Λύσεις — Κεφάλαιο 32: Βίκτωρ Ουγκώ, «Ο ξεστρατισμένος Ιαβέρης» (σελ. 174) – ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 32: Βίκτωρ Ουγκώ, «Ο ξεστρατισμένος Ιαβέρης» (σελ. 174)

Λύσεις των 5 ερωτήσεων Α και Β του βιβλίου (σελ. 174): ο τίτλος, το χρέος πριν και μετά, συνώνυμα και οικογένειες λέξεων, σχολιασμός παραγράφου, κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις.

Δικαιολόγηση του τίτλου «Ο ξεστρατισμένος Ιαβέρης»

Ερώτηση: Αφού μελετήσεις το κείμενο, να δικαιολογήσεις τον τίτλο του αποσπάσματος.

Απάντηση:

• Εισαγωγικό σημείωμα (σελ. 171): ο Ιαβέρης είναι «αυστηρός φύλακας του νόμου, που έχει τάξει ως σκοπό της ζωής του να τον συλλάβει. Οι περιστάσεις όμως φέρνουν τον Ιαβέρη μπρος σε ένα μεγάλο δίλημμα».
• Αυτούσιο (σελ. 171-172): «Ο Γιάννης Αγιάννης τούπε: «Πήγαινε!» και τώρα αυτός έπρεπε να πει : «Σ' αφήνω ελεύθερο!». Να θυσιάσει το καθήκον του σε προσωπικά ελατήρια... Να προδώσει λοιπόν την κοινωνία για να φανεί συνεπής στη συνείδησή του».
• Αυτούσιο (σελ. 172-173): «Είχε αποφασίσει μόνος του, παρά τις αστυνομικές διατάξεις... ν' απολύσει έναν ένοχο... ο Ιαβέρης ένιωθε τον εαυτό του ξεριζωμένο. O ποινικός κώδικας κουτσουρεύτηκε στα χέρια του».

Σύνοψη: (ενδεικτική) «Ξεστρατισμένος» είναι αυτός που βγήκε από τον δρόμο του (ξε- + στράτα). Ο τίτλος ταιριάζει, γιατί:

1. Ο Ιαβέρης ήταν «αυστηρός φύλακας του νόμου», με «Ναπολεόντεια αποφασιστικότητα», και όλη του η ζωή ήταν ένας ίσιος δρόμος: η τήρηση του νόμου και η σύλληψη του Γιάννη Αγιάννη.
2. Επειδή όμως χρωστούσε τη ζωή του στον Γιάννη Αγιάννη, που του χάρισε τη ζωή, αποφάσισε, «παρά τις αστυνομικές διατάξεις, τα κοινωνικά και τα δικαστικά θεσπίσματα», να αφήσει ελεύθερο έναν ένοχο. Θυσίασε το καθήκον του και «πρόδωσε την κοινωνία» για να μείνει συνεπής στη συνείδησή του — δηλαδή βγήκε από τον δρόμο του νόμου.
3. Η εκτροπή αυτή φαίνεται και στην ψυχή και στη συμπεριφορά του: για πρώτη φορά βαδίζει με σκυμμένο κεφάλι, με αμηχανία, βυθίζεται σε συλλογή, «όσο κι αν αναζητούσε τον εαυτό του δεν τον έβρισκε πια», νιώθει «ξεριζωμένος», ο ποινικός κώδικας «κουτσουρεύτηκε στα χέρια του».
4. Τέλος, ξεστρατίζει από όλο τον παλιό του κόσμο: ανακαλύπτει «κάτι πιο πάνω από το χρέος» — την αγάπη, τον αλτρουισμό, το έλεος — και «η εξουσία νεκρώθηκε μέσα του».

Το χρέος για τον Ιαβέρη πριν και μετά το επεισόδιο

Ερώτηση: Στην τελευταία παράγραφο ο συγγραφέας μιλάει για το χρέος. Να συζητήσεις τι σήμαινε πρώτα το χρέος για τον Ιαβέρη και τι σημαίνει τώρα μετά το επεισόδιο με το Γιάννη Αγιάννη.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 172): «Τι πράγμα; Στον κόσμο τι υπάρχει άλλο από τα δικαστήρια, τις εκτελεστικές αποφάσεις, την αστυνομία και την εξουσία;».
• Αυτούσιο (σελ. 173): «Ένας καινούργιος κόσμος γεννιόνταν μέσα του. Αφοσίωση στον συνάνθρωπο, αλτρουισμός, αγάπη κι όχι καταδίκες και κολασμοί».
• Αυτούσιο (σελ. 173): «...με το να μου δώσει χάρη, τι έκαμε: Το χρέος του. Όχι. Κάτι παραπάνω. Υπάρχει λοιπόν κάτι πιο πάνω από το χρέος; Σ' αυτό το σημείο ο Ιαβέρης τρόμαζε».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν: Για τον Ιαβέρη το χρέος ήταν το επαγγελματικό και νομικό καθήκον: η αυστηρή και απόλυτη τήρηση του γραπτού νόμου, των αστυνομικών διατάξεων και των δικαστικών αποφάσεων· η σύλληψη και η τιμωρία των ενόχων, όπως ο Γιάννης Αγιάννης. Δεν πίστευε ότι υπάρχει τίποτα άλλο στον κόσμο πέρα από «τα δικαστήρια, τις εκτελεστικές αποφάσεις, την αστυνομία και την εξουσία». Χρέος σήμαινε «καταδίκες και κολασμοί».

