι θάλασσες πεθαίνουν, τα ζώα πεθαίνουν».
• Ρητορική ερώτηση και αποσιώπηση (σελ. 99-100): «Και οι βροχές;», «Κάτι φοβερό συμβαίνει ...».
• Υπερβολές-εικόνες (σελ. 100): «ο ήλιος σκοτώνει», «το τοξικό απλώνεται παντού σαν την πανούκλα», «Ο καυστήρας της Γης [...] έτοιμος να εκραγεί»· «στον Μολώχ μιας παρανοϊκής ανάπτυξης».

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Το καταγγελτικό ύφος προσδιορίζουν: οι βαριές, απαξιωτικές λέξεις (δολοφόνοι, εγκληματίες, βλάκες, σαδιστές)· η ειρωνεία, κυρίως στις παρενθέσεις («(υποτίθεται)», «(οι περισσότεροι)») και στο «πράσινος ιππότης»· η θεατρική μεταφορά που παρουσιάζει τη Σύνοδο ως υποκριτική παράσταση· οι επαναλήψεις και το ασύνδετο («πεθαίνουν»)· οι ρητορικές ερωτήσεις και οι αποσιωπήσεις· οι υπερβολές και οι δραματικές εικόνες. β) Ενδεικτικά: ένας τέτοιος λόγος είναι αποτελεσματικός γιατί αφυπνίζει, συγκινεί και κάνει τον αναγνώστη να νιώσει την κρισιμότητα του προβλήματος· όμως η υπερβολή και οι ύβρεις μπορεί να μειώσουν την αξιοπιστία του και να απωθήσουν όσους ζητούν ψύχραιμα επιχειρήματα και στοιχεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το β ζητά κρίση του μαθητή· δεκτή κάθε θέση (υπέρ ή κατά) αρκεί να αιτιολογείται με στοιχεία του ύφους του κειμένου.

Αντικατάσταση μεταφορών

Ερώτηση: Να ξαναγράψεις τις φράσεις του κειμένου που ακολουθούν αντικαθιστώντας τις μεταφορές: α. Όλος ο παγκόσμιος θίασος επί σκηνής Κιότο. β. Ήταν όλοι τους εκεί, η αφρόκρεμα (υποτίθεται) του πλανήτη. γ. Και οι βροχές; Η ξηρασία προελαύνει. δ. Η κατάσταση υγείας του πλανήτη δεν είναι άριστη, αλλά δεν είναι και τόσο δραματική. ε. Η αλήθεια για τη δολοφονία του πλανήτη δεν αφορά μόνο τη διάρκεια που αυτή η σφαίρα θα στριφογυρίζει στο Διάστημα.

Απάντηση:

• Μεταφορές: «θίασος επί σκηνής» (θέατρο → σύνοδος), «αφρόκρεμα» (γάλα → οι επιφανέστεροι), «προελαύνει» (στρατός → ξηρασία), «κατάσταση υγείας» (άνθρωπος → πλανήτης), «δολοφονία» (έγκλημα → καταστροφή), «σφαίρα [...] στριφογυρίζει» (σχήμα-κίνηση → η Γη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Όλοι οι εκπρόσωποι των χωρών του κόσμου συγκεντρώθηκαν στη σύνοδο του Κιότο. β. Ήταν όλοι εκεί, οι πιο σημαντικοί και επιφανείς (υποτίθεται) άνθρωποι του πλανήτη. γ. Και οι βροχές; Η ξηρασία επεκτείνεται συνεχώς. δ. Η κατάσταση του περιβάλλοντος του πλανήτη δεν είναι καλή, αλλά δεν είναι και τόσο σοβαρή. ε. Η αλήθεια για την καταστροφή του πλανήτη δεν αφορά μόνο το πόσο ακόμη η Γη θα υπάρχει και θα περιστρέφεται στο Διάστημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεκτή κάθε απόδοση που αντικαθιστά τη μεταφορική λέξη με κυριολεκτική, χωρίς να αλλάζει το νόημα.