Τώρα: Ο Γιάννης Αγιάννης, που είχε τη δύναμη και δύο λόγους (μνησικακία και ασφάλεια) να τον εκδικηθεί, του έδωσε χάρη. Ο Ιαβέρης σκέφτεται ότι έκανε «Το χρέος του. Όχι. Κάτι παραπάνω» και αναρωτιέται: «Υπάρχει λοιπόν κάτι πιο πάνω από το χρέος;». Το χρέος παίρνει πλέον ηθική σημασία: είναι η υποχρέωση του ανθρώπου προς τον συνάνθρωπο — να ανταποδώσει το καλό, να συγχωρήσει, να δείξει έλεος, «αφοσίωση στον συνάνθρωπο, αλτρουισμός, αγάπη». Πάνω από το νομικό καθήκον υπάρχει η ανθρωπιά και η συνείδηση· γι' αυτό «Του αποκαλύφθηκε ο Θεός αναπάντεχα». Η ανακάλυψη αυτή όμως τον τρομάζει και τον εκμηδενίζει, γιατί γκρεμίζει όλη την προηγούμενη ζωή του: «Η εξουσία νεκρώθηκε μέσα του».

Συνώνυμα και οικογένειες λέξεων με β΄ συνθετικό ποιώ, δικάζω

Ερώτηση: α. Να δώσεις τα συνώνυμα στις ακόλουθες λέξεις και φράσεις: προσωπικά ελατήρια, αποσβολώνω, πεποιθήσεις, κάτεργα. β. Να σχηματίσεις οικογένειες λέξεων με β΄ συνθετικό τα ρήματα ποιώ, δικάζω, π.χ. κακοποιώ, κακοποιός, εκδικάζω, κατάδικος.

Απάντηση:

• Στο κείμενο (σελ. 171-172): «Να θυσιάσει το καθήκον του σε προσωπικά ελατήρια», «Αυτό το δεύτερο τον αποσβόλωνε», «παρά τις πεποιθήσεις του», «ο Γιάννης Αγιάννης βρίσκεται στα κάτεργα».
• Στο κείμενο λέξεις των δύο οικογενειών: «κακοποιό», «Να πραγματοποιηθούν», «κατάδικο», «καταδίκες», «δικαστήρια», «δικαστικά θεσπίσματα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Συνώνυμα:

• προσωπικά ελατήρια → προσωπικά κίνητρα, προσωπικοί λόγοι/αίτια
• αποσβολώνω → σαστίζω, καταπλήσσω, αφήνω άναυδο
• πεποιθήσεις → αντιλήψεις, πιστεύω, απόψεις, αρχές
• κάτεργα → φυλακή με καταναγκαστικά έργα, καταναγκαστικά έργα, κάτεργο

β. Οικογένειες λέξεων:

• με β΄ συνθετικό το ποιώ: κακοποιώ, κακοποιός, κακοποίηση· πραγματοποιώ, πραγματοποίηση· ειδοποιώ, ειδοποίηση· δημοσιοποιώ, δημοσιοποίηση· συνειδητοποιώ, συνειδητοποίηση· αγαθοποιός· ταυτοποιώ, ταυτοποίηση
• με β΄ συνθετικό το δικάζω: εκδικάζω, εκδίκαση· καταδικάζω, κατάδικος, καταδίκη· προδικάζω, προδίκαση (και από την ίδια ρίζα: δίκη, δικαστής, δικαστήριο, δικαστικός)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Γίνεται δεκτό κάθε σωστό συνώνυμο και κάθε σωστή σύνθετη λέξη με β΄ συνθετικό τα ρήματα ποιώ και δικάζω.

Σχολιασμός της παραγράφου «Μέσα στα βάθη του εαυτού του... εκδούλευση»

Ερώτηση: Να συζητήσεις στην τάξη την παράγραφο «Μέσα στα βάθη του εαυτού του... εκδούλευση».

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 171): «Μέσα στα βάθη του εαυτού του μια επανάσταση, μια κατάρρευση γινόταν. Ο Ιαβέρης υπέφερε τρομερά. Στοχαζόταν τώρα, πως χρωστούσε τη ζωή του σ' έναν κακοποιό. Δέχτηκε αυτήν την οφειλή για να την ξεπληρώσει. Τώρα έπρεπε, παρά τις πεποιθήσεις του μ' ένα κατάδικο, ν' ανταποδώσει μία εκδούλευση μ' άλλη εκδούλευση».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η παράγραφος είναι το κέντρο της εσωτερικής κρίσης του Ιαβέρη:

1. «Μια επανάσταση, μια κατάρρευση»: δύο ισχυρές μεταφορές δείχνουν ότι μέσα του ανατρέπεται ό,τι πίστευε (επανάσταση) και γκρεμίζεται ο κόσμος του (κατάρρευση). Η αλλαγή γίνεται «στα βάθη του εαυτού του», δηλαδή είναι ψυχική, όχι εξωτερική.
2. «Ο Ιαβέρης υπέφερε τρομερά»: σύντομη, κοφτή πρόταση που τονίζει τον ψυχικό πόνο.
3. Η αιτία: «χρωστούσε τη ζωή του σ' έναν κακοποιό». Ο άνθρωπος του νόμου έγινε οφειλέτης ενός κατάδικου — μια τρομερή αντίφαση για εκείνον.
4. Η ηθική υποχρέωση: «Δέχτηκε αυτήν την οφειλή για να την ξεπληρώσει». Ο Ιαβέρης, ως έντιμος άνθρωπος, νιώθει ότι πρέπει να ξεπληρώσει το χρέος της ευγνωμοσύνης.
5. Η σύγκρουση: «παρά τις πεποιθήσεις του», έπρεπε να ανταποδώσει «μία εκδούλευση μ' άλλη εκδούλευση» — δηλαδή να αφήσει ελεύθερο τον Γιάννη Αγιάννη. Συγκρούονται ο νόμος (οι πεποιθήσεις του) και η ηθική υποχρέωση της ανταπόδοσης.

Η παράγραφος προετοιμάζει όλη τη συνέχεια (το δίλημμα, τον σεβασμό για τον κατάδικο, το «κάτι πιο πάνω από το χρέος») και εξηγεί γιατί ο Ιαβέρης «ξεστρατίζει».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση προτείνει συζήτηση στην τάξη· εδώ δίνεται ενδεικτικός σχολιασμός πάνω στην παράγραφο.

Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις στο «Στοχαζόταν τώρα... εκδούλευση»

Ερώτηση: Να γράψεις στον πίνακα τις κύριες προτάσεις και τις δευτερεύουσες που συμπληρώνουν το νόημά τους στο απόσπασμα «Στοχαζόταν τώρα... εκδούλευση».

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 171): «Στοχαζόταν τώρα, πως χρωστούσε τη ζωή του σ' έναν κακοποιό. Δέχτηκε αυτήν την οφειλή για να την ξεπληρώσει. Τώρα έπρεπε, παρά τις πεποιθήσεις του μ' ένα κατάδικο, ν' ανταποδώσει μία εκδούλευση μ' άλλη εκδούλευση».
• Βοήθεια (σελ. 175): οι Προτάσεις-Συμπληρώματα (δευτερεύουσες) συμπληρώνουν τη σημασία ενός ονόματος ή ρήματος· είναι Ονοματικές ή Επιρρηματικές και ονομάζονται και από τη σημασία τους (π.χ. τελικές = σκοπού).

Σύνοψη: 1. Κύρια: «Στοχαζόταν τώρα» → δευτερεύουσα: «πως χρωστούσε τη ζωή του σ' έναν κακοποιό» (ειδική, ονοματική· συμπληρώνει το ρήμα «στοχαζόταν» ως αντικείμενό του). 2. Κύρια: «Δέχτηκε αυτήν την οφειλή» → δευτερεύουσα: «για να την ξεπληρώσει» (τελική, επιρρηματική· δηλώνει σκοπό). 3. Κύρια: «Τώρα έπρεπε, παρά τις πεποιθήσεις του, μ' ένα κατάδικο» → δευτερεύουσα: «ν' ανταποδώσει μία εκδούλευση μ' άλλη εκδούλευση» (βουλητική, ονοματική· υποκείμενο του απρόσωπου «έπρεπε»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το «μ' ένα κατάδικο» ανήκει νοηματικά στο «ν' ανταποδώσει» (ν' ανταποδώσει σε έναν κατάδικο), αν και στο κείμενο τυπώνεται πριν από αυτό.
• Αρκεί η διάκριση κύριων-δευτερευουσών· ο χαρακτηρισμός του είδους (ειδική, τελική, βουλητική) δίνεται συμπληρωματικά.